Dưới những vần thơ trào phúng sắc bén, một Tú Xương hiện lên sống động giữa lòng xã hội phong kiến cuối mùa. Nhà thơ tự cười mình bằng những vần thơ "Tự trào", gửi gắm nỗi niềm qua "Phong nguyệt tình hoài", rồi lại quặn lòng trước "Nỗi đời" với bao cảnh đời éo le. Từ cảnh thi cử oái ăm, thói đời trớ trêu, đến những rung động trước tình hoài giang hồ, rồi nỗi xót xa cho vợ con, bạn bè và thân phận nghèo khó. Mỗi bài thơ là một mảnh ghép chân thực, vừa hóm hỉnh vừa đau đớn, khắc họa tài tình bức tranh xã hội Việt Nam buổi giao thời và tâm sự u uất của một tài hoa lỡ vận.