CHƯƠNG 2

NHỮNG VẤN ĐỀ RIÊNG TƯ

Mỗi chúng ta đều ít nhiều mắc phải những sai phạm và hối tiếc về điều đó.
Nhưng trong môi trường làm việc chuyên nghiệp,
bạn sẽ không có nhiều cơ hội khắc phục sai phạm,
nhất là những sai phạm khiến người khác có thành kiến về bạn.

TRÁCH NHIỆM

Trong phần này cũng như những phần sau, tôi muốn nói về những tình huống mà hành vi cá nhân có thể chen vào cuộc sống của bạn bằng những cách mà bạn không thể kiểm soát được. Trước tiên, chúng ta hãy bàn đến một vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến năm khởi nghiệp của bạn, đó là trách nhiệm.

Trách nhiệm được hiểu là phần việc được giao, hoặc coi như được giao, phải đảm bảo hoàn thành, nếu kết quả không tốt thì phải gánh chịu hậu quả. Việc hiểu và biết chịu trách nhiệm trong cuộc sống rất quan trọng đối với việc tự lập hướng tới tương lai.

Khi còn là một đứa trẻ, bạn được sống trong vòng tay nâng niu, chăm sóc của người thân yêu trong gia đình. Lớn hơn một chút, bạn có thể phải đi học xa, sống xa nhà, phải tự quản lý việc chi tiêu của mình. Nhưng nhìn chung, giai đoạn này hầu như bạn vẫn ít nhiều có được sự giúp đỡ từ gia đình. Khi cần tới tiền bạc hoặc cần sự trợ giúp, bạn có thể gọi điện về nhà nhờ người thân. Kết thúc khóa học, bạn được trở về nhà nghỉ ngơi, được ngủ một giấc thật sâu, ăn những thức ăn ngon do bố mẹ chuẩn bị. Tóm lại, đây là quãng thời gian bạn được đón nhận rất nhiều sự giúp đỡ và được thỏa mãn những nhu cầu của bản thân.

Bước sang giai đoạn trưởng thành, bắt đầu cuộc sống tự lập, bạn cần điều chỉnh cách nghĩ, cách sống của mình sao cho phù hợp với thực tế. Lúc này, hầu như mọi thứ đều do bạn quyết định, tương lai của bạn tùy thuộc vào những quyết định ấy. Trách nhiệm của bạn là nhận biết đâu là điều cần thiết cho cuộc đời mình, biết dấn thân và chấp nhận những hậu quả có thể xảy ra. Sau mỗi hành động, người nhận được niềm vui hay nỗi buồn nhiều nhất, không ai khác ngoài bạn. Bạn không thể đổ lỗi cho bất cứ ai bởi đó là những quyết định bạn đã lựa chọn.

Những người càng nắm giữ nhiều trọng trách càng phải gánh vác nhiều trách nhiệm, nhưng những kinh nghiệm tích lũy được sẽ trợ giúp cho họ rất nhiều. Ngược lại, một người trẻ tuổi lần đầu tiên đi làm sẽ phải chịu sức ép từ nhiều trọng trách khác nhau; họ sẽ dễ bị sốc và quá tải.

Có thể nói, trách nhiệm len lỏi qua mọi khía cạnh cuộc sống tự lập của bạn, nhất là trong năm đầu khởi nghiệp. Bài học về trách nhiệm và việc hoàn thành trách nhiệm luôn là bài học hóc búa nhất mà ngay cả đến những nhân viên làm việc lâu năm đôi khi cũng phải vật lộn với nó.

Trong công việc, trách nhiệm được thể hiện ở chỗ bạn sẽ thực hiện đến cùng và hoàn tất công việc được giao. Bên cạnh đó, khi hoàn tất công việc đúng thời hạn, bạn sẽ có được uy tín, sự tin tưởng của đối tác, khách hàng…

Ở trường học, bạn có thể nói: “Xin lỗi, em đã không hoàn thành bài tập đúng hạn”, hoặc một ngày nào đó không muốn đến lớp, bạn vẫn có thể nghỉ ở nhà mà chẳng ảnh hưởng đến ai. Nhưng trong công việc lại khác. Khi bạn không hoàn thành trách nhiệm được giao, điều này có thể tác động không tốt đến người khác.

Chẳng hạn, bạn có nhiệm vụ lên kế hoạch cho một sự kiện tại hội nghị thường niên trong đó công ty bạn là thành phần ban tổ chức. Công ty bạn bảo trợ mọi thứ, từ những bữa điểm tâm cho đến những bữa ăn tối, rồi vấn đề diễn giả… Đại sảnh được trang hoàng bằng tên và biểu tượng của công ty bạn. Việc lập kế hoạch cho sự kiện này khiến bạn quá mệt mỏi. Bạn quyết định nhờ một nhân viên khác làm nốt phần việc còn lại, trong khi bạn thì về nhà nghỉ ngơi, mặc dù ngày mai hội nghị diễn ra.

Hậu quả của việc trốn tránh trách nhiệm này xảy ra ngoài dự đoán của bạn và cũng vô phương cứu chữa. Tên công ty của bạn được xướng lên trong đại hội nhưng những sự kiện mà bạn có trách nhiệm thực hiện thì thất bại hoàn toàn. Trong mắt của hàng ngàn người tham dự, ấn tượng về công ty bạn thật thảm hại. Và người “mất mặt” nhất hôm ấy không phải là bạn mà là sếp của bạn - người đã tin tưởng giao trách nhiệm cho bạn. Chẳng còn gì có thể cứu vãn được tình hình. Thất bại quá rõ ràng. Người ta sẽ không quan tâm đến những lý do như bạn quá mệt mỏi, bạn không thể làm được hay bạn không biết, hoặc bạn quên và rất lấy làm tiếc đã để chuyện đã xảy ra v.v… Điều duy nhất người ta nghĩ về bạn lúc này đó là một người thất tín.

Đừng tìm cách biện minh “Tôi không biết công việc được giao lại có liên quan đến một dự án lớn như vậy”. Thật thiếu sót khi bạn không hiểu được hậu quả của việc bỏ mặc trách nhiệm. Tuy nhiên, trách nhiệm không chỉ giới hạn đối với các dự án, các kế hoạch trong công việc. Trách nhiệm thể hiện qua mọi khía cạnh trong hoạt động hằng ngày của bạn. Chẳng hạn ai đó yêu cầu bạn gọi điện thoại cho khách hàng. Họ mong mỏi bạn hoàn thành công việc. Bạn phải có trách nhiệm với công việc được giao. Thất bại ngay cả trong một việc đơn giản như thế có thể dẫn tới các vấn đề nghiêm trọng hơn.

Khi bạn không hoàn thành trách nhiệm, người yêu cầu bạn có thể sẽ không nói gì về việc đó, nhưng đừng nghĩ là họ không quan tâm. Bạn có thể tham khảo bảng phác thảo dưới đây để biết sếp/khách hàng có thể nghĩ gì (tuy không nói ra) khi bạn thiếu tinh thần trách nhiệm trong công việc.

LÝ DO	SUY NGHĨ CỦA KHÁCH HÀNG
Không đưa ra thông tin giải thích.	Bạn có thể gọi và yêu cầu vì chúng tôi vẫn mong đợi điều đó.
Tôi không thể thực hiện.	Tại sao không? Bạn biết rằng điều này quan trọng mà.
Có việc đột xuất xảy ra.	Lẽ ra bạn nên báo lại sớm. Trừ phi chuyện khẩn cấp, tôi hy vọng là bạn đúng hẹn.
Không phải lỗi của tôi.	Tôi không cần biết. Tôi đã yêu cầu bạn thực hiện mà việc đó vẫn chưa hoàn thành.
Đó không phải việc của tôi.	Đúng vậy, nhưng nó đã trở thành công việc của bạn khi tôi nhờ bạn làm.
Tôi không biết cách làm nên vẫn chưa hoàn thành.	Sao bạn không yêu cầu tìm người thay thế?

Tất nhiên, nếu bạn gặp những chuyện rủi ro ngoài ý muốn (bệnh tật, tai nạn), không ai trách bạn cả. Nhưng khi đã được tin tưởng giao trách nhiệm, bạn cần hoàn thành đúng thời hạn. Nếu vẫn thất tín, bạn sẽ tự đánh mất sự tin tưởng của sếp cũng như đồng sự. Làm sao sếp có thể tin tưởng giao cho bạn điều khiển một dự án lớn nếu họ nghi ngờ bạn không đủ nhiệt huyết và quyết tâm theo đuổi đến cùng? Làm sao giám sát có thể giao cho bạn vị trí cao nếu họ thấy bạn có nguy cơ “chạy trốn” mỗi khi gặp chuyện căng thẳng? Làm sao giám đốc dự án muốn nhận bạn vào nhóm khi họ thấy bạn luôn tìm đủ mọi lý do biện hộ cho việc không hoàn tất nhiệm vụ đúng thời hạn? Họ không thể, không nên và sẽ không làm vậy. Liệu có công ty nào muốn giữ chân và thăng chức cho những nhân viên không hiểu được trách nhiệm của mình hay không? Chắc chắn câu trả lời sẽ là “không”.

THỬ THÁCH BAN ĐẦU

Qua kinh nghiệm của bản thân cũng như nghe nhiều người kể lại, tôi có thể đoán được cảm xúc của bạn trong năm đầu tiên đi làm (tất nhiên giữa người này và người kia vẫn có những điểm khác biệt, nhưng nhìn chung thì tương tự nhau). Vài tháng đầu tiên, bạn có thể thấy mọi việc diễn ra hết sức suôn sẻ, tốt đẹp. Đồng nghiệp thân thiện, kỳ vọng của công ty vào bạn không quá cao, trách nhiệm cũng nhẹ nhàng.

Nhưng sau đó một thời gian, tình hình thay đổi. Danh sách các việc phải làm trong tuần của bạn dường như ngày càng dài ra, áp lực công việc ngày càng nhiều hơn. Bạn bắt đầu phạm lỗi. Lúc đầu là những sơ suất nhỏ, dần dần là những sai phạm đáng tiếc mà ai cũng nhận thấy. Thêm vào đó, bạn còn phải chạm trán với những vấn đề phức tạp sớm hơn bạn nghĩ. Căng thẳng, áp lực trong công việc khiến bạn rơi vào stress, bạn chỉ muốn bỏ tất cả để chạy trốn. Bạn bắt đầu nảy sinh mối nghi ngờ: “Vào làm việc trong công ty này liệu có phải là lựa chọn đúng đắn không? Nên dừng lại hay đi tiếp?”. Cảm giác của bạn lúc này là muốn về nhà, khóa cửa lại và ở một mình trong phòng, hoặc bạn cảm thấy cần gọi điện cho một người thân nào đó để chia sẻ. Phải chăng, đây là dấu hiệu cảnh báo bạn đang trong tình trạng suy sụp?

Tất nhiên là “không”. Trên thực tế, đây lại là dấu hiệu tốt. Nó cho thấy bạn đang được nhìn nhận với tư cách là một nhân viên có nhiều đóng góp và năng lực thay vì chỉ là một nhân viên mới bước ra từ trường đại học. Gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đồng nghĩa với việc bạn đang đi vào nề nếp và bắt đầu nhìn thấy được thực tế công việc. Đảm đương tốt trách nhiệm mới và hoàn thành chúng, bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn, hứng thú hơn trong việc tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp phát triển chung của công ty. Những chuyện làm bạn quá tải trong giai đoạn đầu của bước đường khởi nghiệp dường như không thể khuất phục bạn được, dù bạn ở trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào.

Kết thúc một năm khởi nghiệp, bạn sẽ thấy mình tiến bộ hơn rất nhiều. Có thể bạn từng mắc phải một số sai phạm nhưng khi biết nhìn nhận những sai phạm ấy và rút kinh nghiệm cho bản thân, bạn sẽ tiến bộ hơn rất nhiều. Bạn nên viết nhật ký ghi lại những thăng trầm trong suốt năm đầu khởi nghiệp. Cuốn nhật ký này không chỉ là một kỷ niệm đáng quý mà còn cho phép bạn nhìn lại và thấy được sự trưởng thành trong công việc của mình. Bên cạnh đó, sau này bạn sẽ biết cách giải quyết những khó khăn từng vượt qua. Thậm chí, có vài vấn đề mà khi nhìn lại, bạn phải bật cười vì cách giải quyết vô cùng ngớ ngẩn (do thiếu kinh nghiệm) của mình.

Tất cả chúng ta đều cần thể hiện sự tiến bộ của mình, nhất là trong năm đầu khởi nghiệp.

YẾU TỐ PHỨC TẠP

Khoảng năm năm trước, hai vợ chồng tôi mua một chiếc xe hơi mới, thay cho chiếc cũ. Chúng tôi đã tìm mọi cách để giảm bớt chi phí mua xe như tích lũy điểm thưởng trên thẻ tín dụng dành cho chương trình mua sắm phương tiện giao thông, chương trình giảm giá cho nhân viên công ty, chương trình đổi xe cũ lấy xe mới và một chút tiền mặt kiếm được bằng việc “lượm những hộp thiếc ở lề đường” (Ừ, có lẽ sáng kiến cuối cùng là nói thêm cho vui để thấy rằng chúng tôi đã tận dụng mọi cách).

Vốn không phải là những người chi tiêu hoang phí, nhưng lần này, chúng tôi sẵn sàng đầu tư để có được một chiếc xe như ý, chẳng hạn chúng tôi chọn loại ghế ngồi bọc da, trang bị trong xe nhiều vật dụng đặc biệt, chọn màu sơn đỏ dành cho loại xe hạng sang... Bốn năm đầu, chiếc xe chạy rất tốt khiến chúng tôi thật sự hài lòng Mức hao phí nhiên liệu của xe không quá cao, thêm vào đó nó có sáu cylinder nên khi cần tăng tốc thì cực nhanh. Chiếc xe trở thành người bạn đồng hành của chúng tôi.

Tuy nhiên, đến năm thứ năm thì tình bạn ấy nảy sinh rạn nứt. Bơm nước của xe bị hư khiến cho chất giải nhiệt phun hết lên động cơ, các dây cua-rơ cũng đến lúc phải thay mới. Hai bình ắc-quy chết cứng, một bình sắp nổ, và theo như lời nhân viên bảo trì thì anh ta vô cùng hồi hộp khi tháo nó ra khỏi xe. Tiếng ồn của bánh xe lớn đến nỗi đôi lúc chúng tôi phải lo ngại nó sẽ văng ra lề đường bên kia khi xe đang chạy. Nói chung, hầu hết các bộ phận của xe đều rệu rã khiến chúng tôi phải kiểm tra hằng ngày. Cuối cùng, toàn bộ động cơ ngừng hoạt động do bình ắc-quy cạn nước và máy phát điện chết dí. Chiếc xe chết máy đột ngột khiến tôi như muốn nổi điên. Không thể đi tiếp, mà thả cho nó xuống dốc thì vô cùng nguy hiểm bởi giờ đây, nó chỉ còn là một đống kim loại nặng nề không thể điều khiển, không có cả bộ phận thắng an toàn.

Giờ thì chúng tôi không còn giữ chiếc xe này nữa. Khoảng hai tuần sau đó, vợ chồng tôi đã bán tống bán tháo nó đi với giá rất bèo. Lý do chính là nó khiến tôi mệt mỏi và tốn thời gian sửa chữa. Những rắc rối mà nó đem lại vượt quá tầm kiểm soát của chúng tôi.

Những “rắc rối” này khiến tôi liên tưởng đến trường hợp tương tự - một nhân viên nào đó có những đóng góp tích cực cho công ty, nhưng bên cạnh đó, anh ta cũng mắc phải những khuyết điểm không nhỏ. Chẳng hạn:

- Một nhân viên kinh doanh luôn chăm chút cho doanh số anh ta đạt được, nhưng lại đối xử tệ với các cộng sự của mình khiến nhiều người phải chuyển sang các bộ phận khác.

- Một nhân viên thiết kế đồ họa có khả năng tạo ra những tác phẩm sáng tạo độc đáo nhưng anh ta lại ít khi nào hoàn thành dự án đúng thời hạn.

- Một giám đốc dự án là một người đầy năng lực nhưng anh ta lại luôn tìm đến văn phòng sếp để than phiền về chuyện lương bổng và đòi được thăng chức.

- Một lập trình viên tạo ra chương trình điện toán nhanh và hiệu quả nhưng tính khí lại nóng nảy nên nhiều lúc khiến đồng nghiệp tự ái.

Những ví dụ trên cho thấy nhân viên có thể tự làm giảm giá trị đóng góp của họ đối với công ty, không những thế, họ còn khiến cấp trên gặp khó khăn, rắc rối. Trong một chừng mực nào đó, cấp trên còn có thể chấp nhận được, nhưng có những trường hợp nhân viên đó sẽ phải đối diện với nguy cơ mất việc làm.

Hãy tưởng tượng trước mặt bạn lúc này có một cái cân đĩa. Một đĩa chứa những đóng góp của nhân viên và đĩa kia chứa những thất vọng và rắc rối nhân viên đó gây ra cho sếp của họ. Nếu “đĩa đóng góp” của nhân viên nặng hơn hoặc ngang bằng với “đĩa thất vọng” thì vị giám đốc vẫn có thể chấp nhận hành vi khó ưa của anh ta.

Nhưng nếu cán cân nghiêng về phía bên kia thì sẽ có lúc sếp hết kiên nhẫn và sẵn sàng kỷ luật hoặc sa thải anh ta.

Muốn biết mình có phải là một nhân viên chuyên đưa đến những rắc rối cho cấp trên hay không, bạn có thể làm thử bài tập dưới đây.

- Bạn có thường xuyên đi trễ? Nếu có thì sự chậm trễ này tác động ra sao đối với công việc của bạn? Cấp trên của bạn có biết điều này không khi họ luôn mong muốn bạn hoàn tất công việc đúng thời hạn?

- Bạn có ý thức trách nhiệm cao hay chỉ là người nói mà không bao giờ hoàn thành tốt trách nhiệm và bổn phận của mình? Nếu rơi vào trường hợp sau thì điều quan trọng không phải là khi nào bạn hoàn tất công việc mà là bạn có thể hoàn thành công việc được không? Một giám đốc sẽ không bao giờ chấp nhận chuyện nhân viên cứ khất lần công việc được giao.

- Trong những tình huống căng thẳng, bạn có biết kiềm chế cảm xúc của bản thân không, hay lúc nào cũng hiếu thắng. Và có khi nào hậu quả của sự hiếu thắng ấy là cấp trên phải ra tay giải quyết thiệt hại đối với phòng ban cũng như danh tiếng của công ty không?

Một trong những cách nhanh nhất để cấp trên biết được các vấn đề phát sinh trong công sở là có người nào đó lên tiếng than phiền. Trong quá trình làm việc của mình, tôi rất thích nhận những lời than phiền kiểu như: “…thay vì vậy, chúng ta có thể thực hiện bằng cách…”, hay “… ngoài ra, còn có nguyên nhân khác là...”. Những lời than phiền kiểu này không chỉ giúp cấp trên biết được nguyên nhân mà còn mở ra cho họ hướng giải quyết vấn đề.

Khi muốn than phiền hoặc gặp rắc rối gì, bạn nên tìm đến thảo luận với sếp, và đừng quên kèm theo ít nhất một giải pháp cụ thể cho vấn đề đó. Nếu không, chẳng khác nào bạn đang trút mọi bực tức lên sếp rồi bỏ đi. Dần dần, sếp của bạn sẽ bắt đầu gạt bỏ và hoàn toàn thờ ơ trước những lời than phiền như vậy.

TÌNH TRẠNG CHIA BÈ KẾT PHÁI

Bất kỳ lúc nào bạn xếp mọi người vào trong một nhóm, bạn sẽ thấy các “nhóm nhỏ hơn” ngay trong bản thân nhóm đó bắt đầu hình thành. Nhóm càng lớn, hiện tượng này xảy ra càng nhiều. Và ngay cả với những “nhóm nhỏ hơn” ấy, lại có sự chia tách thành nhiều “nhóm con” khác. Những “nhóm con” này có thể hình thành theo nhiều cách: tuổi tác, chủng tộc, giới tính, mối quan hệ, quan điểm… Nói chung, bất kỳ yếu tố nào khiến họ có cảm giác hợp nhau, tự khắc họ sẽ gắn bó với nhau.

Bước vào môi trường làm việc mới, mọi thứ đối với bạn đều bỡ ngỡ. Bạn băn khoăn, lo lắng, không biết nên tin ai. Trong khi đó, lại có rất nhiều gương mặt mỉm cười, sẵn sàng chào đón bạn vào nhóm của họ. Hãy cẩn thận bởi trong nhiều trường hợp, những nhóm như thế không hỗ trợ được gì cho nghề nghiệp của bạn mà chỉ khiến bạn thêm nhức đầu mà thôi. Thường thì những nhóm này sẽ hướng mũi nhọn của họ đến một trong ba mục tiêu sau.

Sếp:

Một phe nhóm có thể nhắm vào sếp với bất kỳ lý do gì: vẻ bề ngoài, tuổi tác, cung cách làm việc, hay đơn giản chỉ vì người đó là sếp. Một số nhân viên bị sếp khiển trách quá nhiều đã tìm mọi cách trả đũa lại, biến sếp thành đích ngắm của những người trong cùng phe nhóm. Thường thì những nhân viên này cố tình né tránh giáp mặt với sếp, nếu có tiếp xúc thì thái độ của họ cũng không vui vẻ gì. Khi có rắc rối xảy ra, họ khôn khéo dùng nó làm cơ hội công khai chỉ trích sếp thiếu năng lực, rồi đổ trách nhiệm lên đầu sếp.

Công ty:

Cho dù được đối xử tốt thế nào chăng nữa, một số người vẫn thích than phiền về công ty mình. Họ tụ tập thành một nhóm và cố gắng tìm kiếm, lôi kéo cho được những người có quan điểm tiêu cực tương tự về công ty vào nhóm của họ. Những lúc rảnh rỗi, họ uống cà-phê, ăn bánh và bắt đầu phàn nàn về công ty. Tất nhiên, việc làm này chẳng có lợi gì cho công ty cả.

Đồng nghiệp:

Không ít nhân viên giàu năng lực bị biến thành mục tiêu công kích của một phe nhóm nào đó. Điều này có thể là do tài năng của họ làm lu mờ những nhân viên trong phe nhóm kia. Hoặc cũng có thể do hậu quả của sự cạnh tranh giữa các phe nhóm với nhau. Đôi khi, sự trả đũa diễn ra công khai, nhưng thường thì không dễ phát hiện, như việc tung tin đồn để làm một nhân viên mất uy tín, có những hành động cản trở khiến nhân viên này không thể thực hiện tốt công việc, tìm cách làm mất mặt nhân viên ấy... Mục đích cuối cùng vẫn là làm lu mờ những người họ không ưa.

Những phe nhóm này hành động theo cảm tính, không quan tâm đến tác hại của hành động đó trong môi trường làm việc. Là một nhân viên mới, bạn nên phòng bị trước để không bị biến thành mục tiêu công kích của một phe nhóm nào đó. Bên cạnh đó, bạn cũng đừng nghĩ rằng, tham gia vào một phe nhóm nào đó sẽ xây dựng được mối quan hệ tốt với các cộng sự. Ngược lại, điều đó chẳng khác nào bạn đang chuốc thêm rắc rối vào mình. Thậm chí, có thể vì những rắc rối ấy mà sếp của bạn phải can thiệp vào. Hãy nhớ rằng, bạn là người mới và đừng tự làm hạn chế tiềm năng phát triển của bản thân. Nếu một lúc nào đó, bạn không có được sự tin tưởng của sếp thì người thiệt thòi không ai khác chính là bạn. Tốt nhất bạn hãy khôn khéo giữ quan hệ với những người muốn lôi kéo bạn về phe họ. Nếu họ vẫn tạo sức ép, buộc bạn phải ủng hộ một vấn đề gì đó hoặc cư xử theo cách mà bạn không thích thì bạn nên mạnh dạn rút lui. Đó là chuyện cần phải làm và bạn không nên day dứt vì những quyết định hợp lý như vậy.

Tóm lại, bạn cần nhìn nhận kỹ một sự việc nào đó trước khi quyết định và đôi khi, phải biết chấp nhận hành động một cách đơn độc. Chính điều này sẽ cho thấy cá tính mạnh mẽ của bạn, đồng thời, biến bạn thành tấm gương sáng cho người khác noi theo. Biết sống theo hành vi chuẩn mực thay vì bị lôi kéo bởi những cảm xúc sai lệch của người khác sẽ giúp bạn có được nền tảng vững chắc trên bước đường vươn đến sự chuyên nghiệp trong công việc. Rất nhiều quyết định khó khăn đang chờ đợi bạn trong tương lai, vì vậy, ngay từ bây giờ, bạn hãy quyết tâm hành động đúng để mọi việc ngày mai được dễ dàng hơn.

GÌN GIỮ HÌNH ẢNH CÁ NHÂN

Hòa nhập là cách tốt để liên kết và xây dựng các mối quan hệ thân thiện với cộng sự của bạn, nhưng nếu không khéo léo, bạn rất dễ mắc phải những sai lầm đáng tiếc.

Chẳng hạn, hai nữ nhân viên tuyển dụng của công ty nọ được mời dùng bữa tối. Bữa tối đó không phải do công ty chiêu đãi mà do một nhóm nhân viên tổ chức với nhau. Trong suốt buổi tối, một trong các nam nhân viên mới trở nên hết sức vui vẻ, cởi mở. Anh ta bị xao động trước ánh mắt của nữ nhân viên tuyển dụng. Anh khen cô là một phụ nữ xinh đẹp, dễ thương và tỏ ý muốn hẹn hò với cô.

Thấy vậy, cô mỉm cười, cảm ơn và nói rằng cô thích được anh nhìn bằng ánh mắt đồng nghiệp hơn và tốt nhất mối quan hệ giữa họ dừng lại ở đó. Sau sự việc này, nữ nhân viên tuyển dụng nhanh chóng quên đi chuyện xảy ra trong bữa tiệc, nhưng những người ngồi chung bàn nghe thấy mẩu đối thoại giữa họ lại chớp lấy thời cơ. Họ cho anh bạn kia là “kẻ dẻo miệng” và là người không nghiêm túc, chuyên đùa bỡn trong chuyện tình cảm.

Về phía anh nhân viên kia, anh lại cho rằng việc khen ngợi và bông đùa với một nữ nhân viên trong công ty sẽ khiến anh có được sự gần gũi và thiện cảm hơn. Anh không hề nghĩ rằng sau sự việc này, các nữ đồng nghiệp sẽ nhìn anh bằng ánh mắt khác? Sau “sự cố” ấy, anh nhân viên kia không tránh khỏi những băn khoăn lo lắng.

Một ví dụ khác, tôi từng rất mến mộ tài khiêu vũ của một nhân viên nữ, tôi gọi cô ấy là “vũ công”. Cô là nhân viên mới được tuyển từ chương trình MBA cao cấp, người mà trong suốt quá trình phỏng vấn và những tuần lễ làm việc đầu tiên đã thể hiện đủ ba ưu điểm: thanh nhã, chuyên nghiệp và điềm đạm. Nhưng trong một lần, cô cùng các cộng sự đi thư giãn tại một câu lạc bộ, hình ảnh một nhân viên tôi từng biết trước đây bỗng dưng thay đổi hoàn toàn. Rượu và thứ âm nhạc đầy kích động đã khiến “vũ công” vượt khỏi ba ưu điểm của mình. Cô ấy đã thể hiện những động tác khiêu vũ kích dục với ánh mắt đầy quyến rũ đối với tất cả những người đàn ông có mặt bên cạnh.

Khiêu vũ chắc chắn không phải là loại hình giải trí bất hợp pháp, nhưng nó không phù hợp với hình tượng nghiêm túc của một nữ nhân viên. Cho dù bạn có tự tin hay điệu nghệ đến đâu thì việc quay cuồng giữa một không gian sặc mùi rượu bia và sự phấn khích cũng đập vào mắt khách hàng và đồng sự một hình ảnh không mấy trong sáng, thiện cảm. Có thể bạn nghĩ rằng: “Tôi sẽ chẳng bao giờ rơi vào trường hợp như thế nên tôi không mấy bận tâm”. Hoặc cũng có thể bạn tự tin rằng: “Tôi đã thể hiện tốt thông qua các buổi phỏng vấn và giờ đây, tôi đã có được việc làm như ý. Vậy tại sao tôi phải lo lắng về điều này?”. Nhưng chắc chắn, một lúc nào đó, bạn cần phải biết kiềm chế các hành vi khó xử “mang tính xã hội”.

Trong phỏng vấn, ứng viên muốn thể hiện hình ảnh bản thân một cách tốt nhất bởi họ biết sẽ được đánh giá. Nhưng đừng nghĩ rằng, khi bạn đã nhận được việc, công ty sẽ không đánh giá hành vi của bạn nữa. Các sự kiện của công ty, hay những buổi họp mặt thân mật có sự tham dự đầy đủ của mọi nhân viên, có thể giúp mở rộng các mối quan hệ nhưng cũng có thể hủy hoại hình tượng của bạn nếu bạn bất cẩn.

Đôi khi, chúng ta không nhận thức được hành vi cá nhân có thể gây rắc rối cho bản thân mình trong nhóm làm việc. Bạn có thể vô tình để lộ những hành vi này trong các hoàn cảnh đặc biệt như khi say rượu, bị stress hoặc không thoải mái trong môi trường công sở. Chúng có thể làm lộ diện con người thật của bạn, khiến người ta bắt đầu quan sát và đánh giá bạn khác đi.

Người ta nghĩ khác về bạn, dù đúng hay sai, bạn đều khó vượt qua. Nếu bạn không chắc rằng mình có phơi bày những hành vi “đáng xấu hổ” hay không thì hãy tìm tới người quen để lấy ý kiến phản hồi thành thật và hỏi xem hành vi nào làm họ không thoải mái. Hãy cố gắng nhớ lại thời điểm bạn thể hiện những hành vi này và nguyên nhân của nó để không tái diễn nữa.

Không ai là hoàn hảo. Mỗi chúng ta đều ít nhiều mắc phải những sai phạm và hối tiếc về điều đó. Trong môi trường làm việc chuyên nghiệp, bạn sẽ không có nhiều cơ hội khắc phục sai phạm, nhất là những sai phạm khiến người khác có thành kiến về bạn. Việc cởi mở và sẵn lòng sửa chữa lỗi lầm sẽ giúp bạn tránh được những tình cảnh bối rối có thể làm chệch khả năng thể hiện tiềm năng thật sự của mình.

HẸN HÒ NƠI CÔNG SỞ

Nhiều đêm tôi phải lết vào giường trong tình trạng sức lực hầu như cạn kiệt sau một ngày rong ruổi khắp thành phố. Những lúc ấy, tôi cố gắng vỗ về giấc ngủ bằng cách tìm một chương trình nhẹ nhàng nào đó trên truyền hình, tránh xem những chương trình khiến tinh thần bị kích động. Một lần, tình cờ tôi xem được một bộ phim rất thú vị. Hai nhân vật chính gặp gỡ, yêu nhau và cuối cùng là tổ chức hôn lễ tại nơi làm việc. Tầng làm việc chính là nơi diễn ra nghi lễ, phòng cà-phê là nơi tiếp tân và giám đốc là chủ hôn. Hôn lễ của họ diễn ra khá trọng thể trong ánh mắt rưng rưng xúc động và yêu mến của các đồng nghiệp. Tất cả tràn ngập trong một bầu không khí vui vẻ, hạnh phúc.

Bộ phim kết thúc. Khoảng mười phút sau, tôi chìm vào giấc ngủ.

Tại sao tôi lại đề cập vấn đề này? Tôi rất ủng hộ những người đang yêu, nhưng tôi cũng cần lưu ý bạn một số rắc rối tiềm ẩn nơi công sở xoay quanh chuyện hẹn hò với đồng nghiệp. Khi đi học, bạn có cuộc sống giao tiếp khá thoải mái. Trong xã hội, bạn có một vài mối quan hệ tình cảm. Bạn cũng có thể từng trải qua những chuyện không vui với người bạn yêu... Khi đi làm, tình cảm của bạn có thể sẽ bị hạn chế do những quy định của công ty hoặc do những khó khăn về việc hẹn hò trong công sở.

Tình cảm thường nảy sinh khi người ta có điều kiện tiếp xúc nhiều với nhau và hiểu nhau. Chẳng hạn, thời sinh viên, bạn có thể có mối quan hệ với một sinh viên nào đó trong lớp, trong ký túc xá, hay trong nhóm tham gia các hoạt động xã hội. Với công ty mới, bạn sẽ có những cơ hội gặp gỡ mới. Ít nhất tám giờ mỗi ngày và năm ngày mỗi tuần, bạn phải giam mình trong cao ốc cùng với các đồng nghiệp. Cũng từ đó, bạn bắt đầu quen thân với vài người. Những người này có thể cũng hứng thú trong công việc giống bạn, cũng có thể, họ có những sở thích, thú vui tương tự bạn. Dần dần, bạn nhận ra trong số đó có “một nửa” mà bấy lâu bạn vẫn kiếm tìm. Vậy, có gì rắc rối nếu bạn muốn đẩy mối quan hệ ấy tiến xa hơn?

Để trả lời cho câu hỏi này, tôi sẽ đưa ra hai hạn chế mà bạn có thể gặp phải khi xây dựng quan hệ tình cảm với đồng nghiệp, đó là các quy định của công ty và các khó khăn cá nhân của bạn.

Trước hết, về quy định của công ty. Tùy thuộc vào từng tổ chức và tính chất công việc của tổ chức ấy mà quy định về chuyện có quan hệ tình cảm với đồng nghiệp sẽ có sự khác biệt. Nếu công ty của bạn không ngăn cản gì về chuyện hẹn hò thì bạn cứ tự do vun đắp cho mối quan hệ ấy. Nhưng nếu trong nội quy ngăn cấm việc nhân viên có quan hệ tình cảm với nhau thì bạn phải tuân theo.

Tại sao một số công ty lại ngăn cấm chuyện tình cảm giữa các nhân viên? Câu trả lời thường là vì các công ty này cho rằng, những mối quan hệ tình cảm đó có thể ảnh hưởng không tốt đến nhóm làm việc. Khi quan hệ tình cảm giữa hai người tiến triển tốt đẹp, họ sẽ cảm thấy hạnh phúc và toại nguyện. Nhưng nếu quan hệ giữa họ xấu đi, họ sẽ luôn trong tâm trạng ủ dột và không tập trung làm việc, từ đó, ít nhiều ảnh hưởng đến các cộng sự khác.

Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn gặp được “một nửa còn lại” của mình nhưng công ty lại ngăn cấm chuyện tình cảm giữa hai người? Nếu để mối quan hệ giữa hai bên tiến triển, bạn có thể bị kỷ luật hoặc bị yêu cầu rời khỏi công ty do vi phạm vào quy định chung.

Làm sao biết được công ty có cấm chuyện hẹn hò hay không?

Năm đầu tiên đi làm, tôi khuyên bạn không nên đến thẳng văn phòng cấp trên chỉ để hỏi bạn có được phép hẹn hò với đồng nghiệp hay không. Chắc chắn điều đó sẽ để lại ấn tượng chẳng mấy tốt đẹp trong lòng sếp của bạn. Thay vì vậy, bạn nên đọc kỹ nội quy của công ty hoặc tham khảo các chính sách được công bố. Ngoài ra, cách đơn giản nhất là hỏi nhân viên phòng Nhân sự để biết công ty có hạn chế chuyện đồng nghiệp hẹn hò, yêu đương nhau hay không.

Trong trường hợp công ty không ngăn cấm chuyện đó. Về lý thuyết, bạn được tự do, nhưng bạn cũng cần phải biết tự chủ, không để rắc rối nảy sinh nếu quan hệ giữa hai người chấm dứt. Nếu công việc của bạn và người ấy liên quan trực tiếp đến nhau và bạn cần có sự hợp tác của họ để hoàn thành công việc, bạn sẽ giải quyết chuyện chia tay như thế nào? Trước hết, bạn vẫn phải hoàn thành công việc, bạn phải tìm cách nào đó để người ấy chấp nhận chuyện chia tay.

Trong phần trước, tôi có nói đến cách tạo mối quan hệ làm việc hữu hiệu với những cộng sự mà bạn không mấy thiện cảm. Nhưng chuyện đó không mang tính cá nhân. Bạn biết lý do bạn không hòa nhập được bởi người ta có ác cảm với bạn. Giải pháp không dễ dàng như việc tìm ra cách thức để phối hợp làm việc tốt với nhau. Bạn cần phân tích tâm lý toàn bộ mối quan hệ cá nhân và tìm ra nguyên nhân của vấn đề trước khi bạn có thể bắt đầu giải quyết mối quan hệ công việc.

Ngay cả nếu mối quan hệ tình cảm đang tiến triển tốt thì chuyện tranh cãi cũng có thể xảy ra giữa bạn và người ấy. Khi đó, các cộng sự sẽ nhìn bạn bằng ánh mắt nào? Có phải họ cho rằng bạn quan tâm đến chuyện yêu đương hơn nhiệm vụ được giao? Rằng bạn bực mình khi phải đánh một văn bản liên quan tới công việc giữa lúc đang bận nhắn tin cho người ấy? Rồi họ sẽ thắc mắc, sẽ lắc đầu trước những biểu hiện của bạn và nói lại những điều ấy cho cấp trên biết.

Những điều tôi vừa nói trên xoay quanh vấn đề tình yêu và giới hạn của chuyện yêu đương nơi công sở. Mong rằng bạn sẽ luôn có những lựa chọn và quyết định đúng đắn cho mình.

QUẢN LÝ TIỀN BẠC

Tiền bạc làm thế giới như quay cuồng, đảo điên. Đó là lý do khiến chúng ta đi học (để sau này kiếm một công việc có thu nhập cao), đó cũng là lý do khiến người đi làm muốn làm thêm nhiều hơn nữa. Nói tóm lại, tiền là một trong những vấn đề lớn khiến con người luôn phải lo lắng. Tiền đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống cho dù chúng ta muốn hay không. Sau cùng, nếu chúng ta không cần một khoản tiền nhỏ (còn gọi là “lương”) thì có lẽ nhiều người trong số chúng ta đã chọn một công việc khác thay vì thức khuya, dậy sớm, thay vì cố gắng ngồi trong những buổi họp chán ngấy. Chúng ta cần tiền để tồn tại. Còn biết bao thứ chúng ta phải thanh toán, nào là hóa đơn mua hàng, nào là tiền thuế, tiền đóng cho các loại hình dịch vụ khác...

Có thể bạn đã có kinh nghiệm trong việc xoay sở tiền nong từ những ngày còn đi học. Số tiền ấy có được từ một nguồn thu tổng hợp: cha mẹ, ông bà, những người thân cho bạn, hoặc cũng có thể do bạn kiếm được từ công việc bán thời gian. Nhìn chung, đây là thời kỳ chúng ta chủ yếu sống dựa dẫm vào người khác.

Khi đi làm, mọi việc thay đổi. Bạn sẽ phải tự chi trả nhiều loại phí tổn trong cuộc sống, sẽ phải tự quán xuyến tiền bạc của mình. Và thực tế, điều này phát sinh nhiều khó khăn hơn bạn tưởng. Nói chung, đây là giai đoạn bạn cần tạo dựng cho mình một cuộc sống tự lập thật sự.

Vậy làm thế nào để quản lý tiền bạc cho thật hiệu quả? Dù muốn hay không thì tài chính và nhu cầu cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc thỏa mãn cuộc sống và công việc của bạn. Việc hưởng thụ không liên quan trực tiếp đến tình trạng tài chính của bạn. Tuy nhiên, điều quan trọng là bạn phải biết quản lý tiền bạc như thế nào trong giai đoạn khởi nghiệp để nó không ảnh hưởng đến nhu cầu chi tiêu của bạn sau này.

Để có được sự cân bằng trong chi tiêu, bạn cần biết điều phối mức thu nhập với các nhu cầu và sinh hoạt thiết yếu trong cuộc sống sao cho phù hợp. Không nên để bản thân rơi vào tình trạng thu nhập chỉ vừa đủ đáp ứng các nhu cầu thiết yếu. Tôi sẽ dẫn ra cho các bạn một ví dụ cụ thể sau đây.

Một người độc thân mới tốt nghiệp sống ở khu xe điện ngầm với lương khởi điểm là 38.000 USD/năm sẽ có lợi tức và phí tổn như sau:

Lương hàng tháng: 3.166,67 USD

Trừ đi:

Thuế Lợi tức Liên bang: 335 USD

Thuế An sinh Xã hội: 180,32 USD

Thuế dịch vụ y tế: 42,17 USD

Thuế Lợi tức quốc gia (6%): 133,67 USD

Khoản Phúc lợi Nhân viên (trước thuế): 100 USD

Tiết kiệm 401K(3) (5% lương): 158,33 USD

Thực lãnh: 2.217,18 USD

Trừ đi:

Xăng xe hơi: 100 USD

Bảo hiểm xe hơi: 50 USD

Bảo trì xe hơi: 20 USD

Cáp: 50 USD

Điện thoại di động: 40 USD

Quần áo: 100 USD

Điện: 100 USD

Gaz: 25 USD

Điện thoại gia đình: 50 USD

Tạp hóa/Gia dụng: 150 USD

Các chi phí thuê người giúp việc: 1.100 USD

Bảo hiểm cho người giúp việc: 10 USD

Ăn ngoài bốn bữa, 20 USD/tháng: 80 USD

Chi tiêu lặt vặt: 100 USD

Số còn lại: 242,18 USD

Hãy xem một người đang sống bằng số tiền mà chúng ta vừa lấy làm ví dụ. Anh ta quyết định sau khi bắt đầu đi làm sẽ mua chiếc xe thể thao mới thay cho chiếc xe tiết kiệm nhiên liệu mà anh đã chạy được hai năm. Và anh đã mua được chiếc xe hơi mới như ý với mức thanh toán hàng tháng là 200 USD. Cho đến lúc ấy, mọi việc vẫn ổn thỏa.

Có chiếc xe mới rồi, anh lại cần thêm một vài bộ đồ nghề bổ sung nữa, đồng thời, thêm một chuyến du lịch tới bờ biển để phô trương chiếc xe mới tậu được. Tất nhiên, đây chỉ là cuộc du ngoạn cuối tuần bởi anh chưa có ngày nghỉ phép vì vừa mới đi làm. Anh ta trả bằng tiền mặt phải không? Ồ, không. Chúng ta đang tính tất cả khoản này – khoảng 600 USD - bằng thẻ tín dụng của anh ta. Vấn đề tiếp tục nảy sinh, anh ta không có đủ tiền mặt trong túi để chi tiêu trong sáu tháng tới. Anh buộc phải tính toán sao cho vừa đủ để trả hết khoản thanh toán tối thiểu hàng tháng bằng thẻ tín dụng của mình.

Sáu tháng sau đó, anh vẫn sống thoải mái, công việc của anh cũng tiến triển tốt. Nhưng, vào một tối nọ, khi vừa về tới nhà, anh nhận được “thư báo nợ” của công ty tín dụng sinh viên với một cuốn sổ thanh toán kèm theo. Anh chợt giật mình. Trong vòng 25 năm tới, anh sẽ phải thanh toán 193 USD/tháng với lãi suất là 6% khoản vay dành cho sinh viên (30.000 USD) mà anh đã vay khi còn học đại học. Và thông báo trả nợ mới nhất cho biết, anh nợ gần 3.000 USD trên thẻ tín dụng và giờ đây, anh chỉ còn khoản thanh toán tối thiểu mỗi tháng là 75 USD. Trong sáu tháng, từ việc có một khoản chi tiêu thêm là 242 USD/tháng, anh phải gánh thêm số nợ trong nhiều năm là 226 USD/tháng.

Làm thế nào để có thêm được số tiền bù lấp vào khoản thiếu hụt đó? Có thể anh sẽ được tăng lương sau một năm làm việc, nhưng khoản lương tăng thường niên chỉ khoảng 5%. Vì vậy, dù có thêm 110 USD/tháng thì anh cũng vẫn còn thiếu một khoản nợ 116 USD/tháng. Đó là chưa kể những chi phí phát sinh khác.

Không còn cách nào khác, anh bắt đầu phải tính đến việc chi tiêu cho các khoản phí tổn thiết yếu của cuộc sống. Anh sẽ không dùng truyền hình cáp nữa, sẽ sắm sửa quần áo ít lại, hoặc sử dụng phương tiện giao thông công cộng thay cho chiếc xe hơi của mình để tiết kiệm tiền xăng. Cũng có thể anh phải đem cơm trưa tới sở làm thay vì ăn ngoài tiệm với bạn bè... Có nhiều cách chọn lựa, nhưng tất cả đòi hỏi anh phải thay đổi thói quen trong tiêu dùng thiết yếu. Hậu quả là, anh không còn xem công việc là nguồn trang trải cho cả cuộc sống thiết yếu và hưởng thụ. Từ đó, anh phải lệ thuộc vào đồng lương của mình.

Do tình hình tài chính eo hẹp, anh phải hết sức hạn chế các hoạt động của mình. Điều gì sẽ xảy ra nếu anh đi học tiếp? Anh sẽ bù đắp các khoản phí tổn của mình như thế nào? Mượn thêm tiền? Anh hoàn toàn có thể, nhưng sẽ phải mượn tiền để phục vụ cho việc cân bằng thẻ tín dụng và trả cho khoản thanh toán xe hơi. Đó không phải là sự lựa chọn khôn ngoan bởi anh đang dùng nợ để trả nợ.

Nếu như trước đó, anh từng cảm thấy thoải mái khi có một công việc ưa thích và một cuộc sống thư thả thì giờ đây, công việc chỉ là chỗ anh miễn cưỡng bám víu. Tất cả là do anh đã chi tiêu vượt quá khả năng kiếm được trong những tháng đầu khởi nghiệp và hoàn toàn không lường trước được rắc rối nảy sinh.

Nhiều người bạn của tôi cũng từng trải qua tình cảnh tương tự, không sao thoát ra được. Chẳng hạn, một người bạn của tôi đã mua chiếc xe hơi thể thao với giá cao ngất ngay sau khi ra trường. Cũng vì vậy mà anh chẳng sắm sửa được gì trong căn hộ của mình, ngoại trừ tấm nệm, ti-vi và một cái bàn để chơi bài. Sau khi thấy các hóa đơn thẻ tín dụng, các khoản nợ vay thời sinh viên chồng chất, anh ấy mới ngỡ ngàng và buộc phải bán lỗ chiếc xe.

Qua những ví dụ, điều tôi muốn nhắn gửi đến các bạn là nên cẩn trọng với việc chi tiêu của mình vào năm đầu khởi nghiệp. Chẳng có gì là đáng xấu hổ khi bạn lái một chiếc xe kiểu dáng cũ, không còn hợp thời, hay dè dặt, thậm chí chờ cơ hội giảm giá mới mua quần áo mới đi làm. Chính những điều này sẽ giúp bạn biết quý trọng đồng tiền mình làm ra. Sự đắn đo, cân nhắc về giá trị hàng hóa mình cần mua không bao giờ là thừa thãi cả.

Một vài yếu tố khác bạn cần nhớ khi quản lý tài sản mới của mình.

Hiểu được bạn phải thường xuyên thanh toán như thế nào và số tiền đó kéo dài bao lâu:

Mỗi công ty có thể trả lương vào những khoảng thời gian khác nhau và theo những cách khác nhau. Chẳng hạn một số công ty trả lương hai tuần một lần, số khác lại thanh toán hàng tháng... Khi thanh toán một lần trong tháng thì tổng số tiền vào tài khoản của bạn tất nhiên sẽ lớn hơn thanh toán nhiều lần. Nhưng, nếu thấy số tiền trong tài khoản có vẻ dư giả so với các khoản phí tổn phải trả, bạn cũng đừng lấy thế làm vui mừng và ăn tiêu hoang phí. Hãy cẩn thận. Bạn cần giữ số tiền đó cho tới khi có khoản lương mới vào cuối tháng sau.

Theo dõi dòng chảy chi phí và các thói quen chi tiêu:

Ngay cả khi bạn cẩn thận không dùng thẻ tín dụng lãi suất cao để thanh toán cho sinh hoạt hàng ngày của mình thì bạn cũng cần theo dõi các chi tiêu nhỏ rải rác khác. Ra ngoài dùng bữa, đi uống nước sau khi tan sở, xem phim, kịch và hòa nhạc có thể là những khoản chi không quá lớn, nhưng khi gộp tất cả lại trong một tuần hoặc một tháng, chúng có thể trở thành một khoản đáng kể.

Tận dụng phúc lợi của công ty:

Công việc bạn làm có khả năng đem lại những phúc lợi và nếu vậy, bạn nên tận dụng các phúc lợi đó. Tùy vào quy mô của công ty, bạn có thể nhận những sản phẩm bảo hiểm và những khoản tài chính khác nhau. Những loại bảo hiểm phổ biến được các công ty mua nhiều là: Bảo hiểm y tế, Bảo hiểm nhân thọ, Bảo hiểm xã hội...

Các phúc lợi có thể khó hiểu vì nó mang tính chuyên môn, nhất là nếu đây là lần đầu tiên bạn tiếp xúc với chúng, nhưng chúng có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bạn. Các phúc lợi này sẽ giúp bạn tiết kiệm tiền khi về hưu và đỡ phải thanh toán những phí tổn mà bạn có thể gánh chịu. Nếu bạn quyết định rời công ty cũ đến với một công việc mới thì việc lờ đi những phúc lợi ấy là một sự thiệt thòi. Có rất nhiều điều chúng ta cần cân nhắc trước khi thay đổi công việc, và các chính sách “đãi ngộ” là một yếu tố quan trọng trong số đó. Chúng ta hãy đi vào phần tiếp theo để nắm rõ hơn về điều này.

THAY ĐỔI

Cho tới thời điểm này, chúng ta chỉ mới bàn đến những điều đáng lưu ý trong năm đầu khởi nghiệp. Việc hoàn tất trọn vẹn năm đầu tiên của bạn là một sự kiện lớn, vì vậy, bạn nên dừng lại, dành chút thời gian để thư thái và nhìn lại chặng đường đã qua. Đây cũng là thời kỳ mà nếu nhìn lại vạch xuất phát, bạn sẽ thấy rằng mình đã tích lũy được rất nhiều kiến thức mà trước đó - khi mới bắt tay vào công việc, bạn không có được. Nếu viết nhật ký cho năm đầu tiên, bạn sẽ thấy rất rõ sự tiến bộ của bản thân, thêm vào đó, bạn còn có thể nhớ chi tiết những tình huống, thử thách mình từng trải qua. Bạn sẽ cảm giác như mình vừa leo lên một con dốc ngoằn ngoèo với bao hiểm nguy, gian khổ. Chỉ riêng mọi việc bạn làm đã là một kinh nghiệm và do đó, bạn đang dành nhiều thời gian học hỏi hơn là thật sự làm việc.

Sau năm đầu tiên, bạn vẫn có thể quyết định thay đổi chỗ làm hoặc thay đổi công việc của mình. Lý do có thể là: bạn yêu thích công việc đó nhưng lại không phù hợp với văn hóa công ty; hay ngược lại - bạn hòa hợp với văn hóa công ty nhưng lại không thích công việc đang làm. Cũng có thể, bạn không thích cả công việc lẫn công ty này, chẳng qua bạn chỉ vô tình biết được nó qua mẩu quảng cáo trên báo và xin làm thử mà thôi... Dĩ nhiên bạn đủ sáng suốt để nhận biết đó có phải là công việc phù hợp với khả năng chuyên môn, hay đáp ứng được kỳ vọng của bạn hay không. Sau đây, tôi muốn đưa ra một vài gợi ý giúp bạn xem xét sự việc nếu bạn có dự định thay đổi công việc.

Trước hết, hãy tự hỏi: “Tình hình thật sự khó khăn hay chỉ vì bản thân mình cảm thấy thất vọng?”. Thất vọng đối với công việc trong khoảng thời gian này là điều hoàn toàn bình thường. Đừng quên bạn vẫn đang trong quá trình chuyển đổi từ một sinh viên sang một nhân viên chuyên nghiệp. Bạn đang phải tập quen dần với rất nhiều thay đổi, từ giờ giấc, cách làm việc đến cách giao tiếp ứng xử… Bất kỳ khi nào cảm thấy thất vọng và muốn biết mình có chọn lựa đúng hay không, bạn hãy tự hỏi: “Tại sao mình lại rơi vào tình trạng này?”. Sự mệt mỏi, bệnh tật, phiền muộn, những chuyện không vui trong gia đình, trong quan hệ bạn bè… hay bất kỳ điều gì bị dồn nén đều có thể dẫn bạn đến khủng hoảng trong công việc và đẩy bạn đến bờ vực.

Nếu rơi vào tình trạng này và thấy rằng công việc hiện tại chẳng đi đến đâu, bạn cần phải thay đổi. Hãy suy nghĩ nghiêm túc công việc bạn sẽ tìm kiếm. Hãy nhìn nhận lại điều gì khiến bạn không vừa ý đối với công việc hiện tại? Sau đây là một vài nguyên nhân thường gặp:

Sếp:

Rất nhiều nhân viên bỏ việc do mâu thuẫn với cấp trên của mình, vì vậy, đây là khía cạnh cần bàn đến trước tiên. Có thể cấp trên của bạn là một giám đốc kém cỏi (không có khả năng lãnh đạo, kỹ năng truyền đạt kém), tính cách không phù hợp với bạn. Hoặc cũng có thể vị sếp đó luôn đòi hỏi nhân viên phải tận tâm, ưu tiên hàng đầu cho công việc, còn bạn thì muốn dành nhiều thời gian cho cuộc sống riêng hơn là suốt ngày giam mình trong văn phòng với một đống công việc.

Để tìm hiểu chuyện gì đang diễn ra trong mối quan hệ giữa bạn và sếp, hãy tìm câu trả lời cho hai câu hỏi sau:

- Làm thế nào để mình và sếp làm việc với nhau hiệu quả hơn?

- Mình cần thay đổi ra sao để việc giao tiếp với sếp tốt hơn?

Môi trường làm việc:

Như đã thảo luận, mỗi công ty sẽ có những nét văn hóa khác nhau. Có thể bạn không cảm thấy thoải mái với văn hóa ở công ty hiện tại. Bạn cảm thấy nghẹt thở vì mức độ áp lực hoặc sự bảo thủ ở đó. Hoặc bạn thích một môi trường có tính kỷ luật cao, tổ chức hơn và không phải thay đổi thường xuyên. Để xác định điều có thể xảy ra giữa bạn và công ty, hãy trả lời những câu hỏi sau:

- Điều gì đã thu hút mình đến công ty này làm việc?

- Công việc đang làm có gì khiến mình yêu thích?

- Công việc đang làm có gì khác biệt với những gì mình vẫn mong mỏi?

Công việc:

Mặc dù mỗi người đều phải làm việc kiếm sống nhưng hầu như ai cũng cố gắng tìm kiếm niềm vui và sự thỏa mãn trong công việc để có thêm động lực mỗi ngày. Sau năm đầu khởi nghiệp, bạn không còn cảm thấy bị thách thức như trước nữa, kinh nghiệm của bạn cũng tăng lên theo thời gian. Càng nhiều kinh nghiệm, bạn càng có nhiều cơ hội nhận những dự án lớn và chạm trán những tình huống khó khăn, đòi hỏi phải biết tận dụng tất cả những phương pháp từng được trau dồi và huấn luyện trên ghế nhà trường. Các sếp có thể thay đổi liên tục nhưng không có gì bảo đảm rằng sếp mới sẽ tốt hơn sếp cũ. Nếu không có những thất bại và sự kiện khiến mọi thứ chuyển biến thì văn hóa công ty hiếm khi thay đổi. Tuy nhiên, công việc của bạn thì có thể thay đổi theo thời gian, từ đơn giản cho tới phức tạp, thậm chí có những thay đổi không thể lường trước được.

Nếu tình huống của bạn hoàn toàn khác biệt với điều tôi vừa mô tả, bạn nên xem xét một vị trí khác ở một công ty khác. Mặc dù đây không phải là quyết định dễ dàng và thậm chí, bạn phải cân nhắc kỹ hơn, nhưng chuyện thay đổi công việc rất khó xác định. Để xác định điều đang xảy ra giữa bạn và công việc bạn làm, hãy tự trả lời các câu hỏi sau:

- Loại công việc nào mình thích làm trong thời gian rảnh rỗi?

- Công việc đang làm có cho mình cơ hội để làm thêm một số việc khác mà mình thích trong thời gian rảnh không?

- Điều gì trong công việc hiện tại khác hẳn với những gì mình vẫn mong mỏi?

Chẳng hạn, nếu bạn là người hướng ngoại nhưng lại làm việc trong văn phòng thì rất có thể trong bạn sẽ nảy sinh mâu thuẫn giữa điều mình thích và điều mình phải làm. Nhưng nếu bạn là một người thích nghiên cứu văn bản và công việc bạn đang làm là thư ký luật sư thì đó lại là điều thuận lợi để bạn thực hiện sở thích của mình.

Như những phần trước, bạn hãy ghi lại các câu trả lời của mình và nhìn vào các thông tin này ở dạng tổng quát. Mục đích của bài tập này là để bạn thấy rõ đâu là điều khiến bạn hài lòng hay không hài lòng về cấp trên, về văn hóa công ty và về công việc hiện tại. Có thể xem như bạn đã hoàn thành một bài tự phỏng vấn về mọi khía cạnh đối với hoàn cảnh hiện tại.

Tại sao điều này là cần thiết? Một khi không tìm thấy niềm vui, niềm say mê trong công việc, bạn có thể nghĩ đến chuyện không tiếp tục công việc hiện tại và tìm kiếm cơ hội mới. Khi nhìn vào các cơ hội khác, bạn cần so sánh chúng với danh sách mà bạn vừa tổng kết. Nếu có ý tưởng về công việc ở một vị trí mới mà bạn mong muốn, hãy tập trung vào đó. Nếu “vị trí lý tưởng” của bạn có sự thay đổi giữa chừng cũng không sao. Nhưng nếu có bất kỳ điều gì xảy ra, bạn nên duy trì sự tập trung của mình vào vị trí muốn đạt được, thay vì quay lại nơi xuất phát.

Hơn nữa, như đã đề cập trong phần trước, bạn cần cân nhắc các chế độ đãi ngộ. Sự thay đổi công việc có thể tác động đến những chế độ đó. Khi bắt đầu nghĩ về chuyện thay đổi việc làm, bạn nên có sự so sánh giữa mức lương hiện tại với mức lương mới. Bên cạnh đó, cũng cần tính tới giá trị của các phúc lợi được hưởng. Mặc dù không được trả ở dạng “tiền mặt” nhưng nó có thể đem lại cho bạn những lợi ích không nhỏ trong tương lai.

Nói đến vấn đề này, tôi chợt nhớ đến một cộng sự của mình. Anh là người thường xuyên phàn nàn về chuyện lương bổng. Ngày nọ, anh tuyên bố sẽ từ chức vì có một công ty khác mời anh qua làm với mức lương cao hơn. Đó quả là mức lương hấp dẫn và theo anh thì anh còn có thể được nhận những khoản tiền thưởng béo bở.

Chúng tôi tổ chức một bữa tiệc thịnh soạn từ biệt anh ta. Vài tháng sau, anh ấy bỏ công việc mới và quay trở lại công ty chúng tôi, giữ một vị trí thấp hơn vị trí mà anh từng từ bỏ. Lý do vì ở công ty mới của anh, các khoản phúc lợi hết sức nghèo nàn, chế độ lương hưu hầu như không có, bảo hiểm y tế thì rất hạn chế, trong khi các khoản khấu trừ lại rất cao và tiền thưởng thì hiếm khi có.

Đó là lý do bạn phải nhìn vào cả lương và các khoản phúc lợi khi cân nhắc chế độ đãi ngộ.

Nguy cơ cần tránh là bạn trốn chạy khỏi công việc hiện tại của mình. Đương nhiên, bạn sẽ tìm được một công việc nào đó trong thế giới rộng lớn này, nhưng nếu đơn giản chỉ vì muốn có một công việc khác để thoát khỏi mớ công việc phức tạp ở công ty cũ thì bạn có thể rơi vào tình trạng thê thảm hơn. Thay vì vậy, bạn hãy tìm đến một cơ hội tốt hơn, cơ hội mà bạn biết rõ nó phù hợp với khả năng và sở thích của mình. Việc chạy tới một cơ hội như vậy sẽ hạn chế khả năng bạn có thể mất việc trong một năm hoặc lâu hơn nữa.

Tôi thường đọc nhiều bản tóm tắt quá trình làm việc và kỹ năng nghề nghiệp (gọi tắt là C.V) của những nhân viên đã làm việc ở một vị trí nào đó được một năm, sau đó chuyển qua vị trí tương tự ở công ty khác. Một thời gian sau, họ lại thay đổi công việc và cứ liên tục thay đổi như vậy. Tôi cho rằng, đối với những nhân viên như thế, hoặc họ không đáp ứng được yêu cầu công việc hoặc họ không nhận thức được điều mình muốn. Vì vậy, tôi không đánh giá cao những người này và với vai trò là nhà tuyển dụng, tôi sẽ không dành vị trí ưu tiên cho họ bởi họ khó lòng trụ lại công ty một cách lâu dài.

Cho dù năm đầu khởi nghiệp của bạn là tốt đẹp hoặc chỉ tàm tạm thì bạn vẫn nên thường xuyên cập nhật C.V của mình. C.V là bản tóm tắt quá trình làm việc của bạn tương tự như học bạ ở trường. Cập nhật C.V cũng chính là bạn đang chuẩn bị một hồ sơ tốt nhất về kinh nghiệm cho mình và có thể sử dụng bất cứ khi nào bạn cần. Nếu không, sau này bạn sẽ rất khó nhớ lại quá trình làm việc ở một khoảng thời gian nhất định nào đó trong quá khứ. Trí nhớ của chúng ta không phải lúc nào cũng lưu giữ toàn bộ và chính xác những gì đã xảy ra, vì vậy, bạn có thể sẽ bị mất những dữ liệu quan trọng nếu không cập nhật C.V đều đặn.

Quyết định thay đổi việc làm không bao giờ dễ dàng, nhất là với những người mới khởi nghiệp. Có thể bạn đã đặt nhiều hy vọng và tâm huyết vào công việc nhưng lại cảm thấy thất vọng và cho rằng như thế là thất bại. Đừng quên rằng môi trường công sở chỉ là một phần nhỏ để mỗi chúng ta có thể thể hiện bản thân. Vì vậy, bạn đừng vội bi quan. Việc nhận ra tiềm năng ẩn giấu trong mỗi người đòi hỏi không chỉ cần sống và làm việc hết mình mà còn phải biết nhìn thẳng vào thực tế, dù cho thực tế ấy không như mong muốn.

Ngoài ra, bạn cũng cần biết sử dụng “chiến thuật rút lui” khi thấy cố gắng của mình không thể đưa đến thành công. Việc thừa nhận bản thân đang ở tình thế bất lợi và sẵn lòng thay đổi là điều cần thiết để tương lai trở nên tốt đẹp hơn.