LỜI CỦA NHÀ XUẤT BẢN

∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞

Nói đến thiền là nói đến sự giác ngộ giải thoát. Thiền là tiếng Phạn nói đủ là Thiền na, Trung Hoa dịch là tư duy, Tham thiền, Thiền định, thoạt tiên cũng để chỉ một thao tác dễ thấy của các Thiền sư khi tu tập với nghĩa đơn giản là ngồi tĩnh tâm. Nếu vậy, ngồi tĩnh tâm dễ bị nhầm lẫn vì đạo sĩ yoga hay các đạo sĩ tu hành của nhiều tôn giáo cũng ngồi tĩnh tâm. Khác nhau ở chỗ là các môn đồ của các tôn giáo ngồi tĩnh tâm để hướng tới một đấng siêu nhiên, còn các Thiền sư tĩnh tâm để gạt bỏ tạp niệm, rũ sạch tham sân si an nhiên tự tại vượt ngoài tam giới, thoát khỏi sinh lão bệnh tử trong kiếp luân hồi.

Chỉ khi Đạo Phật phát triển thì Thiền (Phật giáo) mới được hiểu với nghĩa sâu rộng như hiện nay và hành thiền không chỉ là ngồi một chỗ mà có thể hành Thiền mọi lúc mọi nơi..

Thiền và giải thoát là cuốn sách giải đáp Thiền của Phật giáo là gì, ý nghĩa của hành Thiền và làm sao để hành Thiền, một cách căn bản và phổ cập, nhưng việc cốt lõi của Thiền là sáu căn không vướng sáu trần.

Hiểu được và làm được thì đạt tới giác ngộ, còn hiểu được và làm được một phần thôi cũng đã lợi lạc nhiều rồi vì ta đang sống trong một cuộc sống thị trường sôi động, phải vật lộn vì cuộc mưu sinh...

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc

NHÀ XUẤT BẢN THỜI ĐẠI

Lời đầu sách

∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞∞

Xã hội ngày càng phát triển, con người phải vật lộn với cuộc sống, với rất nhiều thứ lo toan bề bộn. Nhu cầu vật chất sống càng cao, tinh thần càng mệt mỏi nhưng không vì thế

mà con người chịu buông bỏ, ngược lại còn muốn được nhiều hơn thế nữa, đến phút cuối của cuộc đời lẽ ra phải hỏi mình sẽ về đâu? Nhưng họ đều không nghĩ vậy, một hơi thở sau cùng họ lại nghĩ rằng làm sao giữ được của cải mà mình đã tạo ra. Cả một đời lao nhọc, không kể những lúc phải tranh giành, chiếm đoạt để rồi ra đi với hai bàn tay trắng, mang theo bên mình là nghiệp báo khổ đau. Đó bởi do lòng tham của con người là quá lớn, một chiếc túi không đáy chứa đầy tiền tài, danh vọng v.v...

Đức Phật đã từng dạy hàng đệ tử của Ngài phải biết

“Thiểu dục tri túc”. Vì sao Phật dạy như vậy? Chúng ta là những người học và hành trì theo Phật nhưng chúng ta có thật sự biết mình đã “Thiểu dục tri túc” hay chưa? Con người luôn chạy theo danh vọng, khi được một lại muốn được mười và hơn thế nữa. Nhưng việc lớn của đời người là gì? Phải giải quyết ra sao? Mạng sống của con người là bao lâu? Một hơi thở đi ra không vào thì mình sẽ về đâu? Điều này thiết nghĩ

chỉ có các vị Thiện hữu tri thức mới nhận ra điều cốt yếu này, và cũng chỉ có quý Ngài mới thực sống được với thể tánh thanh tịnh đó. Còn chúng ta cũng man máng với nào là đời người sinh tử là việc lớn, nào là mạng sống của con người chỉ

trong một hơi thở nhưng đó chỉ là câu trả lời dựa trên sách vở, chứ chưa thực nhận ra điều cốt lõi này, bởi nếu đã trực nhận ra thì có một con đường ai cũng phải đi qua, sao bây giờ

hành trang còn chưa chuẩn bị?

Cho nên ngài Vân Môn có nói:

Ở trong hiện tượng siêng bày thân,

Chỉ người tự nhận mới là gần.

Năm xưa lầm nhắm trên đường kiếm,

Nay mới nhìn ra lò lửa băng.

Chúng ta có duyên lành được học giáo pháp của Phật, được Thầy Tổ chỉ dạy tận tình, được gần các bậc Thiện hữu tri thức để học hỏi. Vậy, chúng ta cùng nhau cố gắng hoàn thành sở nguyện của mình.

Một lần nữa, con xin mượn lời của Hòa thượng Ân sư

thượng Nhật hạ Quang đã nhắc nhở cho hành Tăng Ni Phật tử chúng con: “Hãy cố gắng lên, hãy tinh tấn lên, kẻo không còn kịp nữa”. Cho nên quyển sách “THIỀN VÀ GIẢI THOÁT” ra mắt cho những vị độc giả hữu duyên, nhín chút thời gian để mắt xem qua là những lời vàng thước ngọc, và ứng dụng trong cuộc sống đời thường hết khổ an vui. Quyển sách này chúng tôi soạn dịch của các tác giả Pháp sư Huệ

Minh và ngài Thánh Nhất cùng Hòa thượng Tinh Vân là những vị cao tăng thạc đức. Với chút tấm lòng của dịch giả

muốn góp thêm ngôi nhà Phật học nên không ngại tài sức mọn dịch ra tác phẩm này. Nguyện đem công đức này hồi hướng cho tất cả chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.

Trong quá trình dịch thuật không tránh khỏi những điều sơ sót, kính mong các vị cao minh chỉ điểm và bổ khuyết để

dịch phẩm được hoàn chỉnh hơn trong lần tái bản sau.

Thiền viện Thường Chiếu

Kính ghi

Thích Đạt Ma Thuận Hùng

THẾ NÀO GỌI LÀ GIÀU VÀ NGHÈO?

Đồng là con người, vì sao có người rất giàu sang, có người nghèo thiếu? Chúng ta thử một lần nhận định thế nào là giàu? Và thế nào là nghèo? Có người ở nhà lầu cao to, đi xe hơi máy lạnh, ăn mặc sang trọng, tiền của đủ đầy; có người sinh ra bôn ba vất vả, việc làm rất tạm bợ, chỉ có thể cung cấp cho một vài người trong gia đình tạm đủ

sống mà thôi. Nguyên nhân ấy từ đâu? Nói tóm lại, đều là do nghiệp thiện, ác đời trước của mỗi cá nhân chiêu cảm quả báo ở đời này.

Luận về giàu và nghèo: Người có tiền tuy ăn mặc không thiếu, dù lọng xênh xang, nhưng có lúc bị người và công việc ràng buộc vây khốn, giống nhau trong một ngày đêm lại không được yên ổn; người không có tiền, dù rằng cuộc sống chật vật, mỗi ngày vẫn trôi qua, tuy không có tiền nhưng vẫn thong dong nhàn hạ, an lòng tự tại, đây gọi là “Người bần nhưng chí không bần”. Đạo lý này cũng chính là sự an lạc hạnh phúc của thuyết nhân sinh, giàu và nghèo đều không trở

thành điều kiện tuyệt đối. Cách nhìn của Phật giáo đối với sự giàu và nghèo, cho rằng chỉ tô điểm thêm nhân cách tôn nghiêm con người, vốn không có khoảng cách nào. Ví dụ như, dùng nước tẩy rửa đồ vật nhơ bẩn, sau khi tẩy rửa, và trước khi tẩy rửa, thật ra đồ vật ấy vốn không có khác. Có thể nói con người mười lần lạnh và nóng, như

mộng huyễn bào ảnh, sự giàu và nghèo hay khổ vui chỉ thể nhận ngay nơi nội tâm chính mình mà thôi. Cho nên, có người tuy ăn uống đạm bạc nhưng luôn an vui; có người giàu có nhất vùng nhưng luôn âu lo sầu não. Nói đúng hơn, khi trong tâm ta rộng mở bằng cả tam thiên đại thiên thế giới, thì dù thân không mảnh đất cắm dùi, cũng vẫn cảm thấy giàu có tột bậc!

Cuộc đời đức Phật có thể là một minh chứng cụ thể nhất. Đức Phật qua bốn mùa xuân hạ thu đông, Ngài chỉ mặc một chiếc y phấn tảo, trong lòng vẫn thấy an nhàn thanh thoát; dù mặc chiếc y tơ vàng quý giá, Ngài cũng không lấy đó làm kiêu hãnh. Ngài có thể ăn uống đạm bạc, cũng có thể thưởng thức cao lương mỹ vị; có thể ngủ một đêm dưới gốc cây, cũng có thể ngon giấc trong lầu vàng điện ngọc; có thể ở ẩn một mình chốn núi rừng, cũng có thể cùng bốn chúng đệ

tử ở chung. Có thể thấy đức Phật đối với sự giàu sang nghèo hèn, kẻ

bần cùng người thông suốt, kẻ được người mất, kẻ hưng thạnh, người suy vong, kẻ đẹp người xấu, kẻ lành người ác,… tất cả đều không vướng bận trong lòng của Ngài, cũng không theo đuổi sự ham thích ở thế gian, Ngài chỉ tùy duyên thích ứng hoàn cảnh! Đây chính là bậc giàu sang nhất.

Ngoài đức Phật, thời gần đây có Đại sư Hoằng Nhất, cũng cho rằng trên thế gian không có điều gì làm cho Ngài cảm thấy không hài lòng. Lau mặt bằng khăn cũ rách cũng tốt, ăn rau đắng cũng tốt, rong ruổi ngoài đường suốt ngày cũng tốt, ở trong nhà tranh vách đất cũng tốt, trên thế gian cái nào cũng có ý vị, nhưng không cái nào làm Ngài vướng bận. Ngài chỉ muốn biết đủ, mọi người cho Ngài như thế là sống nghèo thiếu, cứ ngỡ là Ngài khổ lắm. Nhưng thật ra, Ngài cảm thấy tất cả đều rất tốt. Có một lần, tiên sinh Hạ Tôn thấy Đại sư

Hoằng Nhất ăn loại cải muối mặn đắng một cách ngon lành, tiên sinh Hạ Tôn hơi có tỉnh ngộ, nói: “Thú thật mùi vị loại củ cải mặn đắng này, chỉ người như Đại sư Hoằng Nhất mới có thể nếm phẩm vị đúng như thật của nó”.

Tôi xin dẫn ra một việc hiện tại để chứng minh: Một người có tiền sống giàu sang nhà cao rộng lớn, với nhiều thiết bị cao cấp hiện đại, cuộc sống thật giàu có xa hoa. Bên cạnh nhà người ấy có một căn hộ nhỏ xiêu vẹo, đang ở trong ấy là một đôi vợ chồng nghèo, tuy cuộc sống của đôi vợ chồng ấy không dư dả lắm, nhưng chồng nói vợ nghe, đời sống đầm ấm yên vui. Nhưng gia đình người có tiền ở

nhà lầu cao, thì luôn luôn bị công việc giao tế thù tạc ở công ty ràng buộc vây khốn, vì để duy trì thanh thế và danh lợi mà cảm thấy không an ổn, cho nên trong lòng cảm thấy ưu tư: “Ta đây có tiền, vì sao lại phiền muộn lo lắng, gia đình nhà bên nhà cửa dột nát, nhưng có lúc xướng ca, khi lại đàm tiếu, vì sao họ lại an vui đến thế?”.

Có người bảo rằng: “Ông có muốn bán sự khổ não phải chăng?

Ông chỉ cần đem hai mươi triệu đồng đưa cho họ, những người đó tức thì sẽ khổ não”.

Hai mươi triệu đồng ư! Người nhà giàu suy nghĩ, hiện tại coi như

không có đi, được! Liền khẳng khái cầm tiền đưa cho đôi vợ chồng nghèo. Đôi vợ chồng nhà nghèo kia bổng dưng được hai mươi triệu đồng vui mừng khôn kể xiết. Nhưng đến chiều tối lại phiền não, tiền này cần phải cất ở đâu? Cất trong ngăn tủ thì không bảo đảm! Cất dưới gầm giường cũng không an toàn! Hay gối ở đầu nằm chăng..

suy đi tính lại suốt đêm không ngủ được. Qua mấy ngày, đôi vợ

chồng nghèo suy nghĩ nên sử dụng số tiền đó như thế nào? Do bất đồng ý kiến nên họ tranh cãi nhau, vì thế họ đã đánh nhau, mất đi tình cảm êm ấm đã bao năm có được, sau đó họ chợt tỉnh, thấu hiểu rằng tiền bạc đã làm cho họ khổ não, nên cuối cùng đem số tiền đó trả lại cho chủ nhân trước đó.

Đây đương nhiên chỉ là một mẩu chuyện ngụ ngôn, nhưng có lúc hàm chứa một chân lý sâu sắc. Câu chuyện răn nhắc chúng ta: Danh lợi có lúc làm cho người ta tăng thêm phiền não và sự nguy hiểm.

Thuở xưa Nhan Hồi, học trò của Khổng Tử nói: “Ăn cơm vắt, uống nước bầu, sống trong hang hốc, đối với người khác thì buồn không chịu nổi, nhưng đối với Hồi này thì luôn an vui”. Ngài Đại-ca-diếp, đệ tử đức Phật, sống tu hành giữa khu mộ mả vẫn ung dung tự tại.

Thời cổ đại, thi nhân Đào Uyên Minh viết: “Hái hoa cúc bên giậu đông, ung dung ngắm núi Nam”... Qua những điều kể trên có thể

chứng minh rằng giàu hay nghèo không thể lấy sự có tiền hay không tiền để đánh giá. Người có thể sống nghèo nhưng trong tâm không thể nghèo. Nguồn tâm luôn bất tận, dùng nó không bao giờ hết, điều cốt yếu là chúng ta có chịu khai thác nó hay không. Nếu chúng ta khai thác được nguồn tâm, thì chúng ta mới là người giàu có chân chính.

THẾ NÀO LÀ CÁCH XỬ LÝ ĐƯỢC VÀ MẤT

Các vị đều là công nhân viên chức đã nghỉ hưu, từ thời xuân trẻ

phục vụ cho quốc gia xã hội, khoảng độ tuổi 40-50 thì sự nghiệp thành tựu, lúc này nếu biết lui về quy ẩn, đây là việc rất khó. Trong những tháng ngày của mấy mươi năm phục vụ, tôi nghĩ rằng chúng ta ai ai cũng khó tránh khỏi gặp phải vấn đề thành công và thất bại.

Bây giờ tuy đã già, nhưng sự thành công và thất bại vẫn luôn diễn ra trong đời sống của chúng ta.

Một khi sự hiểu biết giữa chính mình và người khác có những bất đồng, thì đôi bên không thể hài hòa chung sống, chúng ta sẽ

không có niềm vui. Lúc nghề nghiệp chúng ta thăng tiến, tức thì niềm vui tràn đầy; lỡ khi quyền lợi bị người khác đoạt lấy, thì trong lòng chúng ta ảo não ưu sầu. Do những vấn đề không thể giải quyết được khiến chúng ta sống trong nỗi lo lắng của sự thành công và thất bại. Tuy chúng ta hết sức thận trọng đối với công việc đã nhận, nhưng nhớ lại quá trình phục vụ cả một đời, thì chắc chắn có lúc đã chứng kiến hay thấy qua biết bao những sự tình bế tắc hay may mắn dễ dàng, tâm lý luôn thay đổi thất thường theo trạng thái thăng trầm của công việc. Có thể nói đời sống chúng ta luôn vướng bận nỗi lo lắng thành công hay thất bại ở quá khứ. Tục ngữ có câu: “Được cũng không vui, thiệt cũng không buồn”. Nhưng để thấu rõ câu nói này lại đâu dễ dàng đến thế!

Lục Tổ Thiền tông từng nói: “Không một pháp có thể được, mới có thể kiến lập muôn pháp”. Cuộc đời mấy mươi năm của chúng ta, sự vinh hoa phú quý, công danh lợi lộc, không hơn giấc mộng canh ba, tợ sương tháng chín vậy! Thế thì “được”, chúng ta được cái gì? “Mất”, là mất cái gì? Có người than thở: “Con người hai tay không mà đến, rồi hai tay không mà đi”. Chúng ta từ trong bụng mẹ mang cái gì đến? Khi chết rồi mất đi cái gì? Cuộc đời con người tất bật có bao lâu? Chẳng qua chúng ta cho là “được”, vậy chúng ta được cái gì? Trong Kinh Bát-nhã ghi: “Không mắt tai mũi lưỡi thân ý, không sắc thanh hương vị xúc pháp, không nhãn giới cho đến không ý thức giới, không có vô minh cũng không có hết vô minh v.v...”, hoàn toàn không cho đến cuối cùng, bởi vì “vô sở đắc” (Không chỗ được) có thể gọi là “Bồ-đề Tát-đỏa” (Bồ tát). Điều này chứng tỏ đời sống quá khứ của chúng ta từ có hình có tướng, từ tâm nhân ngã phải trái mà cầu được, nên cũng không phải là cái “được” chân thật. Có câu nói: “Bồ-đề không thể dùng thân được, cũng không thể dùng tâm được, chỉ là diệt trừ các tướng”. Do từ cái “có” ở trên mới có sự được mất, phải từ cái “không” ở trên chính là không sự được mất (Không chỗ được). Đối với cách xử lý vấn đề

được mất, nên từ phương diện này mà thể hội, cũng từ phương diện này mà giải quyết.

Khi hiểu được triết lý “Không” sẽ có cảnh giới gì? Tôi xin nêu ra đây mấy ví dụ để chứng minh:

-Ví dụ như chúng ta bị kẻ gian cướp giật một số tiền, trong lòng cảm thấy rất sầu não, nhưng từ khi hiểu được triết lý “Không”, biết rằng chưa từng có một pháp nào chẳng phải từ nhân duyên sinh, tất cả sự vật đều là duyên khởi tánh không, số tiền bị người ta lừa gạt, biết đâu là cái nợ đời trước mình đã thiếu họ, coi như là mình trả nợ

họ! Có thể nghĩ như thế, thì nỗi lo được mất trong lòng sẽ không còn.

-Ví dụ như các vị xưa nay đã có danh vọng địa vị, bỗng một hôm bị người khác chê bai phản bác, một lúc danh vị tiêu tan. Khi ấy các vị có thể nghĩ thế này: “Không chức tước một thân nhàn”, tùy thời, tùy hoàn cảnh ổn định cuộc sống bình thường. Danh vọng địa vị thế ấy không có gì buông bỏ chẳng được, ta nên ứng dụng triết lý “Không”. Thấu hiểu như thế, thì khi già bệnh đến có thể tự

tại vô ngại. Cho nên “Không” bao trùm muôn vật, không phải không ngơ mà rất diệu kỳ.

Tôi xin dẫn một ví dụ nữa để đại chúng tham khảo:

-Thuở nhỏ tôi nghe được tiếng tụng kinh của người xuất gia thì trong lòng rất vui mừng, sau khi đã xuất gia, do vì chất giọng của tôi không được hay, nên không thể xướng tụng như bao vị Tăng khác. Nhưng một người xuất gia việc xướng tụng rất quan trọng, nếu vị nào xướng tụng hay, sẽ có nhiều người đến tham học, được các bậc thầy khen ngợi, cho đến các Phật tử cũng rất tôn kính. Tôi do chất giọng không được hay, nên lúc còn làm Sa-di bị nhiều người đối xử rất phân biệt. Lúc ấy tôi nghĩ, đời này trong đạo chắc không thể giỏi hơn một ai.

Vì chất giọng của tôi không được hay, trong tâm lấy làm đáng tiếc, không thể dùng âm thanh tụng lời kinh câu kệ để giáo hóa mọi người. Về sau tôi suy nghĩ: Miệng không xướng tụng được, nhưng bàn tay có thể phát huy chút ít công dụng, mình nên cần mẫn dùng hai bàn tay của mình lao vào công tác viết lách. Nếu như trong công tác văn hóa có thể cống hiến đôi phần, thì nguyện đem thành quả ấy

hồi hướng về Tam bảo và tất cả chúng sinh. Đó chẳng phải là hợp với tinh thần Phật dạy chăng? Thế là tôi bắt đầu viết. Lúc đầu tôi viết bài đăng báo, kế nữa là viết sách xuất bản. Từ đó có được số

tiền nhuận bút, tôi để dành rồi mua một mảnh đất, cũng vì thế mới có Phật Quang Sơn ngày hôm nay.

Nhân đây, tôi có thể nói với các vị, trên thế gian không có cái gì hoàn toàn “không tốt”. Ví dụ như nói về chất giọng không hay của tôi, nhưng kết quả đối với tôi là không hay chăng? Giá như chất giọng quá hay, thì nhiều nhất tôi chỉ làm ông thầy tụng kinh mà thôi. Bởi do tôi không biết xướng tụng, mới chuyển biến phát triển theo chiều hướng khác, kết quả Tái ông mất ngựa, nhân họa mà được phước. Nếu chúng ta có mất đi cái gì, cũng không cần hoàn toàn tuyệt vọng, bởi vì ngoài cái mất đó, chúng ta có thể sẽ đạt được một cái gì khác. Chủ yếu, chúng ta biết mình và nhận thức như thế nào về mình, để vận dụng nơi mình một cách thích hợp nhất.

LÀM SAO SÁM HỐI ĐỂ TIÊU TRỪ TỘI NGHIỆP?

Tôi được nghe các giới quan quyền nhân sĩ và quân sự, rất bùi ngùi xót xa đối với những nghiệp tội trong dĩ vãng mà họ đã gây ra.

Bởi do quá khứ họ đánh giết lẫn nhau, bây giờ đến lúc già nua thì ăn năn hối hận: “Thuở quá khứ giết người như chặt cây, nghiệp tội rất nặng, thật là bừa bãi vô cùng!”. Nơi sâu thẳm đáy lòng họ ẩn tàng niềm cảm xúc xót xa đối với người khác. Thật ra, nếu chẳng phải là bậc thánh hiền, thì ai có thể không có lỗi lầm? Người tuy có lỗi nhưng sự việc không thật nghiêm trọng, chỉ cần biết hối cải sửa đổi. Trong Phật giáo có câu: “Buông dao sát sinh, lập tức thành Phật”. Người có sai trái, sau đó biết sám hối, như thế mới có thể kịp thời tiêu trừ nghiệp tội của chính mình.

Ví dụ như: Áo quần dơ bẩn rồi, chúng ta dùng nước giặt sạch, sau đó mới có thể mặc lại; thân thể chúng ta nếu qua mấy ngày không tắm gội, cáu bẩn bám trên thân rất khó chịu, sau khi tắm gội thì thân người trở nên mát mẻ. Hiện tại, nếu trong tâm chúng ta bị

nghiệp tội ray rứt, thì chúng ta phải làm sao? Điều này giống như

đứa trẻ làm việc sai lầm, đến trước cha mẹ nhận cái lỗi ấy, với thái độ này chắc chắn nó sẽ được cha mẹ tha thứ, cho nó cơ hội ăn năn hối cải sửa đổi lỗi lầm. Vì thế, điều quan trọng trong Phật giáo: Có lỗi lầm cần phải sớm sám hối, bởi vì sám hối có thể tiêu trừ được nghiệp tội. Hàng Phật tử thường hay xướng tụng bài kệ: Vãng tích sở tạo chư ác nghiệp

Giai do vô thủy tham sân si

Tùng thân ngữ ý chi sở sinh

Nhất thiết ngã kim giai sám hối.

Dịch:

Con xưa lỡ tạo bao ác nghiệp,

Đều do vô thủy tham sân si,

Từ thân miệng ý mà tạo nên,

Tất cả con nay xin sám hối.

Có người nói nghiệp tội là do hoàn cảnh đẩy đưa, hay người trí thức bạc nhược, thiếu luân lý, đời sống khốn cùng... là những nhân tố tạo thành lỗi lầm. Trong Phật pháp cho rằng nghiệp tội là do tham sân si từ vô thủy mà ra, nhưng tham sân si gốc từ thân miệng ý phát sinh. Thời đại văn minh thế kỷ hai mươi này, con người sống quây quần như trong cái lồng chim, ngẩng đầu không thấy bầu trời, nhìn ra bốn phía không thấy vườn cây, tâm trí càng ngày càng thu hẹp, khả năng quan sát sự vật càng không tinh tường, sự quan hệ

qua lại giữa con người ngày càng bề bộn phức tạp, nhưng tình cảm lại không gần gũi gắn bó, nhiều quan điểm bất đồng lại phát sinh, quang cảnh toàn xã hội hiện ra nếp sống vội vã, đưa đến hiện tượng đấu tranh giành giật, tranh sáng giành tối, khiến cho tâm trí không được an ổn hài hòa. Cho nên các việc trong xã hội như: giết hại, trộm cắp, dâm dục, nói dối, nói lời thô ác, nói chia rẽ, khiêu khích luôn xảy ra. Như thế, chúng ta phải làm sao để tiêu trừ những nghiệp tội ấy?

Trong Kinh Phật có ghi: Con người không thể không có lỗi lầm, hễ khởi tâm động niệm đều là tạo nghiệp. Vậy người có lỗi phải làm sao?

-Thứ nhất: Nên thật thà nói ra nghiệp tội của chính mình, không để tái phạm nữa. Chúng ta không thể cho tự tâm mình biết lỗi thế là xong, không chịu kể ra cho người khác biết lỗi ấy, như thế

sự sám hối vẫn chưa triệt để, các vị cần ở trước tôn tượng Phật, hay đối trước bậc Thiện tri thức bày tỏ, hoặc trước đại chúng thừa nhận lỗi lầm của chính mình, phải trải qua một lần chân thành tha thiết sám hối, chấp nhận sự xử phạt đối với lương tâm, thì mới có thể

làm trong sạch bản tánh của chúng ta.

-Thứ hai: Cần tin vào sức gia trì nhiếp thọ của chư Phật, khơi dậy sự thanh tịnh nơi bản tâm của chính mình, khiến chúng ta sẽ

không tái phạm lỗi lầm nữa. Ví dụ như: Trong phẩm Phổ Môn-Kinh Pháp Hoa có ghi: “Giả sử có người, nếu có tội hoặc không tội, bị

gông cùm xiềng xích trói buộc nơi thân, khi niệm danh hiệu Bồ-tát Quán Thế Âm, thì những thứ ấy thảy đều dứt sạch, liền được thoát khỏi”. Đoạn kinh trên chứng minh khi Bồ-tát từ mẫn nhiếp thọ

chúng sinh, thì sẽ làm cho nghiệp tội chúng sinh được tiêu trừ. Đây là phương tiện mà chư Bồ-tát thường thực hành.

Ví dụ như: Một mảnh ruộng đã lâu không được chăm bón, thì lúa mạ không thể sinh trưởng. Nếu thường xuyên dẫn nước bón phân, thì lúa mạ ngày một tốt tươi, cỏ dại (phiền não) sẽ không phát triển. Cho nên, công đức của người có lòng tin rất lớn, dù trong quá khứ có tạo chút ít nghiệp tội, thì cũng có thể trong hiện tại tạm thời

không thọ quả báo.

Mọi người đều biết thế giới Cực lạc của đức Phật A-di-đà có thể

mang nghiệp vãng sinh, nghiệp thiện-ác của một người lúc vãng sinh có thể mang đi. Bởi vì đại nguyện của đức Phật A-di-đà giống như một chiếc thuyền, nghiệp tội của chúng ta như cục đá đang chìm xuống, nhờ chiếc thuyền đại nguyện của đức Phật A-di-đà, chẳng những cục đá nghiệp tội ấy không chìm xuống, mà còn được chở sang bờ kia. Cho nên, chúng ta cần phải tin sâu đại nguyện lực của đức Phật A-di-đà, thì có thể được cứu độ. Nhất là những người tuổi già, sự vinh hoa phú quý sẽ bỏ chúng ta bất cứ lúc nào, người thân cũng sẽ xa rời chúng ta. Chỉ cần chúng ta tin sâu Phật và Bồ-

tát thì chắc chắn sẽ không bị bỏ rơi, vẫn có thể được giải thoát sang thế giới vĩnh hằng.

Phần trước đã nói, tội là do ba nghiệp thân miệng ý của chúng ta gây tạo nên. Nhưng giả sử vào một đêm khuya nào đó, bất chợt hiểu ra nghiệp tội vốn không tự tánh, nếu dụng tâm sám hối thì tội ắt tiêu trừ. Khi một niệm giác ngộ, thì nghiệp tội biến thành vô thường. Trong kinh có đoạn ghi:

Tội nhược khởi thời tương tâm diệt

Tâm nhược diệt thời tội diệt vong

Tâm không tội diệt lưỡng câu không

Thị tắc danh vi chân sám hối.

Dịch:

Nếu tội khởi thời đem tâm diệt,

Nếu tâm diệt thời tội cũng không;

Tội không tâm diệt thảy đều không,

Thế ấy gọi là chân sám hối.

Chúng ta phải làm sao hồi phục con người chính mình sau khi sám hối? Làm sao chuyển địa ngục thành thiên đường, chuyển phiền não thành Bồ-đề, chuyển việc xấu xa thành thanh tịnh, chuyển cõi Ta bà thành Cực lạc? Phải quán xét vọng niệm trong tâm mình như thế nào để tiêu trừ nó, và phải xem xét sự sám hối của chúng ta có thành khẩn tha thiết hay không. Sau khi sám hối nên phát nguyện và học tập theo tinh thần của các bậc Thánh hiền, nên phát Tứ hoằng thệ nguyện.

Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ,

Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn,

Pháp môn vô lượng thệ nguyện học,

Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

Từ hoằng thệ nguyện là biểu hiện cụ thể tinh thần Bồ-tát đại thừa, không phải để cầu xin mà nương nhờ vào đó để tiêu trừ

nghiệp tội, cũng là đi trên con đường đại Bồ-đề, đó là năng lực vĩ

đại để thành Phật thành Thánh.

LÀM SAO TRỪ SẠCH PHIỀN NÃO?

Con người trên thế gian có rất nhiều việc gây nên phiền não, ví dụ như: Trong thân thể chúng ta có sự phiền não già, bệnh, chết, về

tâm lý có phiền não tham sân si. Phiền não của chúng ta sâu rộng như biển lớn, um tùm như rừng cây. Chúng ta mê lầm tạo nghiệp, lưu chuyển trong sinh tử luân hồi đều do phiền não mà ra.

Trong tận cùng sâu thẳm của phiền não, xét kỹ nó hoàn toàn không ngoài chữ “ngã” (Ta) tạo thành. Bởi do ngã chấp, ngã ái, ngã kiến... dấy khởi cái thấy biết sai lệch, làm cho chúng ta sinh ra biết bao phiền não khôn cùng. Cho nên chúng ta cần học đạo, đầu tiên cần phải tu học như thế nào để khắc phục những phiền não ấy. Cội gốc chủ yếu của tất cả phiền não chính là tham sân si, nên nói: “Bắt giặc trước là bắt vua”, để phá trừ phiền não, điều trước tiên làm sao đem ba độc tham sân si bỏ quách đi.

Vương Dương Minh từng nói: “Bắt kẻ giặc trong núi thì dễ, trừ

giặc trong tâm lại khó”. Như giặc trong núi dễ bắt, ba độc tham sân si trong tâm chúng ta lại khó dứt trừ. Trong Kinh Phật có câu: “Cần tu giới định huệ để dứt trừ tham sân si”. Bởi vì, trong đời sống chúng ta có nhiều tập khí, việc ích lợi cho người thường không chịu làm, nếu biết vận dụng năng lực của “giới”, thì sẽ có thái độ hy sinh sở thích của mình, chứ không xâm phạm đến lợi ích của người khác. Do vậy có thể thấy “giới” đối trị được bệnh tham. Ví dụ như: Những mong cầu trong tâm của chúng ta, trong đời sống hiện tại luôn có sự tị hiềm oán giận, chúng ta cần thực hiện công phu để

được “định”, khiến cho cõi lòng chúng ta không nghiêng lệch, ngay thẳng sáng suốt, mới có thể xa lìa sự trói buộc của phiền não, từ đó trí huệ mới phát sinh. Nói đến si thì phải dùng “trí” để đối trị, Phật dạy trí không phải là trí thức ở thế gian, bởi vì trí thức ở thế gian ít khi hoàn toàn là thiện. Nếu trí Bát-nhã trong tâm không phát sinh, thì làm việc gì cũng không hợp với Phật pháp, tất cả chỉ dựa vào tình cảm riêng tư thông thường ở thế tục mà hành động, đây gọi là làm trong mê muội. “Trí” Phật dạy là do thực hành văn tư tu mà thành tựu, là phương pháp quán chiếu trung đạo thật tướng, nương vào phương pháp này mới có thể diệt trừ căn bệnh lớn vô minh là

“Tham sân si”.

Có một lần tôi dạo chơi nơi công viên Nhật Quang nước Nhật Bản, tôi trông thấy kèo cột trên nóc nhà nọ có khắc chạm ba con khỉ, dáng vẻ sinh động như thật. Một con lấy hai tay che con mắt, một con lấy hai tay bịt lỗ tai, một con lấy hai tay bụm miệng. Tôi chợt nhận ra ba con khỉ này là tượng trưng cho những đạo lý, những đạo lý ấy là gi?

Các giác quan của con người: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Tất cả

đều hướng ra bên ngoài theo đuổi không ngừng, đối với trần cảnh thế gian phân biệt một cách hư dối, do đây sinh ra rất nhiều phiền não. Nếu chúng ta đối với tất cả cảnh giới bên ngoài nên xoay trở

lại quán xét tự tâm, không để tâm mình chạy theo trần cảnh, cái chẳng nên nhìn thì không nhìn, cái chẳng nên nghe thì không nghe, việc chẳng nên nói thì không nói thì phiền não sẽ ít đi. Điều này giống như Khổng Tử từng nói: “Điều phi lễ chớ nhìn, điều phi lễ

chớ nghe, điều phi lễ chớ nói, điều phi lễ chớ làm!”. Nếu thực hành được như thế, thì có thể diệt trừ kiết sử phiền não tham sân si che đậy nội tâm chúng ta, đồng thời việc làm của chính mình sẽ không đến nỗi xảy ra sai trái, phiền não từ đó tự nhiên dần dần giảm thiểu.

Bà ngoại của tôi là một Phật tử thuần thành, từ năm mười bảy tuổi đã ăn chay niệm Phật, sự xuất gia của tôi chính là chịu ảnh hưởng từ bà. Bà là người hiền hậu, có ba người con trai. Thế nhưng những đứa cháu, con của ba người cậu, tôi nhớ những người con ấy vào khoảng ba bốn tuổi đều chết. Nhưng xưa nay bà ngoại của tôi, không buồn khổ vì việc ấy, lẽ nào bà không có tình cảm chăng?

Không thương yêu con cháu sao? Đương nhiên không phải vậy! Đó là do bà học Phật pháp, biết con người ở đời có sinh ắt có tử, có tạo nghiệp là có chịu quả báo, dù ai có làm sao đi nữa cũng không tránh được. Sinh ra con cháu, là do nhân duyên hòa hợp thọ thai vào gia đình ấy; nếu có chết đi, thì coi như nghiệp báo hiện đời của nó đã trả xong mối nợ tình cảm đối với những người thân ấy. Thọ mạng của con người xưa nay dài ngắn không đồng, những đứa trẻ hiện tại quấn quýt bên chúng ta, nhưng trong tương lai chắc chắn chúng sẽ

rời xa. Nếu những đứa trẻ có duyên lành, nó tự có sẵn phước báo, cần gì phải ưu phiền lo lắng cho nó! Cho nên người học Phật, đối với quan niệm sinh và tử, tuy cùng là con người nhưng phước báo không ai giống ai, thì đối với người thân mất đi, việc buồn thương khóc lóc đâu có ích lợi gì.

LÀM SAO AN BÀI CUỘC SỐNG?

Chúng ta thường nghe nói: “Tôi bận quá! Bận rộn không thể dứt ra được”. Việc này chưa xong, việc khác lại đến!”. Không luận chúng ta bận rộn công việc ra sao, điều quan trọng là đừng vì bận rộn mà quên đi sự tồn tại của chính mình. Có người nói bận rộn là vận may, sinh kế có bận rộn thì đời sống mới sung túc hơn. Nhưng nên nhớ sự bận rộn của chúng ta phải có ý nghĩa thì mới tốt, có nhiều người chỉ bận rộn vì chính mình, không biết quan tâm đến người khác; có nhiều người lại quá bận rộn vì người khác, nhưng lại quên đi chăm lo cho mình, chúng ta không nên cực đoan thái quá.

Tôi chủ trương trong đời sống nhất định phải bận rộn, chúng ta phân chia: Một phần thời gian cho đời sống bận rộn, một phần thời gian cho tinh thần bận rộn; một phần bận rộn vì chính mình, một phần bận rộn vì người khác; thậm chí không chỉ bận rộn vì hiện tại, cũng là bận rộn vì tương lai. Có thể nói, chúng ta cần phát huy tinh lực, không nên nghiêng về vật chất, cũng không thể nghiên hẳn về

tinh thần, nếu có thể tinh thần và vật chất cân bằng nhau, thì sự bận rộn càng có ý nghĩa.

Ví dụ như: Chúng ta tuổi tác càng ngày càng lớn, đi bộ không nổi, tay không đủ mạnh để cầm bút viết văn, lại không có người ưa thích gần gũi chúng ta. Như thế làm sao an vui bảo dưỡng được tuổi thọ? Tôi thường hay khích lệ mọi người, lúc còn xuân trẻ khỏe mạnh, cần nuôi dưỡng thói quen đọc sách, đến lúc tuổi già, thì nương vào sách vở làm bầu bạn với chính mình. Bây giờ tôi sẽ dành cho quý vị một cách thức khác, đó chính là “Người nhàn rỗi nhưng tâm lại bận rộn”. Trong quá khứ các vị luôn bận rộn, vì công việc mà phải toan tính, tâm trí lại để nguội lạnh. Giờ đây đã rảnh rỗi rồi, thì phải khiến cho tâm hoạt động mạnh mẽ lên, có thể là quý vị nên tọa thiền. Thi nhân Bạch Cư Dị thời Đường đã viết: Năm tôi tuổi gần bảy mươi,

Không màng việc chỉ ngâm nga;

Xem kinh e thêm nhọc mắt,

Làm phước sợ ngại vất vả;

Lấy gì để an mắt tâm,

Chỉ cần tinh tấn ngồi thiền;

Sớm cũng ngồi thiền,

Tối cũng ngồi thiền;

Dù rằng bận như con thoi,

Không bỏ thời khóa ngồi thiền.

Có thể thấy ông Bạch Cư Dị đối với việc công phu tu tập ngồi thiền, quả thật là có sở đắc. Những cảnh giới mà ông đạt được, người trong thiên hạ không thể cùng với ông cảm thông, chỉ cần ông khép mắt lại, tĩnh tọa yên lặng, thì chư Phật và Bồ-tát hiển hiện trong tâm ông, thế là ông đâu còn nỗi ưu lo sự thiếu thốn về tinh thần như bao người thế tục.

Các vị chớ có hiểu lầm, cho rằng đến lúc già mới đem tinh thần phó thác vào việc tọa thiền, hoặc đến lúc sắp chết mới niệm Phật.

Thật ra đức Phật là biểu trưng cho vô lượng ánh sáng và vô lượng tuổi thọ. Nếu chúng ta có thể dùng tâm chân thật nhất để công phu tu tập thiền định, hoặc dùng tâm thành kính nhất để thể hội lòng từ

bi của đức Phật, thì các vị nhận ra ngay bản lai diện mục của chính mình, đích thực là chỗ nương tựa tinh thần đáng tin cậy nhất.

LÀM SAO SỐNG YÊN ỔN?

Tuy các vị đã nghỉ hưu. Nhưng vì cuộc sống vẫn tiếp tục, chẳng phải dừng ngang đây. Cuộc sống chúng ta phải có một tương lai, mà tương lai chính là niềm hy vọng. Tục ngữ có câu: “Đời người không đầy trăm tuổi, thường ôm nỗi lo ngàn năm”. Hoặc nói

“Người không lo xa, ắt có buồn gần”. Do đó, một người không nghĩ

đến tương lai, thì đời sống không có ý nghĩa. Tin rằng mỗi người chúng ta đều hy vọng tương lai sẽ có thể sống thọ trăm tuổi. Tiên sinh Trương Nhạc Quân từng nói: “Đời người lúc bảy mươi tuổi chỉ

mới bắt đầu”. Vì sao Trương tiên sinh lại nói như thế? Điều chủ yếu mà tiên sinh khai thị cho chúng ta, là đời người không ở chỗ tuổi tác là bao nhiêu, ở chỗ là chúng ta đối với tương lai có ôm ấp niềm hy vọng hay không. Trong Phật giáo nói tương lai chính là niềm hy vọng. Niềm hy vọng này không phải mong cầu cho chính mình, chủ

yếu là hướng về tất cả chúng sinh. Đó chính là “Nguyện lực không cùng tận”, như mười đại nguyện rộng lớn của Bồ-tát Phổ Hiền: 1. Kính lễ chư Phật.

2. Tán thán công đức của Như Lai.

3. Rộng tu bố thí cúng dường.

4. Nguyện sám hối nghiệp chướng.

5. Thường tùy hỷ công đức.

6. Thỉnh Phật chuyển pháp luân.

7. Thỉnh Phật sống lâu ở đời.

8. Thường học theo công hạnh của Phật.

9. Thường tùy thuận tất cả chúng sinh.

10. Tất cả công đức đều hồi hướng.

Các vị hơn nửa cuộc đời trước đem mình cống hiến cho quốc gia xã hội, chịu nhiều nhọc nhằn khó khổ, lịch sử mấy mươi năm qua in đậm vết tích của mỗi người. Hiện nay khi đã nghỉ hưu rồi, các vị nên đem tinh thần nửa cuộc đời còn lại ứng dụng vào “Hạnh nguyện” trong Phật pháp. Ý nghĩa của việc phát những đại nguyện, Phật dạy trong tâm niệm của chúng ta, có thể rộng gieo căn lành ở

đời sau. Quả như nói theo thế tục, sự việc này khiến cho cuộc đời còn lại của các vị sẽ sống trong thế giới thanh khiết, tĩnh lặng và an lành.

Một đứa bé khi mới sinh ra tất yếu nương vào cha mẹ, tục ngữ

có câu: “Ở nhà nương cha mẹ, ra ngoài nương bạn bè”. Nhưng khi thân thể đứa bé có bệnh thì ai chịu khổ thay cho nó? Nếu nó nương vào thần linh, thần linh cũng không đáng tin cậy. Bởi vì thần linh đến lúc nào đó thân thể cũng hiện năm tướng suy(1), cho nên không đáng tin cậy, vì họ có thể bị đọa lạc. Vì thế, đức Phật dạy chúng ta không nên để cho thần linh, tướng số, bói quẻ, phong thủy,... các việc họa phước chi phối đời sống chúng ta.

Như thế, chúng ta nương vào đâu? Trong Phật pháp, Tam bảo là chỗ nương tựa rất vững chắc. Tam bảo là điểm tựa đáng tin cậy của chúng ta, quy y Tam bảo chính là tìm về chỗ nương tựa tốt nhất.

Quy y Phật:

Đức Phật là người thể hội chân lý, Ngài tuyên dương ánh sáng chân lý, chỉ dẫn chúng ta hướng đi sáng suốt, trí huệ của Ngài như

vầng mặt trời, ánh mặt trăng, có thể soi sáng cho chúng ta thoát khỏi nẻo mê về chính đạo.

Quy y Pháp:

Pháp là khuôn mẫu không biến đổi, là đức hạnh chuẩn mực trong đời sống thường ngày của chúng ta. Nương vào pháp thực hành chúng ta sẽ có những nhận thức đúng đắn. Nếu hết lòng hành trì, thì có thể đạt đến bờ kia (Bờ giải thoát), chẳng khác nào tàu hỏa chạy trên đường ray, chắc chắn sẽ đạt đến mục đích.

____________________

(1) Quần áo thường dơ dáy–Trên đầu tóc rối nhầu như cánh hoa héo tàn–

Thân thể hôi hám và nhơ nhớp–Dưới nách thường ra mồ hôi–Không thích chỗ ngồi của mình.

Quy y Tăng:

Tăng là những vị hành trì gìn giữ Phật pháp và cầu giải thoát, cũng là vị thầy, có thể làm thiện hữu tri thức cho chúng ta. Tuy các Ngài chưa hoàn toàn đoạn sạch hết phiền não và chứng thật tướng, nhưng các Ngài có thể y cứ vào chân lý Phật pháp chỉ dạy lại cho mọi người học tập, khiến cho Phật pháp không dứt mất. Khi gần gũi các Ngài, có thể khiến cho thân tâm chúng ta trở nên thanh tịnh, tính giác được tỉnh sáng. Cho nên, đức Phật như thầy thuốc giỏi, Pháp như toa thuốc, chư Tăng như người hộ giúp người bệnh. Phật Pháp Tăng dẫn dắt chúng ta lìa tà hướng thiện, chuyển mê thành ngộ.

Trong Thành Phật Chi Đạo (quyển sách Con đường thành Phật) ghi: “Tìm cầu chỗ nương tựa ở khắp nơi, dù tìm khắp mười phương, chỗ nương tựa cứu cánh chính là Tam bảo, cũng là chỗ

nương tựa tốt lành nhất”. Đức Phật dạy ngài A-nan: “Nương tựa nơi chính mình, nương tựa vào pháp, chớ nương tựa chỗ nào khác”.

Điều này đã chứng minh ý nghĩa chân chính của việc quy y, chính là phải quy y nơi tự tâm tự tính của chính mình. Bởi vì chính mình có Phật tính, chính mình có thể thành Phật. Ngay cái thể thân tâm chính mình là chánh pháp, nương tựa vào pháp ấy tu hành, thì tự

thân có thể cùng Tam bảo đồng một thể.

Để chứng minh điều trên, có thể nói tất cả sự vật ở trên thế gian này đều là vô thường, thì đâu có cái gì để cho chúng ta nương tựa vĩnh viễn được? Khi đối diện họa hoạn thiên tai hay sự cạnh tranh biến động của thời đại này, thì chỗ nương tựa tối hậu của chúng ta chỉ có Tam bảo. Tình cảm chúng ta có thể không lưu tâm, tiền bạc

chúng ta có thể giảm thiểu, công danh chúng ta có thể đánh mất, nhưng Tam bảo chúng ta không thể không cần. Bởi vì, cho dù thế

gian này có bị hủy diệt đi, nhưng Tam bảo vẫn không xa lìa chúng ta, Tam bảo mãi mãi là bạn đồng hành với chúng ta.

LÀM SAO DỨT BỎ SỰ LUYẾN ÁI VỚI NGƯỜI THÂN?

Kinh Niết Bàn ghi: “Có thịnh thì có suy, có hợp ắt có biệt ly”.

Trong Thành Phật Chi Đạo ghi: “Có hợp ắt có cách xa, có sinh thì không thể không có tử”. Con người ở đời, sự liên quan mật thiết như là cha mẹ con cái, hoặc vợ chồng sum hợp, thân bằng quyến thuộc đằm thắm, thương yêu lẫn nhau, êm ấm tràn trề. Nhưng cũng có khi sự quan hệ gia quyến thân thích biến thành oan gia, vợ chồng không hòa thuận, anh em tranh cãi, từ đó trong gia đình ngoài xã hội luôn xảy ra nhiều việc không tốt đẹp. Một sớm nào đó việc sinh ly tử biệt đến, cha mẹ mất đi, vợ con không còn, bơ vơ lạc lõng, đường ai nấy đi, nào ai có thể quan tâm đến ai được? Cho nên nói:

“Vợ chồng giống như chim ở chung, khi họa hoạn đến tung cánh bay”. Như thế, người học Phật có thể sống xa lìa người thân. Có những người lớn tuổi, lúc cuối đời không chịu nổi sự cô đơn hiu quạnh, thường muốn con cháu hầu hạ một bên. Có nhiều người rất sung sướng được con cháu gần gũi ở bên cạnh, bảo dưỡng mãi cho đến khi trăm tuổi, tuy tạm xua tan nỗi buồn cô quạnh của tuổi già, nhưng làm ảnh hưởng sự nghiệp tương lai của con cháu. Hoặc có người mỗi khi người thân trong gia đình đều bận bịu công việc, không rảnh rỗi để hầu hạ bên cạnh, thì nỗi cô quạnh khó chịu nổi, rồi buồn chán tuyệt vọng, thế là trách móc con cháu bất hiếu, mỗi ngày trôi qua lâu như một năm. Đời người như thế có gì là vui? Cho nên, mỗi người cần phát huy tinh thần tự chủ, để có thể sống riêng một mình, thì khi tình cảm ruột thịt đầm ấm có thể an vui đón nhận,

hoặc khi sự yêu mến sâu nặng phải xa lìa thì mình cũng có thể

buông bỏ được. Chúng ta cần kết duyên rộng rãi với mọi người, dù con cháu trong nhà không thể thường luôn ở bên cạnh, thì chúng ta vẫn có những bạn bè thân quen đến chăm sóc thăm hỏi. Đối với ngoại cảnh chúng ta chớ có trông chờ điều gì, chỉ tự chủ sống riêng một mình, không trông chờ, như thế tự nhiên sẽ không thất vọng.

Nếu không sống được như vậy, cứ mãi trông chờ người thân thăm nom an ủi, thật ra việc thăm nom ấy chỉ năm khi mười họa, để rồi từ đó trong lòng thất vọng chán nản, dẫn đến ưu buồn khó chịu nổi!

Một khi cảnh sinh ly tử biệt đến, vợ con khóc lóc, bạn bè thầm rơi lệ, nói ta tại sao nỡ đành ra đi? Cho nên, có thể nói người thân đến một lúc nào đó chúng ta cũng đành buông bỏ thôi.

Trong kinh Tạp Thí Dụ có đoạn ghi: Có một bà mẹ sinh được một đứa con, cưng chiều bội phần, hoàn toàn gởi gắm trọn đời mình vào nó. Bất chợt một hôm đứa trẻ ấy bệnh chết, người mẹ ôm xác đứa con khóc lóc đớn đau, nỗi buồn trào dâng không ngăn nổi. Đức Phật cảm thông nỗi xót thương của ba, Ngài nói với bà có một bài thuốc bì truyền có thể cứu sống đứa con ấy. Bà vui mừng xúc động, thỉnh cầu đức Phật chỉ dạy. Đức Phật nói: “Hãy đến gia đình nào mà trong nhà không có người chết, xin về một bó cỏ cát tường (hoặc gọi là cỏ thượng mao, một loại cỏ tranh tốt quý hiếm), thì tự

nhiên con bà có thể sống lại”. Thế là người mẹ ấy đi đến từng ngôi nhà ở ven đường thăm hỏi, gặp ai cũng dò hỏi: “Nhà Ngài từng có người chết chăng?” Mọi người đều đáp: “Từ thời ông bà tổ tiên đến nay, trong nhà đều có người chết”. Như thế đi qua mấy chục ngôi nhà, nhà nào cũng đều có người chết. Vì thế người mẹ ấy không xin được loại cỏ cát tường, đành thất vọng trở về gặp đức Phật, đức Phật nói với bà: “Từ khi có loài người đến nay, có sinh ắt có tử, sinh tử là lẽ tự nhiên, hà tất vì một đứa con chết mà đau buồn không nguôi!” Người mẹ ngay đó tỉnh ngộ.

Mỗi người chúng ta nếu biết được định luật vô thường, thì đối với người thân ruột thịt cần nên dứt bỏ sự buộc ràng của lưới ái, khi con cháu không thể hầu hạ bên cạnh cũng vui, khi sinh ly tử biệt cũng không sầu não, có hợp thì có tan, có sinh ắt có tử, có thể thấu hiểu điều này mà biết buông bỏ, đừng vì tình cảm mà đau khổ.

LÀM SAO THỰC HÀNH BỐ THÍ TÀI SẢN?

Nhiều người coi tiền bạc là bậc nhất, có tiền thì việc gì cũng xong, thậm chí còn nói: “Có tiền có thể sai quỷ giả gạo”. Thật ra, không luận của cải giàu sang sung túc đến cỡ nào, cuối cùng đều bị

tiêu hủy tứ tán. Không phải là do việc kinh doanh không suôn sẻ, hay sự tiêu xài lãng phí quá mức gây ra, mà là do năm nhà tiêu hủy.

Nếu sự thật, những của cải này chẳng phải là vật chất của con người có thể làm chủ. Đức Phật đã từng nói: “Của cải là vật sở hữu chung của năm nhà”. Thế nào là năm nhà? Đó là: Tai họa do nước, tai họa do lửa, giặc cướp, quan lại tham ô, và con cái hư hỏng. Bởi vì, dù chúng ta giàu có cỡ nào, khi gặp phải một trận hỏa hoạn, thì nhà cửa tài sản bị thiêu đốt ra tro; khi gặp phải cơn lũ lụt, thì của cải đều bị cuốn trôi mất sạch; hoặc khi gặp giặc cướp hay gặp quan lại tham ô, họ sẽ chiếm đoạt tài sản của chúng ta; cho đến gần gũi như con cái trong nhà, do ăn chơi hư hỏng, cũng có thể đem gia tài trong nhà tiêu xài hết sạch. Cho nên, không cách gì bảo đảm thực sự

chúng ta làm chủ tài sản, bởi vì của cải là sở hữu chung của năm nhà.

Tục ngữ có câu: “Của cải ở ngoài thân, khi sinh không mang đến, lúc chết cũng không mang theo”. Mỗi người chúng ta tay không đến thế gian này, cuối cùng rồi tay không lại hoàn tay không, dù lúc hiện đời của cải bạc triệu đi nữa, nhưng khi chết vẫn không mang được một mảy tơ.

Đời nhà Tống có ông Vương Phủ cùng bạn hữu là Thái Kinh, Lương Sư Thành, Lý Ngạn, Chu Điển, và Đồng Quán cùng nhau

nịnh hót Tống Huy Tông. Bọn hèn mọn ấy lộng quyền, ăn của đút lót phá pháp luật, được Hoàng đế yêu thích phong cho địa vị cao, người đương thời thường gọi là sáu kẻ giặc. Lúc bọn ấy còn giữ

chức vụ, cuộc sống của chúng vô cùng thối nát, tiêu xài xa hoa phung phí vô độ, mặc gấm lụa, ăn sơn hào hải vị, sung sướng không kể xiết. Vương Phủ sai người làm cho hắn một cái gường khảm ngà voi và cẩn thêm châu báu, ban đêm cái giường ấy phát ra ánh sáng lấp lánh, hắn nằm ngủ trên chiếc giường đó, đồng thời hắn sắp thêm những chiếc giường nhỏ hơn ở chung quanh, rồi tuyển chọn mười thê thiếp rất xinh đẹp mỗi đêm ngủ chung với hắn, hắn đặt tên phòng ngủ ấy là Ủng Trướng.

Về sau, hắn âm thầm lén lút cấu kết với nước Kim gây chiến tranh, không may kế hoạch bị thất bại. Hoàng đế ban đầu chỉ ra lệnh đem ông sung vào quân lính, nhưng trên đường áp giải hắn đến làng Phụ Cố, lúc đoàn người tạm dừng chân ở một quán cơm nhỏ

bên đường, bất chợt có khoảng mười mấy kỵ binh từ phía sau chạy tới, họ nhận ra Vương Phủ đang ngồi, liền tuyên đọc thánh chỉ của Hoàng đế, lập tức ban tội chết đối với Vương Phủ.

Vương Phủ sau khi nghe xong thánh chỉ, hắn bàng hoàng biến đổi thần sắc. Dừng lặng giây lâu, lấy lại bình tĩnh hắn nói: “Vương Phủ cả đời hành sự, dù muôn lần đáng tội chết cũng không đủ để

đền trả. Chỉ cầu xin các Hiệu úy (chức quan) chuyển lời tâu của tôi lên Thánh thượng, sau khi tôi chết có một yêu cầu: Xin ban cho tôi một cái quan tài có hai cửa sổ hai bên, để lúc nhập liệm, có thể cho duỗi hai cánh tay thẳng ra ngoài quan tài, và làm năm ngón tay xòe ra, chớ có để co nắm lại”.

“Vì sao?”. Quan Hiệu úy lạ lùng hỏi.

“Để cho mọi người đều biết tôi của cải thế ấy, nhưng một chút xíu cũng không mang theo xuống âm ty được”. Vương Phủ chậm rãi trả lời.

Trong cuộc sống có biết bao người dành dụm chắt chiu, cần cù tiết kiệm, một li một tí cũng không dám lãng phí. Nhờ vậy họ dư

được một khoản tài sản lớn, rồi cho vay nặng lãi, hoặc tự cất giấu riêng. Nhưng đến khi lâm chung không kịp xử lý số của cải ấy, thế

là bị sung vào của công, hoặc bị người khác chiếm đoạt, uổng phí một đời nhọc nhằn dành dụm, và cuối cùng không được hưởng chi cả. Có những người liều chết liều sống kiếm tiền mua sắm của cải,

để dành cho con cháu một tài sản kếch xù. Nhưng sau khi người ấy chết rồi con cháu lại tranh giành hơn thua, hoặc ăn chơi cờ bạc đàn điếm, hay tiêu xài phung phí gần như tiêu ma, thế mà những người con cháu ấy không có mảy may cảm thông đến sự khổ nhọc của cha mẹ lúc còn sinh tiền. Vì thế có người nói: Để dành cho con cháu của cải quý nhất chẳng phải là vàng bạc châu báu, cũng chẳng phải biệt thự xe hơi, mà chính là tài năng học vấn và sự tu dưỡng về đạo đức. Có thể nói, tiền của là vật ngoài thân đâu thể khư khư cất giữ

cho riêng mình, cũng đâu cần làm trâu ngựa cho con cháu. Như thế

của cải phải xử lý ra sao? Đức Phật nói: “Muôn thứ mang đi chẳng được, chỉ có nghiệp luôn theo mình”. Của cải không thể mang theo một đồng, nhưng nghiệp lực sẽ theo ta đi suốt một mảy tơ cũng không sót. Vì thế, chúng ta có thể sử dụng số của cải tích trữ được để thực hành việc bố thí, gieo khắp nơi kết duyên lành với mọi người, hoặc làm các việc bắc cầu bồi lộ, hay cứu giúp người khốn khó, hoặc thành lập cơ sở từ thiện và hội trợ cấp học bổng cho học sinh nghèo, “Sử dụng của trong mười phương, cứu giúp người trong mười phương”. Chúng ta tận dụng tất cả của cải có được, để

làm thành công đức, thì hiện tại đời sống chúng ta chắc chắn an vui và hạnh phúc, đời sau chắc sinh vào cõi lành, con cháu cũng từ đó được thừa hưởng phước đức, còn niềm vui nào hơn mà chẳng làm?

LÀM SAO ĐỐI MẶT VỚI GIÀ BỆNH?

Con người không nhất định già đi mới phát bệnh, nhưng người còn trẻ cũng không tránh khỏi bệnh tật, “Trên con đường huỳnh tuyền có lắm mồ hoang người trẻ tuổi”, bệnh tật không phân biệt người già hay người trẻ. Có thể nói người tuổi già khi bị bệnh thường hay làm cho người ta không yên tâm, vậy người tuổi già khi bị bệnh phải làm thế nào? Có ba điều cần thể nghiệm: a. Từ tâm không khổ đưa đến thân không khổ: Người không có nghị lực yếu kém, nếu các vị đánh anh ta một cái, anh ta liền kêu la hờn oán. Nếu là người có nghị lực mạnh mẽ, thì dù trời rét thấu xương tủy, họ cũng không nhăn mặt nhíu mày.

Gặp hoàn cảnh khó khăn, nếu các vị than phiền, thì sẽ càng cảm thấy khó chịu hơn. Có thể nói bị bệnh không phải là điều đáng lo ngại, khi thân thể có bệnh, thì tinh thần phải dồi dào tráng kiện, không để cho chứng bệnh làm đau khổ.

b. Từ cách điều trị bệnh bằng thuốc chuyển sang điều trị

bằng tinh thần:

Người lớn tuổi hay sinh bệnh, họ rất vui mừng khi có dịp gặp các thầy thuốc. Nhưng thật ra, phần đông các vị thầy thuốc khi xem bệnh cho người lớn tuổi, họ thường hay chỉ cấp cho một vài loại thuốc để uống an ủi mà thôi. Như thế, các vị đến để tìm sự an ủi với một vài loại thuốc đó thì cần gì phải gặp thầy thuốc? Như vậy, cầu tìm ở chính mình chẳng phải là tốt hơn sao? Thế nên, mỗi người chúng ta đều có thể làm thầy thuốc cho chính mình. Khi thân thể

cảm thấy có phần hơi khó chịu, các vị cần tập luyện tinh thần của mình mạnh mẽ lên, ngay đó thể hội đạo lý tính bệnh vốn không, đừng để ý tới nó. Nếu có thể như thế thì bệnh tình của các vị sẽ

giảm đi phân nửa rồi.

c. Từ sự khám phá cách buông bỏ chuyển đến sự an nhiên tự tại:

Các vị có thấy, chiếc giày của người xuất gia mang, phần trên có các quai (giày La-hán), ý nghĩa của nó là khi chúng ta cần mang thì phải cúi mình xuống để xỏ nó vào, các vị phải nhìn thấu việc này chớ quá câu chấp (lúc cần mang thì cúi xuống, lúc không cần lại thẳng lên).

Đời người giống như khi ta xách chiếc vali, lúc cần thì xách nó lên, nếu không cần thì bỏ nó xuống. Ngay cả khi đối diện với bệnh tật, các vị cần phải đạt tới chỗ an nhiên tự tại như bỏ chiếc vali vậy, thì mới có thể đối phó với bệnh tật.

Hai mươi mấy năm trước, lúc tôi khoảng hai mươi tuổi, trong tâm tràn đầy hoài bão vì giáo pháp, vì mọi người, nhưng khi ấy thân thể tôi chợt phát sinh bệnh phong thấp, hai chân không thể đi được, nằm trên giường hễ động nhẹ một chút là cảm thấy rất đau. Chịu đựng như thế một thời gian khá lâu, sau đến gặp thầy thuốc, thầy thuốc nói: “Đôi chân của Ngài hết cách chữa trị, vì bệnh xâm nhập quá trầm trọng, chỉ còn cách cưa bỏ thì mới khỏi”.

Khi ấy, trong tâm tôi không cảm thấy mình tàn phế rồi phiền muộn, tôi suy nghĩ: “Đôi chân bị bệnh phong thấp phải cưa bỏ cũng

tốt! Đáng lẽ cuộc đời của tôi phải

là xuôi ngược Nam Bắc khổ nhọc,

nếu bây giờ phải cưa đôi chân, thì

cuộc đời của tôi sẽ an nhàn tự tại.

Không đi được thì thời gian của

tôi càng nhiều, tôi ở trong thư

viện tha hồ đọc sách mặc tình

xem kinh, sự thể nghiệm về tâm

linh của tôi càng sâu, thì đời sống

của tôi càng có giá trị”. Có thể nói

tôi không quan tâm đến người

khác sẽ chê cười hay chế giễu

mình, bởi vì tàn phế không phải là

vấn đề phiền muộn đối với tôi. Thái độ của tôi đối với bệnh phong thấp có lẽ các vị cần nên tham khảo.

Giống như cô Helen Keller, (có trong Gương kiên nhẫn–

Nguyễn Hiến Lê) ở nước Mỹ, cô là người tàn phế nặng bị câm điếc và mù, có thể nói thân thể của cô mười phần đều khuyết, nhưng cô là bậc vĩ nhân trong thời đại của chúng ta. Thế nên, già chết không phải là điều đáng sợ, chúng ta sợ nhất là tinh thần không vững vàng. Người già không cần nôn nóng, cốt làm sao tinh thần phải kiên định, đừng nghĩ khi nào mãi mãi không già thì mới tu hành.

PHÁP MÔN TÂM ĐỊA

Chư vị đồng học! Bốn chữ “Pháp môn tâm địa”, chúng ta y như

trên mỗi mỗi xem qua. Chẳng biết ý nghĩa của bốn chữ ấy rất là quan trọng, rất là rộng lớn, nhưng phải cẩn thận lãnh hội, thì mới có thể ngộ

đạo, sao lại mong cầu? Vì bốn chữ ấy phân bày giảng giải, “Tâm” đây chính là Phật, “Địa” dụ cho tâm lượng, “Pháp” dụ cho chính, “Môn” dụ cho đường lớn, vậy nói tâm này nếu giống như địa (Đất tâm), tức chúng ta đã đi trên con đường chánh giác.

Tự tâm chúng ta xưa nay trùm khắp vô lượng, hay sinh muôn pháp, cũng như địa (Đất tâm) có đầy đủ công đức rộng lớn thâm hậu, hay sinh vạn vật, vì thế dùng làm ví dụ. Địa cho nên thường sinh vạn vật vậy, rồi cũng thường mặt cuộc tùy thời, sở hành vô sự hồn nhiên không biết, yên lặng chẳng động. Mà chúng sinh quên chân tìm vọng, thấy cảnh sinh tâm, gặp cảnh vật liền khởi niệm phân biệt, khi đó tự

che mờ tính giác, tăng thêm chướng ngại. Người học Phật trừ vọng tu chân, tức phải dùng pháp bình đẳng, rồi núi sông đất bằng đều nhân nơi vọng mà sinh, có thành ắt có hoại, chúng ta cần gì phải lấy vọng làm pháp? Nên biết địa (Đất tâm) tuy là vọng nhưng nó thường sinh trưởng công đức vô lượng. Địa (Đất tâm) thường sinh trưởng tất cả vật hay chuyên chở tất cả vật, thường dung chứa tất cả vật, lại còn sinh trưởng tất cả vật, mà còn nuôi dưỡng tất cả chúng sinh, tự lợi tự tha; chuyên chở tất cả vật từ lớn cho đến nhỏ, dơ sạch đồng một thể, mà cái thấy không thủ xả phân biệt; bao trùm tất cả vật, yên lặng chẳng động, không một niệm cự tuyệt sân giận. Cho nên gọi là tâm địa, giả sử

chúng ta thấy rõ tâm lượng, có thể rộng lớn đồng như hư không, và tâm ấy đồng một dạng lợi tha, không thủ xả sân giận ngã chấp, thì

không khó chân như bổn tâm sẽ tương hợp, lại chẳng có thành tựu sao? Chúng ta học rõ pháp môn tâm địa, mỗi ngày nói về tâm địa không chăng? Lợi tha vô ngã, đại để chúng ta phải rõ tâm ấy, chẳng hay giống như tâm rộng lớn ngang nhau, thường có thể nuôi dưỡng tất cả chúng sinh. Và bao trùm dung chứa, nghe người nói dơ bẩn chẳng động? Không nên nói người ấy chịu được dơ bẩn, chỉ sợ một câu nói đều có thể dung chứa tất cả. Không nên nói nuôi dưỡng tất cả chúng sinh, chỉ sợ đối với tự mình và người thân thuộc, ngõ hầu tự mình lợi tha, như thế lại nói thế nào là tâm địa! Chúng ta học pháp môn tâm địa, giờ giờ khắc khắc cần nên giống như tự tâm, muốn được cứu cánh không nên so đo được mất, theo tôi xem chừng, không nên nói giống như đất bằng rộng lớn như thế, thậm chí nối liền một mẩu đất (10.000

mét vuông) như thế là nhỏ. Vì cớ sao? Một mẫu đất một năm có bốn mùa, lại thường nuôi dưỡng chúng sinh, vậy có phạm mà không có sửa chữa bao dung, thử hỏi tâm lượng chúng ta. Như thế một mẫu đất sinh dưỡng dung chứa ra sao? Nếu chúng ta không suy nghĩ như trên lại dụng công, không bàn luận như thế và không được chấp trước thọ

dụng.

Địa (Đất tâm) thường rộng lớn hay sinh trưởng muôn vật, và có khả năng chuyên chở bao dung, nên trời hợp Đức ấy, bởi vậy người xưa gọi trời đất là Đức vậy. “Đức lớn” phàm thuộc tâm lượng công đức, cùng đồng bằng phẳng một bậc như nhau, tức là Đại Đức (Đức lớn), người học Phật nếu có thành tựu, cũng gọi là Đại đức. Nhà Nho nói rằng: “Như Đại Đức tất được gọi là vị (Ngôi vị), tất được gọi là lộc, tất được gọi là thọ, tất được gọi là danh”. Người học Phật mà thành Đại Đức, đối với địa vị phúc, lộc ,thọ, danh, lợi giống như điện chớp không thật, người mới phát tâm chẳng hiểu rõ Phật pháp, có nhiều người đến với Phật pháp là vì địa vị phúc lộc thọ lợi danh, tất cả

chúng ta cần nên thấy rõ địa vị khả năng của mình. Nếu ta tưởng thành được Đại Đức tức tâm lượng và công đức, nói chung tất phải đồng với Đại Địa.

Chư vị đồng học! Vì sao chứng được địa vị Bồ-tát? Nếu tâm lượng và công đức ấy, trang nghiêm thanh tịnh đồng với đất tâm rộng lớn kia, cho đến hàng nhị địa và tam địa của Bồ-tát, nhưng tâm lượng và công đức, nên đồng với hai địa và ba địa rộng lớn như nhau, cho đến vượt ngoài thập địa (Thập địa Bồ-tát), đây gọi là Đẳng giác Diệu giác, chúng ta cần nên suy nghĩ thật kỹ, công đức tâm lượng của chúng ta thể tánh nó rộng lớn có một không hai, nên biết tâm, Phật và chúng sinh cả ba không sai biệt. Tự tâm chúng ta là Phật, xưa nay đầy đủ vô lượng công đức, so với thập địa vẫn rộng lớn, chỉ duyên với vọng tâm chẳng dừng, luôn luôn chấp trước ngoại cảnh, ngăn che chân như tự

tính. Cũng như ánh sáng mặt trời mặt trăng, vốn có thể chiếu sáng khắp nơi, chỉ vì án mây che phủ, nên chẳng hiện rõ. Một mai mây mù tiêu tan trời quang mây tạnh, người tu hành một niệm chân tâm, vượt

ngoài thập địa, sao lại như thế? Nên Bồ-tát Quảng Ngạch buông đao ngay đó liền thành Phật.

Chúng ta nên hiểu rõ rằng: Tâm có thể thành tựu được như thế là công đức thật nhiều, rất tốt là ở tại hồn nhiên vô tư, yên lặng chẳng động, cho nên ở chỗ thấy biết nhiều không tốt, nếu chúng ta còn dính mắt với ngoại cảnh, còn nếu chúng ta dung chứa nhưng không động, thì đối với thế giới này có là bao. Nên thấy biết nhiều mà chẳng động, còn vọng tâm như lửa đốt, chúng ta vọng tâm giống như lửa ở trong tâm tự thiêu đốt, liền sinh phiền não, nên phiền não cũng gọi là nhiệt não, tức là căn bản tạo nghiệp vậy.

Tam giới duy tâm, cũng gọi nhà lửa,

trong nhà lửa vốn có Pháp vương (Phật

tánh), người học Phật vốn ở trong nhà

lửa mà tìm Pháp vương, tài tính chân hữu thọ dụng. Mà phàm phu nhận

huyễn làm chân, xả chân cầu huyễn.

Gọi là dùng quạt lông che mắt, như hoa

rơi rụng trên không, chỉ thấy không hoa,

chẳng thấy Pháp vương, do không biết

tam giới nhất tâm, chuyển thức thành

trí, lìa vọng tức chân, chân tức Pháp vương vậy, không tìm tự thấy, phàm phu chẳng ngộ lý này, trong tâm thường bị vô minh phiền não thiêu đốt, chẳng những không thấy Pháp vương, lại bị phiền não này làm tổn hại các công đức, cho nên một tâm niệm sân khởi, thiêu đốt sạch cả rừng công đức. Chúng ta học Phật pháp môn đại thừa, nên biết các pháp như huyễn, các pháp cũng chân. Phàm sự chẳng động vô minh, không sinh phiền não, nhận định như thế là tốt, tốt rồi lại hoại, tất cả tất cả, chẳng thủ chẳng xả, chẳng những lửa không thể đốt mà lửa này chuyển thành trí tuệ quang minh, chiếu khắp vô biên và các pháp đồng một thể. Tự tâm chúng ta vốn là tự chủ, chỉ cần định lực chẳng đủ lại thường bị nghiệp ngoại cảnh xoay chuyển, nhưng nghiệp không có tự tính, chỉ cần chúng ta biết được tâm vọng, tâm phải quấy, tâm sân hận, tâm phân biệt, cho đến một trăm sáu mươi loại tâm tương tục, tám mươi bốn ngàn trần lao tâm, đều thảy không đến, diệu minh chân tâm tự nhiên hiện tiền.

Pháp môn tâm địa, dùng thiền và mật song tu mau chống thể nhập chân tâm, tức phàm chuyển thành thánh tu chứng được Bồ-tát địa, chúng ta nên tu pháp môn vô thượng thế này, tức là chúng ta có nhân duyên thuần thục, Huệ Minh chẳng qua chỉ đường mà thôi. Hy vọng chúng ta những việc khó hành nên hành, khó nhẫn nên nhẫn, khó xả

nên xả, khó thành nên thành, nỗ lực ở trong tâm địa dụng công, như

quả ngộ mà chẳng ngộ, thấy đồng như chưa thấy, để lỡ thắng duyên há chẳng tiếc sao. Phải biết sinh tử là việc lớn, vô thường mau chóng, chúng ta học Phật là vấn đề giải quyết sinh tử, nếu như có công dụng, không chỉ không được thọ dụng chân thật, lại sợ chuyển thêm nghiệp chướng. Chúng ta lại không nói vấn đề giải quyết sinh tử, cái gì là phiền não, nếu đạo không vọng tưởng lập mạng thì sinh tâm chán đời, chỉ cần nương tâm địa pháp môn, tu tâm thiết thực, người học Phật pháp phải có tâm địa bao dung, không chỉ thanh lương tự tại, thảy đều chuyển động tất cả, mục đích Phật pháp vốn là cứu thế độ sinh, nói đơn giản nên cầu nhân tâm. Người học Phật muốn cầu nhân tâm, trước tiên phải cầu tự tâm, muốn cầu tự tâm, nên phải biết ở trong tâm niệm

dụng công, tiêu trừ tất cả niệm ác, tăng trưởng tất cả niệm thiện, cần nên thời thời kiểm tra tự tâm chẳng khởi vọng tưởng, lớn chẳng lớn, thường hay đồng đất tâm một loại chẳng động, không có một loại công đức, như thế ở đây chân tu pháp môn tâm địa, ta tặng tất cả quý vị bốn câu kệ tham cứu kỹ lưỡng tự nhiên có ích.

Học Phật tại tâm bất ngoại cầu

Tâm địa từ bi đức cụ túc

Tham sân si ái nghi vọng tận

Bất động vô minh thị hoạt Phật

Dịch:

Học Phật tại tâm chẳng ngoại cầu

Tâm địa từ bi đức đầy đủ

Tham sân si ái nghi tiêu trừ

Vô minh chẳng động đây là Phật.

THẤU SUỐT PHÁP MÔN TÂM ĐỊA

Người học Phật muốn thấy “Bản lai diện mục”, cửa ải đầu tiên cần phải đả phá sinh tử. Trước khi muốn đả phá sinh tử, cần phải quét sạch ác nghiệp của thân tâm từ vô thủy đến nay. Muốn trừ sạch tập nghiệp ấy cần nên hạ thủ công phu giữ gìn giới luật, giữ giới tinh nghiêm ác nghiệp tiêu trừ, một khi hết sạch ác nghiệp bản tính hiện tiền. Chỉ có pháp môn tâm địa là giới tâm, giới tướng thâm cao hạ thủ công phu thì chẳng khác, đây là tiện lợi, bậc sơ cơ làm phương pháp quyết định tiêu trừ tập nghiệp, cũng gọi là phương tiện thấu suốt. Thấu suốt và trì giới ý nghĩa chẳng hai, nếu trừ sạch ác nghiệp. Cửa dụ cho ác nghiệp, ác nghiệp hết nên gọi là thấu suốt. Và lập ra tám điều: Một là tâm và miệng chẳng khác, hai là sát đạo tà dâm, ba là hai lưỡi ác khẩu, bốn là tham lam keo kiệt, năm là sân hận ghen ghét, sáu là tự cao khinh người, bảy là tín tâm không kiên cố, tám là ngã chấp phiền não. Lập ra tám điều này, là chỉ cho học nhân phải giữ gìn thân giới và tâm giới, đều do họ có tập khí, thì tùy theo người trước sai phạm mà tiêu trừ, và để cho người sau không phạm, quyết tâm tự hướng Phật tiềm nghiêm lập trì giới, thấu suốt thệ nguyện, tự lòng sám hối. Sám là tự xấu hổ

chuyện đã qua. Hối là về sau không tái phạm, kỳ hẹn một ngày gần đây mỗi mỗi thông qua. Hoặc một thời gian ngắn tiêu trừ một ít, tỉ mỉ

rõ ràng cân nhắc kỳ hạn đã lâu, tùy duyên định đoạt. Trong hạn kỳ ấy khiến cho ác nghiệp tiêu trừ, người phạm đã không tái phạm nữa, người đã phạm tự dễ tiêu trừ, người đời nay tu trì công phu thực tế, nếu không thường thực hành thấu suốt thì trong người ấy tập nghiệp

nặng nề, tức là người ấy Phật pháp nông cạn, còn ngăn cách cửa tường, khả năng thâm nhập tâm địa chẳng qua là vô ngã và vô tướng pháp môn.

PHÁP MÔN TÂM ĐỊA VÀ PHẬT MA, MỘT TÂM

Người thiện và ác đều do tâm

sinh, tâm thiện tức là Phật, tâm ác tức

là ma, Phật mà vốn không định tính,

nhưng tùy tâm niệm thiện ác chuyển

đổi. Thành Phật, cung kính, từ bi, cần

kiệm là niệm thiện. Dối trá, kiêu

mạn, sân hận, dâm dục là niệm ác.

Cho nên một niệm thiện tức Phật

hiện tiền. Thân tâm, hoàn cảnh, tất cả

hành vi tốt lành, hóa ra ở Phật.

Không chỉ người thiện dụ cho việc

thiện, người ác cũng có thể chuyển thành thiện, vì một niệm ác tức ma hiện tiền, thân tâm hoàn cảnh chuyển thành ác liệt, thì hóa ra ma.

Không chỉ người tâm ác dụ cho việc ác, vì người tâm thiện cũng có thể

chuyển thành ác. Cho nên nói: “Phàm thánh chẳng lìa một tâm, thiện ác đều do tâm tạo”. Tâm Phật tức là Phật, tâm ma tức là ma, lý xưa nay là thế. Thời đại mạc pháp, nhiều người mê muội thiện ác chẳng rõ, và tự vùi trong khổ não lại có tâm thâm hiểm độc. Chúng ta tạo ra lời nói hiền hòa từ tốn, đây là người không có khả năng dối lừa thiên hạ, ở

đời chớ có mâu thuẫn với nhau. Thật ra, chúng ta chẳng biết tâm ác tà ma, và những nghiệp lực phát động, nếu nhỏ thì bệnh khổ tán loạn, còn lớn tức trầm luân vào con đường ác. Trước kia ỷ lại nhân thiện sinh tâm kiêu hãnh, một khi phước báo đã hết, ác báo nhiều vô cùng, há

chẳng hiểm nguy lắm sao? Người tạo việc thiện thì đi vào đường lành, người tạo việc ác lại rơi vào đường dữ. Nói chung Phật và ma chẳng lìa tự tâm. Vì cớ sao? Tất cả do tâm tạo, tâm sinh nên các pháp sinh, tâm diệt tức các pháp diệt. Chỉ không tự tính, pháp không có tà chính, tâm chính tu pháp tà, tà pháp cũng trở thành chính, tâm tà tu pháp chính, chính pháp cũng trở thành tà, tâm thiện tức chuyển ma thành Phật, tâm ác lại chuyển Phật thành ma. Ta và tất cả người khởi tâm động niệm giao tiếp, sao chẳng cẩn thận ư!

LUẬN CHÁNH ĐẠO

Phật giáo chánh tông là nói về ngộ đạo, ngộ đạo là chánh yếu, làm sao chứng? Tùy duyên ngộ đạo gọi là chứng, tùy duyên ngộ đạo thì không bao giờ thối tâm, cho nên Thiền sư Linh Vân tọa thiền hơn ba mươi năm, Ngài xem thấy hoa đào mà ngộ đạo.

Tam thập niên lai tầm kiếm khách.

Kỉ hồi lạc diệp kỉ trừu chi,

Tự tùng nhất kiến đào hoa hậu.

Trực đáo như kim bất cánh nghi.

Dịch:

Ba mươi năm qua tìm kiếm khách,

Ba lần lá rụng với cành khô.

Từ khi được thấy hoa đào nở,

Cho đến ngày nay chẳng chút ngờ.

Nhân này lão Quy Sơn chứng tùy duyên ngộ đạo muôn kiếp không thối tâm, nên tùy duyên ngộ đạo gọi là chứng.

Đắc đạo vì sao là chính yếu? Phật Oai Âm Vương trước kia không thầy có thể tự ngộ đạo, từ Phật Oai Âm Vương về sau được đạo cũng theo đó mà chứng minh, cho nên lịch đại Tổ Sư, đều là hỗ tương chứng minh, vậy trong kinh Lăng Nghiêm có hai mươi lăm vị Bồ-tát tu chứng viên thông, và mong cầu Phật chứng minh.

LUẬN HỌC GIÁO

Các vị Pháp sư từ bi, các vị đồng học: Hôm nay có duyên, đại chúng tề tụ về đây, tôi chẳng thường cao hứng, chỉ không một vật tặng biếu, nhưng nói sơ lược đại nghĩa Phật pháp, ngưỡng mong cúng dường.

Phật Thích Ca Mâu Ni ở thế giới Ta-bà nói pháp bốn mươi chín năm, nói kinh hơn ba trăm hội, và tự rằng một lời không nói, thuyết năm uẩn mà thôi, biết được năm uẩn là không, liền rõ được sinh tử, chúng ta xem ngay bộ Tâm kinh, hơn hai trăm chữ, đây là đại ý soi thấy năm uẩn đều không, liền qua hết tất cả khổ ách, thấy được các pháp không tướng, ngay đây Bồ-tát thấy được cứu cánh Niết-bàn. Thế

thì, ba đời chư Phật chứng được A-nậu Bồ-đề (Sự giác ngộ cao nhất, trùm khắp tất cả), năm uẩn là gì? Thế nào là chúng sinh? Lìa năm uẩn không có chúng sinh, năm uẩn không thì chúng sinh độ hết và chứng được Bồ-đề, đây là tông chỉ của chư Phật ba đời, một khi như thế mỗi mỗi đều không, khi xem kinh Phật, tuy nhiên dạy chúng ta giữ tâm thiền định thấy được Như Lai, lìa năm thứ ô trược (Một kiếp trược, hai kiến trược, ba phiền não, bốn chúng sinh trược, năm mạng trược) và năm uẩn, sắc uẩn làm chướng ngại gọi kiếp trược, cảm giác của thọ

uẩn là kiến trược, tưởng uẩn hư vọng là phiền não trược, hành uẩn tạo nghiệp là chúng sinh trược, thức uẩn hợp lại làm nhân là mạng trược, năm trược đều không Niết-bàn hiện tiền, thấy được Phật tánh, cho nên kinh Phật dạy người tu thiền, thiền định xa lìa ngũ trược để đạt đến Niết-bàn.

Tính tướng của các pháp nói đủ và rộng ra thì trong kinh Lăng Nghiêm có dạy người hội bốn khoa dung bảy đại, giải sáu kết, vượt tam không, và phá ngũ uẩn, bốn khoa là: Năm uẩn, sáu nhập, mười hai sứ, mười tám giới.

Ngũ uẩn là: Tâm sắc hòa hợp đây gọi là chúng sinh, lục nhập...

Mở tâm hợp sắc, mười hai sứ là mở sắc hợp tâm, mười tám giới... Tâm sắc đều mở nói năm uẩn chúng sinh, bảy đại là... Trước năm đại là sắc, sau hai đại gọi là tâm, tâm sắc hòa hợp gọi là chúng sinh; hội bốn khoa dung bảy đại về Như Lai tạng, tức là năm uẩn đều không liền thấy được Phật tính vậy.

Kinh Lăng Nghiêm dạy chúng ta phá năm uẩn, Bồ-tát Quán Âm tai nghe viên thông giải thích được rõ ràng; “Mới nghe ở trong nhập vào vong sở”. Từ trong căn tai nghe tự tính hạ thủ, tức là trong bảy đại và kiến đại, hai tướng động tịnh rõ ràng chẳng sinh, động và tịnh thuộc về

sắc uẩn, nhập vào tính lưu thời sắc uẩn đều không, người xưa nói đi chẳng biết đi, ngồi chẳng biết ngồi, ngay đây là cảnh giới gì? “Như thế

tăng dần, nghe và hay nghe đều không, đây là phá thọ uẩn”, “Nghe cũng chẳng trụ, chỗ giác cũng không”. Chỗ giác căn trần đều sạch, cái hay giác sáu thức cũng không, đây là phá tưởng ấm, “Giác không tròn đầy, không chỗ để diệt” chỗ không, mười tám giới đây là pháp thế

gian, trí không xuất thế tức là thánh giải diệt, đây là phá hành ấm.

“Sinh diệt đã diệt, tịch diệt hiện tiền, tự thể sinh diệt là thức thứ tám, sinh diệt đồng thời diệt, tịch diệt hiền tiền, đây là phá thức ấm, khoát nhiên vượt ngoài thế gian và xuất thế gian, mười phương viên minh, cả

hai thù thắng, một là trên hợp mười phương chư Phật bản diệu giác tâm, và Phật Như Lai đồng một bi lực, hai là dưới hợp mười phương

tất cả lục đạo chúng sinh, và các chúng sinh đồng một bi ngưỡng”. Thế

là ngũ uẩn đều không thì Phật tính khởi đại dụng, thượng cầu Phật đạo hạ hóa chúng sinh.

Kinh Lăng Nghiêm giải sáu kết vượt tam không đều là phá trừ năm uẩn, sáu kết là: Động, tịnh, căn, giác, không, diệt. Tam không là: Một là người không, tức là sáu kết trong động, tịnh, căn, giác tứ kết giải, trong năm uẩn sắc thọ tưởng ba uẩn đều không, người ấy chứng được vô ngã; hai là pháp không: Trong sáu kết đều không chỗ không diệt tức là không kết giải, trong năm uẩn hành uẩn diệt; ba là không không, sinh diệt đã diệt, tịch diệt hiện tiền, trong sáu kết tức diệt kết giải, trong năm uẩn phá thức uẩn, thì người ấy chứng được Như Lai tạng Thủ Lăng Nghiêm Tam-muội.

Kinh Pháp Hoa khai quyền hiển thật, cũng chẳng qua dùng quyền trí khai phá năm uẩn, hiển thị thật trí Phật tính phải trải qua năm trăm do tuần mới đến “Bảo sở”, khai Phật

tri kiến thấy cảnh giới Phật, vô lượng

trân bảo không cầu tự được, phàm phu

năm uẩn chưa không, cho nên bị che

mờ Phật tính, nên gọi năm trăm do

tuần, Nhị thừa tuy phá được ba uẩn

sắc, thọ, tưởng, phải trải qua ba trăm

do tuần, chung cuộc chỉ đến “Hóa

thành”, thành này chẳng thật, lại phá

hai uẩn thức và hành, phải trải qua hai

trăm do tuần mới đến “Bảo sở”. Kinh

Pháp Hoa ở thế giới Ta-bà sau cùng có

nói, trước kia các kinh chưa từng khai quyền, hôm nay Kinh Pháp Hoa hiển thực, cho nên kinh Pháp Hoa là tối thắng đệ nhất, là vua trong các kinh. Đức Thế Tôn ở thế giới hoa tạng đối với các vị Bồ-tát chỉ nói rõ một bộ kinh Hoa Nghiêm, hoàn toàn không phân biệt kinh so sánh loại nào, nếu chẳng khen là đệ nhất, kinh Pháp Hoa khai thị Phật tri kiến, kinh Hoa Nghiêm chỉ thấy cảnh giới Phật, nên hai kinh gần giống nhau vậy.

Đến chỗ tông Duy thức, nói rộng tám thức danh tướng, nay người nhận thức thứ tám thức vô tính, chuyển tám thức thành tứ trí Bồ-đề, trước chuyển năm thức thành sở tác trí, chuyển thức thứ sáu thành diệu quan sát trí, chuyển thức thứ bảy thành bình đẳng tính trí, chuyển thức thứ tám thành đại viên cảnh trí, trên nói tám thức và năm uẩn, trước năm thức là thọ uẩn, năm thức đối với năm trần là sắc uẩn, thức thứ

sáu là tưởng uẩn, thức thứ bảy là hành uẩn, thức thứ tám là A-mạt-na là thức uẩn, lìa tám thức không có chúng sinh, chuyển tám thức thành bốn trí Bồ-đề, há chẳng độ tận chúng sinh mà thành Phật đạo? Tông Duy Thức chủ yếu chỉ rõ năm pháp, cho nên gọi danh, tướng, vọng tưởng, thật trí, như như, danh tướng không thấy như như, vọng tưởng không chứng chân trí, dạy người xa lìa danh tướng vọng tưởng, thấy được chân trí như như.

Kinh Tiểu thừa bốn bộ A-hàm mỗi mỗi nói năm uẩn nên chẳng luận, kinh Đại thừa cho đến tối thượng Bát-nhã cũng chẳng qua rộng nói năm uẩn là tướng hư vọng, phá phàm thánh tình chấp vậy. Tóm lại, Như Lai một đời giáo hóa dạy chúng ta, không tự mình đích xác năm uẩn, thấy chính mình là thấy Phật tính, toàn tính khởi tu chứng Hoa tạng thế giới, nhập cảnh thánh hoa tạng.

Các vị đồng học, chúng ta ban đầu học kinh, là mỗi bộ đọc từng đoạn ngắn, thậm chí đến nỗi thuộc lòng, đọc rồi tư duy nghĩa ấy, một là đọc hoàn toàn mà chưa có ít nhiều đạo vị, thứ hai thứ ba đọc trước biết sau, đọc sau biết trước, đọc giữa rồi biết trước sau, chỉnh trong bộ

kinh đại ý hiển hiện trước mắt, cho đến danh tướng trong kinh, mỗi mỗi giáo thừa pháp số liền rõ, ngoài ra chủ yếu nghiêm trì giới luật, và tùy thời, tùy chỗ dụng công ít nhiều, hoặc tọa thiền hoặc niệm Phật, hoặc trì chú, chẳng biết chẳng giác một niệm tương ưng, trừ sạch vọng tưởng, liền giải yếu nghĩa trong kinh.

Người thanh niên thân tâm rất sung mãn, nếu như hai mươi đến ba mươi tuổi, đây là người tu hành thời đại hoàn kim, chớ có phụ lòng không quá mười năm rất tốt đẹp!

Chúc các vị nỗ lực tinh tấn tu hành, đạo tâm kiên cố tiền đồ quang minh vô lượng.

ƯNG VÔ SỞ TRỤ NHI SINH KỲ TÂM

Các vị đồng học! “Ưng vô sở trụ, nhi sinh kỳ tâm” (Nên không chỗ

trụ, mà sinh tâm kia...) hai câu kinh này, trong kinh Kim Cang hai câu này rất quan trọng, nay lược nói kinh Kim Cang là thật tướng Bát-nhã, Phật vì phát tâm đại thừa mà thuyết, vì phát tâm tối thượng thừa mà thuyết, có thể khai mở trí huệ lớn của học nhân, toàn bộ kinh Kim Cang đều nhầm chỗ phá tướng hiển bày thể tính, “Ưng vô sở trụ, nhi sinh kỳ tâm”. Hai câu này thể dụng rõ ràng. Vì sao là thể dụng? “Ưng vô sở trụ” là thể, “Nhi sinh kỳ tâm” là dụng, dụng chẳng lìa thể, thể

chẳng lìa dụng. “Ưng vô sở trụ” là không chấp có, “Nhi sinh kỳ tâm” cũng chẳng chấp không, đây là bổn chỉ kinh Kim Cang. Cho nên Lục Tổ nghe hai câu kinh này, ngay đó liền ngộ đạo. Lục Tổ vì sao một nghe liền ngộ, phải biết Lục Tổ là nhục thân của Bồ-tát, sớm đã kiến tính, vì thế cho nên thử xem Lục Tổ nói kệ: Bồ-đề bổn vô thọ,

Minh cảnh diệt phi đài,

Bổn lai vô nhất vật

Hà xứ nhạ trần ai?

Dịch:

Bồ-đề vốn không cây,

Gương sáng cũng chẳng đài,

Xưa nay không một vật,

Chỗ nào dính bụi bặm.

Ngũ Tổ do đó nói kệ, biết Lục Tổ đã ngộ không trụ bản tính là thể, mà chưa rõ sinh tâm khởi dụng là Diệu, nên đến canh ba Ngài vào thất, Ngũ Tổ truyền kinh đến hai câu “Ưng vô sở trụ, nhi sinh kỳ tâm” Lục Tổ liền đại ngộ lý thể dụng không hai. Về sau tức y như thế mà giáo hóa học nhân, làm hưng thịnh tông phong, đủ thấy hai câu kinh này thật phi thường thiết yếu, nên tất cả chúng ta đặc biệt chú ý.

“Ưng vô sở trụ”, ngay đây tất cả không trụ, tất cả không trụ, đây tức là cảnh giới thật tướng, đã ngộ thật tướng vô tướng là không có chỗ được, nên không có chấp ngã, phiền não sinh tử, vô minh không thể trụ, nếu chấp trước vô trụ lại rơi vào thiên không (lý Không mà Tiểu thừa chứng đắc, vì chỉ biết Không mà chẳng biết Bất không nên gọi là Thiên không). Vì cớ sao? Phải biết chân không là chẳng không.

Thế nào là chẳng không? Yên lặng mà thường biết, khởi dụng tự thấy.

Khởi dụng thế nào? Nương trí Bát-nhã mà sinh tâm kia! Đây tức là khởi dụng. Vì sao sinh tâm kia? Tức sinh gặp người xưa nay đầy đủ

diệu minh chân tâm, đây là Bồ-tát sinh tâm bi nguyện vô tận, tâm Bồ-

đề, tâm từ bi, tâm bình đẳng, tâm lợi tha vô ngã, tâm như thế v.v.. đây là không chỗ trụ mà sinh tâm kia. Thì đây chính là chân tâm, thanh tịnh tâm, cũng gọi là tâm Phật. Do chúng sinh lại sinh tâm ấy là tâm tham, tâm chấp ngã, tâm cống cao, tâm phân biệt, cho đến tám mươi bốn ngàn tâm phiền não. Tâm như thế v.v... đây là có chỗ trụ mà sinh tâm kia, ngay đó là tâm vọng, tâm nghiệp thức, cũng gọi là tâm chúng sinh. Vì thế, nhân chúng sinh mỗi mỗi chấp tướng, tướng nhiều nên vọng tâm cũng nhiều, nhiều tâm tức chẳng thanh tịnh, tâm không thanh tịnh thì không ngộ được chân tâm thật tướng. Nếu người học Phật muốn ngộ được chân tâm thật tướng, cần phải buông hết tất cả, tất cả không trụ chân tâm tự thấy, đây chính là đạo tâm. Đạo từ tâm sinh, đạo do tâm thấy, giảng đến cứu cánh một chữ đạo này cũng không thể nói, cho nên “Ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành lô tuyệt”. Lý này vi diệu, người mới học không thể lãnh ngộ, Phật cần người lãnh ngộ thật tướng vô tướng, lìa niệm tức là chân tâm, nên nói “Ưng vô sở

trụ”, Phật cần người lãnh ngộ khởi dụng là Diệu nên phương tiện nói

“Nhi sinh kỳ tâm”, hai câu “Ưng vô sở trụ, nhi sinh kỳ tâm” xem lại rất mầu nhiệm, kỳ thật như thế như thế.

Các vị đồng học! Đã biết ưng vô sở trụ tức là thật tướng Bồ-đề, cũng là cảnh giới pháp thân Phật, há chẳng cần để tìm thật tướng này, tìm pháp thân Phật này, tìm tức chẳng phải. Vì cớ sao? Thật tướng, vô tướng không thể tìm, ngay đây liền buông! Động niệm liền trái, lại khởi tâm tìm liền thành vọng tưởng. Phải biết cảnh giới thật tướng này, không chỉ có riêng chư Phật, chúng ta ai ai cũng vốn tự đầy đủ. Vì thế

cho nên, Phật và chúng sinh xưa nay chẳng hai, chỉ cần khoảnh khắc nhắm mắt yên lặng, một niệm không sinh tức như như bất động, vạn vật đồng thể, đây chính là chân tâm thật tướng vô trụ. Như một niệm động nhẹ, tức là có chỗ trụ, có chỗ trụ tức không có thật tướng. Cho nên Cổ Đức nói: “Một niệm không sinh toàn thể hiện tiền, sáu căn vừa động liền bị mây che”. Các nhà tu hành chẳng hay tương ưng, nhân có chỗ trụ nên có chỗ cầu; có trụ có cầu liền thêm trói buộc, đâu có thể tự

thấy bản tính?

Hiện tại, các nhà tu hành pháp môn tâm địa, nên giống như không chỗ trụ mà sinh tâm kia là đạo lý thanh tịnh, cần nên sáng tỏ hai câu kinh thể dụng này, trước tiên lập thể rồi sau mới khởi dụng. Làm sao lập thể? Tất cả có cầu liền có trụ, tâm buông hết tất cả vọng tưởng, nên vọng tâm tự an, tức không trụ chân tâm tự nhiên hiện tiền. Chúng ta phải sáng suốt buông hết vọng tưởng là tốt. Vì sao? Người có nghiệp thức thâm sâu, buông chẳng được, nhân vì buông chẳng được nên muốn hạ thủ điều phục tâm kia. Thật chẳng ngời tất cả vô trụ, thì ngay đây là hàng phục, nếu riêng cầu hàng phục, thì đây trên đầu đặt thêm đầu. Quả là tất cả không trụ, tức được thật tướng bản thể. Nương thật tướng bản thể mà trụ không chỗ trụ, sinh không chỗ sinh, đây tức là

nương thể khởi dụng.

Phật và chúng sinh phân rõ, chỉ ở giác và chẳng giác, từ bi và không từ bi, giác tức là tướng lìa tướng, tất cả không trụ nên gọi là Phật; không giác tức thấy cảnh sinh tâm, tất cả đều trụ nên gọi là chúng sinh. Từ bi tức bình đẳng tức phải nhớ, vạn vật đồng một thể

đây gọi là Phật; không từ bi tức tham sân si, mạn nghi, phiền não nghiệp sinh, đây gọi là chúng sinh, giác và chẳng giác là trên thể mà phân; từ bi và không từ bi là trên dụng mà biệt. Thể dụng không hai đều là một tâm, nếu hay chuyển tâm ác thành tâm thiện, tức là tâm Phật. Nên Lục Tổ nói: “Một niệm bình chân, chúng sinh là Phật”.

Chư vị đồng học! Phật có ba thân, tôi và người cũng có ba thân, cho nên pháp thân, báo thân, hóa thân, người ấy không trụ, chân tâm yên lặng sáng suốt, trùm khắp hư không đây chính là pháp thân. Nếu sinh tâm kia, tâm thiện sinh thì được quả báo thiện, nếu tâm ác sinh thì được quả báo ác, ngay đây tâm chính là báo thân. Một niệm suy nghĩ

chủng chủng biến hóa, suy nghĩ tà sinh địa ngục, suy nghĩ thiện sinh thiên đường, ngay đây là tâm chính là hóa thân. Chúng ta hiểu rõ lý này, nên cần thời thời ở chỗ không trụ sinh tâm dụng công. Tâm như

hư không, và chẳng còn hư không mà lượng; độ hết tất cả mà không chấp tất cả tướng. Cho nên tùy duyên bất biến, bất biến tùy duyên, bất biến tức không chỗ trụ, tùy duyên tức sinh tâm kia.

XUẤT THẾ VÀ NHẬP THẾ

Chư vị đồng học! Chân lý Phật pháp vốn không có thể nói, xuất thế và nhập thế cũng là giả danh, tạm dùng phương tiện mà thuyết, đều về nhất tâm, cứu cánh tâm nào gọi là xuất thế và tâm nào gọi là nhập thế? Phải biết chân tâm là xuất thế, vọng tâm là nhập thế. Xuất thế là Phật pháp, nhập thế chính là thế gian pháp, xuất thế là không, nhập thế

là có, xuất thế là pháp thân, nhập thế là báo thân. Xuất thế là chân, nhập thế là vọng, nhưng chân và vọng không hai, xa lìa nhập thế cũng không xuất thế. Nên Lục Tổ nói lìa thế không có Bồ-đề. Đạo lý này cần dụng tâm tham cứu, ta biết con đường Phật đạo từ bi nên Phật ra đời vì đại sự nhân duyên.

Người mới học Phật chỉ nói xuất thế, không nói nhập thế. Mê ở

Phật pháp, một mực nhập thế không biết xuất thế, như thế đều rơi vào biên địa. Vì cớ sao? Thế pháp tức là Phật pháp, lìa vọng không có chân, lìa chân không có vọng. Hơn nữa đạo lý Phật pháp chân thật, nhập thế là xuất thế, xuất thế là nhập thế. Nên kinh ghi: “Như Lai không từ đâu đến, cũng không đi về đâu”. Lại nói: “Như như không động”. Phải biết nhập thế và xuất thế, lý này thể dụng không hai, xuất thế là thể, nhập thế là dụng, lìa thể không có dụng, lìa dụng không có thể. Chân lý Phật pháp như thế như thế. Mà phàm phu vọng sinh tâm phân biệt, chấp trước nhập thế tức khởi hoặc tạo nghiệp; chấp trước xuất thế tức chán lìa sinh tử. Không biết các pháp như huyễn, sinh tử

hoàn toàn không thể được. Vì phá tất cả chấp trước ,nên hằng thuận chúng sinh, thị hiện mỗi mỗi phương tiện, dẫn dắt họ vào đạo, kỳ thật trụ và không chỗ trụ là pháp thân chân tâm, trùm khắp mười phương diệu dụng như như, chính biển nhập thế đây là báo thân, vốn chân tâm này thị hiện thân huyễn, tùy duyên biến hóa, chính là nhập thế, người học Phật nếu như hiểu rõ đạo lý này, trụ không chỗ trụ, sinh không chỗ

sinh, không trụ không sinh tức là chân tâm, chân tâm là không, vọng tâm là có, tất cả có việc vô tâm, ngay đây tự tại, có khó gì mà lại xuất nhập, chẳng qua lý vi diệu này, người mới học hơi khó lãnh hội, cho nên không trụ tâm mà dụng công. Nên kinh ghi: “Ưng vô sở trụ, nhi sinh kỳ tâm”. Không trụ tức là xuất thế, sinh tâm đó tức là nhập thế, không trụ sinh tâm, tức là diệu tâm xuất thế và nhập thế không hai.

Phật pháp Đại thừa, chẳng lìa xuất thế chẳng bỏ xuất thế, gìn giữ

tại tâm tu hành, tu trì chẳng tương ưng, nhân người học không ở tại tâm dụng công, nên không sáng được tâm địa. Chẳng biết tâm thế nào là chân, tâm thế nào là vọng; lại chẳng biết tâm chân và vọng, chính là nhất tâm; chẳng biết nhất tâm là Diệu, cũng không có thể được, cho nên tu trì không tương ưng. Tu trì không tương ưng tức dụng công chẳng thành, nếu dụng chẳng rõ, che mờ chân lý Phật pháp không thể

ngộ được, người ấy đạo lý cũng khó triệt để, vì vậy thế đạo chịu ảnh hưởng. Nên biết thế đạo suy dần, chẳng phải thế pháp không tốt là do tâm người bất chính gây ra. Vì cớ sao? Tâm người không chính, tức đạo tâm chẳng lập, đến nỗi xả chân cầu vọng, bỏ gốc theo ngọn, chân lý càng tối, thế đạo càng suy, cho nên nói việc ở tại người vậy! Đạo ở

tại người hành, thế pháp và Phật pháp lý không hai. Nên nhà Nho nói:

“Tu thân dùng đạo, tu đạo dùng nhân”. Như người người vốn có thiện tâm, người làm việc thiện tức có nhân từ, nhân tốt là nhân yêu thương, nhân tha thứ, dùng thiện cảm hóa bất thiện, sao lo thế đạo chẳng thiện?

Gần đây nhân sĩ trong nước là gương soi bất động, thích nghi văn hóa trước kia đã có hết sức thiết thực, kỳ thật văn hóa Trung Quốc đích thực, đề cao đạo đức, các nhà nho tu chỉnh sắp xếp đạo đời rất có hiệu quả, mà tinh thần Phật giáo Đại thừa dung chứa tất cả, và phổ độ

quần sinh, song hành không ảnh hưởng nhau, chẳng qua từ xưa cho đến nay, Âu hóa Đông tiệm, học thuật tuy mới, chỉ mê ở duy vật, mà quên ở duy tâm, chỉ biết nhập thế nhưng không biết xuất thế. Người dân trong nước tự khoe dụ lợi, đối với văn hóa vốn có, phần đông chẳng những thâm nhập nghiên cứu, đến nỗi lòng người như nước sông ngày càng xuống thấp, mà đạo đời càng thêm khe khắc, nếu muốn cứu vãn đạo đời, trước cầu nhân tâm, muốn cầu nhân tâm, cần được hoằng dương chánh pháp. Vì cớ sao? Phật pháp vô biên, không trụ vô vi chẳng chấp hữu vi; chẳng xả xuất thế chẳng lìa nhập thế, chẳng nghiêng duy tâm chẳng nghiêng duy vật, dùng tất cả pháp vô ngã chân tâm, vận dụng tất cả pháp, dùng tất cả từ bi tâm lượng, đối phó tất cả người, như vậy vạn vật có chỗ được, tự nhiên thành hoan hỷ! Đây có một bài kệ:

Phật pháp dữ thế pháp

Bổn lai bất nhị pháp

Tâm thiện thị Bồ-đề

Tâm ác thị Dạ-xoa.

Dịch:

Phật pháp và thế pháp

Xưa nay chẳng hai pháp

Tâm thiện là Bồ-đề

Tâm ác là Dạ-xoa.

Như Lai nói tất cả pháp đều là Phật pháp, lại nói tu tất cả thiện pháp, tức được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. (Sự giác ngộ cao nhất, trùm khắp tất cả), có thể thấy Phật pháp chẳng lìa thế gian pháp, chỉ ở thiện và không thiện phân minh rõ ràng, pháp không có tự tính, thiện và chẳng thiện đều ở nhất tâm, tâm chính tức pháp thiện, tâm tà tức pháp tà, dùng tâm xuất thế vô ngã, thường hành việc lợi tha thì tất cả pháp đều là thiện pháp, thiện pháp tức là Bồ-đề. Không phải thế, tức tất cả pháp đều chẳng thiện pháp, chẳng thiện pháp tức là Dạ-xoa.

Khoa học Âu Mỹ, thiên về vật chất,

dĩ nhiên thiện và chẳng thiện, tùy theo

cuộc sống tinh tế, có ích cho nhân loại

và cũng là Bồ-đề. Tùy theo vũ khí chiến

tranh mới lạ, và độc hại quần sinh, đây

tức là chẳng khác với Dạ-xoa, vũ khí

chiến tranh mới lạ như thế, con người

vốn chỉ phát minh, tưởng là có lợi cho

Quốc gia, nhưng chưa tưởng đến có hại

cho thế giới nhân loại, đến nỗi càng biết

hóa càng cháy mạnh, những điều phát

minh như ý chỉ bằng thừa, nên biết con

người mỗi ngày tạo nghiệp sát sinh, thì

người ấy nhận quả báo sát, tương lai sẽ bị thảm hại, không thể tưởng được, đây là nguyên nhân, bởi do thiên chấp nhập thế hữu vi là dụng, mà chợt ở xuất thế vô vi là thể. Hữu dụng vô thể, thiên ở một bên mất đi thăng bằng, cho nên người không chấp vào nhập thế hốt nhiên xuất thế, bởi vì cho vô vi là rơi vào không, chẳng như hữu vi sinh vạn hữu, kỳ

thật không và có chẳng hai. Giống như tất cả sinh vật, lìa không chẳng

sinh, lìa đất không sinh trưởng, trời sinh đất nuôi dưỡng, chính đây không và có dụng chẳng hai, thế nên nghiêng chấp về có, tuy công hiệu lên ùn ùn một thời, mà sự vật đạt đến chỗ cùng cực tất phải quay trở lại, kết cuộc không phải là kế sách trị yên lâu dài, văn hóa Trung Quốc vốn thâm thúy, triết lý tăng trưởng khắp ở nhân tâm. Lúc đó kẻ sĩ duy tâm, người ác duy vật có hại, bèn nghiêng nặng về tinh thần, thật không ngờ

nghiêng nặng về vật chất, cố nhiên chấp có, nghiêng nặng về tinh thần, đây là chấp không. Chấp có chấp không, đều chẳng trong chánh đạo.

Phải biết tinh thần là thể, vật chất là dụng; nếu có thể không dụng, thì chỗ học nói ra đều là vô dụng; có dụng không thể, sự việc tạo tác đều là vô thể, học lại vô dụng, và sự lại vô thể, cả hai đều tệ ngang nhau, cho nên ở đây tình hình trừ bỏ tiêu cực và phát minh đạo đức văn hóa, một mặt lấy tinh thần vận dụng vật chất, một mặt phát triển hữu ích cho khoa học, lấy vật chất làm sáng sủa tinh thần là ý nghĩa trung chính.

Người thế tục cho là học Phật không nên nói thế pháp, nói thế pháp đảo ngược thấy không được rõ ràng. Vì thế cho nên, pháp pháp viên dung hỗ tương cho nhau, nhập thế hợp với xuất thế, xuất thế cũng chẳng lìa xuất thế. Nhập thế xuất thế đều là giả danh; ngược xe thuận xe đây là hí luận. Nên kinh ghi: Có và không nhất định pháp không thể

nói. Nói chung chân lý Phật pháp, không lìa thế pháp, xuất thế và nhập thế đều ở tại tâm, tâm chính nhập thế cũng là xuất thế, tâm tà xuất thế

cũng là nhập thế. Nên Lục Tổ nói rằng: “Chính kiến gọi xuất thế, tà kiến gọi thế gian”. Nên Huệ Minh ngộ cảnh hữu hạn, phương tiện cống hiến, vậy đủ chúng ta nhất tâm tham khảo.

HỮU VI VÔ VI KHÔNG HAI

Chư vị đồng học! Tâm chính là Phật, không quý ở miệng nói suông; có và không chẳng hai, liền không thể nói. Nhưng tạm thời dùng phương tiện mà nói. Cứu cánh có thể tâm là Phật, tâm hữu vi là gì? Tâm vô vi là gì? Nên gọi tâm hữu vi tức là tâm sinh diệt. Tâm vô vi tức là chân tâm. Nếu nói tâm hữu vi là Phật, tức tâm hữu vi là vọng tâm sinh diệt, nhưng tâm phàm phu sao gọi là Phật? Nếu nói tâm vô vi là Phật, tức tâm vô vi là diệu tâm chân như, đồng với hư không xưa nay vô tướng, hiểu không thể được, vô tướng vô đắc. Phật là ai? Phải biết tâm hữu vi vô vi v.v... xưa nay chẳng hai. Chẳng hai là tâm, đây là tự tâm được gọi là Phật. Thế nên tất cả muôn pháp đều do nhất tâm chân như mà hiện, người ngộ vọng tâm vốn là chân tâm. Nên thường trụ chân tâm, đây là thể của vọng tâm sinh diệt, vọng tâm sinh diệt là dụng của chân tâm thường trụ, nên gọi chẳng hai. Pháp thân là thể, báo thân là dụng. Pháp thân và báo thân vốn là một thân, chân tâm vọng tâm đồng về nhất tâm, chẳng qua người ngộ chân tâm pháp thân là vô vi, vọng tâm báo thân là hữu vi. Vô vi là thể, hữu vi là dụng, dụng chẳng lìa thể, thể chẳng lìa dụng. Nên gọi không hai.

Cửa chân như Phật pháp, không sinh không diệt, gọi là vô vi; cửa sinh diệt, có sinh có diệt gọi là hữu vi. Rồi nói có nói không, nói sinh nói diệt, nói chẳng sinh chẳng diệt, đều là phương tiện đối trị mà nói, phải biết có sinh có diệt tức rơi vào có; chẳng sinh chẳng diệt lại rơi vào không. Tâm chân như xưa nay sinh mà chẳng sinh, diệt mà chẳng diệt, tức là chân như không thay đổi, chân như không thay đổi, không thể nói có, không thể nói không. Tiết Giản hỏi Lục Tổ: “Chẳng sinh chẳng diệt có khác chi ngoại đạo?” Tổ đáp: “Sắp diệt chỉ sinh, dùng sinh hiển diệt, vì ngoại đạo nói. Ta nói chẳng sinh chẳng diệt, xưa nay tự không sinh, nay cũng chẳng diệt nên chẳng đồng ngoại đạo”. Đây là triết lý vi diệu, thật không dễ biết lấy kính sáng làm rõ.

Thể kính xưa nay sáng suốt dụ cho chân như, hay hiện rõ sắc dụ

cho sinh diệt. Kính soi chiếu muôn vật, thể sáng không động, chiếu màu hồng hiện màu hồng, chiếu màu xanh hiện màu xanh. Đương chiếu màu hồng tuy hiện sắc hồng, nhưng kính chẳng nhiễm màu hồng. Đương chiếu màu xanh tuy hiện sắc xanh, nhưng kính chẳng nhiễm sắc xanh, đây tức là sinh diệt. Tuy nhiên sinh diệt thể kính không động, không động là thể tức là chân như, sắc lìa kính nhưng kính không lưu hình sắc, tức là trước niệm không sinh. Sau sắc đến kính, kính lại hiển sắc, tức là sau niệm chẳng diệt. Như trước niệm chẳng sinh, đương thể không tịch, ngã chấp phá rồi, thì không trụ chân thâm hiện tiền. Tức là chẳng qua vô ngã, như sau niệm chẳng diệt, chân tâm này chẳng không, từ thể khởi dụng, tức do không trụ mà sinh tâm kia, đây tức là vô ngã lợi tha, kính thường chiếu mà thường hiện, tức là sinh diệt mà chẳng diệt là lợi tha, kính không nhiễm không lưu bóng, chính là không sinh không diệt, chân như và kính là một không hai. Vật đến liền hiện, việc đi chẳng giữ, quang minh tự tại, ứng dụng như như. Tùy duyên bất biến, bất biến tùy duyên, chỉ kính long đong trần cấu, quang minh chẳng hiện, vật ở trước mặt không thể hiện chiếu, nếu trải qua lau chùi, trần cấu thời thanh tịnh, quang minh hiện rõ, cũng như chúng sinh, nghiệp chướng chân như bổn tâm, muốn đến chân vọng tưởng điên đảo. Nếu phát tâm tu chân, nghiệp chướng liền tiêu trừ, chân tâm lại hiện, chân như và kính, lý vốn không hai, siêng năng tu trì, sự cũng tương đồng. Đây là cứu cánh trí, cũng gọi là Đại viên cảnh trí.

Lại dùng trời đất làm ví dụ: Trời thể vốn không, tức là vô vi, chân như pháp thân cũng đồng như nhau. Đất sinh vạn vật tức là hữu vi, và

vọng tâm báo thân cũng đồng như nhau, đất không trời nhật nguyệt chiếu sáng, mưa đường ẩm ướt mỗi mỗi diệu dụng, sao thường sinh trưởng vạn vật? Trời không đất và cao nguyên đồng bằng bát ngát, núi sông, mồ mả, mỗi mỗi các loại? Do vậy có thể biết trời đất hỗ tương với nhau, chúng ta vô vi pháp thân, hữu vi báo thân, cũng lại như thế

cho nên không hai.

Phàm thành Phật rồi, tức là chuyển vọng tâm thành chân tâm vô vi, tức là pháp thân, chẳng phải báo thân thay đổi thành pháp thân, nhưng do báo thân xưa nay không tu mà thành, nên lại không xả báo thân, mà lại hay thành pháp thân, che pháp thân vô vi và báo thân hữu vi, xa lìa hữu vi chẳng rõ vô vi; tất cả hữu vi vốn là vô vi. Nếu như chúng ta chẳng lìa chân ngã; chúng sinh vọng tâm, chẳng lìa chân tâm. Chân ngã của chúng ta xưa nay một ngã; vọng tâm chân tâm tức là một tâm nên gọi không hai.

Phật pháp Tiểu thừa, thiên về không tịch, nhân đây chấp ở vô vi, mà mất ở hữu vi, chấp một mất một tức gọi là hai. Phật pháp Đại thừa tự lợi lợi tha, nên gọi chẳng hai. “Pháp môn tâm địa”, dùng “Tâm địa chẳng qua là lợi tha vô ngã” hai câu thể và dụng. Thế nào là thể và dụng? Tâm địa chẳng qua là thể, lợi tha vô ngã là dụng. Nếu không lập tâm địa chẳng qua là thể, quyết chẳng hay khởi lợi tha vô ngã là dụng.

Nếu chỉ biết tâm địa chẳng qua là thể, mà chẳng khởi lợi tha vô ngã là dụng, tức có thể mà vô dụng, thì rơi vào vô vi. Thiên chấp khởi dụng lợi tha, không lập tâm địa chẳng qua là thể, tức có dụng vô thể, lại chấp ở hữu vi, đều chẳng không hai. Cần phải thế lập dụng to lớn, chẳng rơi có và không, nên gọi không hai. Lại nữa, ví như sáng tối.

Không sáng thì không thể thấy tối? Không tối lại như thế nào là rõ ràng? Chỉ sáng và tối hỗ tương là dụng, lợi tha vô ngã cũng lại như

thế.

Phật thuyết tướng không các pháp, lại nói chân không chẳng không. Đã nói cái có là có. Nói có là giả, nói giả cũng chân; nói không là chân, nói không cũng giả. Nói tất cả pháp hữu vi, như mộng huyễn bào ảnh; lại nói tu tất cả thiện pháp, liền được chánh đẳng chánh giác.

Nên nói hữu vi, lại nói vô vi; nếu nói xuất thế rồi nói nhập thế. Ngài đã nói pháp bốn mươi chín năm, sao chưa từng nói ra một chữ, đã nói vô lượng pháp môn, sao lại không thể nói, không thật không hư, tức đúng tức sai. Đạo lý Phật pháp khó hiểu, tức tại nơi đây. Nhưng chân lý Phật pháp chân thật chẳng hư, sao chẳng có thể nói? Như người tu hành nương pháp khởi tu, lấy giả tu chân, tu đến chân không diệu hữu, diệu hữu chân không, tức giả thành chân, dùng chứng vô vi đây gọi là thể.

Dùng chân đáp huyễn, hiển thị hữu vi, đây gọi là dụng. Nương thể

khởi dụng, tức tướng lìa tướng. Tức tướng là dụng, lìa tướng là Phật.

Xưa nay tâm Phật tùy duyên độ sinh, không chấp hữu vi không rơi vô vi. Hữu vi vô vi xưa nay chẳng hai, tất cả tất cả đều là như thế. Chỉ vì chúng sinh chấp trước sâu nặng, nói có chấp có, nói không chấp không, nói một chấp một, nói hai chấp hai. Cho nên Phật lại nói có không chẳng hai, chân vọng đều nói, vừa nói vừa quét, rõ ràng chẳng hai, chân vọng đều nói, vừ nói vừa quét, rõ ràng chẳng hai. Kỳ thật đều là phương tiện khéo léo dẫn người vào được. Nói đến ban đầu pháp môn không hai vốn không thể nói. Thế nên, viên diệu một tâm (Tam đế viên dung, không thể suy nghĩ gọi là viên diệu), còn chưa có thể

được, sao lại nói ư? Xưa Bồ-Tát Văn Thù, dùng pháp môn không hai hỏi ngài Duy Ma Cật, Duy Ma Cật im lặng không nói. Văn Thù than thở rằng: “Thiện tai! Thiện tai! Đến đây văn tự ngôn ngữ có không, đây thật là vào pháp môn không hai”. Là chẳng hai pháp, như thế như

thế.

Chư vị đồng học! Thiền tông vốn không ngôn thuyết, mật pháp thì không thể nói. Huệ Minh tự thẹn ngộ lý chẳng sâu, trước các Thiền gia

bốn lần cầu thỉnh, không nên phật ý. Khai giảng ban đầu, tức tự ghi chép, cố thỉnh các Ngài đành phải tùy duyên mà xa các vị đồng học, xưa nay nghe giảng, gom lại phân ra mong cầu xem xét. Lý chẳng thâm sâu, lời nói cũng thô tục. Các vị muốn ấn hành, xem coi cho kỹ

không nên in nhiều, để khỏi phải lưu hành ở đời ta ít tội lỗi. Tất cả

pháp môn, lời nói rõ nghĩa là quý, nếu chúng ta thường quên lời nói giữ nghĩa, tức nói v.v... mà không nói, in v.v... mà chưa in, đây là phần ngôn thuyết. Chúng ta nếu rõ tức tâm là Phật, thì không gìn giữ ngôn thuyết, và nghiêng về ngôn thuyết, đều thành phế bỏ. Mong chư vị

đồng học một trí ý an.

SỰ VÀ LÝ

Các vị đồng học! Phật pháp có sự và lý rõ ràng, Người ban đầu tập giảng kinh luận, chưa hiểu rõ lý; người đó cần phải nương pháp tu trì, và chưa hiểu được sự “Tâm chính là Phật”, một khi đã ngộ thì lý sự

phân minh, học nhân nên nhận thức rõ ràng, sự và lý xưa nay chẳng hai, tức phải nương lý mà thấu suốt sự, nhân nơi sự mà hiển bày lý.

Đến khi sự lý nhất như, tức sự và lý sao nói tức tâm là Phật. Nếu đột nhiên nói một câu tức tâm là Phật, vẫn còn trên sự là Phật, vẫn còn trên lý là Phật, nếu như trên sự là Phật, tức phải thực hành Phật đạo, và ở trên sự chứng minh; nếu không trên sự chứng minh, tức vẫn trên lý là Phật, chẳng qua là một loại lý tưởng rỗng tuếch.

Cổ Đức nói thiền vì lòng đại từ đại bi, sợ học nhân ở trên lý nhận sai, là tăng thêm tri kiến tà, lại giống như chém đinh chặt sắt, ắt sẽ đả