Lời nói đầu

Thế nào là một người lãnh đạo?

Cho tới tận ngày nay, chúng ta vẫn có xu hướng cho rằng người lãnh đạo ngay từ đầu đã được trời phú cho một tài năng vượt trội.

Tuy nhiên, tôi cho rằng suy nghĩ đó là sai lầm.

Điều mà chúng ta không nên hiểu lầm, đó là người dẫn dắt cũng chỉ đảm nhận một “vai trò” cụ thể trong cả quá trình làm việc của một nhóm hay một tập thể. Cho dù người lãnh đạo là một nhân vật vĩ đại, kiệt xuất đến mấy thì điều đó cũng không đồng nghĩa với việc giá trị của họ là lớn hơn tập thể.

Một khi bạn suy nghĩ rằng “Vì tôi là lãnh đạo nên tôi phải là người tài ba nhất”, suy nghĩ đó sẽ biểu hiện qua từng hành động của bạn: cách xử sự với các thành viên khác như với trẻ con, giao tiếp với họ bằng giọng điệu sai khiến, v.v... Và cách nghĩ “chỉ huy phải giỏi hơn mọi người về mọi mặt” sẽ làm gia tăng áp lực lên chính bạn, khiến bạn phải ôm gánh nặng một cách không cần thiết.

Khi nhìn lại quá trình làm việc trong quá khứ, tôi nhận thấy rằng bản thân khi mới trở thành lãnh đạo cũng từng theo đuổi lý tưởng “mình phải giỏi hơn tất cả mọi người”.

Thế nhưng có những khi, tôi phải đảm nhận vai trò lãnh đạo trong một tập thể mà đa số là những người dày dặn kinh nghiệm hơn mình, hay những tập thể mà các thành viên đều là những “chuyên gia” trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Dần dà, tôi hiểu ra rằng người ta chắc chắn không thể đòi hỏi nhà lãnh đạo phải trưởng thành hay có kiến thức chuyên môn hơn người.

Trên thực tế, trong nhóm của tôi có một vị tiền bối hơn tôi đến 15 tuổi, và khi trò chuyện ngoài công việc, tôi thường xin lời khuyên của tiền bối đó như với cha của mình vậy. Khi trong nhóm có một thành viên là kỹ sư hàng đầu của công ty, cho dù phải giao tiếp với tư cách lãnh đạo thì trong lĩnh vực chuyên môn tôi vẫn rất kính trọng và tiếp thu những lời chỉ bảo từ anh ấy.

Người lãnh đạo thực chất cũng chỉ là một phần của tập thể, điều đó có nghĩa người lãnh đạo cần rèn luyện những kỹ năng được đòi hỏi ở họ, nhưng không cần phải có năng lực vượt trội hơn các thành viên khác ở tất cả các lĩnh vực.

Trước tiên, chúng ta hãy bắt đầu bằng cách trút bỏ những gánh nặng này.

Sự khác biệt giữa lãnh đạo và quản lý

Trên thực tế, ngày càng có nhiều người nói rằng họ không muốn làm lãnh đạo.

Có vô vàn lý do khiến họ không muốn làm lãnh đạo, và phần lớn trong số đó là “Công việc quản lý nhiều hơn nên sẽ rất vất vả”, “Thời gian tự do ít đi khiến gánh nặng về cả tinh thần và thể chất tăng lên”, hay “Tôi vốn không phải là kiểu người thích ở phía trên người khác và chỉ đạo”, v.v...

Theo Giáo sư John Kotter thuộc trường Đại học Harvard, người đã dày công nghiên cứu về kỹ năng lãnh đạo, lãnh đạo và quản lý là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Ông khẳng định rằng vai trò của họ đối với tập thể, phương pháp mà họ dùng để thúc đẩy công việc chung là hoàn toàn khác biệt. Hai khái niệm trên được ông định nghĩa như sau:

Lãnh đạo: Nhìn nhận rõ những thay đổi, từ đó đưa ra phương hướng phù hợp cho tổ chức, tạo động lực làm việc cho các thành viên và hướng họ theo phương hướng mà mình đề ra.

Quản lý: Hướng tới một mục tiêu đã được xác định và quản lý sao cho tổ chức đạt được mục tiêu đó.

Nếu sửa lại theo cách hiểu của mình, tôi sẽ sửa định nghĩa thành: “Lãnh đạo là một công việc dựa vào thuyết thiện tính¹ để khích lệ tinh thần làm việc của người khác”, còn “Quản lý là một công việc dựa vào thuyết ác tính² để quản lý người khác”.

Khi hiểu như vậy thì chúng ta có thể nhận thấy rằng tất cả các nguyên do khiến cho nhiều người không muốn trở thành lãnh đạo đều là những yêu cầu đối với công việc quản lý.

Trên thực tế, nhiều khi công việc đòi hỏi ở một người cả năng lực lãnh đạo lẫn kỹ năng quản lý, khiến cho chúng ta dễ hiểu nhầm như vậy.

Trong hai vai trò, hai năng lực tưởng chừng giống mà lại khác xa nhau ấy, tôi sẽ tập trung vào việc lãnh đạo (kỹ năng lãnh đạo), giải thích rõ chúng ta cần những năng lực gì và hành động như thế nào để hoàn thành được vai trò này một cách trọn vẹn nhất.

Ai cũng có thể trở thành người lãnh đạo

Một người lãnh đạo cần có những năng lực gì?

Dựa vào lý thuyết của Giáo sư John Kotter, những năng lực đó là “xác định phương hướng” và “thu phục lòng người”. Nhưng những điều này nghe có vẻ rất khó phải không?

Vậy chúng ta hãy thử nghĩ thế này xem sao.

Giả sử hôm nay bạn muốn cùng cả nhà đi ăn sushi (xác định phương hướng). Trước tiên, bạn cần phải lựa thời điểm thích hợp để rủ các con cùng đi (thu phục lòng người). Tiếp theo, bạn cần nói chuyện với người vợ khó tính của mình. Lúc này, bạn cần đến những lý do để thuyết phục cô ấy như “Chắc chắn lần này sẽ được khuyến mãi”, “Bọn trẻ nói là muốn đi ăn”, hay “Mùa này ăn cá cam là ngon nhất”, v.v... nhằm tạo động lực để người đó đồng ý thực hiện hành động.

Nếu bạn rủ cả nhà thành công thì đó chính là minh chứng cho thấy khả năng lãnh đạo của bạn đã được phát huy rất tốt.

Vậy bạn có nghĩ rằng đó làkhả năng mà mọi người đều đang phát huy trong sinh hoạt và công việc hằng ngày không? (Bạn có cho rằng đó không phải là việc gì cao siêu, mà là điều mà hầu như tất cả mọi người đều đang làm một cách thường nhật không?)

Đúng vậy.

Năng lực mà tất cả những người lãnh đạo đều phải có, tuyệt đối không phải là thứ gì đặc biệt.

Liệu có “bí quyết” để trở thành người lãnh đạo giỏi?

Vậy làm sao để có được năng lực lãnh đạo, thứ năng lực vốn “không có gì đặc biệt”?

Dĩ nhiên, tương tự như vô vàn tri thức và kỹ năng khác, năng lực mà một người lãnh đạo cần có cũng phải được rèn giũa qua quá trình học tập và thực tiễn.

Cùng với đó, cũng tồn tại một chút “bí quyết” để trở thành lãnh đạo. Khi trải nghiệm thực tế, những bí quyết này sẽ phát huy hiệu quả.

Ngay cả những tài năng lãnh đạo mà chúng ta dễ cho rằng đó là năng lực đặc biệt mà chỉ một số ít người có được, nếu phân tích kỹ thì chúng ta sẽ thấy đó chỉ là những kỹ năng không hề khó nắm bắt. Một khi đã nắm được những bí quyết này rồi thì việc trở thành người lãnh đạo sẽ không còn khó như bạn từng nghĩ.

Với cuốn sách này, tôi xin chia những bí quyết đó trong tám chương và truyền đạt chúng tới các bạn. Trong số những bí quyết mà tôi nhắc đến, có nhiều điều mà khi đọc bạn sẽ nghĩ là chuyện đương nhiên, nhưng không phải ai cũng có thể vận dụng tất cả những bí quyết này vào thực tiễn.

Xin nhấn mạnh: bí quyết mà tôi nhắc đến chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng được đưa vào thực tiễn.

Và trong quá trình thực hiện nó, bạn hoàn toàn không cần sự huấn luyện khổ cực hay tài năng gì đặc biệt. Những gì bạn cần chỉ có hai điều mà thôi: “Trải nghiệm (những bí quyết) trong thực tế một cách nghiêm túc và chân thành” và “tiếp tục duy trì thái độ đó”.

“Bí quyết” mà tôi nói tới ở đây cũng tương tự như những “thức”, những “chiêu” trong thể thao hay võ thuật. Không có vận động viên hay võ sĩ nào có thể bỏ bê những chiêu thức ấy mà vẫn trở thành vận động viên hàng đầu hay võ sĩ bậc nhất được.

Có lẽ nhiều bạn đọc dễ mất kiên nhẫn và muốn nhảy cóc qua phần luyện tập đặc biệt cho người chưa có kinh nghiệm, nhưng tôi rất mong các bạn lặp đi lặp lại những điều cơ bản nhất để thấm nhuần một cách trọn vẹn những “thức”, những “chiêu” ấy.

“Năng lực lãnh đạo” không phải là thứ chỉ trong ngày một ngày hai mà có thể có được. Hằng ngày, bạn hãy không ngừng vận dụng những “bí quyết” mà tôi giới thiệu sau đây, và một ngày nào đó năng lực đấy sẽ trở thành của bạn. Thực ra, tôi nghĩ rằng đây chính là con đường ngắn nhất để trở thành một nhà lãnh đạo thành công.

Và khi thời cơ chín muồi, bạn hãy định đoạt bằng cách của riêng bạn.

Khi đó, những “bí quyết” mà bạn đã tiếp thu chắc chắn sẽ trở nên hữu ích.