Lời giới thiệu

Cuốn sách “Tài chính dành cho người quản lý” này giải thích các khái niệm tài chính quan trọng cho những nhà quản trị không chuyên về quản lý tài chính. Dù bạn hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh, tiếp thị, sản xuất, phát triển sản phẩm, đào tạo nguồn nhân lực hay bất kỳ lĩnh vực nào khác, thì kiến thức về tài chính sẽ giúp bạn thực hiện nhiệm vụ của mình tốt hơn. Điều đó không nhừng đúng với các nhà quản lý công ty lởn mà còn đúng với các chủ doanh nghiệp nhỏ. Bỉết cách cấp vốn cho tài sản, dự báo dòng tiền tương lai, duy trì ngân sách, xác định hoạt động sinh lợi, và đánh giá các lợi ích kinh tế thực sự của những cơ hội đầu tư khác nhau sẽ giúp bạn đi lên cùng với doanh nghiệp và ngày càng tạo ra nhiều lợi nhuận.

Cuốn sách này có thể không giúp bạn trở thành một chuyên gia tài chính, song sẽ đem lại cho bạn những gì cần biết để vận dụng thông tin và khái niệm tài chính một cách thông minh, chính xác để hoạch định và đưa ra những quyết định kinh doanh hiệu quả hơn.

BỨC TRANH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP

Tài chinh doanh nghiệp đề cập đến vấn đề tiếp nhận và phân bổ nguồn tài chính - cách thức một cóng ty cấp vốn cho tài sản cần đề hoạt động kinh doanh và cách vận dụng các tài sản này với lợi ích cao nhất, về việc tiếp nhận nguồn vốn, tài chính liên quan đến những câu hòi sau:

•Làm thế nào công ty có được nguồn vốn và cấp vốn cho tài sản tồn kho, thiết bị cùng như các tài sản vật chất khác?

•Công ty nên dùng tiền của chủ sở hửu, vốn vay hay tiền mặt phát sinh từ bên trong?

•Nếu vay thì nguồn vốn dưới hình thức nợ nào là phù hợp nhất?

•Cho thué có phải là giải pháp tối ưu để sở hừu không?

•Công ty mất bao nhiêu thời gian dể thu tiền khách hàng nợ (khoản phải thu)?

•Khả năng sinh lợi sẽ bị ảnh hường như thế nào nếu công ty hoạt động với tỷ lệ vốn vay lớn hơn?

Bây giờ chúng ta hây xem việc phân bổ nguồn vốn liên quan đến một số ván đề sau đây:

•Nếu doanh nghiệp có cơ hội đầu tư vào hai trường hợp kinh doanh khác nhau, làm cách nào để xác định trường hợp kinh doanh nào sẽ đem lại giá trị kinh tế lớn hơn?

•Khoàn lọi nhuận nào mà một hoạt động mới cần phải tạo ra để xứng đáng với việc thực hiện? Và làm thế nào để do được lợi nhuận dó?

•Công ty cần bán bao nhiêu đơn vị sán phẩm hay dịch vụ mới để hòa vốn đầu tư?

• Làm thế nào các nhà quản lý có thể xác định khả năng sinh lợi của nhiều hàng hóa và dịch vụ khác nhau mà họ cung cấp?

Tài chính cũng là một hệ thống thông tin. Bên cạnh chức năng kế toán và lưu trử chi tiết hoạt động kinh doanh, tài chính còn tạo ra những con số mà các nhà quản lý có thề sử dụng để lập kế hoạch và kiểm soát hoạt động. Những thông tin này nằm dưới dạng các báo cáo tài chính, bản dự thảo ngân sách và các dự báo. Thông tin tài chính đem lại cho các nhà quản lý số liệu cần thiết để ra quyết định tổt hom nếu những thông tin này được diễn gláỉ và sử dụng đúng cách. Thêm vào đỏ, thông tin tài chính có thể giúp bạn xác định sản phẩm hay dịch vụ nào có khả nâng đem lại lợi nhuận cao nhất - điểu không phải lúc nào cũng rõ ràng.

1. CÁC BÁO CÁO TÀI CHÍNH

Các yếu tố tài chính dành cho nhà quản lý

Nội dung chính:

•Bảng cân đối kế toán

•Báo cáo thu nhập

•Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

•Đòn bẩy tài chinh

•Cơ cấu tài chính của doanh nghiệp

Công ty của bạn đang sở hữu và mắc nợ những gì? Nguồn thu nhập của công ty từ đâu mà có, và cóng ty đã sử dụng tiền như thế nào? Thu được bao nhiêu lợi nhuận? Tình hình tài chính của công ty ra sao? Chương này sẽ giúp bạn trả lời những câu hỏi vừa nêu bằng cách giãi thích ba loại báo cáo tài chính quan trọng; bảng cãn đối kế toán, báo cáo thư nhập và báo cáo lưu chưyển tiền tệ. Ngoài ra chương này còn giúp bạn hiểu thêm về một số vấn đề quán lý ẩn sau những loại báo cáo này, đồng thời giúp bạn mờ rộng kiến thức tài chính thông qua việc thảo luận hai khái niệm quan trọng: đòn bẩy tài chính và cơ cấu tài chính của một công ty.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH

Báo cáo tài chính là các chứng từ cần thiết trong kinh doanh. Các nhà quản lý sử dụng chúng để đánh giá năng lực thực hiện và xác định các lĩnh vực cần thiết phải được can thiệp. Các cổ đông sử dụng chúng dể theo dòi tình hình vốn đầu tư của mình đang được quản lý như thể nào. Các nhà đầu tư bên ngoài dùng chúng đề xác định cơ hội đầu tư. Còn người cho vay và nhà cung ứng lại thường xuyên kiểm tra báo cáo tài chinh để xác định khả năng thanh toán của những công ty mà họ đang giao dịch.

Báo cáo tài chính - gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo thu nhập và báo cáo lưu chuyển tiền tệ - của các công ty đều theo mầu chung thống nhất. Mặc dù một số hạng mục có thể khác nhau tùy theo đặc điểm kinh doanh của mỗi công ty, nhưng các báo cáo tài chính luôn giống nhau về cơ bản, cho phép bạn so sánh việc kinh doanh cú a công ty này với các công ty khác.

BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

Hầu hết mọi người mỏi nám đều đến bác sì để kiểm tra sức khỏe tổng quát - một cuộc kiểm tra tình trạng thể chất tại một thời điểm nhất định. Tương tự như vậy, bảng cân đối kế toán là một cách tổng họp tình hình tài chinh của các công ty tại một thời diểm nhất định nào đó, thường là cuối tháng, cuối quý hoặc cuối năm tài chính.

Trên thực tế, bảng cân đối kế toán thể hiện những tài sản do công ty quàn lý và việc cấp vốn cho những tài sản này - bằng vốn của những người cho vay (nợ phải trả), vốn góp từ các chủ sở hữu, hoặc từ cả hai nguồn. Bảng cân đối kế toán được phân ánh theo phương trình kế toán sau:

Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chù sở hứu

Tài sản trong phương trình kế toán này là những thứ mà công ty đầu tư vào đề thực hiện việc kinh doanh, chẳng hạn như tiền mặt, nguyên vật liệu tồn kho, đất đai, nhà xưởng và trang thiết bị. Ngoài ra, tài sản còn bao gồm tiền nợ từ các khách hàng và công ty khác, đây là loại tài sản được gọi là khoản phải thu.

Vế còn lại của phương trình này bắt đảu bằng nợ phải trà. Để có dược những tài sản cần thiết, một cồng ty thường phải vay tiền hoặc hứa thanh toán cho các nhà cung ứng nhiều mặt hàng và dịch vụ khác nhau. Nợ phát sinh do cóng ty vay hoặc mua chịu tài sản được gọi chung là nợ phải trả. Ví dụ, một công ty kinh doanh máy tính có thể đặt mua bo mạch chù VỚI trị giá đon háng là 1 triệu USD từ một công ty cung ứng linh kiện điện tử với thời hạn thanh toán trong 30 ngày. Làm như vậy, công ty máy tính sẻ tăng tài sản hàng tồn kho lén 1 triệu USD và nợ dưới hình thức khoản phái trả với con số tương đương. Lúc này hai vế phương trình cân bằng nhau. Tương tự, nếu công ty này buộc phải vay ngân hàng 100.000 USD, thì tài sản có và nợ phải trả sẽ tăng lên với con số tương dương 100.000 USD.

Vốn chủ sở hữu là vốn đầu tư của chủ sở hửu, là phần tài sản còn lại sau khi lấy tổng tài sản trừ đi các khoản nợ phải trà. Như vậy, một công ty có tổng giá trị tài sản là 3 triệu USD và tổng nợ phải trả là 2 triệu USD, thì vốn của chú sở hữu sẽ là 1 triệu USD.

Tài sản - Nợ phải trả = Vốn chú sở hữu

3.000.000 USD - 2.000.000 USD = 1.000.000 USD

Nếu số tài sản không được bào hiểm trị giả 500.000 USD của còng ty này bị cháy rụi trong một cuộc hỏa hoạn, nợ phải trả vẫn giử nguyên, nhưng vốn chủ sờ hửu sê bị giảm đi 500.000 USD:

Tài sản có - Nợ phải trả = Vốn chủ sờ hửu

2.500.000 USD - 2.000.000 USD = 500.000 USD

Như vậy, bảng cân dối kế toán "cân bằng” tài sản và nợ phải trả của một công ty. Ví dụ, hãy xem tổng tài sản bằng tổng nợ phải trả cộng vốn chú sở hữu trong bảng cân đối kế toán của công ty sản xuất móc treo áo Amalgamated (bảng 1-1). Bảng cân đối kế toán củng nêu số vốn công ty đầu tư vào tài sản, cũng như các khoản tiền dược đầu tư vào đâu. Ngoài ra, bảng cân đối kế toán còn cho biết số tiền đầu tư vào tài sản từ chủ nợ (nợ phải trà), và số tiền từ các chủ sở hữu (vổn chủ sờ hửu). Phân tích bảng càn đối kế toán giúp bạn có khái niệm về tính hiệu quả của một công ty trong quá trình sử dụng tài sản và khả năng quản lý nợ phải trả của họ.

Dữ liệu trong bảng cân đối kế toán rất hữu ích khi công ty bạn muốn so sánh với thông tin của các năm trước. Hãy xem bảng cân đối kế toán của Công ty Amalgamated. Đầu tiên, bảng cân đối này trình bày tình hình tài chính của công ty trong khoảng thởi gian xác định: 31-12-2002. So sánh với số liệu của năm 2001 cho thấy Amalgamated dang phát triển theo hướng tích cực: tăng vốn chù sớ hữu lên gần 100.000 USD.

Tài sản

Bạn nên hiểu một số chi tiết vể loại báo cáo tài chính đặc biệt này. Bảng cân đối kế toán bắt dầu bằng cách liệt kê toàn bộ tài sản dẻ chuyển thành tiền nhất: tiền mặt và trái khoán bán được, các khoản phải thu và hàng tồn kho. Tất cả những khoản này được gọi là tài sản lưu động. Thông thường, tài sản lưu động là những tài sản có thể chuyển thành tiền trong vòng một năm .

Kể đến, bảng càn dôi kế toán kiểm kê các tài sản khác khó chuyên thành tỉẻn hơn - ví dụ như cơ sờ hạ tầng và trang thiết bị. Những tài sản này được gọi là tài sản cố định.

Vi hầu hết tài sản cô định, ngoại trừ đất đai, đều khấu hao (tức là bị sụt giảm giá trị) theo thời gian, nên công ty phải giảm giá trị đã định của những tài sản cố đinh này bằng khấu hao lũy kế. Tổng giá trị bất động sản, nhà máy và trang thiết bị trừ đi giá trị khấu hao lũy kế bằng giá trị hiện tại về bất động sản, nhà máy và trang thiết bị.

Một số công ty đưa lợi thế kinh doanh vào bảng cân đổi kế toán như một phần tài sản của công ty. Lợi thế kinh doanh là giá trị của danh tiếng tốt, uy tín và lượng khách hàng có sấn. Lợi thế kinh doanh được thể hiện là tài sản cô định khi một công ty mua lại một công ty khác với giá cao hơn giá trị tài sản của công ty được mua theo giá thị trường. Lợi thế kinh doanh cũng như bằng sáng chế, thương hiệu công ty... là những tài sản vô hình. Cũng giống như tài sản cố định, khi được định giá, chúng phải được tính khấu hao theo vòng dời kinh tế hửu dụng của chúng.

Cuối cùng, chúng ta hãy xem dòng cuối của bảng cân đối kế toán. Đó chính là tổng tài sản. Tổng tài sản là toàn bộ tài sản lưu động và tài sản cổ định của một công ty.

Nợ phải trả và vốn chủ sở hữu

Bây giờ, chúng ta hãy xem xét một loại tài sản được gọi là nợ ngắn hạn. Nợ ngắn hạn là khoản tiền phải thanh toán trong thời hạn một năm, gồm có giấy nợ ngắn hạn, tiền lương tích lũy, thuê thu nhập tích lũy, và các khoản phải trả. Nghĩa vụ hoàn trả nợ trên cơ sở vốn vay dài hạn của năm nay cũng được liệt kê trong mục nợ ngắn hạn.

Lấy tài sản luư động trừ đi nọ ngắn hạn ta được vốn lưu động ròng của công ty. vốn lưu động ròng là khoản ưẻn công ty giữ lại cho các hoạt động ngắn hạn. Khoản tiền giữ lại phụ thuộc vào từng linh vực kinh doanh và kế hoạch hoạt động của mỗi công ty.

Tiêu biểu cho nợ dài hạn là trái phiểu và tài sản thế chấp - các khoản nợ mà công ty có nghĩa vụ phải hoàn trả theo họp đồng cả vốn lẫn lãi.

Theo phương trình kế toán nêu trên, tổng tài sản bằng tổng nợ phải trả cộng với vốn chủ sờ hữu. Như vậy, lấy tổng tài sản trừ đi tổng nợ phải trả, bảng cân đói kế toán sẽ có được con số thể hiện vốn chủ sở hữu. vốn chủ sờ hũư gồm lợi nhuận giữ lại (lợi nhuận ròng tích lũy trong bảng cân đối kế toán của công ty sau khi đã chia cổ tức) và vốn góp (vốn nhận được bằng cách trao đổi cổ phiểu).

Giá trị gốc

Các giá trị nêu trong nhiều mục của bảng cản đối kế toán có thể khổng tương ứng với các giá trị cúa chúng trên thị trường thực tế. Ngoại trừ các mục như tiền, khoản phải thu, và khoản phải trả, cách tính mỗi hạng mục hiếm khi bằng giá trị hiện tại thực tế được nêu. Đó là vì các kế toán viên phải ghi nhận hầu hết các mục với chí phí gốc. Ví dụ, nếu bảng cân đối kế toán của công ty XYZ ghi giá trị mảnh đất là 700.000 USD, con số này thể hiện số tiền mà công ty XYZ dà trả để mua mảnh đẩt này trước kia. Nếu mành đất này đã được mua ở khu vực trung tâm San Francisco năm I960, bạn có thể đặt cược rằng giá trị hiện nay của nó sẽ vượt xa giá trị nêu trong bảng cân đối kế toán. Vậy tại sao bảng cân dối lại thể hiện giá trị gôc thay vi giá thị trường? Vì giá trị gốc tượng trưng cho điều ít tệ hại hom. Nếu ghi giá thị trường, thì mồi công ty tham gia sàn giao dịch sê được yêu cầu thực hiện thẩm dinh chuyên nghiệp giá mồi tài sản, tồn kho... và hàng năm đẻu phải làm như vậy. Và có bao nhiêu người sẽ tin tưỏng vào những kết quả thẩm định này? Do vậy, buộc phải nêu các giá trị gốc trong bảng càn dổi kế toán.

Các vấn đề quản lý

Mặc dù các bảng cân đối kế toán được nhân viên kế toán lập ra, nhưng nỏ cũng thể hiện một số vấn để quan trọng đối với nhà quàn lý.

VỐN LƯU ĐỘNG

Các nhà quản lý tài chính rất quan tâm đến mức vốn lưu động vì về bàn chất chúng sẽ tăng lên và liên quan đến hoạt dộng kinh doanh của công ty. vốn lưu động quá ít sẽ đặt công ty bạn vào vị trí bất lợi: Công ty không có khả năng thanh toán các hóa đom hoặc tận dụng các cơ hội tăng lợi nhuận. Mặt khác, có quá nhiều vốn lưu động sẽ làm giảm khả năng sinh lợi vì bản thân số vốn đó còn có chi phí vốn - nhất thiết nó phải được cấp vốn dưới hình thức nào đó, thường là các khoản vay chịu lãi.

Tồn kho là một phần của vốn lưu động. Cùng giống như vốn lưu dộng nói chung, lượng tồn kho phải dược cân bằng giữa hai thái cực quá nhiều hoặc quá ít. Lượng tồn kho nhiều sẽ giúp giải quyết được nhiều vấn đề của doanh nghiệp như: hoàn thành các đơn hàng nhanh chóng, tạo ưu thế chống lại tình trạng ngừng sán xuất và khả năng xảy ra đình công. Tuy nhiên, lượng tồn kho nhiều cùng ảnh hưởng đến chi phí tài chính và tạo rủi ro phá giá thị trường của bàn thân hàng tồn kho đó. MỖI sản phẩm dư tồn trong kho sẽ tính vào chi phí tài chính của công ty, làm giảm lợi nhuận. Và mỗi sán phẩm còn nằm trong kho có nguy cơ trờ nên lỗi thời hay khó tiêu thụ hơn theo thời gian. Điều này một lần nữa lại ảnh hường xấu đến lợi nhuận. Công ty kinh doanh máy tính cá nhân là một ví dụ điển hình về lượng tồn kho gia tăng có thề ảnh hướng nghiêm trọng đến lợi nhuận. Một số chuyên viên phân tích ước tính rằng giá trị của hàng tồn kho thành phẩm sẻ giảm đi với tỷ lệ khoảng 2% mỗi ngày do sự lạc hậu kỷ thuật trong thời đại công nghiệp phát triển như vù bảo này.

ĐÒN BẨY TÀI CHÍNH

Có lẽ bạn đã từng nghe ai đó nói: "Đây là tinh huống có tỷ lệ vay nợ cao”. Thuật ngữ “đầu cơ vay nợ" trong tài chính hay còn gọi là đòn bấy tài chính, đề cập đến việc sử dụng tiền vay được để mua tài sản. Một công ty được xem là có tỷ lệ vay nợ cao khi tỷ lệ phần trãm nợ ghi trên bảng càn dối kế toán cao so với vốn đầu tư của các chủ sở hữu. Ví dụ, bạn trả 400.000 USD cho một tài sản, trong đó sử dụng 100.000 USD tiền của riêng bạn và 300.000 USD tiền bạn vay được. Để đơn giản hóa vấn đẻ, chúng ta sê bỏ qua việc thanh toán các khoản nợ, thuê và bất kỳ dòng tiền nào bạn nhận được từ quỹ đầu tư. Sau bốn nãm, giá trị tài sản của công ty bạn tăng lên 500.000 USD. Bạn quyết định bán số tài sản này. Sau khi thanh toán khoản nợ 300.000 USD, bạn vẳn còn 200.000 USD trong túi (100.000 USD của bạn và 100.000 USD lợi nhuận). Đó là lợi ích kiếm được 100% trên vốn cá nhân của bạn, cho dù tài sản chi tăng 25% giá trị. Đòn bẩy tài chính có thể thực hiện được điều này. Trái lại, nêu bạn tự bỏ hoàn toàn tiền túi của mình ra mua hàng (400.000 USD), cuối cùng bạn chi thu được 25% mà thôi. (Lưu ý: trong khi đòn bẩy tài chính đề cập đến việc đầu cơ vay nợ để mua tàl sân nhằm thu được giá trị cao hơn, thì đòn bấy hoạt động đề cập đến mức độ sử dụng chi phí hoạt động cố định của công ty so với biến phí. Ví dụ, một công ty phụ thuộc nhiều vào máy móc và có ít công nhân tham gia sản xuất thường có đòn bẩy hoạt động cao).

Đòn bấy tài chính tạo cơ hội cho công ty có được tỷ lệ hoàn vốn đầu tư của các chú sở hữu cao hơn. Tuy nhiên, đòn bẩy tài chinh cũng là con dao hai lười. Nếu tài sản bị rớt giá (hoặc không thể phát sinh mức doanh thu như đã mong đợi), thì đòn bẩy tài chính làm tổn hại đến người chủ sờ hữu. Hây xem những gì xảy ra trong ví dụ trên nếu tài sản bị rớt giá mất 100.000 USD, nghía là còn 300.000 USD. Người chủ sở hữu xem như mất hoàn toàn 100.000 USD tiền đầu tư sau khi hoàn lại khoản nợ ban đầu là 300.000 USD.

CƠ CẨU TÀI CHÍNH

Khả năng tiêu cực của đòn bầy tài chính là những gì khiến các giám dốc điều hành, chuyên viên tài chính và thành viên hội đồng quản trị không tăng tối đa khoàn cấp vốn bằng nợ của họ. Thay vào dó, họ sẽ tìm kiếm một cơ cấu tài chính tạo ra sự cân bằng thực tê giữa nợ và vốn chủ sở hửu trên bảng cân đôi kế toán. Mậc dù đòn bầy giúp tăng lợi nhuận tiềm năng của công ty, nhưng các nhà quản lý biết rằng mỏi đổng tiền nợ cũng sẽ táng rùi ro trong kinh doanh - bởi những nguy cơ vừa nêu, và cũng vì nợ càng nhiều thì mức thanh toán lãi suất càng cao, trong khi đó các khoản lãi suất đều phải được thanh toán dù tình hình kinh doanh của công ty tốt hay xấu. Nhiều công ty đã thất bại khi công việc kinh doanh có những biểu hiện suy thoái - điều này làm giảm khà năng thanh toán khoản vay đúng hạn.

Khi chừ nợ và nhà đầu tư kiểm tra các bảng cân đối kế toán của công ty, họ thường xem xét rất kỷ tỳ lệ nợ trên vốn chù sở hửu. Các nhà đầu tư tính hệ số rủi ro trên bảng cân đối kế toán vào tiền lãi họ đánh trên khoản vay và lợi nhuận mà họ đòi hỏĩ từ trái phiểu cống ty. Do đó, một cóng ty được xem là có tỷ lệ vay nợ cao có thể phải trả 14% trẽn số tiền nợ thay vì 10 - 12% mà một còng ty đói thù có tỷ lệ vay nợ thấp hơn phải trả. Các nhà đảu tư củng muốn nhận được tỳ lệ lợi nhuận thu về cao hơn từ số tiền mình đã đầu tư vào còng ty có tỷ lệ vay nợ cao. Chắc chắn họ sẽ không chấp nhận rũi ro cao nếu không mong đợi sẽ thu được nhiểu lọi nhuận.

Giá trị tài sản con người

Khi nhìn vào bảng báo cáo kế toán đé tìm hiểu về một công ty, nhiêu người luôn đật câu hỏi về khà năng phán ánh giá trị vốn con người và tiẻm năng lợi nhuận của bảng cân đói kế toán truyền thống. Điều này đặc biệt đúng đói với các cõng ty cân nhièu vốn kién thức: bi quyẻt sán xuất của lực lượng lao động, tài sản trí tuệ, giá trị thương hiệu, vá các mối quan hệ với khách hàng; tắt cá đẻu lá tài sản thực sự hửu ích cứa công ty. Đãng tiếc lã những loại tài sản vô hình náy không được nêu ró trong bảng cân đối kế toán.

Trước tình trạng bảng cân đối kế toán ngày cáng thiểu phú hợp trong việc phân ánh giá trị thực tế, vào thăng 1 nãm 2000, ỏng Alan Greenspan - chú tịch úy ban Dựtrữ Liên bang Mỹ, đã lèn tiếng than phiên ràng kế toán không có khá năng theo dõi các khoản đáu tư về "tài sản tri thức”. Cựu chú tịch SEC, ông Arthur Levitt, đóng ý với nhận định của óng Greenspan: "Vitài íán võ hình phát triền về kích thước và pham vi, ngày càng có nhiều người nêu ra càu hói liệu các giá trị thực và động cơ của các giá trị này - có được phản ánh kịp thời trong các bảng báo cáo còng khai không”. Thực vậy, một nghiên cứu do Baruch Lev cúa Đại học New York thực hiện đả cho thấy thông qua bảng cân đối kế toán, tính chinh xác trong việc thẩm định giá trị thị trướng cúa một doanh nghiệp trung binh thưởng bị giám đi 40%. Đối với các tập đoàn cõng nghệ cao, con số này vượt quá 50%.

Hàm ý của những phát hiện này đối với cãc nhà đầu tư và các nhà quàn lý là họ phái có cãi nhìn vượt ra khỏi những tài sản hữu hình như bất động sán, trang thiét bị, và thậm chí cả tiên mật, vốn là những yếu tố truyền thống cáu thành tài sản trong bảng càn đói kế toán, và tạp trung vào những mục tài sản không cõng bổ tạo ra giá trị lớn nhẩt đối với cố đòng. Trong hâu hết các trường hợp, những tâl sán này là những người tạo ra các mối quan hệ giửa doanh nghiệp và cãc khách hàng, là những người tao ra sự đổi mới cho doanh nghiệp, và là những người biết cách thuyết phục các thành viên khác hợp tác làm việc một cách hiệu quà. Nghiệp vụ kế toán bát đâu tranh cãi về những thuận lợi vã bất lợi của việc thể hiện nhừng loại tài sản vó hình này trong các bão cáotãi chinh. Hãy chờ xem vần đè này sẽ phát triền đến đâu trong tương lai.

BÁO CÁO THU NHẬP

Bảo cáo thu nhập thể hiện các kết quả hoạt động trong một khoảng thời gian nhất định. Cụm từ “khoảng thời gian nhất định" có ý nghĩa quan trọng. Không giống như bảng cân đối kế toán, vốn là bảng tóm tắt vị trí của doanh nghiệp tại một thời điểm, báo cáo thu nhập phản ánh kết quả tích lũy của hoạt động kinh doanh trong một khung thời gian xác định. Nó cho biết liệu doanh nghiệp đó kiếm được lợi nhuận hay không - nghĩa là liệu thu nhập thuần (lọi nhuận thực tế) dương hay âm. Đó là lý do tại sao báo cáo thu nhập thường được xem là báo cáo lỗ lãi. Ngoài ra, nó còn phản ánh khà nàng lợi nhuận của công ty ở cuối một khoảng thời gian cụ thể - thường là cuối tháng, quý hoặc nãm tài chính của cõng ty đó. Đống thời, nó còn cho biết công ty đó chi tiêu bao nhiêu tiền để sinh lợi - từ đó bạn có thể xác định được tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu của công ty đó.

Báo cáo thu nhập được thể hiện bằng một biểu thức đơn giản như sau:

Doanh thu - Chi phí = Thu nhập thuán (hoặc Lỗ thuần)

Một báo cáo thu nhập bắt đầu bằng doanh thu-, số tiền thu được từ việc bán hàng hóa và dịch vụ cho khách hàng. Một công ty củng có thể có các khoản doanh thu khác. Trong nhiều trường hợp, những khoản này đến từ các khoàn đầu tư hoặc thu nhập lãi suất từ số dư tiền mật. Sau đó, lấy doanh thu này trừ đi những chi phí khác - từ chi phí sàn xuất và lưu kho hàng hóa, đến việc khâu hao nhà xưởng và trang thiết bị, chi phí lãi suất và thuế. Số tiền còn lại là thu nhập thuần, hay còn gọi là lợi nhuận thuần, trong thời gian lập báo cáo.

Hày xem xét ý nghĩa của các mục khác nhau trên báo cáo thu nhập của Công ty Amalgamated (bảng 1-2). Giá vốn hàng bán là những khoản mà Công ty Amalgamated dùng đé sàn xuất giá treo. Con sô' này bao gồm chi phí nguyên vật liệu thồ, như gỗ, cũng như toàn bộ chi phí chế biến thành phẩm, gồm cả chi phí lao động trực tiếp. Lấy doanh thu bán hàng trừ giá vốn hàng bán, ta được lợi nhuận gộp - ước tinh sơ bộ về khà nâng lợi nhuận của cổng ty đó.

Loại chi phí quan trọng kê tiếp là chi phí hoạt động. Chi phí hoạt động bao gồm lương nhân vién hành chính, tiền thuê, chi phí bán hàng và tiếp thị, và những chi phí kinh doanh khác không trực tiếp quy vào chi phí sản xuất sản phẩm. Gỗ để sản xuất giá treo không được tính vào đây, mà chi bao gồm chi phí quàng cáo và lương nhân viên.

Khấu hao được tính trong báo cáo thu nhập như một khoản chi phí, dù nó không liên quan đến các khoản thanh toán tiền mặt. Như đã nêu trên, khấu hao là cách ước tính "mức tiêu thụ” của một tài sản, hoặc việc giảm giá trị trang thiết bị theo thời gian. Ví dụ, một chiếc máy vi tính mất khoảng 1/3 giá trị trong năm đầu sau khi mua. Vì vậy, cóng ty không thể tiêu tốn toàn bộ giá trị của chiếc máy tính trong năm đầu mà trên thực tế nó được sử dụng trong ba năm. Ý tưởng dẳng sau khấu hao này là nhằm nhận ra giá trị bị sụt giảm của một tài sản nào đó.

Lấy lợi nhuận gộp trừ chi phí hoạt động và khấu hao, ta dược lợi nhuận hoạt động. Những khoản lợi nhuận này thường được gọi là lợi nhuận trước thuế và lãi vay (FBIT).

Chúng ta tiếp tục xem những khoản giảm trừ cuối cùng đối với doanh thu. Chi phí lâi suất là lãi suất phải trả từ các khoản vay mà một công ty sừ dụng. Thuê' thu nhập - thuế thu bời chính phũ trên thu nhập của công ty, là khoản cuối cùng phải nộp.

Phần doanh thu còn lại được gọi là thu nhập thuần, hoặc lợi nhuận thực tế. Nếu thu nhập thuần có giá trị dương như trong trường hợp của Cồng ty Amalgamated thì công ty sẽ thu được lợi nhuận.

Ý nghĩa của báo cáo thu nhập

Với bảng cân đối kế toán, phân tích về báo cáo thu nhập của một công ty được hỗ trợ rất nhiều khi thể hiện bằng định dạng da kỳ. Điểu này cho phép chúng ta phát hiện các xu hướng và sự chuyển biến. Hầu hết các báo cáo thường niên thường cung cấp các dữ liệu đa kỳ, trong vòng 5 năm hoặc hơn. Báo cáo thu nhập của Công ty Amalgamated theo định dạng đa kỳ được mô tả trong bảng 1-3.

Trong mẫu định dạng nhiều năm này, chúng ta thấy doanh số bán lẻ hàng năm của Amalgamated dần dần tăng, trong khi doanh số bán hàng của công ty vẫn giữ nguyên và thậm chi có xu hướng giảm nhẹ. Tuy nhiên, chi phí hoạt động luôn giử nguyên ngay cả khi tổng doanh số tăng lên. Đó là dấu hiệu tót đối vóí quàn lý vì nó giúp duy trì chi phí đề hoạt động kinh doanh. Chi phí lài suất của công ty củng giảm đi, có lê vì công ty đã thanh toán một trong các khoản vay của mình. Hàng cuối cùng là thu nhập thuần thể hiện tình trạng tàng trường tốt.

BÁO CÁO LƯU CHUYỂN TIỀN TỆ

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, vãn bàn cuối cùng trong ba loại văn bản quan trọng trong báo cáo tài chinh, là vãn bản tối thiều mà nhà quản lý cần phải sử dụng và hiểu rõ. Báo cáo nêu chi tiết các lý do tại sao lượng tiền (và những khoản tương dương tiền) thay đổi trong kỳ kế toán. Đặc biệt hơn, báo cáo này phản ánh tất cả các thay đổi về tiền tệ theo 3 hoạt động: kinh doanh, đầu tư và tài chính. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho bạn biết bạn có bao nhiêu tiền vào đầu kỳ và còn lại bao nhiêu vào cuối kỳ. Kế tiếp, nó mô tà công ty đã thu và chi bao nhiêu tiền trong một khoảng thời gian cụ thể. Việc sử dụng tiền được ghi thành số âm, và nguồn tiền được ghi thành số dương.

Nếu bạn là nhà quàn lý một cóng ty lớn, những thay dổi về dòng tiền của công ty sẽ không ảnh hường nhiều đến hoạt động hàng ngày của bạn. Tuy nhiên, bạn củng nên cập nhật các dự báo lưu chuyển tiền tệ, vì chúng có thé giúp ích khi bạn dự thảo ngân sách cho năm tiếp theo. Ví dụ, nếu công ty bạn không có nhiều tiền, bạn có thể cần chi tiêu tiết kiệm hơn. Ngược lại, nếu nguồn tiền của công ty dồi dào, bạn sẽ có cơ hội thực hiện nhiều dự án đầu tư mól. Nếu bạn là nhà quản lý hay chủ sờ hữu của một công ty nhỏ, bạn có thể luôn quan tâm đến tinh hình lưu chuyển tiền tệ và cảm nhận tác động của nó đối với các hoạt động hàng ngày.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ rất hửu ích vì nó cho biết liệu công ty bạn có khả năng chuyển các khoản phải thu thành tiền không - và về cơ bàn, khả nâng đó tạo điều kiện cho công ty bạn thanh toán các khoản nợ. Khả nàng thanh toán nợ là khả năng trả các hóa đơn khi đến hạn.

Báo cáo lưu chuyên tiền tệ được mô tả bằng biéu thức đon giản sau:

Dòng tiền từ lợi nhuận + Các nguồn tiền khác - tiền sử dụng = Thay đổi tiền

Trở lại ví dụ của Công ty Amalgamated, ta thấy trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ nám 2002, công ty có dòng tiền dương là 377.900 USD (bảng 1-4). Báo cáo này cho thấy các dòng tiền từ hoạt dộng kinh doanh (283.900 USD), cộng với các khoản thu được từ hoạt động đầu tư (92.000 USD), và tứ tài trợ (2.000 USD) mang lại 377.900 USD tiền mặt.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ không thực hiện những phép tính như báo cáo thu nhập. Nếu không có giao dịch bằng tiền, thì hoạt động giao dịch đó sẽ không được phản ánh trong báo cáo lưu chuyền tiền tệ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thu nhập thuần ở mục đầu tiên của báo cáo lưu chuyển tiền tệ giống với dòng cuối của báo cáo thu nhập - đó chinh là lợi nhuận của công ty. Qua hàng loạt điều chinh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ diền giải thu nhập thuần thành cơ sở tiền mặt.

Định dạng của báo cáo này*phản ánh ba loại hoạt dộng ảnh hường đến tiền tệ. Tiền tệ có thể tăng hoặc giảm vì: (1) hoạt dộng kính doanh, (2) mua hoặc bán tài sản, hay còn gọi là đầu tư, hoặc (3) thay đổi các khoản nợ, nhập kho hoặc các hoạt dộng tài chính khác. Chúng ta hày lần lượt xem xét từng loại, bất đầu bằng hoạt động kinh doanh:

•Các khoán phải thu và hàng tồn kho thành phẩm tượng trưng cho các hạng mục mà công ty đả sản xuất nhưng chưa được thanh toán. Các chi phí trả trước thể hiện các mục cõng ty đã thanh toán nhưng chưa tiêu thụ. Những mục này đều dược loại trừ khỏi dòng tiền.

•Các khoản phải trả và chi phí cộng dồn thể hiện các mục mà công ty đã nhận hoặc sử dụng nhưng chưa thanh toán. Do dó, những mục này dược cộng vào dòng tiền.

Bây giờ hãy xem đến phần đầu tư. Các hoạt động đầu tư bao góm:

•Các khoản thu được từ việc bán nhà xưởng, bất dộng sản và trang thiết bị. Nói cách khác, đó là những khoản thu được từ việc chuyền các mục đầu tư thành tiền.

•Tiền công ty dùng dể đầu tư vào các công cụ tài chính, nhà xưởng, bất động sản và trang thiết bị (những khoản đầu tư vào nhà xưởng, bất động sàn và trang thiết bị như vậy thưòng được ghi trong mục vốn đầu tư).

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cho thấy Amalgamated đã bán một tòa nhà lấy 267.000 USD với chí phí vốn 175.000 USD, nên dòng tiền thu được từ hoạt động đầu tư của công ty là 92.000 USD.

Cuối cùng, chúng ta xem những thay đổi về dòng tiền từ các hoạt động tài chính. Công ty Amalgamated đã nâng số tiền bằng cách tãng nợ ngắn hạn, vay vốn, và phát hành vốn chù sở hửu; bằng cách đó tăng được dòng tiền sần cỏ. Tuy nhiên, khoản cổ tức mà Công ty Amalgamated phải trả (187.000 USD), phải được thanh toán ngoài dòng tiền và vì thể thể hiện sự sụt giâm trong dòng tiền.

Dòng tiền so với lợi nhuận

Nhiéu người có quan niệm nhảm làn rầng lợi nhuận là dòng tiền. Tại một thời điếm cụ thề, lợi nhuận có thể đóng góp tích cực cho dòng tiên, nhưng cùng có thể không. Ví dụ, nếu lợi nhuận của năm nay đạt được lã nhở vào việc kinh doanh phát đạt trong tháng Mười Một, mức doanh thu này sê được ghi nhận là lợi nhuận trong thời kỳ tài chinh - do vậy cộng thêm vào lợi nhuận. Nhưng nếu sàn phẩm bán ra chưa được thanh toán cho đến kỳ kế toán tiếp theo, nó sẽ được ghi váo khoán phái thu, làm giám dòng tièn.

TÓM TẮT

Chương này giới thiệu và giải thích rõ về ba loại báo cáo tài chính chú yếu mà nhà quản lý nên nắm vững, bao gồm: bảng cân đối kế toán, báo cáo thu nhập và báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Những báo cáo này phản ánh rò nét tình hình tài chính của một công ty. Mặc dù được trình bày riêng biệt nhưng những bảng báo cáo tài chính lại có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

•Bảng cân đối kế toán phản ánh tình hình tài chính tổng quát của một công ty tại một thời điểm nhất định, gồm có tài sản, vốn chủ sở hữu và nợ phải trả.

•Báo cáo thu nhập nêu rõ lợi nhuận: thể hiện các khoản lởi lổ cúa công ty trong một khoảng thời gian - một tháng, một quý hoặc một năm.

•Báo cáo lưu chuyển tiền tệ thể hiện các nguồn thu chỉ tiền của còng ty, nói cách khác là dòng tiền đi vào và đi ra của công ty.

Một cách khác để nhìn vào các mối tương quan giửa những báo cáo này: Báo cáo thu nhập cho bạn biết liệu công ty bạn có tạo ra lợi nhuận hay không. Bảng cân đối kế toán cho thấy tính hiệu quả của một còng ty trong quá trình sừ dụng tài sản và quàn lý nợ phải trả khi theo đuổi lợi nhuận. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ giúp bạn biết cách tăng hoặc giám lượng tiền thông qua các hoạt động của công ty, mua hoặc bán tài sản, và các hoạt động tài chính.

2. Ý NGHĨA CỦA CÁC BÁO CÁO TÀI CHÍNH

Đằng sau những con số

Nội dung chính:

•Khả năng sinh lợì, các hoạt động chính, và khá năng thanh toán

•So sánh các báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp khác nhau

•Bảng ghi cân đối

Chương 1 đã giải thích về ba loại báo cáo tài chính quan trọng và các thành phần của chúng. Chương 2 sẽ trình bày những công cụ cần thiết để diễn giãi các báo cáo này và đánh giá hoạt động kinh doanh cúa một doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chương này còn giói thiệu thêm một phương pháp giúp bạn đánh giá các khía cạnh phl tài chính của một doanh nghiệp, nhằm dự báo tình hình hoạt dộng tài chính của doanh nghiệp đó trong tương lai.

PHÂN TÍCH TỶ SUẤT

Thông thường, báo cáo tài chính được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Người cho vay muốn biết liệu doanh nghiệp đang tìm ngàn quỷ có khả năng hoàn vốn lại không. Các nhà đầu tư quan tâm đến khả năng ổn định tài chính và phát sinh lợi nhuận củng như thu nhập của doanh nghiệp có thể tàng hoậc giảm như thế nào trong tương lai. Những nhân viên có nâng lực sử dụng báo cáo tài chính dể đánh giá tình hình tài chính hoặc hoạt động kinh doanh hiện tại của một công ty trước khi họ ký kết hợp đồng lao động với công ty đó. Các cơ quan ban hành định chế cần các báo cáo tài chính để đánh giá hoạt động và tình hình tài chính của doanh nghiệp hoặc ngành công nghiệp đó.

Mỗi mục đích sử dụng đại diện cho một hình thức phân tích tài chính. Phân tích tài chính thường bao gồm việc nghiên cứu các mối quan hệ, hay tỷ suất giữa các mục nêu trong các báo cáo tài chính. Những tỷ suất này giúp mô tả tình trạng tài chính của một doanh nghiệp, năng suất hoạt động, khà nảng sinh lợi tương ứng, cùng như nhận thức của các nhà đầu tư được thể hiện thông qua hành vỉ của họ trên thị trường tài chính. Các tỷ suất này cũng giúp chuyên viên phấn tích hoặc những người ra quyết định có khái niệm chung về nguồn gốc của một doanh nghiệp, hiện trạng và tiềm năng trong tương lai của doanh nghiệp đó. Trong hầu hết trường hợp, các tỷ suất này thường không nói lẻn đầy đủ bản chất của một doanh nghiệp, nhưng chúng có thể là sự khởi đầu. Nhũng tỷ suất được nêu sau đây đều bao trùm toàn bộ các ngành cổng nghiệp, tuy nhiên, nó sẽ có ý nghĩa nhất nếu đem ra so sánh dựa trên những phép đánh giá giống nhau cho các doanh nghiệp khác cùng ngành.

Tỷ suất sinh lợi

Tỷ suất sinh lợi liên quan đến lượng thu nhập đạt được với các nguồn lực sử dụng để tạo ra chúng. Lý tưởng thì một doanh nghiệp nên thu dược càng nhiều lợi nhuận càng tốt dựa trên một lượng tài chính có sần. Những tỷ suất lợi nhuận cần quan tâm là: tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA - return on assets), tỷ lệ lợi nhuận trên vốn cố phần (ROE - return on equity), và thu nhập trên mồi cổ phiểu (EPS - earnings per share). Ngoài ra còn có “tỷ lệ hoàn vốn đầu tư" (ROI - return on investment) - một thuật ngử tài chính thường được sừ dụng nhiều và có phần bị lạm dụng hiện nay.

Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản liên quan đến thu nhập ròng và tổng tài sản của công ty, được tính như sau:

ROA = Lợi nhuận ròng / Tồng tài sản

ROA liên quan đến lợi nhuận ròng và vốn đầu tư trong tất cả các nguồn tài chính nằm trong tay cấp quản lý. Cóng cụ này tò ra hửu ích nhất khi được sử dụng dể đánh giá tính hiệu quả của việc sử dụng nguồn tài chính này - không quan tâm đến xuất xứ nguồn tài chính. Các nhà phân tích và đầu tư thường so sánh tỳ lệ lợi nhuận trên tống tài sản của một công ty VỚI tỷ lệ lợi nhuận trên tồng tài sản của những đối thủ cạnh tranh cùng ngành nhằm đánh giá tính hiệu quả của cấp lãnh đạo. Ví dụ, nêu ROA của công ty A là 12% còn công ty B là 8%, người ta sẽ có kết luận tích cực về cấp quản lý của công ty A.

Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn cổ phần liên quan đến lợi nhuận ròng và vốn đầu tư bởi các cổ đồng. Tỷ lệ này đo tính hiệu quả của quá trình sừ dựng vốn góp của các cổ dông. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn cổ phần được tính như sau:

ROE = Lợi nhuận ròng/ Vốn góp của các cổ đông

“Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư" thường được sừ dụng trong các cuộc thương thảo kinh doanh liên quan đến khả nảng sinh lợi. Chẳng hạn, những câu nói như "Mục tiêu của chúng tồi là đạt tỷ lệ hoàn vổn đầu tư 12%” khá phổ biến. Đáng tiếc là chưa có định nghĩa chuẩn về tỷ lệ hoàn vốn đầu tư, vì “vốn đầu tư” có thể được phân tích từ nhiều quan điểm. Nó có thé là tài sản được sử dụng trong một hoạt động đặc biệt, có liên quan đến vốn góp của các cố dông, hoặc tài sản đầu tư trừ đi bất kỳ khoản nợ nào phát sinh trong quá trình công ty đang thực hiện dự án. Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư củng có thể được hiểu là tỷ suất thu nhập nội bộ - một phép tính tỷ lệ thu hồi rất cụ thể dược mô tả trong chương ó. Vì vậy, khl ai đó nói đến thuật ngữ “tỷ lệ hoàn vốn đầu tư”, hãy luôn tìm hiểu rõ ràng.

Tỳ lệ lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT margin), thường được biết đến nhiều hơn với cái tên lợi nhuận hoạt động trên doanh thu, được nhiều chuyên viên phân tích dùng để đánh giá khả năng sinh lợi từ các hoạt động kinh doanh của một công ty. Lọi nhuận hoạt động trên doanh thu lấy từ phương trình chi phí lâi suất và thuế mà cấp quản lý hiện tại có thể không kiểm soát, do vậy biểu thị những dấu hiệu rỏ ràng về hoạt động cúa cáp quản lý. Để tính toán lợi nhuận hoạt động trèn doanh thu, hãy sử dụng công thức sau:

Lợi nhuận hoạt động trên doanh thu = EBIT / Doanh thu thuán

Các công ty cổ phần thường có nhiều chú sở hũu, và không phải ai cũng nắm giữ sô’ lượng cổ phần bằng nhau. Vì lý do này, người ta thường diển đạt lọi nhuận trên mỗi cổ phiểu. Cách tính thu nhập trên mỗi cổ phiểu (EPS) có thể phức tạp nếu có trên một cấp chủ sở hửu, mỗi cấp có yêu cầu khác nhau dựa trên mức thu nhập và tài sản đầu tư vào công ty. Tỷ lệ thu nhập trên mồi cổ phiểu phái được thể hiện trong các bảng báo cáo được công bố, thường có nhiều biển thề khác nhau, như thu nhập trên mỗi cổ phiểu "nguyên thúy" hoặc “loãng giá hoàn toàn”. Một công thức đã được đơn giản hóa có chứa toàn bộ các yếu tố quyết định lợi tức trên mồi cổ phiểu là:

Thu nhập trên mỏi cổ phiểu loãng giá hoàn toàn

= (Thu nhập ròng - Lái cổ phiểu ưu đãi) / (Só lượng cổ phiểu thường + Những khoản tương đương)

Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu (ROS - return on sales) thể hiện tỷ lệ thu hồi lợi nhuận trên doanh số bán được. Qua đó cho chúng ta biết tỷ lệ phần trăm của mỗi đô la doanh số sẽ đóng góp vào lọi nhuận. Tỷ lệ lọi nhuận trên doanh thu được tính như sau:

Tỷ lệ sinh lòi trẽn doanh thu = Lợi nhuận ròng / Doanh thu thuán

Cả nhà quản lý và nhà đầu tư đều nghiên cứu kỷ về xu hướng tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu. Nếu tỷ lệ này tăng, chứng tò khách hàng chấp nhận mua giá cao, hoậc cấp quản lý kiểm soát chi phí tốt, hoặc cả hai. Trái lại, tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu giàm có thể báo hiệu chi phí đang vượt tầm kiểm soát của cấp quàn lý, hoặc công ty đó dang phải chiết khấu đề bán sản phẩm hay dịch vụ của mình.

Tại sao tỷ lệ lợi nhuận của cóng ty này lại giảm gần một nửa vào giữa năm 2001 và 2002? Một cách để thu hẹp câu trả lời là xác định loại chi phí - hoặc các khoản thuế - đả tăng tương ứng với doanh thu. Khi kiểm tra các báo cáo thu nhập của cóng ty, bạn sẽ thấy rằng công ty đã nộp thêm các khoản thuế tương ứng với doanh thu năm 2002 nhiều hơn năm trước (9,4% so với 6,5%). Chứng ta củng có thể nhìn vào giá vốn hàng bán ra hoặc chỉ phi hoạt động với cùng cách thức như khi tìm kiếm câu trả lời trên. Không giống thuế, những khoản này thể hiện những lình vực quan trọng mà cấp quản lý công ty đang kiểm soát.

Các nhà đầu tư sử dụng phân tích tỷ suất sinh lợi để đánh giá khả năng thu nhập trong tương lai của một cồng ty. Như đã nêu trong vi dụ, các nhà quản lý có thể sử dụng nó để xác định những lĩnh vực mà hiệu suất hoạt động bị hạn chế để tiến hành điều chinh.

Tỷ suất hoạt động

Tỷ suất hoạt động chi ra mức độ hiệu quả của một tổ chức trong việc sử dụng tài sản. Việc sử dụng tài sản hiệu quả sẽ làm giảm nhu cầu đầu tư từ các bên cho vay và chủ sở hửu. Giảm đầu tư cũng đồng nghĩa VỚI việc giảm cả rủi ro lẫn chí phí. Hai tỷ lệ hoạt động mà nhiều nhà quản lý phải thường xuyên đối mặt là kỳ thu tiền chưa thanh toán và tỷ lệ thay thế tồn kho.

Kỳ thu tiền chưa thanh toán (hoặc hạn thu) cho chúng ta biết thời gian trung bình cần thiết để thu trên doanh thu do công ty tạo ra. Như đâ thảo luận, kỳ thu kéo đài nghĩa là cống ty cần nhiều vốn lưu động hơn để thực hiện kinh doanh - vốn lưu động phải trả lài sẽ làm tiêu hao lợi nhuận! Chúng ta tìm kỳ thu tiền chưa thanh toán qua hai bước. Đầu tiên là xác định doanh thu trung bình trong ngày bằng phép tính sau:

Doanh thu trung binh ngày = Doanh thu thuần / 365

Chúng ta sử dụng kết quả này để đạt được mục tiêu cuối cùng:

Kỳ thu tiền chưa thanh toán

= Khoản phải thu / Doanh thu trung bình ngày

Với hầu hết các hình thức phân tích tỷ suất, kỳ thu tiền chưa thanh toán sê phát huy hiệu quả nhiều nhất khi chúng ta sử dụng nó dể (1) so sánh cồng ty này với công ty khác hoặc với nhóm đối thủ cạnh tranh cùng ngành hay (2) kiểm tra xu hướng. Ví dụ, Gateway và đối thủ Dell đều là những nhà sản xuất máy tính cá nhân theo đơn đặt hàng. Cả hai cùng bán sản phẩm trực tiếp cho khách hàng. Mô hình hoạt động của hal công ty là như nhau. Do đó, việc so sánh kỳ thu tiền chưa thanh toán sẽ cho ta biết được công ty nào thu tiền nợ hiệu quả hơn. Tương tự, chúng ta có thể kiểm tra xu hướng của kỳ thu tiền ở một trong hai hoặc cả hai công ty đề xác định xem liệu thời hạn thu ngắn hơn hay dài hơn.

Tỷ lệ thay thế tồn kho lại là một tỷ lệ khác mà nhiều nhà quản lý cần quan tâm dến. Việc xác định số lần bán và thay thế hàng tồn kho trong một năm cho phép đánh giá khả năng thanh toán bằng tiền và khà năng doanh nghiệp dó chuyển hàng tồn kho thành tiền một cách nhanh chóng nếu điều dó là cần thiết. Tốc độ thay thê tồn kho chậm thường dản đến tình trạng có quá nhiều vốn bị chôn trong hàng tồn kho. Điều này gây tổn nhiều chi phí, và đối với hàng kỹ thuật và đồ phụ kiện, có thể trờ thành hàng tồn kho lỗi thời. Lợi nhuận chi được cài thiện khi bạn có thể bán hết toàn bộ hàng trong kho càng sớm càng tốt.

Bạn có thể tính tốc độ thay thế tồn kho bằng cách lấy giá vốn hàng bán chia cho chi phí tồn kho. Nếu chi phí tồn kho thay đồi đáng kể từ đầu kỳ đến cuối kỳ, bạn nên tính hoặc ước tính lượng tồn kho trung bình cho cà kỳ. Đơn giản, bạn có thể cộng lượng tồn kho dầu kỳ và tồn kho cuối kỳ và lấy 1/2 tổng đó làm lượng tồn kho trung bình cho cà kỳ. Còng thức như sau:

Tỷ lệ thay thế tồn kho = Giá vốn hàng bàn / tồn kho trung binh

Mức độ thay thế tồn kho nào thế hiện việc quản lý hiệu quà? Không có câu trả lời toàn diện cho câu hỏi này, vì tỳ lệ thay thế tồn kho mang tính đặc trưng theo ngành. Ví dụ, với việc bán lẻ tạp phẩm, tỷ lệ thay thế tồn kho cực kỳ cao. Ngược lại, một đại lý bán xe ô tô chi có thể thanh lý hàng tồn kho vài tuần một lần. Một người bán lẻ nhạc cụ có thé thanh lý hàng tồn kho ba hoặc bốn lần mỗi năm. Vì thế, điều quan trọng là phái kiểm tra xu hướng thay thế tồn kho cũng như mức thay thế tồn kho của một doanh nghiệp so với các đối thủ cạnh tranh cùng ngành.

Tỷ suất khả năng thanh toán nợ

Khi một doanh nghiệp không có khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính (ví dụ: không thể thanh toán các hóa đơn), doanh nghiệp đó được xem là không có khã nâng thanh toán nợ. Vì tình trạng không có khả năng thanh toán nợ sẽ dẫn đến việc tài sản doanh nghiệp bị tịch biên, có thể dẳn đến phá sản, hoặc thậm chí phải đóng cửa doanh nghiệp, nên các nhà đầu tư và các chủ nợ nghiên cứu rất kỳ tỷ suất về khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp mà họ chuẩn bị đầu tư hoặc cho vay. Bằng cách đo khả nãng thanh toán nợ của doanh nghiệp khi nợ đến hạn, tỷ suất về khà năng thanh toán nợ chi rõ khả nâng trả nợ của doanh nghiệp. Thuật ngừ khả năng thanh toán nợ trong tài chính có nghĩa là mức độ mà tài sản của công ty sần sàng được chuyển đổi thành tiền dể thanh toán nợ. Có hai phương pháp đánh giá phổ biển là hệ số khá năng thanh toán nợ ngắn hạn và hệ số khả năng thanh toán nợ nhanh.

Công thức của hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn khá đơn giàn:

Hệ số khả nâng thanh toán nợ ngần hạn

= Tài sản lưu động / Nợ ngàn hạn

Hệ sô' khả năng thanh toán nợ ngắn hạn mà một còng ty hoạt động hiệu quả cần duy trì phụ thuộc vào mối quan hệ giữa dòng tiền thu vào và nhu cầu thanh toán bằng tiền. Một cóng ty có dòng tiền thu vào ổn định và liên tục hoặc các nguồn vốn khá dụng khác, như ngành dịch vụ công ích hoặc công ty xe taxi, có khà năng đáp ứng các khoản nợ hiện tại đến hạn một cách dẻ dàng dù cho hệ sô' khả năng thanh toán nợ ngắn hạn không cao, chẳng hạn 1,1 (có nghía là cứ 1,0 USD từ các khoản nợ ngắn hạn thì công ty thu được 1,1 USD trong tài sản lưu động). Mặt khác, một Công ty có chu kỳ phát triển và sàn xuất sàn phẩm dài cần phải duy trì hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn lởn hơn.

Để xác định khả năng thanh toán tuyệt đối bảng tiền của một doanh nghiệp, chuyên viên phân tích có thể điều chinh hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn bằng cách lấy tài sản lưu động trừ đi tất cà các mục không thể thanh toán bằng tiền. Hệ số này, còn gọi là hệ số khả năng thanh toán nợ nhanh, được tính bằng cách lấy vốn khả dụng (tiền mật, chứng khoán bán được, và các khoản phải thu) chia cho các khoán nợ ngắn hạn, không bao gồm lượng tồn kho.

Hệ số khả năng thanh toán nợ nhanh

= Vốn khả dụng / Nợ ngắn hạn

Nhưng có một nghịch lý là một công ty có thể có nhiều tài sản - bất động sản, trang thiết bị, máy móc, xe cộ, nhà kho với lượng hàng tồn kho nhiều - nhưng vần gặp rủi ro không có khả năng thanh toán nợ nếu hệ sổ của tài sản lưu động (vốn khả dụng) không đủ đáp ứng nhu cầu thanh toán các hóa dơn đến hạn. Các cóng ty cho vay không muốn nhận thanh toán bằng xe cộ, máy móc, họ muốn được trả bằng tiền.

Như đã thảo luận, mức độ các khoản nợ và nợ đài hạn hổ trợ doanh nghiệp đối lập với phần vôn góp của chù sớ hữu được goi là đòn bẩy tài chính. Một công ty có tỷ lệ vay nợ cao so với vốn góp của cổ đông được xem là có đòn bẩy tài chính cao. Đõì với chủ sở hữu, lọi thế của việc nợ nhiều là tỷ lệ lợi nhuận trên vốn đầu tư thực tế có thể cao hơn một cách bất tương xứng khi công ty tạo ra lợi nhuận. Mặt khác, tỳ lệ vay nợ cao sẽ có hại khi dòng tiền giảm, vì lãi suất trên nợ là nợ phải trá trên hợp đồng - có nghĩa là dù tình hình kinh doanh tốt hay xấu thì đều phải thanh toán. Một công ty có thể bị phá sản do bị thúc ép thanh toán lãi đến hạn trên khoản nợ còn tồn đọng.

Tỷ lệ nợ được sử dụng rộng rài trong phân tích tài chính vì nó cho biết tác động cúa đòn bẩy tài chính. Có nhiều cách tính, nhưng ở đây chi nêu ra hai cách. Cách đơn giản nhất là:

Tỳ lệ nợ = Tổng nợ / Tổng tài sản

Bạn cũng có thể tính tỷ lệ nợ so với vốn cổ phấn bằng cách chia tổng sô' nợ phải trả cho vốn góp của các cổ đông:

Tỷ lệ nợ trên vốn cổ phán = Tổng nợ phải trả / vốn cổ phần

Các chuyên vỉèn phân tích phàỉ cẩn thận khi giải thích các chỉ số này vì không có phép đo nào chính xác tuyệt đối. Vậy nên khi bạn nghe ai nói "Tỷ lệ nợ trén vốn chù sở hữu của công ty là 1/2 (hoặc 50%)", bạn nên hỏi người đó xem nợ ở dây bao gồm những gi. Nợ được cấp vốn toàn bộ, tức là tất cả các khoản nợ có tinh lãi suất, có thể là thước đo nợ tốt nhất.

Thông thường, khi tỷ lệ này tăng, lợi nhuận cho chủ sờ hũu cũng tăng, nhưng đổng thời cùng có rúỉ ro. Các chủ nợ hiểu rất rõ mối quan hệ này nên thường đưa ra nhũng hạn chế cụ thế trong mức cho vay; nếu vượt ra các mức hạn chế đó họ sẽ không cho vay.

Các chủ nợ củng sử dụng tỷ lệ bù đắp lãi suât dể ước tính mức độ an toàn khi cho các doanh nghiệp tư nhân vay tiền. Hầu hết mỗi công ty đều cam kết sẽ thanh toán tiền mặt nếu có khả nàng thanh toán nợ. Thanh toán lãi suất là một trong những cam kết này. Hệ số đo khả năng thanh toán lãi suất của một doanh nghiệp được gọi là tỷ lệ bù đắp lâỉ suất. Còng thức tính như sau:

Tỷ lệ bù đắp lãi suất

= Lợi nhuận trước thuế và lãi vay / Chi phí lãi suất

SỐ lần thanh toán lãi suất được chi trả bởi thu nhập trước thuế (EBIT) thé hiện mức độ mà thu nhập không gây ra tình trạng không thanh toán được nợ. Trong nhiều trường hợp, đây khồng phải là việc kiểm tra khả năng thanh toán nợ. Ví dụ, nếu phải cắt giảm một nứa EBIT vì suy thoái hoặc một nguyên nhân khác, liệu doanh nghiệp có còn đủ thu nhập để thanh toán nợ lãi hay không?

Dự báo theo phân tích tỷ suất

Mặc dù chuyên viên phân tích hoặc ngưòi ra quyết định hiểu rõ việc phân tích tỷ suất, nhưng việc sử dụng tùy tiện các tỷ suất tài chính có thề gây nguy hiềm. Chi đưa ra quyết định dựa trên một mức tỷ suất tối thiều hay cụ thể có thể dễ dàng đánh mất cơ hội hoặc thất bại. Ngay cá tỷ suất tốt nhất cũng không hẳn luôn chi ra được tình trạng tài chính hoặc công việc kinh doanh của doanh nghiệp đó có tốt hay không. Các tỷ suất giữa những lần đánh giá tương tự nhau trong các báo cáo tài chính có thể bị ảnh hưởng bởi sự khác biệt trong thực tiễn kế toán hoặc bời nhùng mánh khóe có chú ý.

Sự lỏng lẻo với các tỷ suất có thể bị thao túng và mối nguy hiểm trong việc sử dụng chúng làm tiêu chuẩn có thể khiến nhiều nhà phân tích tập trung vào xu hướng tỳ suất. khi bạn quan sát một xu hướng tỷ suất, bạn có thế đặt càu hỏi tại sao lại xảy ra xu hướng như vậy. Ví dụ, nếu hệ số khả nãng thanh toán nợ ngắn hạn hàng quỷ tăng dần, bạn sẽ muốn biểt nguyên nhân tại sao - và ý nghĩa của kết quả này. Câu trả lời cho những câu hỏi này thường không nằm trong các bảng báo cáo tài chính. Tưong tự vậy, nếu chi đơn giản là đối chiểu tỷ suất giữa các công ty, bạn có thể cho ra nhũng kết luận sai lầm. Tính đa dạng cố hữu trong thực tiền kế toán hiện hành có thể hiểu rằng những tỷ suất của các doanh nghiệp khác nhau là không thể dem ra so sánh dược. Bạn

Có thể so sánh giữa các công ty, nhưng phải cẩn thận và cảnh giác những khác biệt ẩn đằng sau các phương pháp kế toán.

CÁC BÁO CÁO TÀI CHÍNH THEO ĐỊNH DẠNG TỶ LỆ PHẤN TRĂM

Để xử lý tót hơn đối với hiệu suất hay thay đổi của một doanh nghiệp theo thời gian, để so sảnh các doanh nghiệp với nhau, nhiều nhà phân tích đã tạo ra các báo cảo tài chính, trong đó bảng càn dối kế toán và báo cáo lợi nhuận được thể hiện dưới dạng tỷ lệ phán trăm. Ví dụ, trong bảng cân đối kế toán dạng tỷ lệ phần trăm, mỗi mục tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sờ hũư được thé hiện bằng tỷ lệ phần trăm của tổng tài sản. Trong báo cáo lợi nhuận dạng tỷ lệ phần trăm, doanh thu bán hàng được định 100%, và mỗi mục được thể hiện bằng một tỷ lệ phần trăm doanh số. Ví dụ, chi phí hàng bán chiếm 40% doanh số, lợi nhuận thuần chiếm 10% doanh số.

Báo cáo tài chính biéu dién dưới dạng tỷ lệ phần tràm giúp người sử dụng dẻ dàng so sánh các công ty có quy mô khác nhau, cho phép các chuyên gia phân tích tập trung vào năng suất hoạt dộng, so sánh các công ty đối thủ cùng ngành. Bạn có thể sử dụng các bảng cân đối kế toán dạng phần trăm để giải đáp nhiều câu hỏi quan trọng như:

•Công ty nào có tỷ lệ phần trảm nợ và tổng tài sản cao nhất?

•Công ty nào có lượng tồn kho so với tổng tài sản cao nhất?

•Công ty nào có tỷ lệ phần trám tài sân trong tài sản cố định (như đất đai, bất động sàn và trang thiết bị) cao hơn?

Bạn có thể so sánh các công ty bằng cách sử dụng báo cáo lợi nhuận dạng tỷ lệ phần trăm. Có lè hữu ích hơn cả là so sánh kết quả báo cáo lợi nhuận của cùng một công ty từ năm này qua năm khác. Ví dụ, hãy xem báo cáo lọi nhuận nêu trong bảng 2-1. Báo cáo lọi nhuận trong ba năm cho thấy giá vốn hàng hóa của công ty so với doanh thu thuần đang ở mức cân bằng. Nhìn chung, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp thể hiện dưới dạng tỷ lệ phần trăm doanh số ổn dịnh trong kỳ hạn ba năm.

Là một nhà phân tích, bạn đang tìm những chi số cho thấy điều gì đang diễn tiến đúng và sai trong những con số này. Đây là những điểm mà chúng ta không thấy được trong một trường hợp đặc biệt nào đó. Ví dụ, nếu các chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp dưới dạng tỷ lệ phần trăm có xu hướng tăng, bạn có thể muốn biết nguyên nhàn. Là một nhà quản lý, bạn cũng muốn tìm hiểu nguyên nhân gốc rề và thực hiện những hành động cẩn thiết để đảo ngược xu hướng này.

TỪ PHÉP ĐO TÀI CHÍNH ĐẾN BẢNG GHI CÂN ĐỐI

Các phép do tài chính như thu nhập trên mỗi cổ phiểu và tỳ lệ lợi nhuận trên doanh thu, cho chúng ta biết nhiều diều về tình hình hoạt động kinh doanh cũng như các thế hệ nhà doanh nghiệp đả nỏ lực quản lý bằng cách dùng những phép do này. Nhưng những phép đo truyền thống này không phải là những điểm nhấn để làm động lực thúc đẩy sự việc phát triển, mà chúng là kết quả của hàng loạt các hoạt động khác. Chúng là những cột mốc để từ đó nhìn lại, là sàn phẩm của các hoạt động trong quá khứ. Tệ hơn nửa, phép đo này có thể đưa ra nhũng tín hiệu sai lầm. Ví dụ, các số đo lợi nhuận có về tốt trong năm nay có thể là kết quả cũa việc cắt giảm nhiều hoạt động phát triền sàn phẩm mới và huấn luyện nhân viên. Nhìn bề ngoài, việc kinh doanh rất khá quan, nhưng những khoản cắt giảm này sẻ gãy tổn hại nghiêm trọng đến lợi nhuận của doanh nghiệp đó trong tưong lai.

Do bị càn trờ bởi sự thiểu thỏa đáng của các hệ thống đu lường hiệu suất hoạt động truyền thống, một số nhà quản lý chuyển sự tập trung từ thu nhập trên mỗi cổ phiểu và tỷ lệ lọi nhuận trên vốn chù sở hữu sang các hoạt động kinh doanh tạo ra các khoản này, Những nhà quản lý này theo phương châm “Hãy cải thiện hoạt động, thành quả sẽ theo sau”. Tuy nhiên, sự cải thiện nào đóng vai trò quan trọng nhất? Đáu là động lực thật Sự dẫn đến hiệu suất hoạt động lâu dài và mấu chốt? Để trả lòl cho câu hòi này, Robert Kaplan và David Norton đả tiến hành nghiên cứu một số doanh nghiệp được xếp hàng đầu. Từ kết quả nghiên cứu, họ đã phát triển một bảng ghi cân đổi - một hệ thông đo lường đánh giá hiệu suất hoạt động mới giúp các nhà quản lý cấp cao có một cái nhìn nhanh chóng nhưng toàn diện về kinh doanh. Bảng ghi cân đối của họ gồm các số đo tài chính thể hiện kết quả những hành động đã thực hiện trong quá khứ. Và ngoài ra, nó còn bổ sung vào các chi số này ba phương pháp đánh giá hoạt động liên quan trực tiếp đến việc thỏa mãn khách hàng, các quy trình nội bộ, năng lực học hỏi và phát triển của doanh nghiệp - những hoạt động tác động đến hiệu suất hoạt động tài chính trong tương lai.

Kaplan và Norton đã so sánh bảng ghi cân đối với các số liệu ghi trong buồng lái máy bay như sau: “Đối với một nhiệm vụ phức tạp như định vị đường đi và lái máy bay, các phi công cần thông tin chi tiết về nhiều vấn đề liên quan đến chuyến bay. Họ cần thông tín về nhiên liệu, tốc độ bay, độ cao, vị trí phương hướng, đích đến, và các chỉ sổ khác tóm tắt về môi trường hiện tại và dự đoán. Chi dựa vào một yếu tố đơn nhất là cực kỳ nguy hiểm. Tương tự như vậy, tính phức tạp của công tác quàn lý doanh nghiệp ngày nay đòi hỏi các nhà quản lý phải có khả năng nhìn thấy hoạt động của doanh nghiệp trong nhiều lình vực cùng một lúc”.

Bảng ghi cân đối của Kaplan và Norton sử dụng bổn quan điềm để đánh giá hiệu suất hoạt dộng và khuyến khích công tác quản lý. Nhìn chung, những quan điểm này giúp cấp quản lý trả lời kịp thời bốn câu hỏi chính sau:

•Khách hàng nhìn nhận chúng ta như thế nào? (quan điểm khách hàng)

•Chúng ta phải làm gì đề trở nên tốt hơn? (quan điểm nội bộ công ty)

•Chúng ta có thé tiếp tục cải thiện và tạo ra giá trị không? (quan điểm học hỏi và đổi mới)

•Chúng ta quan tâm đến cổ đông như thể nào? (quan điểm tài chính)

Hình 2-1 thể hiện mói liên hệ giữa bốn quan điểm này. Lọi thế của bảng ghi cân đối so VỚI các phương pháp đánh giá truyền thống là ba trong số bốn quan điểm nêu trên (khách hàng, đổi mới, nội bộ) là đòn báy mà các nhà quản lý có thể sừ dụng để cài thiện kết quả trong tương lai. Tuy nhiên, bất lợi của phương pháp này là không thể công bố rộng rãi, và như thế việc so sánh đối chiểu các doanh nghiệp đối thù cạnh tranh không thể thực hiện được. Ngoài ra, phương pháp này không giúp các phân tích của chúng ta dự báo xu hưởng hàng nàm trong một số lĩnh vực cụ thể của hoạt động doanh nghiệp, như tỷ lệ thay thế hàng tồn kho và khả năng thanh toán nợ. Tuy nhiên, nếu kết hợp cả hai, bảng ghi cân đối và phương pháp phân tích tỷ lệ truyền thống có thể giúp các nhà quản lý hiểu và cài thiện hoạt động cúa họ.

TÓM TẮT

Các báo cáo tài chính giúp bạn biết được đỉém mạnh và điểm yếu của một doanh nghiệp, củng như các khía cạnh khác nhau về hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp đó. Nhưng không chi dừng lại ở đó, người đọc báo cáo tài chính phải nghiên cứu, SO sánh và phân tích để có thể hiểu được. Chương này giúp bạn biết cách sử dụng các tỷ suất và các báo cáo dạng tỷ lệ phần trăm để hiểu rỏ về khả năng sinh lợi, các hoạt động kinh doanh chính, khả năng thanh toán nợ, và cơ cấu nợ của một doanh nghiệp. Đặc biệt, cần quan tâm đến ba chì số sau:

•Các tỷ suất sinh lợi. Liên quan đến mức thu nhập kiếm được từ các nguồn tài chính dược sử dụng. Các tỷ lệ này bao gồm tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ lợi nhuận trên vốn cổ phần (ROE), và thu nhập trên mồi cố phiểu (EPS).

•Các tỷ suất hoạt dộng. Thể hiện tính hiệu quả của việc sử dụng tài sản. Kỳ thu tiền chưa thanh toán và tỷ lệ thay thế tồn kho đều được xem là tỷ suất hoạt động.

•Hệ số khả nâng thanh toàn nợ. Thể hỉện khả nãng doanh nghiệp đáp ứng các nghĩa V1Ị tài chính. Tỷ suất này bao gồm: hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn, hệ sô' khà năng thanh toán nợ nhanh, tỷ lệ nợ, tỷ lệ nợ trên vốn chù sờ hữu và tỷ lệ bù đắp lài suất.

Điếu đáng tiếc là các báo cáo tài chính thể hiện quá khứ và bị hạn chế nghiêm ngặt đối với các phép đo tài chính. Là một nhà quàn lý, bạn cần các thông số chi dẩn và các chuẩn mực tính toán phi tài chính để hiểu và dẫn dắt doanh nghiệp. Chưong này dà giới thiệu về bảng ghi cân đối mà nhiều công ty áp dụng để hỗ trợ cho các phép đo tài chính của mình.

3. CÁC KHÁI NIỆM KẾ TOÁN QUAN TRỌNG

Các quy luật hình thành báo cáo tài chính

Nội dung chính:

•Các nguyên tắc kế toán được thừa nhận rộng rãi

•Kế toán dồn tích và kế toán tiền

•Kế toán tồn kho

•Khấu hao và các phương pháp tinh khấu hao

•Chuyển tài sản thuê thành vốn

•Nguyên tắc chi phí gốc và ý nghĩa của nó

•Kế toán chi phí và mục đích sử dụng

Chương 1 và chương 2 đã giải thích về các báo cáo tài chính được doanh nghiệp sử dụng và hướng dẫn cách sử dụng chúng để đánh giá hoạt động quân lý và tính hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Nắm vững các báo cáo này sẽ giúp bạn rất nhiều trong công việc của mình. Là người sử dụng các thông tin tài chính, bạn cũng sẻ có lợi nếu hiểu một số khái niệm kế toán hình thành nén bảo cáo tài chính. Chương này sê giúp bạn có được cái nhìn khái quát về kế toán Mỹ, qua đó hiểu được những khái niệm kế toán quan trọng.

CÁC NGUYÊN TẮC KẾ TOÁN ĐƯỢC THỪA NHẬN RỘNG RÃI

Bạn phải hiểu ràng các giá trị dược trình bày trong các báo cáo tài chính đều được rút ra từ hệ thống kế toán doanh nghiệp. Hệ thống này được lập ra đề ghi chép, phân loại và báo cáo nhiều hoạt động giao dịch tiền tệ của doanh nghiệp dựa trên những nguyên tắc kế toán được thừa nhận rộng rải (GAAP - generally accepted accounting principles).

GAAP gồm các quy ước, luật lệ và các thủ tục đã dược phé duyệt theo tiêu chuẩn kế toán của quốc gia. Các doanh nghiệp phải tuân thù những nguyên tắc này khi thực hiện việc kế toán cho các hoạt động kinh doanh cũng như trình bày kết quả trong các báo cáo tài chinh. Việc tuân thủ các tiêu chuần này giúp các cổ dòng, nhà đầu tư, người cho vay, khách hàng và cơ quan ban hành quy chế đàm bào rằng những gì họ thấy là những thông Số ghi chép chinh xác và minh bạch về các hoạt động kinh doanh chính. Các báo cáo tài chính của các công ty tham gia sàn giao dịch chứng khoán được kiểm toán bời các chuyên viên kế toán độc lập có bằng chứng nhận. Các kiểm toán vỉén này kiểm tra sổ sách kế toán của công ty, nhặn xét tính công bằng và nhất quán trong các báo cáo tài chính của công ty củng như mức độ tuân thủ các nguyên tắc kế toán dược thừa nhận rộng rãi.

Việc kỉém toán dược lập ra để mang lại sự đàm bảo "hợp lý" rằng các báo cáo tài chính trình bày rô ràng các hoạt động tài chính của một công ty. Tuy nhiên, đây không phái là sự đảm bảo tuyệt đối vì kiểm toán viên chi kiém tra bằng chứng dựa trên số liệu thống kê. Các kiểm toán viên không kiềm tra từng giao dịch và số lượng giao dịch. Một số phần trong báo cáo thường niên của công ty không được kiểm toán - ví dụ, thư thông báo cúa chủ tịch hội dồng quản trị gửi các cổ đông, các thảo luận và phân tích kết quả của cấp quản lý, và thông tin về giá cổ phiểu.

KẾ TOÁN TIỀN VÀ KẾ TOÁN DỒN TÍCH

Các công ty có thé dùng kế toán tiền hay kế toán dồn tích. Nhưng khi đã quyết định dùng loại nào, họ phải sử dụng nhất quán loại kế toán đó.

Kế toán tiền ghi chép các khoản thu chi khi sứ dụng tiền. Nhiều công ty nhỏ sứ dụng phương pháp này vì nó don giản và cho phép chủ sở hữu linh động trong việc quản lý thu nhập chịu thuế.

Nghiên cứu tình huống: Kế toán tiền khi thu chi bằng tiền mặt

Leo là nhã văn tự do. Anh sử dụng kế toán tiên trong công việc kinh doanh của mình. Năm vừa qua, công việc cúa anh rất phát đạt nhưng hiện anh đang lo lắng về các khoán thué mà anh phải đóng nếu anh bị xép vào nhóm đóng thué vi có mức thu nhập cao. Anh biét có hai cách giám thu nhập chịu thuế cho nàm này: (ì) cho khãch hàng hoãn việc thanh toán cho đến năm thuế ké tiếp, và (2) tâng chi phí tiên mạt có thề kháu trử thué trong năm thué nãy. Vi vậy, khi đến tháng 12, Leo quyết định cho hai khách hàng hoàn việc thanh toán đến cuối tháng. Bảng cách này, anh sẽ nhận được tiên vào khoảng giừa tháng Một cúa nám thuế ké tiếp. Anh cũng nghi đến những món hàng anh sẽ mua trong những tháng tới: tem, máy vi tính mới, vàn phòng phẩm, tãl liệu tham khào... Anh mua những món hàng này trước ngày 31 tháng 12. chi phí này được ghi thành tiêu phi tièn mật trong năm nay - điều này giúp Leo giảm thèm thu nhập chịu thué của mình.

Kế toán dồn tích ghi chép các nghiệp vụ phát sinh bất kế có thực thu thực chi tiền hay không. Hầu hết các công ty đều sử dụng kế toán dổn tích. Hệ thống này cho phép kết hợp tốt hơn giữa doanh thu và chi phí liên quan. Điểu này giúp công ty hiểu nguyên nhân và kết quả thực tế của các hoạt động kinh doanh. Vì vậy, doanh thu được ghi nhận trong suốt thời kỳ diẻn ra các hoạt động kinh doanh, và chi phí được ghi nhận trong cùng thời kỳ với doanh thu liên quan.

Hày xem xét ví dụ, Công ty Amalgamated có thể ghi 20.000 USD trong mục doanh thu từ các đom đật hàng móc áo trong một năm thuế, dù các đơn hàng này chưa được thanh toán cho đến sang năm thuế tiếp theo. Ngoài ra, việc ghi nhận các chỉ phi vật liệu cần thiết cho những đơn hàng này được thực hiện khi hoạt động đật hàng hoàn tất.

Một kết quả thú vị nữa của kế toán dồn tích là khả năng giải quyết các chi phí trả trước. Một số công ty thường thuê bất dộng sàn nhiều năm và mua bảo hiểm thanh toán một lần. Những chi phí này được gọi là chi phí trả trước. Khi vừa thực hiện xong giao dịch, chi phí này được ghi vào bảng cân đối kế toán thành một khoản chẳng hạn như bảo hiểm trả trước. Phần thanh toán cứa mỗi năm được tính chi phí khi được sử dụng. Ví dụ, nếu Amalgamated mua một hợp đồng bào hiểm tài sản thời hạn hai năm với chi phí 6.000 USD trong năm 2002, thì 3.000 USD sẽ được tính là chi phí trong báo cáo thu nhập năm 2002 và khoản ứng trước cho năm 2003 sẽ được ghi là tài sản trả trước trong bảng cân đối kế toán.

Nghiên cứu tình huống: Kế toán dồn tích phù hợp với chi phí hoạt động

Tại Cõng ty Amalgamated chuyên sàn xuất giá treo kiểu nhánh gạc, khoàn thu từ một đơn hàng dược ghi vào sổ sách khi mỏi chiéc giá treo được vận chuyển đến khách hãng - dù khách hàng chưa thanh toán ngay. Tương tự, nếu Amalgamated nhập 2.000 chiếc móc bảng đòng từ cõng ty cung ứng đã kỳ hợp đồng, chi phí nhập móc này củng chưa được thanh toán ngay. Đúng hơn là chúng được thanh toán từng đơn vị sàn phầm: nếu một cái giá treo cân năm chiéc móc đóng, cóng ty sẽ thanh toán tiền một làn cho năm chiếc móc này khi mòi sàn phẩm giá treo hoàn chinh được giao cho khách hàng.

KẾ TOÁN HÀNG TỒN KHO

Tồn kho là toàn bộ nguồn vào quy trình sàn xuất như hàng cung ứng, nguyên vật liệu, phụ tùng... mà công ty dùng trong hoạt động kinh doanh, ngoài ra còn bao gồm cả công việc đang được thực hiện - hàng hóa đang trong nhiều giai đoạn sàn xuất khác nhau - cũng như thành phẩm đang chờ xuất kho đem bán hoặc vận chuyển đến khách hàng.

Đối với nhiều công ty, hàng tồn kho được xem là tài sản lưu dộng quan trọng. Kế toán tồn kho có haí khía cạnh đáng lưu ý. Thứ nhất, phải xác định chi phí hàng tồn dược thu mua hay sản xuất. Chi phí này sau đó được đưa vào tài khoản tồn kho cho đển khi sản phẩm được xuất kho đem bán. Khi sản phẩm đã được vận chuyển hoặc phân phổi đến tay khách hàng, chi phí này được ghi thành tiêu phí trong báo cáo thu nhập như một phần của giá vốn hàng bán.

Để hiểu thèm về quy trình kế toán hàng tồn kho, hày tưởng tượng các chi phí đi vào tài khoản tồn kho và sau đó được chuyển khòỉ tài khoản này và tính cho giá vốn hàng bán trong báo cáo thu nhập. Khi sàn phẩm được chuyển vào kho và sau đó được lấy ra để phân phối đến tay khách hàng, chi phí tồn kho sẽ được chuyển vào một tài khoản rồi lấy ra sau từ dó. Tuy nhiên, bạn cần phải nhặn thấy rằng những dòng tiền này không cần phải song song nhau - nghĩa là, dòng chi phí vào và ra khỏi tài khoản tồn kho khống cần phải đặt đúng thứ tự như lưu lượng hàng nhập và xuất kho. Như được trình bày dưới đây, chúng ta có thể quyết định trước hết sử dụng các mặt hàng tồn kho nhận được gẩn đây nhất vì nó giúp chúng ta ước tính chi phí thực tế hơn.

Lưu chuyển chi phí tồn kho

Thoạt nhìn, bạn có thể thấy không cần thiết đưa ra giả định về việc chi phí lưu chuyển như thế nào qua tài khoản tồn kho. Chi phí của mỏi mật hàng được đặt vào kho có thể được ghi trực tiếp vào tài khoản; và khi sản phẩm dược lấy khỏi kho, chi phí này bị loại trừ khỏi tài khoản. Bằng cách đó, chi phí được tích lũy trong tài khoản này có thể hoàn toàn khóp với các mặt hàng còn tồn kho, và chi phí hàng bán có thé bằng tổng chi phí của mồi mặt hàng được bán dến tay khách hàng. Một hệ thống chi phí tồn kho như vậy được gọi là hệ thống nhận dạng đích danh.

Việc nhận dạng đích danh mỗi mặt hàng trong kho tương đôi dẻ nếu mỗi mặt hàng có tính riêng biệt, như tác phẩm nghệ thuật hoặc một đồ gỗ sản xuất theo đơn đật hàng, hoặc nếu mồi mật hàng có mã số nhặn dạng riêng, như xe ồ tô. Tuy nhiên, sự nhận dạng đích danh không thực tế khi các mặt hàng tồn kho không thề xác định là rièng biệt, ví dụ: lúa mì, vi mạch máy tính, hay móc đồng đé sàn xuất giá treo của Công ty Amalgamated. Trong những trường hợp này, các kế toán viên thường già định sự lưu chuyến chi phí thông qua tài khoản tồn kho không nhất thiết liên quan đến việc lưu chuyển thực tế của hàng hóa.

Vấn đề kế toán đối với những mặt hàng tồn kho giống nhau đồng loạt rất phức tạp do có thể cõng ty đả thanh toán chúng với nhiều giá khác nhau. Ví dụ, Công ty Amalgamated có 5.000 móc đồng nằm trong kho. Do lạm phát và một số yêu tô' khác, công ty phải trả 0,1 USD cho 1.500 chiếc, 0,12 USD cho 2.000 chiếc, và 0,08 USD cho 1.500 chiếc còn lại. Vậy khi cổng nhân sừ dụng 200 chiếc để ráp vào giá treo, chi phí nào sẽ được tính vào giá hàng bán? Nhìn chung, móc nào cũng giống nhau ngoại trừ đơn hàng và chi phí tinh cho Amalgamated.

CÓ ba phương pháp chung được sừdụng trong việc tính toán chi phí tồn kho là: bình quân gia quyền, nhập trước - xuất trước (FIFO), và nhập sau - xuất trước (L1FO). Một công ty có thể chọn bất kỳ một trong ba phương pháp nêu trên và sừ dụng nhất quán cho mỗi phân loại tồn kho, bất kể hàng hóa được nhập và xuất kho như thế nào.

Sừ dụng phương pháp bình quân gia quyền đòi hỏi bạn phải tính đơn giá vốn bình quân của các mặt hàng tồn kho đầu kỳ cộng với những vật liệu đã mua trong kỳ kế toán nhằm xác định giá vốn hàng bán và hàng tồn kho còn lại cuối kỳ. Đơn giá vốn bình quân thường được cho là đơn giá đại diện cho toàn bộ mặt hàng có sẵn đé bán trong kỳ kế toán. Thay vi đợi đến cuối kỳ kế toán để tính đơn giá vốn bình quân, một số công ty dùng giá vốn đơn vị đã được xác định trước của tất cả các hoạt động xảy ra trong suốt thời kỳ kế toán. Đày là hệ thống định giá tiêu chuẩn và là biến thề của phương pháp binh quán gia quyền. Bất kỳ sự khác biệt nào giữa đơn giá vốn bình quân thực tế và đơn giá tiêu chuẩn đã được xác định trước trong suốt một kỳ thường được cộng vào hoặc trừ ra khỏi giá vốn hàng bán cho kỳ đó.

Phương pháp nhập trước - xuất trước (FIFO), được thực hiện dựa trên cơ sờ giả định rằng, số hàng xuất ra khi có giao dịch mua bán là sô’ hàng của lần nhập trước. Như vậy, giá vốn hàng tồn kho cuối kỳ được tinh theo giá của lần nhập sau.

Phương pháp nhập sau - xuất trước (LIFO) trái ngược với phương pháp FIFO. Phương pháp này được thực hiện dựa trên cơ sờ giả định rằng số hàng xuất ra là số hàng của lần nhập sau. Như vậy, giá vốn hàng tồn kho cuối kỳ được tính theo giá của lần nhập trước.

Một số nước không cho phép sử dụng phương pháp LIFO. Tuy nhiên, phương pháp này được sử dụng khá phổ biến tại Mỹ. Một lý do quan trọng cho sự phổ biến này vì LIFO là biện pháp hiệu quả hơn để đánh giá giá vốn tồn kho hiện tại. Khi các giá vốn này hợp vởi doanh thu bán hàng hiện tại, cả nhà đầu tư lần nhà quản lý đều hiểu rõ hơn diều gì đang xày ra trong doanh nghiệp. Một lý do khác nửa cho việc sừ dụng phổ biến LIFO là lạm phát thường làm cho hàng tồn được mua hiện tại đắt đỏ hơn. Giá vốn tăng này làm giảm khả nâng sinh lợi từ việc bán hàng, kéo theo giảm nợ thuế phải trả.

ĐÓ LÀ LUẬT

Đổi với hầu hết các phương pháp kế toán, luật thuế của Mỹ không yêu cáu sử dụng cùng một phương pháp trong các báo cáo tài chinh do công ty phát hành cho cãc cổ đỏng, cùng như trong các bão cáo tài chinh về thué. Tuy nhiên, LIFO là trường hợp ngoại lệ. Một công ty khi sứ dụng phương pháp LIFO nhằm tiét kiệm thué phái đỏng thởi sử dụng phương pháp LIFO trong các báo cáo của minh phát hành cho các cổ đông. Vì lý do này, việc nộp thué thấp củng có điếm bắt lợi: sau này cấp quàn lỷ phái báo cáo với các cố đông về những khoản thu nhập tháp hơn so VỚI trường hợp sử dụng một phương án giá định tỏn kho thay thế.

Để hiểu thêm về sự ảnh hưởng của ba phương pháp - bình quân gia quyền, LIFO, và FIFO - đối với giá vốn hàng bán, hãy xem ví dụ sau. Công ty Amalgamated lưu kho một sổ móc dùng để sản xuất giá treo cao cấp với số lượng có hạn. Trong năm 2002, do giá đổng tăng, giá phải trả cho các nhà cung ứng những chiếc móc loại này cũng tăng đáng kể. Giá này trong nàm 2002 được tính như sau:

Trước năm 2002, giá cá ổn định. Vào tháng 1 năm 2002, công ty còn 29 móc đồng, mỗi móc có chi phí 5 USD. Cuối năm, con số tồn kho này tăng lên thành 54 cái.

Nếu tồn kho được định giá định kỳ, giá trị tồn kho xét theo giá gốc và giá móc bán ra phụ thuộc vào già định lưu chuyển tồn kho (bảng 3-1). Chú ý rằng khi tính toán LIFO, bình quân gia quyền, và FIFO, chúng ta tính giá móc bán ra bằng cách bắt đầu với giá móc có sần để sừ dụng (2.220 USD cho mỗi trường hợp). Cuối năm, vó'i mỗi phương pháp, chúng ta giảm con số đó bằng giá của 54 đon vị sản phẩm có sẵn. Ví dụ, khi tính theo LIFO, giá của 54 móc còn lại được xem là giá của những móc được mua đầu tiên (với giá thấp nhất).

Đối với nhà quản lý, điều quan trọng cần nhớ là giả định lưu chuyền giá tồn kho tác động đến giá hàng bán, thu nhập thuần được báo cáo, và giá trị tồn kho sê được thể hiện trong tài sân lưu động trong bảng cân đối kế toán. Hơn nửa, nếu giá hàng tồn kho tăng và phương pháp LIFO được sử dụng, thì việc nhập vào giá tồn kho cũ bằng cách giảm số lượng tồn kho đang có (gọi là phương pháp thanh lý bằng LIFO) sẽ làm vỡ thu nhập thuần. Đây là điều có thể không chấp nhận được trong các kỳ kế toán tương lai.

Chúng ta có thể kết luận rằng kế toán hàng tồn kho khá đơn giản, bao gồm hal bước: thứ nhất, bạn phải tính được giá của các mặt hàng thêm vào tồn kho; thứ hai, bạn phải quyết định sẽ dùng phương pháp nào để tính giá các mặt hàng này khi chúng được bán hoặc giao đến tay khách hàng.

KHẤU HAO

Phí tổn cho bất động sản và thiết bị thể hiện sự chuyển giao các nguồn vốn sang tài sản được sừ dụng thông thường trong nhiều kỳ. Khái niệm kế toán về doanh thu tương ứng với các chi phí liên quan đòi hỏi chí phí đầu tư phải phù họp với doanh thu từ việc sử dụng chúng. Đối với nhà xưởng và trang thiết bị, lượng chi phí tương ứng với doanh thu được gọi là khấu hao. Khấu hao là khoản chi phí phỉ tiền mặt ìàm giảm đáng kể giá trị tài sản ghi trong bảng cân dối kế toán qua thời gian ước tính sử dụng tài sản đó. Ví dụ, nếu Công ty Amalgamated mua một máy uốn kim loại trị giá 50.000 USD (dược giao và lắp đặt), có vòng đời sử dụng dự kiến trên 20 năm, thì cứ mồi năm công ty có thể chi một phần của 50.000 USD so với doanh thu và kéo dài trong 20 nám. Điều này sẽ giảm đần thu nhập chịu thuế của công ty. Đồng thời, các kế toán viên của Cóng ty Amalgamated sẽ giảm giá trị của máy ghi trong bảng cân dối kế toán một tỷ lệ tương đương cho đến khi giá trị của thiết bị đó bằng 0.

Cần ghi nhớ thuật ngừ “chi phí phi tiền mặt”. Mặc dù khoản khấu hao được liệt kê là chi phí trong báo cáo thu nhập, nhưng thực tê’ công ty không sở hửu khoản tiền đó - không giông như các loại chi phí khác: tiền lương, tiền mua hàng, tiền tiện ích, bưu phí... Khấu hao chỉ đơn thuần là cách tiện lợi (dù không hoàn hảo) đề nhận biểt những món tài sản nào đó hao mòn hoặc dần mất giá trị sản xuất và phái được thay thế.

Nếu tài sản là tài nguyên thiên nhiên, như dất rừng hoặc khoáng sàn, những phí tổn tương tự sẽ được gọi là sự cạn kiệt. Nếu là tài sản vô hình (ví dụ: bằng sáng chế), chi phí gốc sẽ được trừ dần qua các kỳ kế toán khi thu dược lợi ích, hoặc trong vài trường hợp, qua một kỳ tùy chọn nào đó.

Hiểu được ý nghĩa đơn gián này về khấu hao sẽ giúp bạn rất nhiều trong việc quản lý. Sau đây là các khía cạnh chi tiết hơn về khấu hao.

Chi phí tài sản cố định

Chỉ phi tài sản cô' định và số tiền được nêu ban đầu trong các báo cáo bao gồm: tổng chi phí cần thiết để tài sản đó sẵn sàng phục vụ hoạt động của doanh nghiệp, nghĩa là ngoài giá được quy định hợp pháp của một tài sản, bạn phải thêm vào chi phí giao hàng, lắp đật, huấn luyện nhân viên, và điểu chinh cơ sở hạ tầng cần thiết để sử dụng tài sản như dà hoạch định. ■

Ước tính khấu hao

Giả trị tồn dư cúa tài sản được ưó'c tinh tại thời điểm bắt đầu vòng đời của tài sản đó. Giá trị tồn dư là giả bản tài sản mà chủ sờ hửu mong muốn thu lại khi bán, thấp hơn các chi phỉ di đời khi nó không còn có ích đối với cõng ty. Sự chênh lệch giữa chi phí và giá trị tồn dư được gọi là chi phí khấu hao. Chi phí khẩu hao này phải phù hợp với doanh thu đạt được trong những kỳ kế toán, trong đó có sử dụng đến tài sản. Sau đây là một ví dụ: Công ty Amalgamated sử dụng một lò nung trong phòng thí nghiệm vối mục đích phát triển một số họp kim móí nhằm sàn xuất các móc treo bằng kim loại cho những mặt hàng giá treo cao cấp mói của công ty.

Khi chúng ta đã xác định dược chi phí khấu hao, việc còn lại cần phàỉ làm là chọn một phương pháp để phân bổ chi phí đó cho các kỳ kế toán khi tài sản được sử dụng để tạo ra doanh thu. Trong khi phân bổ chi phí khấu hao này, bất kỳ phương pháp nào củng dều được chấp nhận. Mặc dù những phương pháp này có thể được sử dụng khá tùy tiện, tuy nhiên chúng đáp ứng được hai tiêu chuẩn sau. Thứ nhất, lượng chi phí khấu hao được tính không phụ thuộc vào sự thao túng của cấp quán lý theo cách khiến thu nhập của công ty trong bất cứ kỳ kể toán nào cũng có thể bị sai lệch thất thường. Thứ hai, những khoản được tính giống VỚI khoản tụt giảm giá trị tài sản được đo trên cơ sở chi phí gốc.

Chúng ta sẽ thảo luận về hai phương pháp khấu hao này qua hai biến thể: khấu hao đường thẳng và khấu hao gỉảm dần với tỷ suất không đổi. Mỗi phương pháp đẻu có những ưu điểm riêng.

Khấu hao đường thẳng

Trong phương pháp khấu hao đường thẳng, một phần chi phí khấu hao tương ứng được tính hàng nãm theo một sổ tiêu chuẩn đo thời gian tuổi thọ của tài sản. Theo phương pháp này, khoản tiền tính cho chi phí luôn dược tích lủy và thể hiện trèn bảng cân đối kế toán là khoản khấu trứ từ chi phí gốc của tài sản. Phương pháp khấu hao lũy kế này luôn liên quan đến tài sản tương ứng, và liên quan đến phần bù trừ cán dối chi phí gốc của tài sản đâ được xử lý tương ứng so với doanh thu. Bảng 3-2 thể hiện cách ước tinh khấu hao tài sản lò nung mới của Cống ty Amalgamated theo phương pháp khấu hao đường thẳng. Phưong pháp này sử dụng vòng đời ước tính là 5 năm, hoặc công suất nung chày kim loại trong suốt vòng đời ước tinh cho lò nung và triển vọng sản xuất của công ty.

Khấu hao giảm dần với tỷ suất không đổi

Khi muốn phản ánh rằng một tài sản thường được sử dụng hiệu quá nhất trong những nãm dầu mới sử dụng, các kế toán viên thường sử dụng các phương pháp tính phần lớn hơn của tổng chi phí khấu hao trong những năm đầu sử dụng hơn là phân bổ đổng đểu vào các kỳ kế toán sau này. Một phương pháp phổ biến để thực hiện điều này là tính tỷ lệ phần trăm cố định của chi phí gốc tài sản cho mỏi kỳ trừ đi lượng khấu hao lũy kế bất kỳ của kỳ trước. (Lưu ý sự khác biệt với khấu hao đường thẳng, trong đó tỷ lệ khấu hao được áp dụng như nhau cho toàn bộ chi phí khấu hao tài sản của mỗi kỳ.) Thông thường, tỷ lệ khấu hao sê là 150 - 200%, được sử dụng trong phương pháp khấu hao đường thẳng. Vì phương pháp khâu hao giảm dẩn với tỷ suất không đổi không bao giờ trừ dần toàn bộ chi phí gốc của tài sản, nên các kế toán viên thường không trừ giá trị tồn dư của tài sản từ chi phí gốc trước khi áp dụng tỷ lệ phần trăm khấu hao.

Bảng 3-3 cho thấy các kế toán viên của Amalgamated đã sử dụng phương pháp khấu hao giâm dần với tỷ suất không đổi để tính giá trị khấu hao của lò nung trong phòng thí nghiệm. Một lần nữa, vi dụ này vẫn tính thời han khấu hao là 5 năm. Tuy nhiên, vì 6.000 USD giá trị thải hồi khồng được trừ ra trong phưong pháp này, chi phí khấu hao của thiết bị sẻ là 16.000 USD.

Lợi thế của phương pháp khấu hao giảm dần với tỷ suất không đổi là chi phí khấu hao có thể lớn hơn trong những năm dầu. Điều này có nghĩa là Amalgamated có thể giảm đáng kể thu nhập chịu thuế trong những năm đầu. Và có lê bạn cũng đã biết, một đô la thuế mà bạn hoàn được hôm nay có thể dùng dể đầu tư vào các hoạt dộng phát sinh lợi nhuận trong tương lai.

Những lời cuối về khấu hao

Tầm quan trọng cúa khấu hao nằm trong mối quan hệ của nó đối với việc xác định thu nhập đúng. Nhưng phương pháp nào là tốt nhất? Lý tường nhất là phương pháp dó phải mang lại khà năng ước tính lọt nhuận thực tốt nhất. Tuy nhiên trên thực tế, khả năng này thường bị chi phối bời các tiêu chuẩn khác: ứng dụng đơn giản, các yêu cầu về thuế và pháp lý, hoặc một bộ phận ban quán lý muốn thể hiện thu nhập thuận lợi hơn hay bất lợi hơn bảng một phương pháp kế toán khác. Do vậy, ước tính chi phí khấu hao phải được sử dụng và diễn giài với Sự cẩn trọng tuyệt đối.

Ngoài ra còn một vấn đề khác về kế toán khấu hao cần phải đề cập ở đây. Chúng ta đã tìm hiểu về khấu hao của từng loại tài sản riêng biệt vì đây là cách dẻ nhất để minh họa cho các phương pháp khấu hao khác nhau. Nhưng trên thực tế, một tập đoàn lớn có thể có nhiều tài sản cùng loại - như máy tính cá nhân chẳng hạn. Các kế toán viên cảm thấy khả thỉ khi tính khấu hao chúng thành từng nhóm hơn là từng tài sản riêng lẻ.

KẾ TOÁN CHO THUÊ

Có thể bạn đã nghe nói đến việc thuê một chiếc xe hơi mới. Những mẫu quảng cáo rất hấp dẫn như: "Cơ hội sử dụng một chiếc MegaGuzzler SUV mới toanh với giá chì 299 USD mỗi tháng!”. Ngoài ra trong tờ bướm quảng cáo còn đề cập đến thời hạn thuê xe là 4 năm, và bạn phải trả trước 2.500 USD mới có được giá thuê hàng tháng thấp.

Khi bạn không muốn vay tiền để mua xe, thuê xe là một cách thuận tiện. Và đôi khi, bạn thậm chí không phải đặt cọc trước (mặc dù số tiền hàng tháng bạn trả sẽ cao hơn). khi kết thúc hợp đồng thuê xe dài hạn, bạn chi việc trả lại chiếc xe. Đối VỚI một sổ nguôi, đây là giải pháp thay thế tốt nhất để sở hữu một chiếc xe.

Đối với một sô' tài sản khác, nhiều doanh nghiệp cũng thích đi thuê hơn vì các lý do tuơng tự. Thực ra, thuê tài sản là cách rất phổ biến hiện nay, và mọi thứ từ máy tính cho đến phương tiện vân chuyển hay văn phòng, nhà xưởng dều có thể thuê được. Các cồng ty cũng thích thuê tài sản hơn là phải mua chúng vì nhiều lý do khác nhau. Nếu thuê, công ty đó có thể sử dụng những nguồn lực nhất định mà không cần phải trả chúng cho đến khi nhận dược hóa đơn thanh toán từ khách hàng. Điều này giúp công ty đó không phải vay mượn, và do vậy không phải thanh lý các tài sản dẻ chuyển thành tiền. Tương tự, một số công ty thiểu tiền mặt nhưng lại dư thừa tài sản cố định thường bán đỉ tài sân của mình. Sau đó, những công ty này có thể sẽ thuê lại những tài sản này từ người mua - sự sấp xếp này được gọi là bán và cho thuê lại. Nhiều tòa nhà của các tập đoàn khổng lồ cũng liên quan đến kiều giao dịch này, đậc biệt là khi công ty bán nó đang trong giai đoạn khó khăn.

Là một nhà quàn lý, bạn nên hiểu ít nhiều về hình thức này và các yêu cầu về kế toán cúa nó. Thứ nhát, các thỏa thuận cho thuê thường rơi vào hai loại chính. Cho thuê hoạt động là hình thức phổ biến nhất. Thuê phương tiện vận chuyển cá nhân thường rơi vào trường hợp này. Đối với hình thức thuê này, trong hợp đồng chi nêu một phần vòng đời sử dụng dự kiến của tài sản đó. Chủ sờ hữu tài sản phải tân trang vật cho thuê một hoặc nhiều lần đé lấy lại chi phí tài sản và thu lợi nhuận.

Ngược lại, cho thuê tài chính thường bao gồm toàn bộ thời gian sử dụng được của tài sản. Và hợp đồng này không thể bị hủy trừ khi người thuê thanh toán toàn bộ chi phí thuê đã thỏa thuận trong hợp đồng. Người thuê phải đóng thuế, mua bào hiểm, và bào trì tài sản đó. Đây cùng giông như là mua một món tài sản và trả góp hàng tháng cho đến khi dứt điềm. Vì họp đồng cho thuẻ thường yêu cầu thanh toán tiền mặt trong tương lai, về bản chất nó mang những đặc tính của nợ phải trà.

Để minh họa, chúng ta hãy xem trường hợp một công ty khi cản tiền để đầu tư cho những dự án khác đã bán bắt động sản duy nhất của mình và thuê lại nó theo hình thức cho thué tài chính. Bảng 3-4 cho thấy các bảng cản đối kế toán của công ty đó trước và sau khi bán tài sân. Đé dơn giản, bạn hây giả sừ rằng, công ty bán tòa nhà với giá ghi trong bảng cân đối kế toán. Trước khí tiến đến thỏa thuận bán và cho thuê lại, công ty này chi có một tài sản duy nhất đó là tòa nhà làm vân phòng này, và không có bất kỳ món nợ nào.

Vụ mua bán này chuyển tài sản tòa nhà thành tài sản khác: tiền mặt mà công ty có thể dùng để cấp vốn cho các hoạt động sinh lợi tiềm năng. Nhưng vi đây là hợp đồng cho thuê tài chính, theo nguyên tắc kế toán chung, công ty phải chuyển hợp đồng cho thuê này thành vốn và ghi là nợ trong bảng cân đối kế toán. Lưu ý rằng vốn chủ sở hữu vần giữ nguyên.

Ý NGHĨA CỦA CHI PHÍ GỐC

Đối với nhiều loại tài sản trong bảng cân đổi kể toán nêu trong chương 1 - tiền mặt, hàng tồn kho, bất động sản và thiết bị - giá trị được ghi là chi phí gốc. Do đó, đất đai và nhà cửa mà chủ doanh nghiệp mua năm 1946 để xây dựng trụ sở tại khu trung tâm Manhattan với giá là 300.000 USD đến bày giờ củng phải được ghi cùng giá đó trừ đi giá trị khẩu hao. Dù cho giá trị bất động sản đó hiện nay đáng giá gấp hàng ngàn lần giá trị ban đầu, nhưng trên sổ sách kế toán vẫn phải ghi chi phí lúc mua.

Bất động sản không phải là loại tài sản duy nhất có giá trị thực khác với giá trị ghi trong bảng cân dối kế toán. Hàng tồn kho cũng tương tự như vậy. Vì thế, nếu nhà xuất bản tái bản một cuốn sách về kinh tế nổi tiếng của Paul Samuelson, giá thị trường của số sách tồn kho xuất bàn lần trước sẽ giảm mạnh vì ai củng muốn

mua sách mới xuất bản. Tuy nhiên, giá trị tồn kho của lần xuất bản sách trước được nêu trong bảng cân đối kế toán vẩn giử nguyên - là chi phí gốc. (Một số công ty còn bao góm cà giá trị dự trử tồn kho để thể hiện các giá trị mất di mà một vài tỷ lệ phần trâm của lượng tồn kho nào đó có khá năng phải gánh chịu.)

Hiển nhiên, nguyên tắc chi phí gốc thường dản đến sự chênh lệch giữa các giá trị thực và giá trị liệt kê trong các báo cáo tài chính. Vậy tại sao các kế toán viên vẳn sừ đụng chúng? Đơn giản là vi họ không có cách nào khác hiệu quả hơn. Rõ ràng là các doanh nghiệp không thé muốn ghi chi phí cao thấp tùy thích. Và việc định giá tài sản hàng năm của doanh nghiệp bởi một đội ngũ chuyên viên thầm định độc lập như vậy là rất tôn kém và không thiết thực. Do vậy, chúng ta phải theo hệ thống đã định. Cách duy nhất để không diẻn giải sai các giá trị nêu trong bảng cân đối kế toán là bạn phải hiểu rằng chúng được ghi theo chi phí gốc.

KẾ TOÁN CHI PHÍ

Kế toán chi phí là một nhánh của kế toán, có nhiệm vụ lưu chép chi phí trực tiếp và gián tiếp liên quan đến việc sân xuất mỗi đơn vị sản phẩm và dịch vụ do công ty cung cấp. Các nhà quản lý có thể sừ dụng thông tin này vào nhiều mục đích:

•Triển khai giá bán hợp lý đối với hàng hóa và dịch vụ của công ty

•Xác định chi phí vượt ngoài tầm kiểm soát

•Tập trung vào các chi phí đặc biệt để tiến hành giảm giá dần dần

•Quyết định xem loại sản phấm và dịch vụ nào mang lại lợi nhuận cho công ty, còn loại nào không

Một số chi phí được xem là trực tiếp, các chi phí khác là gián tiếp. Nhân viên kể toán chi phí và nhà quản lý nên quan tâm đến hai loại chi phí này. Với Công ty Amalgamated, chi phí cho vật liệu cần thiết như đinh vít, keo dẫn, gổ, móc đồng và nhân công được tính là chỉ phi trực tiếp để sản xuất ra sàn phẩm của công ty. Chi phí gián tiếp, thường được gọi là chi phí quàn lý chung, là những khoản chi phí không thể tính vào chi phí sán xuất ra một đơn vị sàn phẩm cụ thể như tiền thuê cơ sở hạ tầng sản xuất, chi phí tiện ích, lương bổng của các nhân viên'hành chính và điều hành, thuế bất động sản, và các chi phí giải trí hàng năm của công ty. Trong nhiều trường hợp, chi phí quản lý chung được phân bổ cho các sản phẩm công ty sàn xuất ra theo một số công thức.

Ví dụ, các nhân viên kế toán chi phí cúa Công ty Amalgamated ghi chép lại toàn bộ chi phí liên quan, ngay cà những chi phí nhỏ nhất, vào mục chi phí sản xuất giá treo Model 1, dòng sản phẩm chính của công ty. Họ tính đến các chi phí về thời gian vận hành máy, thời gian lao động, nguyên vật liệu, chi phí vận chuyển mỗi đơn vị sản phẩm - ngay cả hoa hồng thanh toán cho các đại diện bán hàng độc lập. Nhừng khoản chi phí trực tiếp này lên đến 26 USD. Theo ngôn ngữ trong kế toán, chúng ta nói bát cứ khoản tiền công ty thu được từ một sản phẩm giá treo Model 1 đại diện cho lãi biên, tế, hoặc phần góp của nó vào chi phí quàn lý chung và lợi nhuận. Cụ thề hơn, lài bỉén tế của mỗi sản phẩm được xác định như sau:

Lãi biên tế = Doanh thu thuần - Chi phí trực tiếp

Ví dụ, nêu giá bán của mỗi chiếc giá treo Model 1 là 50 USD, vậy mồi chiếc giá treo bán ra góp 24 USD (50 USD trừ 26 USD các chi phí trực tiếp) vào chi phí quân lý chung và lợi nhuận.

Hãy xem tổng chi phí trực tiếp và gián tiếp trong quá trình sản xuất Model 1:

Lưu ý rằng các nhân viên kế toán chi phí của Amalgamated đã cộng thêm 17,55 USD vào chi phí hành chính cho mỗi sán phẩm giá treo Model 1. Giả sử rằng thông tin về chi phí của công ty là đầy đủ và chính xác, điều này có nghĩa là mỗi sàn phẩm giá treo Model 1 bán ra sẽ góp 6,45 USD vào lợi nhuận (50 USD trừ 26 USD chi phí trực tiếp, trừ 17,55 USD chi phí hành chính).

Xác lập chi phí theo quy trình hay theo đơn đặt hàng

Thông thường, tùy vào bản chất doanh nghiệp mà các kế toán viên sử dụng một trong hai hệ thống tính chi phí khác nhau: xác lập chi phí theo quy trình hay xác lập chi phí theo đơn đặt hàng. Xác lập chi phí theo quy trình chi hiệu quả khi một công ty sản xuất hàng loạt sản phẩm giống nhau như ốc vít, vi mạch máy tính hoặc bóng đèn... Hệ thống chi phí này tập trung vào chi phí của nhiều bước trong quá trình sản xuẩt - ví dụ, pha trộn, đẩy, cắt, và đóng gói. Nguyên vật liệu và chl phí cho mỗi bước đều dược tính, sau đó chia cho số lượng đơn vị sàn phẩm hoàn tất.

Xác lập chi phí theo đơn đặt hàng phù hợp hơn cho quá trình sàn xuất theo đơn dặt hàng. Ví dụ, một hãng chế tạo máy theo đơn đặt hàng sẻ sừ dụng phương pháp này. Cách tính chi phí theo đơn đặt hàng sẽ xác định toàn bộ chl phí liên quan đển một công việc cụ thể, cả chi phí gián tiếp và trực tiếp.

Sử dụng thông tin về chi phí

Nhà quàn lý sử dụng thông tin về chi phí để hiểu và kiểm soát các biển sổ xác định khả năng sinh lợi. Vi dụ, nhiều công ty sản xuất định ra một mức chi phí chuẩn cho mỗi khoản chi phí trực tiếp, như chi phí lao động mồi đơn vị, thời gian sử dụng máy cho mỗi đơn vị, chi phí mua gồ cho mỗi đơn vị. Sau đó phòng kế toán sẽ làm báo cáo hàng tháng về chi phí thực tế cho mỗi đơn vị sản phấm. Các nhà quản lý có thể dề dàng thấy sự chênh lệch giữa chi phí thực tế và chi phí chuẩn, từ đó có thể điều tra nguyên nhàn nếu những khác biệt này vượt quá tẩm kiểm soát. Ngoài ra, họ còn có thề xác định các yếu tố chính góp phần vào chi phí và công việc dể quản lý chúng. Ví dụ, các nhà quàn lý của Amalgamated có thể tháy rằng lao động là yếu tố đóng góp chính vào chi phí sản xuất ra giá treo Model 1. Thông tin này khuyến khích họ kiểm tra lại quá trình sản xuất để xem liệu họ có thế thay đổi quy trình sản xuất ra số lượng sản phẩm tương tự nhưng với số giở lao động ít hơn hay không. Hoặc ban quản lý có thể nghiên cứu bất kỳ thiết bị sản xuất nào có thể thay thế lao động với chi phí trên đơn vị sản phầm thấp hơn.

Xác lập chi phí dựa trên hoạt động

Chi phí quàn lý chung, hay còn gọi chi phí gián tiếp, là điểm yếu trong nhiều hệ thông kế toán chi phí. Thông thường, kế toán viên sử dụng các công thức đơn giản để phân bổ các chi phí gián tiếp. Ví dụ, nhiều người phân bổ tổng chi phí gián tiếp cho các sản phẩm theo Số giờ lao động quy cho mồi sản phám. Phương pháp này hợp lý miễn là chi phí lao động là chi phí sàn xuất lơn nhất. Các phương pháp khác chia chi phí gián tiếp thành tỷ lệ tương xứng với doanh thu có được từ mỏi sân phẩm. Điều này cùng có lý míẻn là sàn phẩm không có nhiều khác biệt.

Tuy nhiên, ngày nay lao động hiếm khi được xem là yếu tố chi phí chinh, và hầu hết các nhà máy đều có khả năng sản xuất nhiều loại sản phẩm khác nhau. Do đó, các công thức phân bổ chi phí sử dụng trước đáy không còn phù hợp để cho ra những con số chính xác về các khoản chi phí gián tiếp. Trên thực tế, nhùng công thức tính toán này có thể dẻ dàng làm cho các nhà quản lý tập trung vào đẩy mạnh sàn xuất các sàn phầm khòng mang lại lợi nhuận và bỏ qua các dòng sán phẩm sinh lòi nhất cho công ty minh. Để hiểu sự bất tưong xứng giũa khà nâng sinh lợi thực tế và khã năng sinh lợi thể hiện bên ngoài dỉền ra như thể nào, hãy xem những gi đã xảy ra cho một công ty có truyền thống lấy giờ lao động đề phân bố chi phí quản lý chung. Vào thời điểm mà lao động còn là chi phí chinh trong quá trình sản xuất, chi phí này góp một phần chính trong tổng chi phí chung của công ty, thì cổng thức này tỏ ra hiệu quà. Tuy nhiên, khi một số dòng sân phẩm được hiện đại hóa và tiết kiệm lao động nhờ vào quy trình tự động hóa, vai trò của chi phí lao động trong tổng chi phí phải thanh toán bị thu hẹp lại. Trong khi đó, lợi nhuận thu dược từ các sản phẩm này có xu hướng tâng lẽn. Nhưng chi phí phải thanh toán không biến mất, chì đơn giản được chuyển sang chỗ khác.

Vì thế, các dòng sán phẩm khác - đậc biệt là những sàn phẩm đòi hỏi lượng lao động tham gia sàn xuất lớn - sẽ chiếm phần lớn nhất trong chi phí quàn lý chung của toàn công ty. Điều này làm khả nàng sinh lợi của các sản phẩm của những công ty này có về tương dổi bị hạn chể. Để thấy được điều này xảy ra như thê nào, hây xem hai sản phẩm sau, mỗi sản phầm đều có doanh thu thuần như nhau (14 USD) và có cùng chi phí sản xuất trực tiếp, vận chuyển và phân phối (5 USD). Sản phẩm A và sàn phẩm B có chung lãi biên tế. sản phẩm A dẫn đầu thị trường và dược tiêu thụ mạnh. Nhưng do quá trình sàn xuất đòi hòi nhiều lao động tham gia, công thức tính chi phí của công ty này phân bổ chi phí quản lý chung cao hơn - do vậy, sản phẩm A được nhìn nhận là lỗ 1 USD. So với sàn phẩm A, sản phẩm B ít được chú ý hơn. Tuy nhiên, do lượng lao dộng tham gia vào quá trình sản xuất thấp, nên phân bổ chi phí quàn lý chung thấp, sản phẩm có về như có khả năng sinh lọi cao. Nếu tham khảo những số liệu này, cấp quàn lý có thể dễ dàng đưa ra những quyết định sai lầm: ngưng sản xuất sản phẩm A, tăng sán xuất cho sàn phẩm B. Những quyết định như vậy thậm chí có thể nhấn chìm những công ty hàng đầu!

H.Thomas Johnson và Robert Kaplan đã đưa ra một cách tính mới cho các chi phí này. Phương pháp này được gọi là xác lập chi phí dựa trên hoạt động (ABC - activity-based costing). ABC là phương pháp tính chi phí xác định số lượng các mối liên hệ giữa những hoạt dộng cụ thể và những nhu cầu mà các hoạt động này thực hiện từ các nguồn lực cũa tổ chức. Trong khi các hệ thống kế toán chi phí truyến thống phân bổ chi phí hỗ trợ và gián tiếp đến sàn phẩm thông qua các thông sô' do lường như thời gian lao động trực tiếp, thời gian sử dụng máy, hoặc chi phí vật liệu, ABC ghi nhận rằng với các sàn phẩm, khách hàng, nhân hiệu và các kênh phân phối khác nhau sẽ có nhu cầu sử dụng nguồn vốn công ty khác nhau. Do đó, ABC bắt đầu bằng cách tạo ra một hệ thống thứ bậc về các hoạt động, sau đó phân bổ chi phí phủ họp với từng hoạt động liên quan. Phương pháp này tinh toán các hoạt động thực tế liên quan để sàn xuất ra một sản phẩm cụ thể (hoặc phân phối một dịch vụ cụ thể) và cố gắng tính chi phí của nhứng hoạt động này. Ví dụ, thay vì phân bổ tổng chi phí của một máy cho một loạt các sản phẩm dựa trên một công thức, các kế toán viên sử đụng phương pháp ABC sẻ biết được cần có bao nhiêu thời gian cho một máy (gồm cả thiết lập...) dể sản xuất ra một thành phẩm, sau đó phân bổ chi phí tương ứng. ABC cũng tập trung vào các kích tố chi phí có khả nàng hướng dẫn sự phân bổ. Ví dụ, chi phí của bộ phận nguồn nhân lực cũng được tính vào các sàn phẩm dựa trên số lượng đầu người cho từng đơn vị sản phẩm.

ABC được phổ biến nhanh chóng, vì phương pháp này liên quan đến sụ cân bằng các yếu tô khác nhau: đé chính xác hơn, một doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian và nguồn lực vào việc tính toán và đánh giá các hoạt động phát sinh chi phí. Một công ty phải mong đợi một nguồn lợi rõ ràng từ ý tưởng đã có - và thậm chí nếu có lọi đi nửa, liệu có đủ để ủng hộ cho việc tái lập các hệ thống cần thiết?

TÓM TẮT

khi nói về kế toán, có rất nhiều điều còn phải thảo luận bên ngoài những gì chúng ta vừa để cập trên đây. Tuy nhiên, những vấn đề nêu trong chương này dú giúp bạn hiểu những điểm được xem là quan trọng trong kế toán và có ảnh hưởng đến khả náng thực hiện công việc của bạn với vai trò là nhà quản lý:

•Những nguyên tắc kế toán được thừa nhận rộng rãi

•Kế toán tỉền và kế toán dổn tích

•Kế toán tồn kho

•Kế toán khấu hao

•Các hình thức cho thuê

•Nguyên tắc chi phí gốc

•Kế toán chi phí

Trong đó, kế toán chi phí là một loại hình kế toán mà các nhà quàn lý có khá nâng phải đối mật nhiều nhất. Loại kế toán này có thể giúp bạn biết hoạt dộng nào hoặc sàn phẩm nào đóng góp một cách kinh tế vào lợi nhuận của công ty. Kế toán chi phí cũng giúp bạn tránh việc phân bổ chi phí quàn lý chung tùy tiện, hạn chế khả năng sinh lợi.

4. CẤP VỐN HOẠT ĐỘNG VÀ PHÁT TRIỂN

Cấp vốn cho các giai đoạn phát triển khác nhau

Nội dung chính:

•Cấp vốn khởi nghiệp

•Cấp vốn cho các hoạt động hiện tại

•Cấp vốn phát triển

•Sự phù hợp của tài sản với việc cắp vốn

•Những cách thu xếp cấp vốn điển hình

Chương này giúp bạn có được cái nhìn khái quát về việc doanh nghiệp sử dụng các nguồn tài chính bên trong và bên ngoài để cấp vốn cho hoạt động và sự phát triển của mình. Một số phần đề cập đến việc cấp vốn của eBay - một công ty bán đấu giá trực tuyến, minh họa cách thức huy dộng các nguồn vốn khác nhau để thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng.

CẤP VỐN KHỞI NGHIỆP

Trước khi bắt dầu mở Công ty Amalgamated kinh doanh sàn xuất gỗ năm 1963, Angus McDuff đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho việc khởi nghiệp của mình. Bước chuyển tiếp từ vị trí giám sát của một cơ sở sản xuất đèn bằng gỗ sang chủ một doanh nghiệp riêng kinh doanh gỗ là một bước chuyển thuận lợi. Là một giám sát, ông nắm vững việc tạo hình và làm cho gỗ xẻ phù hợp với người tiêu dùng cùng như các sản phẩm thương mại. Hơn nữa, ông có nhiều mối quan hệ tốt đẹp với các nhà cung ứng vật liệu và thường tiếp cận các nhà phân phối si và lẻ cho các thành phẩm của công ty ông.

McDuff đã tận dụng hiệu quả khoảng thời gian ở cơ sò sàn xuất đèn trước khi chuyển sang công việc kinh doanh riêng. Những lúc rảnh rỗi, ông thiết kế một dây chuyền nhỏ sản xuất giá treo bằng gỗ, vận dụng kinh nghiệm trong ngành kinh doanh đèn để tính toán chi phí sản xuất, và tìm hiểu thông tin về các kênh phân phối mà ông Sẽ bán sản phẩm mới qua đó. Vì vậy, khi ông chấm dứt cuộc đời nhân viên của mình để trở thành chủ doanh nghiệp riêng, ông đã có được một nền tảng tương đối vững cho bước khỏi đầu của mình.

Tuy nhiên, khi thật sự bước vào thương trường kinh doanh, ông thấy rằng những kiến thức dỏ vẫn chưa đù để quàn lý tốt doanh nghiệp, ông cần biết nhiều kiến thức chuyên môn hơn nửa, quan trọng là kiến thức về các tài sản tài chính và sản xuất. McDuff đã tính rằng ông cần có đủ tiến mặt - khoảng 3.000 USD - để vượt qua ba tháng khởi nghiệp đầu tiên khi doanh số vẫn còn ở mức tối thiểu, ông cũng trử một lượng gổ, đồ ngũ kim và các nguyên vật liệu khác trong kho. Những khoản tồn kho vật liệu này sẽ được chuyển thành tồn kho thành phẩm theo thời gian. Ngoài ra, ông cùng cần tiền để thanh toán chi phí bất động sản hàng năm, các khoản bảo hiểm phải trả và tiền thuê một xưởng nhỏ trong ba tháng đầu. Như đả thảo luận trong chương 1, những khoản này sẽ là tài sân lưu động của McDuff với giá trị tiền như sau:

McDuff cũng cần một số tài sản cô định như: máy tiện gổ, một vài công cụ điện và Cầm tay, các ghế bào cho xưởng, và một xe tải nhỏ để vận chuyển nguyên vật liệu và giao hàng. Angus đã có sẳn một xe tài nhỏ cùng nhiều công cụ cần thiết, và chủ doanh nghiệp trước đây của ông sản lòng bán cho ông hai máy tiện gỗ cũ và một số ghế bào dư.

Với những tài sản này, Angus có thể hoàn tất phần tài sản cố định trên bảng cân đối kế toán của mình:

Chú ý rằng xe tải nhỏ và các công cụ khác là những tài sản do McDuff sờ hừu. Giá trị của chúng dược tính theo giá thị trường của những tài sản đó vào thời điểm chúng dược đưa vào sử dụng.

10.300 USD cho tổng giá trị tài sản mà McDuff cần có thể là một con sô' không nhiều. Nhưng vào thời điểm năm 19Ó3, một đồng đôla củng thực sự đáng giá. May là vợ chồng Angus có sẵn khoản tiền tiết kiệm trong tài khoản, đã có một chiếc xe tải và một số công cụ, và chú của Alice còn cho hai người vay 5.000 USD không tính lãi, trả 1.000 USD mỗi năm. Với tất cà tài sản và khoản tiền ấy, Công ty Amalgamated của McDuff đã có đưọc sự cấp vốn cần thiết để xúc tiến hoạt động kinh doanh.

Bạn đâ xem phần tài sản có trong bảng cân đổi kế toán. Sau đây là cách nhìn nhận phần nợ vào cuối năm 1963:

Bạn có thể thấy rằng mọi khoán tiền góp vào vốn được thể hiện ở phần nợ phải trả trên bảng cân đối kế toán, và tổng số đủng bằng các tài sản khác ở phần tài sản có.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ, nếu không muốn nói là hầu hết các doanh nghiệp nhỏ, dược cấp vốn ban đầu theo cách tương tự với trường hợp cúa Công ty Amalgamated - bằng tiền tiết kiệm cúa chủ sở hửu cộng thêm vốn góp từ bạn bè hay người thán. Một số người thậm chí còn dùng đến hạn mức tín dụng của thè tín dụng làm vốn khởi nghiệp.

Tín dụng thương mại

Nhiều nhà điều hành doanh nghiệp nhỏ lấy tín dụng thương mại 30 đến ÓO ngày từ các nhà cung ứng của họ để làm một phần vốn khởi nghiệp (và phát triển) của họ. Ví dụ, một chù hiệu giày có thể nhận lô giày trị giá 3.000 USD từ một nhà bán si với thời hạn thanh toán trong 60 ngày. Nếu chủ hiệu này hiểu khách hàng của mình và xừ lý hàng tồn một cách khéo léo, có thể cô sẽ bán được tất cà hoặc hầu hết số giày đó trong vòng 60 ngày và dùng số tiền thu được để thanh toán hóa dơn đến hạn. Trong thực tế, nhà cung ứng đã cấp vốn cho phần hàng tồn kho đó mà không tính phí, đối với người chù doanh nghiệp thì đây là một vụ thỏa thuận tốt hơn là dùng hạn mức tín dụng ngân hàng hay một hình thức khác phải trả lài suất. Di nhiên, tín dụng thương mại là một loại nợ ngắn hạn và phải được phản ánh trên bâng cân đối kế toán như sau:

Tải sản lưu độngNợ ngắn hạn

Hàng tồn 3.000 USD Khoản phải trả 3.000 USD

Nếu chủ hiệu giày bán được toàn bộ số giày lấy 5.000 USD, thì hàng tồn còn lại là 0 nhưng tiền mặt thì tàng lên 5.000 USD. Khoản phải trả vẫn giử nguyên cho đến khi thanh toán hóa đon. Ngoài ra còn có thuế thu nhập phải trả từ doanh thu, trong trường hợp này là 800 USD. Và để giữ cho hai bên của sổ kế toán cân bằng nhau, vốn của chủ sởhửu tăng lên 1.200 USD, như sau:

Tài sản lưu độngNợ ngán hạn

tiền mặt 5.000 USD Khoản phải trả3.000 USD

Hàng tốn 0 USDThuế thu nhập 800 USD

Vốn chủ sở hữu 1.200 USD

Đây là cách cân bằng bảng kế toán khi thực hiện các hoạt động kinh doanh.

Ngân hàng thương mại

Ngân hàng thường lo lắng có cơ sở về việc cho các doanh nghiệp mới khởi sự vay tiền vì xác suất thất bại cao. Hầu hết các ngân hàng địa phương chi cho những doanh nghiệp mới vay tiền nểu họ đáp ứng được tình hình và điều kiện dành cho người vay.

Vậy điều kiện náo sẽ làm cho các ngân hàng yên tâm khi cho các doanh nghiệp mới vay? Các ngân hàng đật ra ba câu hỏi lớn trước khi cho vay và hiếm khi nào họ đồng ý cấp vốn nếu không nhận được những câu trả lời thỏa đáng cho cà ba cảu:

1.Người vay có thể trả lại tiền không?

2.Đặc điểm của người vay có đảm bảo rằng họ sẻ trả lại tiển không?

3.Nếu người vay không thể trả lại tiền, có thể lấy tài sản tương đương của họ để tiêu thụ trên thị trường không?

Với câu hói đầu tiên, ngân hàng sê đánh giá doanh nghiệp và bảng kế hoạch kinh doanh:

•Người vay vốn có hiểu thị trường và có kế hoạch khả thi để thỏa màn thị trường hay không?

•Người vay vốn có kinh nghiệm hoặc kiến thức - hoặc cả hai - cần thiết và đủ để đưa doanh nghiệp mới thành lập hoạt động thành công không?

•Kế hoạch kinh doanh có thực tế, hoàn chinh và dựa trên những giả định họp lý không?

•Các dự báo doanh thu và chi phí có thực tể và vừa sức không?

Ngân hàng cùng sẽ lưu ý đến vấn đề cấp vốn kinh doanh hợp lý, vì việc cấp vốn không thỏa đáng là một nguyên nhân chính dần đến sự thất bại của doanh nghiệp.

Với câu hỏi thứ hai “Đặc diểm của người vay có đàm bào họ sẽ trả lại tiền không?”, ngân hàng sẽ tìm câu trả lời bằng cách kiểm tra quá khứ vay nợ của người vay vốn. Dù đó là khoàn vay mua xe, thế chấp nhà cửa hay vay để kinh doanh, chủ ngân hàng đều tìm bằng chứng khẳng định rằng người vay vốn sẽ trả tiền đúng hạn.

Câu hỏi thứ ba đề cập đến vật ký quỹ. Đây là tài sản thế chấp cho chủ nợ cho đến thời điểm thanh toán xong khoản vay. Với khoản vay mua xe, ngân hàng giữ lại quyền sở hữu xe và đàm bảo rằng bạn đã thanh toán một khoản thỏa đáng đủ để ngân hàng có thể lấy lại xe, bán nó và hoàn lại đầy dù khoản nợ từ tiền thu được nếu bạn không thể thanh toán khoản nợ đúng hạn.

Cho vay để kinh doanh cùng tương tự. Ngàn hàng muốn thấy tài sản mà trong trường hợp doanh nghiệp thắt bại, họ có thể bán đi để trang trài khoản vay. Những tài sản này có thề là tài sản lưu động như tiền mặt, hàng tồn và khoản phải thu, cũng có thé là tài sản cố định như xe cộ, nhà xưởng và thiết bị.

CẤP VỐN PHÁT TRIỂN

Khá nhiều doanh nghiệp mới mở thất bại hay bị mua hoặc sáp nhập hoạt động với công ty khác. Trong sô' những doanh nghiệp còn tồn tại, hầu hết vấn duy trì chứ không mở rộng quy mô hoạt dộng của mình. Nếu có thì chi phát triển ở mức độ tạm thời, chứ không phải là thực chất.

Tuy nhiên, vản có một số trường hợp doanh nghiệp phát triển vượt bậc đầy bất ngờ và kỳ tích. Dave Thomas, người lập ra hảng bánh hamburger Wendy, sau đó được tiếp bước bởi Harlan Sanders (gà nướng Kentucky) và Ray Kroc (McDonald), đã mờ rộng hệ thống nhà hàng thức ăn nhanh ra khắp Bắc Mỷ. Michael Dell đã mở rộng doanh nghiệp máy tính theo đơn đật hàng từ một cơ sở nhỏ thành một công ty hàng đầu về máy tính cá nhân, qua mặt các tập đoàn lớn trong ngành cóng nghiệp này như Hewlett-Packard, IBM, và Compaq. eBay - doanh nghiệp bán đấu giá trực tuyến qua mạng - đã phát triển nhanh chóng. Trong vòng bảy năm, eBay đã xử lý những vụ giao dịch trị giá hàng ti đô la. Trong mỗi trường hợp nêu trên, việc cấp vốn đả tạo đã phát triển cho doanh nghiệp. Và rõ ràng sự cấp vốn này không đến từ các tài khoản tiết kiệm của doanh nghiệp, bạn bè hay người thân của họ.

Cấp vốn phát triển ở eBay

Hảy xem trường hợp của eBay, có lẽ đây là công ty thành công nhất trong cuộc bùng nổ thương mại điện tử. Cóng ty đi từ một doanh nghiệp quy mô nhỏ thành một công ty tầm cỡ chi trong một thời gian rất ngắn. Quá trình phát triển nhanh chóng của công ty này nhấn mạnh vai trò của các hình thức cấp vốn khác nhau.

eBay khởi sự kinh doanh vào năm 1995 bời Pierre Omidyar - chàng trai trẻ có kinh nghiệm phát triển phần mềm và thương mại điện tử. Omidyar thiết lập công việc kinh doanh của mình trên một website miễn phí do nhà cung cấp dịch vụ Internet của anh cung cấp. Tài sản kinh doanh duy nhất của anh vào thời điểm đó là một tủ hồ sơ, một bàn làm việc củ và một máy tính xách tay. Doanh nghiệp của anh phát triển nhanh chóng, buộc anh phải mua máy chủ riêng, thuê người giải quyết việc lập hóa đơn và kiểm tra thư đến, và cuối cùng là chuyển cơ sở hoạt động # từ cán hộ của mình sang một văn phòng nhỏ. Omidyar và cộng sự kinh doanh cúa anh là Jeff Skoll, chẳng bao lâu bắt đầu trả lương cho chính họ là 25.000 USD mỗi năm.

Giai đoạn phát triển ban đầu nhất thiết phải dược tự cấp vốn: tiền mặt đến từ phi giao dịch đủ để trang trải chi phí doanh nghiệp và đầu tư. Vào cuối tháng 12 năm 2000, công ty kinh doanh trực tuyến nhỏ bé này đã phát triển lên 22 triệu người đăng ký sử dụng dịch vụ bán đấu giá. Đến thời điểm này công ty đã cung cấp hơn tám ngàn loại sàn phầm. Vào bất kỳ ngày nào mở cửa giao dịch, công ty đều liệt kê trên 6 triệu mặt hàng để bán theo hình thức đấu giá và 8 triệu mặt hàng khác dưới dạng giá cố định, cần có cơ sở hạ tầng lớn về không gian vãn phòng, hỗ trợ khách hàng, phần mềm độc quyền, hệ thống thông tin, và trang thiết bị để tổ chức kinh doanh ở quy mô lón và giử cho nó luôn sôi động. eBay dùng những hệ thống đã được triển khai nội bộ để điều hành dịch vụ đấu giá của mình và xử lý các phiên giao dịch, bao gổm cả lập hóa đơn và thu phi. Những hệ thống này phải liên tục được cải thiện và mờ rộng khi tốc độ giao dịch trên website này tăng lên.

Để giử cho doanh nghiệp luôn phát triển, công ty đã tùy ý chỉ tiêu cho các tính năng và mật hàng trên website này. eBay đầu tư 4,6 triệu USD vào chí phí phát triển sản phẩm năm 1998, 24,8 triệu USD năm 1999, và 55,9 triệu USD năm 2000. Thậm chí họ còn chỉ tiêu số tiền lớn hơn cho tiếp thị, phát triển thương hiệu nhằm mục đích mở rộng các dịch vụ cúa công ty và thị trường sang các nước khác trên thể giới.

Trước đó khá làu, eBay đã mở rộng đáng kể tài sản trên bảng cân đối kế toán của mình. Sau đây là một vài điểm nổi bật (được làm tròn thành hàng triệu) từ bản báo cáo của công ty vào cuối năm tài chính kết thúc vào ngày 31-12-2000:

Tiền và các khoản tương đương tiền: 202 triệu USD

Đầu tư ngắn hạn: 354 triệu USD

Đầu tư dài hạn: 218 triệu USD

Tổng tài sản:1.182 triệu USD

ở phần bên kia của sổ kế toán là những mục sau đây củng từ bảng cân đối kế toán nãm 2000:

Nợ ngắn hạn và nợ dài hạn: 169 triệu USD

Tổng vốn của các cổ dông: 1.014 triệu USD

Các khoản nợ ngắn hạn và dài hạn trong trường hợp này quá nhỏ so với tài sản của eBay. Vì thế, hày xem lại biểu thức trên bảng cân đối kế toán:

Tài sản = Nợ phải trả + Vốn các cổ đông Bạn có thể thấy được một tỷ lệ lớn các tài sản này do các cổ đông nắm giử, trong thực tế lá 8Ó%,

Khi đi sâu vào chi tiết, chúng ta thấy rằng sự phát triển mạnh mẽ của eBay chủ yêu là do được cấp vốn theo hai cách: thứ nhất là dòng tiền mặt từ hoạt động kinh doanh (tự cấp vốn) và thứ hai là do cấp vốn bên ngoài. Chúng ta hày xem từng nguồn tài chính này vi chúng rất quan trọng đối với việc phát triển của các công ty.

Các dòng tiền từ hoạt động kinh doanh của eBay

Như đã trình bày trong chương 1, một báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ tính tổng dòng tỉẻn di vào và ra khỏi doanh nghiệp nhờ kết quã của hoạt động kinh doanh, đầu tư và các hoạt động tài chính. Bảng 4-1 nêu một số điểm nổi bật từ báo cáo lưu chuyển tiền tệ của eBay từ nám 1998 đến 2000.

Hàng đầu tiên - dòng tiền thu được từ các hoạt động kinh doanh, cho thấy công ty đả dùng một phần hoạt động kinh doanh của mình và trả lương nhân viên, thuẽ cũng như các hóa đơn khác (hoạt động kinh doanh) từ dòng tiền đến từ hoạt động kinh doanh. Quan trọng hơn nữa, mức dòng tiền dương từ các hoạt động kinh doanh tăng đáng kể từ nãm này qua năm khác, làm tăng ngấn quỹ. Như vậy, một phần quan trọng trong sự tâng tài sản của eBay được cấp vốn từ bên trong nhờ các hoạt động thành công và có lãi. Thay vì hoàn trả dù chi một xu số tiền mặt dó cho các cổ đông dưới dạng cổ tức, cóng ty tái đầu tư tất cà vào kinh doanh. Đây là điểm đặc trưng của các công ty phát triển nhanh.

Cấp vốn bên ngoài của eBay

Tiền phát sinh từ bên trong đủ để cấp vốn cho hoạt động kinh doanh thời kỳ đầu, song không đủ để eBay đầu tư phát triển như vũ bào. Để lớn mạnh như vậy, các dòng tiền của eBay thu được từ hoạt động kinh doanh chảng đáng là bao so với các dòng tiền chi cho các hoạt động đầu tư trong suốt cùng thời kỳ. Trong thời điểm tốt nhất của những năm đó (năm 2000), dòng tiền thu từ hoạt động kinh doanh chi trang trải được phân nửa dòng tiền chi ra để đầu tư. Để bù đắp sự chênh lệch này, công ty đả phải dùng đến nguồn cấp vốn bên ngoài.

Các báo cáo tài chính của eBay cho thấy hầu hết hoạt động cấp vốn bên ngoài thể hiện dưới hình thức vốn của các cổ đông, tức là công ty và các công ty con tăng tiền mặt bằng cách bán cổ phiểu (hầu hết là cổ phiểu thưòng) cho các nhà đầu tư. Đầu tiên là cổ phần 5 triệu USD với Benchmark Capital - một công ty đầu tư mạo hiểm ở Thung lũng Silicon. Đổi lại khoản tiền mặt này, Benchmark được nhận lãi cổ phần 22% ở eBay. Sự kiện tăng vốn lớn tiếp theo trong lịch sử eBay là khoản cổ phiểu chào bán cho công chúng lần đầu (IPO - initial public offering) vào năm 1998. Đúng như cái tên của nó, IPO là cổ phiểu đầu tiên cúa công ty đem bán cho công chúng. 1PO là một cột mốc quan trọng trong vòng đòi cúa một công ty đánh dấu sự chuyển tiếp của công ty dó từ doanh nghiệp tư nhân sang doanh nghiệp cổ phần hóa. Tình trạng này sẽ mớ ra nhiều cơ hội lớn hơn để tăng vổn chủ sở hữu. Thế giới của những người góp vốn tiềm năng mở rộng từ một nhóm nhỏ các nhà đầu tư tư nhân thành một nhóm lớn hơn các nhà đầu tư cá nhân, quỹ tương hỗ và quỹ hưu. Nhưng sự việc không đơn giản! Việc bán cổ phần cho công chúng khiến công ty bị ràng buộc nhiều hơn vào quy chế và bị xem xét kỳ lưởng. Công ty phải nộp các báo cáo thường xuyên, định kỳ cho ủy ban Chứng khoán Mỹ. Giám đốc điều hành và giám đốc tài chính của công ty phải dành nhiều thời gian để thuyết trình cho các nhà đầu tư và các chuyên gia phản tích chứng khoán.

IPO cũng là cơ hội dể các nhà đầu tư hiện tại, bao gồm cả các nhà góp vốn kinh doanh lần những nhân viên có cổ phần, lấy tiền mật ở một số hoặc tất cả các cổ phiểu của họ - biến những tờ chứng nhận này thành tiền thực tế. Vi dụ, Omidyar của eBay đã nắm trên 44 triệu cổ phần dưởi dạng cổ phiểu thường của công ty mình trước khi công ty bán cổ phiểu cho công chúng. Sau IPO và sự táng giá cổ phiểu trong những tháng tiếp theo, Omidyar đã trở thành một ti phú. Giá trị cố phần của Benchmark tâng đến mức họ có thể nhận tỷ lệ hoàn vốn đầu tư 49.000% - quả là một con số kỷ lục!

Các nhà quán lý tài chính của eBay cũng như các chủ ngân hàng đầu tư đã dùng giá cổ phiểu cao của công ty và sự ham muốn cổ phần từ công chúng để cổ động cho vấn đề cổ phiểu thường năm 1999. Điều này đã thu về cho công ty hơn 700 triệu USD, phần lớn số dó lại được dùng vào chiến dịch mở rộng công ty.

CÁC HÌNH THỨC CẮP VỐN BÊN NGOÀI KHÁC

Cho đến thời điểm này, chúng ta đã trình bày các vấn đề vể tín dụng thương mại từ nhà cung ứng, khoản vay ngân hàng, và cổ phiểu thường như những hình thức cấp vốn bên ngoài quan trọng. Ngoài ra, các cống ty ngày nay còn dùng một vài hình thửc cấp vốn quan trọng khác như sau:

Trái phiểu thương mại ngắn hạn. Những công ty lớn có mức tín dụng cao thường bán trái phiểu thương mại ngắn hạn để cấp vốn cho các nhu cầu trước mắt của mình. Đây là một giải pháp có chi phí thấp hơn thay cho việc vay ngân hàng ngắn hạn. Trái phiểu thương mại ngắn hạn là một giấy bảo lãnh nợ ngắn hạn, nhìn chung có thời hạn thanh toán từ 2 đến 270 ngày. Hầu hết trái phiểu này được bán ở mức chiẽt khấu so với mệnh giá của nó và có thể khôi phục mệnh giá khí đến hạn. Sự khác biệt gỉửa giá bán chiết khấu và mệnh giá tượng trưng cho lài dành cho người mua trái phiểu. Các nhà đầu tư có các khoản dư tiền mặt tạm thơi thường là người mua trái phiểu thương mại ngắn hạn. Đới với họ đây là cách an toàn hợp lý để sinh lợi trên tiền nhàn rỏi cúa họ.

Trái phiểu. Trái phiểu cũng là một bảo lãnh nợ, thường dược ban hành vóí lãi suất cố định và ngày đến hạn xác định. Những người ban hành trái phiểu có nghĩa vụ được giao kèo bằng hợp đồng để thanh toán lài định kỳ và khôi phục trái phiểu ở mức mệnh giá của nó khi đến hạn. Trái phiểu có thể ngắn hạn, trung hạn hay dài hạn (ví dụ: tứ 1 đến 30 nám). Nhìn chung, họ trả lãi suất cố định theo kỳ hạn nửa năm.

Cổ phiểu ưu đãi. Hình thức bào lành vốn chủ sở hữu này tương tự trái phiểu ở chó nó trả cổ tức đã định cho cổ đông mỗi năm, và một khi các cổ phiểu bát đầu được đem ra giao dịch ở thị trường thứ cấp, thì cùng như trái khoán, giá cổ phiểu sẽ dao động theo những thay đổi về lái suất thị trường và sự tín nhiệm về khả năng trả nợ của người phát hành, cổ phiểu ưu dãi còn giống trái phiểu ở chỗ nó được một số công ty dùng như một hình thức cấp vốn chù sở hửu bên ngoài.

SỰ PHỦ HỢP CỦA TÀI SẢN VÀ VIỆC CẤP VỐN

Một trong những nguyên tắc cấp vốn - dù là để khởi nghiệp công ty, duy trì hoạt dộng hay phát triền - là tạo ra sự tương ứng hợp lý giữa tài sãn vá các hình thức cấp vốn liên quan. Nguyên tác chung là cấp vốn cho các tài sản lưu động (tức là ngắn hạn) bằng nguồn cấp vốn ngắn hạn, và các tài sản dài hạn bằng nguồn cấp vốn dài hạn hoặc cố định.

Việc dùng tín dụng thương mại từ nhà cung ứng để cấp vốn hàng tồn, như đã được trình bày ở phần đầu chương này, là một ví dụ về sự phù họp của các tài sản ngắn hạn với nguồn cấp vốn ngắn hạn. Chủ hiệu giày đã làm cho nguồn cấp vốn 60 ngày tương ứng với tài sản mà cố tin rằng sẽ bán dược trong thời kỳ đó. Tương tự như vậy, eBay đã cấp vốn cho cơ sở hạ tầng quy mô lớn của mình về không gian văn phòng, hỗ trợ khách hàng, phần mềm dộc quyền, các hệ thống và thiết bị bằng vốn góp của cổ đông - nguồn cấp vốn cố định. Chúng ta có thể xác định vô số doanh nghiệp khác theo nguyên tấc dẻ hiểu này. Khi thành phổ quyết định xây dựng cầu, sàn vận động, nhà máy xử lý nước... họ thường cấp vốn cho các công trình này bằng các trái phiểu 20 đến 30 nám.

Để hiểu tại sao nguyên tắc này lại quan trọng như vậy, trước hết hãy xem những gì có thể xày ra nểu bạn cố cấp vốn để mua căn nhà mới (tài sản dài hạn) bằng một khoản vay 200.000 USD không trả góp, lãi suất 8% mỗi năm. Theo diều khoản vay, bạn sẽ trả 16.000 USD lài suất hàng nàm, và sau đỏ phải trả hết 200.000 USD vào cuối năm thứ ba. Điều này sẽ khả thí nếu bạn có thể thương lượng một khoàn vay khác vào cuối thời hạn ba năm dể thay cho khoản nợ đến hạn, và nếu bạn vẳn có khả năng trả được lãi suất đó. Nhưng dảu sao đó cùng chi là hai già định không chắc chắn. Tiền có thể trở nên eo hẹp đến mức bạn không thề tìm ra một người cho vay mới khi bạn cần, hoặc người cho vay mà bạn tìm được lại đòi lãi suất đến 10 hay 12% mỗi năm. Trong bất kỳ trường hợp nào thì sự tịch thu tài sản để thế nợ đều có khả năng xảy ra. Bạn không thể hoạt động với một tình huống như vậy, lại càng không thể kinh doanh theo kiểu như vậy.

Tình huống bất tương xứng khác là vay lảu dài để cấp vốn cho các tài sản ngắn hạn củng là diều không hay. Một số người đem thế chấp nhà cửa để đầu tư tiền bạc cho một kỳ nghi mà họ mơ ước. Kỳ nghi sẽ nhanh chóng qua đi, nhưng khoản thanh toán thì vẫn còn đó. Trong kinh doanh, chúng ta mong tài sản mà chúng ta mua bằng tiền vay sẽ làm tăng doanh thu (hay tiết kiệm chi phí) ở mức lãi suẩt và kỳ hạn dủ để trang trải các chi phí cấp vốn. Điều này cũng đúng dối với nguồn vốn chủ sỡ hữu.

NHÌN NHẬN VIỆC CẮP VỐN THEO VÒNG ĐỜI CÔNG TY

Công ty bạn có còn trong giai đoạn khởi nghiệp, hay đả trở thành một công ty lớn mạnh đã và đang khai thác tiềm năng phát trién của minh? Hay còng ty bạn vẫn đang ở đáu đó giữa hai thái cực này? Thật hữu ích khi lùi lại và quan sát vòng đời theo giá định của doanh nghiệp gồm các giai đoạn khời sự, phát triển và trưởng thành. Hành động này sê giúp chúng ta hiểu dược cách thức và thời điểm mà các hình thức cấp vốn khác nhau - và các tổ chức cấp vốn khác nhau - nhập cuộc. Chúng ta đã quan sát phần nào trong những mô tả về công ty Amalgamated và eBay. Sau đây, chúng ta xem xét một trường hợp phổ quát hơn được chia thành bốn giai đoạn: khởi nghiệp, phát triển 1, phát triển 2, và lớn mạnh ở hình 4-1.

Giai đoạn khởi nghiệp

Công ty Amalgamated là một truờng hợp khời sự doanh nghiệp khá điển hình. McDuff - nhà quản lý sáng lập công ty trong giai đoạn này phải tìm nguồn vốn cần thiết để mua tài sản và cấp vốn cho các hoạt động kinh doanh, số vốn này thường xuất phát từ tiền tiết kiệm cá nhân, tiền vay hoặc góp vốn từ bạn bè và người thân, và trong một số trường hợp còn có các "mạnh thường quân” xuất vốn - những nhà doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội dưới vai trò cho vay hoặc sở hữu phần nhò. Ngân hàng địa phương cũng có thể cho vay vốn nếu có vật thế chấp thỏa đáng. Dù nhiều công ty trong gìaì đoạn này đã cổ phần hóa, nhưng các cổ phần của họ thường được một sô' ít cá nhân nắm giữ và không có thị trường thực tế.

Giai đoạn phát triển 1

Trong suốt giai đoạn này, doanh nghiệp mở rộng doanh thu và phát trién trên cơ sở những khách hàng đáng tin cậy. Kết quả là họ cần nhiều vốn hơn. Một số nguồn vốn, như chúng ta đă thấy trong trường hợp eBay, phát sinh qua lợi nhuận tái đầu tư từ hoạt động kinh doanh. Nhưng để công ty phát triển mạnh mẽ cần phải có nhiều vốn hơn. Bằng cách chứng minh sự tín nhiệm trong hoạt động kinh doanh, nói chung doanh nghiệp có thể thu hút được nguồn vốn bên ngoài dễ dàng hơn so với trước đây.

Vốn dưới hình thức nợ trong giai đoạn này thường là nợ ngân hàng địa phương, trong khi đó vốn chủ sở hữu được thu thập qua việc bán cổ phiểu tư nhân cho các nhà đầu tư địa phương. Doanh nghiệp vẫn còn quá nhỏ để có thể tung cổ phiểu cho công chúng. Do dó, công ty không thể có được thị trường vòn rộng lớn hơn. Nếu công ty thuộc một ngành công nghiệp

"nóng”, hoặc nếu sắp tạo ra bước đột phá với một sản phầm độc quyền có thể thay đổi số phận, công ty sẻ thu hút nhiều sự chú ý của những nhà cấp vốn mạo hiểm.

Nhà cấp vốn mạo hiểm

Nhá cáp vốn mạo hiém hay hãng cấp vốn mạo hiém là một nhà đáu tu cháp nhận mửc rùi ro cao đế tìm một vị trí vốn chú sò hửu trong một cóng ty ó giai đoạn khởi nghiệp hoặc phát triển ban đáu có nhiêu tièm nâng. Đổi lạl với số vốn đầu tư đỏ, nhà cáp vổn này sẻ được nhận một tỳ lệ đáng kề về quyên sở hữu doanh nghiệp và vị tri trong hội đỏng quàn trị. Những nhả cáp vốn này tham gia nhiêu vào việc quàn lý chién lược của công ty non trẻ mà họ đâu tư vá thường là cáu nối giừa cõng ty này với các nhà cung ứng cũng như các đóng minh kinh doanh tiêm năng. Trong nhièu trướng hợp, họ tuyến chuyên gia quán lỷ và kỹ thuật mà cỏng ty này cán để thánh công.

Nhà cấp vốn mạo hiếm không bảng lòng với tỷ lệ sinh lời hãng nàm 15 đến 20% - một tỳ lệ vân lâm hài lòng các nhà đáu tư cổ phiéu thường. Ỷ thức được tiếng nói của minh trong nhiéu thương vụ, họ chõ đợi một tý lệ sinh lời khổng lỏ trên việc đáu tư rùi ro. Nhìn chung, những nhã cáp vốn này tỉm các công ty nhó có tiẻm năng sinh lởi mười lán só vốn đâu tư rủi ro của họ trong vòng 5 năm. Hâu hết đẻu nhàm láy lạl tiên đâu tư qua việc bán cố phiéu cho cóng chúng ban đáu hoác phát hành cổ phiéu tiếp theo của cõng ty, và tiến đến cơ hội ké tiếp.

Georges Doriot - một giáo sư Trường Kinh doanh Harvard - đã tồ chức nguồn vốn đầu tư rủi ro đâu tiên của minh cho tổ chức Nghiên cứu và Phát trién Mỳ (ARD) vão cuối thập niên 1940 để thu lợi từ các công ty công nghệ cao quy mô nhỏ đang được nuôi dưỡng trong các phòng thí nhiệm của Harvard và MIT. ông đã đầu tư nhiều nhất và Cõng ty Thiết bị Kỹ thuật số (DEC) - một cõng ty do kỹ sưtré được đào tạo ỞMIT là Kenneth Olsen thành lập. Nhận biét cơ hội, Doriot đã đâu tư 70.000 USD cho DEC vào năm 1957. Nãm 1971, Doriot đã thu được đến 355 triệu USD.

Giai đoạn phát triển 2

Hầu hết các công ty không bao giờ vượt quá giai đoạn phát triển đầu tiên. Nhưng những công ty làm được điều đó lại được tiếp cận nhiều cơ hội cấp vốn hơn, đặc biệt là thị trường cổ phiểu bán cho công chúng và trái phiểu. Những công ty trải qua giai đoạn phát triển thứ hai này đã chứng minh dược khả năng sinh lòi dối với các nguồn cấp vốn truyền thống. Vỉẻn cảnh phát triền trong tương lai là một sự cám dỗ mạnh đối với các nhà đầu tư vốn - những người hy vọng mua cổ phiểu khí chúng vẫn còn rè và chưa được nhiều người biết tót, cất giữ rồi bán lại với giá cao để thu lợi nhuận.

Các ngân hàng địa phương cũng là nguồn cấp vốn bên ngoài quan trọng trong giai đoạn này. Công ty bây giờ đả chứng tỏ khả nàng tạo doanh thu và thanh toán các khoản nợ một cách thuyết phục. Tài sản của công ty có thể dùng làm thế chấp. Công ty củng có thể phát triển đến mức vượt vốn vay của ngàn hàng địa phương, trong trường hợp đó công ty có thể chuyển lên một ngần hàng tiền tệ trung ương lớn hơn.

Thời điềm quan trọng trong giai đoạn phát triển thứ hai là IPO mà chúng ta đã mô tà trong ví dụ eBay. Các IPO được quàn lý bỏi một hoặc nhiều hãng cấp vốn đầu tư do công ty phát hành lựa chọn. Các chủ ngân hàng đầu tư này giúp công ty phát hành IPO thông qua những yêu cầu nghiêm ngặt thường xuyên của Việc phát hành cổ phiểu cho công chúng. Quan trọng hơn, ngân hàng đầu tư và nhóm những nhà buôn bán cổ phiểu của mình đem lại khả năng tiếp cận hàng triệu nhà đầu tư tiềm năng: nhà đầu tư cá nhân, quỹ tương hỗ, quỷ hưu và những nhà quàn lý tiền tư nhân.

Việc phân phối cổ phần thông qua một IPO khá tốn kém, gồm những khoản phí đáng kể cho các kế toán và luật sư, và khoản cắt giảm lớn đối với ngân hàng đầu tư và nhóm buôn bán cổ phiểu của họ. Nhưng một IPO thành công có thể ví như một sự “truyền máu” về tài chính. Công ty bỏng nhiên thu được sõ lượng lớn tiền mặt có thể dùng để trả khoản vay, mua lại cổ phiểu ưu đài mà họ đã phát hành, và cấp vốn cho chu kỳ phát triển tiếp theo.

Giai đoạn lớn mạnh

Cây cối chảng thể nào vươn cao mãi. Các công ty cùng không thể cứ phát triển liên tục. Đến một lúc nào đó, sự phát triển ấy sẽ dần ngừng lại vì một hoặc nhiểu lý do sau:

•Thành công và khả năng sinh lợi kéo nhiều đối thủ cạnh tranh vào thị trường

•Nhu cầu sàn phẩm hay dịch vụ được đáp ứng mạnh (tình trạng bão hòa thị trường)

•Chuyển đổi cồng nghệ

•Mất tham vọng, sự nhạy bén trước thời cuộc hoặc đổi mới khi tổ chức phát triển lớn hơn và lâu đời hơn

Dù nguyên nhân là gì đì nữa, rất ít công ty duy trì được mức phát triển liên tục quá một thập niên. Điều đó không có nghĩa là nhất thiết phải ngừng tăng trưởng và không cần tiếp tục cấp vốn. Ngay cà những thị trường đã bảo hòa về những sản phẩm lớn mạnh như xe hơi vẫn tiếp tục mở rộng do dân số tăng và khi những người ở các nước chưa phát triển trở nên giàu có hơn và có nhu cầu về các sản phẩm đó. Đối với một doanh nghiệp lớn thì chi tăng 3% trong doanh thu củng đòi hòi cấp vốn nhiều thêm. Vì vậy, những cõng ty lớn mạnh thường liên quan đến những vụ sáp nhập, mua lại, tái cơ cấu hay có những hoạt động khác, tất cả đều liên quan đến việc cấp vốn quan trọng.

Già sử một công ty phát triển dang rất được tín nhiệm và có nhiều hình thức lựa chọn cấp vốn thêm từ bên ngoài. Đôi vớỉ những nhu cầu trước mắt, công ty có thể phát hành trái phiểu thương mại ngắn hạn, dùng hạn mức tín dụng ngân hàng, hoậc thương thảo một khoản vay có kỳ hạn với một ngân hàng hay tổ chức tài chỉnh, như các công ty bảo hiểm và quỹ hưu. Công ty có thể đùng tài sản và dòng tiền mặt hiện có để ký quỷ nhầm giảm chi phí khoản vay. Một giải pháp thay thế nửa là còng ty có thể thu được một khoản vốn đáng kề thổng qua việc bán tài sản và thuê lại như trình bày ở chương 3.

Một công ty lớn mạnh và phát đạt cũng muốn tiếp cận thị trường vốn công chúng dưới dạng vay nợ (trái phiểu) và vốn chủ sở hừu (cổ phiểu), ở đây, việc tính toán thời gian là yểu tố quan trọng. Công ty muốn bán trái phiểu của mình khi lãi suất thấp và bán cổ phiểu của mình khi giá cổ phiểu cao.

TÓM TẮT

Chương này đã trình bày cách thức cấp vốn cho các hoạt động kinh doanh và phát triển của cống ty trong những giai đoạn khác nhau theo vòng đời công ty. ở giai đoạn khởi nghiệp, một công ty thường dựa vào các nguồn vốn sau đây:

•Tiền tiết kiệm cá nhân và hạn mức tín dụng

•Tiền vay từ bạn bè và người thân

•Tín dụng thương mại có giá trị từ 30 đến 60 ngày của nhà cung ứng

•Khoản vay từ các ngân hàng thương mại

•Các nhà đầu tư mạo hiểm (thường đầu tư cho các công ty mới khới nghiệp có tiềm năng)

Các công ty trải qua giai đoạn phát triển phàì đổi mật với thách thức trong việc tìm nguồn cấp vốn để hồ trợ. Những công ty phát triển thường dựa vào sự kết hợp các nguồn vốn phát sính từ bên trong và nguổn cấp vốn bên ngoài nhờ bán vốn chủ sờ hữu (cổ phiểu) hoặc bán nợ (trái phiểu thương mại ngắn hạn, trái phiểu, hoặc cổ phiểu ưu đãi).

5. DỰ THẢO NGÂN SÁCH

Dự báo tương lai tài chính của công ty

Nội dung chính:

•Các chức năng thiết yếu của việc dự thảo ngân sách

•Các loại ngân sách và mục đích của chúng

•Lập ngân sách hoạt động

•Lập ngân sách tiền

•Áp dụng việc phán tích độ nhạy vào ngân sách

“Lại đến lúc phải dự thảo ngân sách", là điệp khúc thường gặp của các nhà quàn lý. Việc dự thảo ngân sách có thể gây căng thẳng và mâu thuẳn, đồng thời tiêu tốn nhiều thời gian. Nhưng một bản dự thảo ngân sách kỹ lường, chính xác sẽ vô cùng hiệu quả và xứng đáng với thời gian và công sức bạn đã bỏ ra.

Nếu bạn là một chủ doanh nghiệp hay một nhà quản lý của công ty nhỏ với nguồn tiền hạn chế, thì bản dự thảo ngân sách tốt có thể đem đến sự khác biệt giữa thành công tài chính và tình trạng ngập nợ - hay sự bất lực của doanh nghiệp trong việc mở rộng trọn vẹn khả năng của mình. Quy trình lập ngân sách buộc bạn phải ước tính bao nhiêu sàn phẩm hay dịch vụ mà bạn sẽ sản xuất và bán ra, chi phí cho các khoản mục đó, tốc độ thu về các khoản sẽ thu, các chi phí chung và thuế. Những con số này sẽ dự báo các tháng hoặc nám phía trước. Một bàn dự thảo ngân sách tốt giúp bạn đánh giá được liệu doanh nghiệp có đù nguồn lực tài chính để duy trì hoạt dộng hay không. Đối với các doanh nghiệp lớn, việc dự báo và lập ngân sách đem lại lợi ích tương tự. Và ngân sách được lập ra - cho từng phòng ban củng như toàn bộ doanh nghiệp - có thể là cơ chế kiểm soát mạnh mẽ nhất. Bản dự thảo ngân sách cùng là một kế hoạch hành động hướng dản tổ chức đi theo các mục tiêu chiến lược.

Trong chương này, bạn sẻ tìm hiểu về nhiều loại ngân sách phục vụ cho các mục đích khác nhau. Bạn cũng tìm hiểu cách xác định loại ngân sách nào sẽ hiệu quả nhất để giúp bạn đáp ứng được các mục tiêu kinh doanh cúa mình.

NGÂN SÁCH LÀ GÌ?

Trước một chuyến di, bạn thường xếp đầy túi xách quần áo, thức ăn và số tiền bạn cần. Việc dự thảo ngân sách cũng tương tự - đó là việc lập kế hoạch cho cuộc hành trình của bạn và đàm bào bạn có đù nguồn lực cần thiết đề đưa bạn đến đích. Một tổ chức lập kế hoạch cho cuộc hành trình của mình hướng đến các mục tiêu chiến lược. Họ sẽ chuần bị cho cuộc hành trình ấy bằng một kế hoạch hành động dược gọi là “bân dự thảo ngân sách". Một bản dự thảo ngân sách có thé bao gổm nhiều nhiệm vụ khác nhau:

•Trang trài chi phí cho một khoảng thời gian ngắn. Ví dụ, một công ty mới khời nghiệp triển khai một bàn dự thảo ngân sách để đàm bảo rằng công ty có đủ tiền mặt trang trải chi phí hoạt động trong vòng 12 tháng hoặc tương đương.

•Xây dựng viễn cành lâu dài. Ví dụ, một hãng dược xây dựng ngản sách nhiều năm để phát triển một loại thuốc mới.

•Tập trung vào các nguồn lực cần thiết cho một dự án cụ thể. Ví dụ, nếu một hãng sản xuất cần lắp đặt máy móc để đạt được năng suất sản xuất, thì ngân sách phải dự báo được chi phí cho việc lắp đặt này.

•Tinh toán thu nhập cũng như chi tiêu. Ví dụ, một nhà bán lẻ lập một kế hoạch lợi nhuận dựa trên khoản tăng doanh số dự kiến.

Vậy ngân sách là gì? Đó là Sự diễn giải các kế hoạch chiến lược thành số lượng có thể tính được diẻn tả các nguồn tài chính dự kiến cần thiết và doanh thu được dự báo trên một thời kỳ nhất định. Ngân sách có chức năng như một kê hoạch hành động; đồng thời cùng có thể trình bày các báo cáo tài chính được dự toán cho tương lai của tổ chức. Cuổi cùng, ngân sách là một công cụ quán lý dùng dể dạt được các mục tiêu chiến lược.

CÁC CHỨC NĂNG CỦA NGÂN SÁCH

ngân sách thực hiện bốn chức năng CO' bản. Mỏi chức nàng đều có ý nghĩa quan trọng đối vóí sự thành công của công ty trong việc đạt được các mục tiêu chiến lược của mình. Nhùng chức năng này là hoạch định, phối họp và giao tiếp, kiểm tra quy trình, và đánh giá hiệu suất hoạt động.

Hoạch định

Hoạch định là một quy trình ba bước để đảm bào rằng tổ chức sẽ có sản nguồn lực tài chinh nhằm đạt được mục tiêu đề ra:

1.Chọn mục tiêu. Các mục tiêu có thể toàn diện như một nhiệm vụ chiến lược của tổ chức. Ví dụ, vời vai trò quản lý một cồng ty cung cấp dịch vụ Internet, mục tiêu của bạn có thể là trờ thành nhà cung cấp hiệu quả nhất cho khách hàng. Hoặc với vai trò tổng quản lý một đội bóng ngoại hạng, mục tiêu của bạn có thể rất tập trung và cụ thể: tăng doanh thu lên 10% trong suốt quý tiếp theo.

2.Xem lại các phương án và dự báo kết quả. Một khi các mục tỉéu đã được xác định, bước tiếp theo là xem xét các phương án có sẳn để dạt được mục tiêu và dự báo những kết quả có nhiều khả năng xảy ra nhất cho từng phương án. Ví dụ, nếu mục tiêu của bạn là trờ thành nhà cung cấp dịch vụ Internet hiệu quả nhất, thì bạn có thể chọn phương án trang bị những thiết bị hiện đại nhất, đào tạo các nhóm thợ sừa chửa lành nghề nhất trong lĩnh vực đó, hoặc tập trung cung cấp dịch vụ khách hàng đúng glờ nhất. Còn nếu bạn dự dịnh tăng doanh thu của dội bóng bạn đang quản lý lên 10%, bạn có thể cân nhắc việc tăng giá hay mờ rộng chương trình tiếp thị của mình. Như vậy, việc dự báo chỉ phi và lợi nhuận của từng phương án là một phần trong việc lập kế hoạch.

3. Quyết định chọn phương án. Sau khi phân tích chi phí và lợi nhuận tiềm năng của từng phương án, bước tiếp theo là quyết định cách thực hiện đề đạt dược các mục tiêu đã xác lập. Việc chọn phương án nào để thực hiện sẽ thiết lập phương hướng mà công ty đi theo. Ngân sách phản ánh những quyết định này. Ví dụ, với vai trò quàn lý của công ty cung cấp dịch vụ Internet, bạn có thể quyết định rằng mặc dù hai phương án kia cũng quan trọng, bạn vẫn nên tập trung duy trì thiết bị hiện đại dể cung cấp dịch vụ hiệu quả nhất cho khách hàng. Hay vót vai trò quản lý đội bóng, bạn có thể quyết định rằng việc tảng giá vé là phương án hiệu quả nhất để tảng doanh thu.

Phối hợp và giao tiếp

Phối hợp là hoạt động tập hợp các phần vởi nhau - ngân sách đơn vị cá nhân hay ngân sách phòng ban - và cân bằng chúng dể đạt được ngân sách tổng thể trình bày các mục tiêu chiến lược và mục tiêu tài chính của tổ chức. Trong nhiều công ty, bước này khá kỳ công!

ngân sách tổng thể tập hợp từng khoàn ngân sách từ các lình vực chức nãng về nghiên cứu và phát triển, thiết kế, sản xuất, tiếp thị, phân phổi và dịch vụ khách hàng thành một ngân sách bộ phận. Sau đó các khoản ngân sách từ các phòng ban riêng lè, chuyền sản xuất và các chi nhánh được kết hợp và tích hợp thành một kết quả cố kết lớn hơn. Giống như một nhà soạn nhạc đang sáng tác một bản nhạc từ nhiều nhạc cụ khác nhau để tạo thành một bản giao hường, ngân sách tổng thể kết hợp tất cả các thành phần với nhau để đạt dược kế hoạch chiến lược tổng thể của tổ chức. Chi tiết về ngân sách tổng thể sẽ được thảo luận ở phần sau trong chưong này.

Để đạt được mục tiêu này, việc giao tiếp đóng vai trò quan trọng. Cấp lảnh đạo cần truyền đạt các mục tiêu chiên lược cho tất cà các cấp trong tổ chức, và cá nhân những người lập kê hoạch cần truyền đạt nhu cầu cụ thể, giả định, mong muốn và mục tiêu của họ cho những người đánh giá các phần ngân sách của phòng ban và chức năng.

Ngoài ra, các nhóm khác nhau trong tổ chức phải luôn lẳng nghe lẫn nhau. Nếu một bộ phận đang phấn đấu để dạt dược chi tiêu doanh số nào dó, thì bộ phận sàn xuất phải có thông tin đó để chuẩn bị tâng công suất sản xuất. Nếu công ty dang giới thiệu một sản phẩm mới, thì phòng tiếp thị phải được thông báo sớm trong quy trình lập kê hoạch để đưa vào bàn dự thảo ngân sách của mình các nỗ lực tiếp thị cho sản phẩm mới này.

Kiểm tra quy trình

Một khi dâ đưa kế hoạch vào hoạt động, ngân sách trở thành một công cụ mà các nhà quản lý có thể sử dụng để định kỳ kiểm tra quy trình. Họ đánh giá quy trình bằng cách so sánh các kết quả thực tế với ngân sách. Sự phán hồi này, hay việc kiểm tra và đánh giá quy trình, cho phép có hành động diều chình kịp thời. Nếu sự đánh giá tạm thời cho thấy tổ chức đúng về mục tiêu, với các kết quả thực tê phù hợp với kết quả dự kiến của ngân sách, thì không cần điều chinh kế hoạch hành động. Tuy nhiên, nếu bạn thấy rằng kết quả thực tế lại khác với kết quá mong đợi, thì bạn phải thực hiện hành dộng điều chinh. Ví dụ, nếu mục tiêu của đội bóng là tăng doanh thu 10% bằng cách tăng giá vé, nhưng sau một tháng bạn nhận được nhiều phản đối của người hâm mộ, thì bạn có thể thực hiện hành động điều chình bằng cách khuyên mài thêm phần thưởng cho người hâm mộ để bù đắp cho tác động tiêu cực của việc tâng giá.

Sự khác biệt giữa kết quả thực tế và kết quả mong đợi theo ngân sách được gọi là phương sai. Phương sai có thể có lợi khi kết quả thực tê tốt hơn kết quả mong đợi, nhưng lại bất lợi khi kết quả thực tế tệ hơn kết quả mong đợi. Ví dụ, sau một tháng của mùa bóng mới, bạn đánh giá xem doanh số bán vé diẻn tiên ra sao (bảng 5-1).

Nói chung, doanh số bán vé thấp hơn mong đợi, nhưng bạn cũng thấy rằng có một phưong sai có lọi cho vị trí ngồi tại khu vực gần khung thành (người mua vé dường như không quan tầm đến giá cả đối với những chỗ ngồi này). Mối bận tâm lón nhất mà bạn có là phưong sai bất lọi cao hơn đối với những chồ ngồi ò’ khu vực xa khung thành. Đó là nơi bạn cần tập trung hành động điều chinh. Như vậy, việc phân tích phương sai có thé giúp bạn xác định ván đê sóm trong chu kỳ ngân sách và có hành động phù họp.

Đánh giá hiệu suất hoạt động

Hệ thống đánh giá hiệu suất hoạt động hiệu quả đóng góp vào việc đạt được các mục tiêu chiến lược, và ngân sách cung cấp các công cụ cần thiết để đánh giá khả nâng quản lý. Xét cho cùng, một nhà quản lý ra những quyết định lập kế hoạch và thực hiện cơ bàn nên chịu trách nhiệm về kết quả. Bằng cách so sánh kết quả thực tê với ngân sách trong một thời kỳ đã định, người đánh giá có thể xác định toàn bộ thành công của nhà quản lý trong việc đạt được các mục tiêu chiến lược của mình. Việc đánh giá hiệu suất hoạt động phục vụ một số mục đích sau:

•Thúc đầy nhân viên thông qua các hệ thống khen thường dựa trèn nâng lực thực hiện.

•Cung cấp cơ sờ nền tảng cho các quyết định lương bổng, nhiệm vụ trong tương lai và thảng tiến nghé nghiệp.

•Tạo cơ sở nền tảng cho việc phân bố nguồn lực tài chính cho tương lai.

CÁC LOẠI NGÂN SÁCH

Khái niệm ngân sách truyền thống đã và đang chịu sự tấn cõng ngày càng tâng của những người tin rằng nó không còn phục vụ cho nhu cầu của các tổ chức hiện đại. Những người chi trích giải thích rằng ngân sách được bô' trí thời gian khồng chính xác (quá dài hoặc quá ngắn), dựa trên nhừng phương pháp không phù hợp, quá dơn giản hoặc quá phức tạp, quá cứng nhắc trong việc thay dổi mòi trường kinh doanh, hoặc quá dẻ dãi. Nhiều loại ngân sách mà chúng ta tìm hiểu trong chương này được phát triển dể giải quyết các vấn đề hoạch định khó khăn này.

Ngân sách ngắn hạn và ngân sách dài hạn

Nhìn chung, ngân sách được triển khai để trang trài cho khoảng thời gỉan một năm. Nhưng thời kỳ được ngân sách trang trải có thể thay đổi tùy theo mục đích của ngân sách, đặc biệt là khi công ty bạn xác định việc tạo ra giá trị. Nếu một tổ chức quan tãm đến khả năng sinh lợi của một sàn phẩm trong vòng đòi dự kiến 5 năm, thì một bán dự thảo ngân sách 5 năm có thể phù hợp. Trái lại, nếu một cồng ty chật vật (thường rơi vào trường hợp các công ty mới khởi nghiệp), thi ngân sách hàng tháng tập trung vào dòng tiền mặt trước mắt có thể hửu ích hơn.

Ngân sách cố định và ngân sách điều chỉnh liên tục

Ngân sách cố định được lập ra cho một khoảng thời gian cụ thể, thường là một năm tài chính. Vào cuối năm tài chính, một bàn dự thảo ngân sách mới sẽ được chuẩn bị cho năm tiếp theo. Ngân sách cố định được định kỳ xem lại - có thể là hàng quý - dể điều chinh và sửa đổi nếu cần thiết, nhưng ngân sách cơ bản vẫn giử nguyên trong suốt thời kỳ.

Với nỗ lực giải quyết vấn dề hợp thời và sự cứng nhắc trong ngân sách cô' định, một số công ty, đặc biệt là các công ty trong ngành công nghiệp thay đổi nhanh chóng, đã chọn loại ngân sách điều chỉnh liên tục. Đây là một kế hoạch liên tục được cập nhật để khung thời gian vẫn ổn định dù thời kỳ thực tế được lập ra theo sự thay đổi ngân sách. Ví dụ, khi mỗi tháng qua đi, ngân sách điều chinh liên tục của một năm được mở rộng thêm một tháng để luôn có ngân sách một năm. Lợi thế của ngân sách điều chinh liên tục là nhà quản lý phải xem xét lại quy trình và thay đổi mồi tháng hay mồi thời kỳ. Kết quả thường là một ngân sách cập nhật và chính xác hơn có kết hợp những thông tin mới nhất.

Sự bất lợi của ngân sách diều chinh liên tục là quy trình lập kế hoạch có thể tốn quá nhiều thời gian. Hơn nữa, nêu một công ty thường xuyên xem lại ngân sách của mình (ít nhất là mỗi quý cho ngân sách một năm), phân tích các phương sai quan trọng và thực hiện bất cứ hành động điều chỉnh nào cần thiết, thì ngân sách cố định thực sự không cứng nhắc như nó vẫn được hình dung.

Dự thảo ngân sách lũy tiến và dự thảo ngân sách trên cơ sở cân bằng thu chi

Dự thảo ngân sách lũy tiến ngoại suy từ những dừ liệu trước đây. Các nhà quàn lý nhìn vào ngân sách của thời kỳ trước và kết quả thực tê' củng như kết quả mong muốn trong tương lai khi xác định ngân sách cho thời kỳ tiếp theo. Ví dụ, một bản dự thảo ngân sách của phòng tiếp thị có thể dựa trên những chi phí thực tê' của thời kỳ trước nhưng có thêm khoản tăng cho việc tàng lương đã lập kế hoạch. Lợi thê của việc lập ngân sách lũy tiến là dữ liệu trước đây, kinh nghiệm và mong đọi cho tương lai đều được bao gồm trong quá trình triển khai ngân sách.

Sự bất lợi mà những người chi trích ngân sách truyền thởng thường nêu ra là việc các nhà quán lý có thể chi đơn giản sử dụng những con số của thời kỳ trước làm cơ sở và táng chúng lên theo một tỷ lệ phần tràm án định cho chu kỳ ngân sách tiếp theo hơn là dành thời gian đánh giá việc kinh doanh thực tế trong hiện tại và tương lai. Nhiều nhà quàn lý cũng có thể phát triển quan điểm "sử dụng hay là mất”. Với quan điểm ấy các nhà quản lý cảm thấy họ phải dùng tất cả các khoản chi tiêu đả lên ngân sách vào cuối thời kỳ để ngân sách cho thời kỳ tiếp theo không bị giảm đi khoản đã tiết kiệm được.

Dự thảo ngân sách trên cơ sờ cán bằng thu chi mô tả phương pháp bắt đầu một chu kỳ ngân sách mói từ số không, hoặc từ điểm xuất phát, như thể ngân sách đang được chuẩn bị lần đầu tiên. Mỗi chu kỳ ngân sách bắt đẩu với việc xem lại từng giả định và việc chi tiêu đề xuất. Lọi thế của việc lập ngân sách trên cơ sở cân bằng thu chi là nó đòi hỏi các nhà quản lý phân tích sâu hơn từng hạng mục - bằng cách xem xét các mục tiêu, khám phá các giải pháp thay thế và lý giải cho yêu cầu cúa họ. Bất lợi của phương pháp lập ngân sách này là mặc dù nó kỹ lưỡng và được phân tích nhiều hơn, nhưng việc triển khai ngân sách có thể vô cùng tốn kém thời gian, nhiều đến mức thậm chí nó có thể càn trở việc khởi động kế hoạch ngân sách đó. Việc hoạch định nhu cầu nên đi trước hành động chứ đừng bao giờ lấn át hành động.

Dự thảo ngân sách Kaizen

Kaizen là một từ tiêng Nhật có nghĩa là cải thiện liên tục, và dự thảo ngân sách Kaizen kết hợp sự cài thiện liên tục vào quy trình hoạch định ngân sách. Sự giàm chi phí dược đưa vào ngân sách trên cơ sở lũy tiến để liên tục có những nỗ lực giảm chi phí theo thời gian. Nếu không đạt được những khoản giảm chi phí đã lên ngân sách, thì hãy chú ý nhiều hơn đến lĩnh vực hoạt động đó. Ví dụ, một nhà máy sản xuất có thể lập ngân sách giảm liên tục chi phí các thành phần, như được trình bày dưới đây, đặt áp lực lên nhà cung ứng để giám chi phí nhiều hơn nửa.

Tháng 1 - Tháng 2100,00 USD

Tháng 2 - Tháng 399,50 USD

Tháng 3 - Tháng 499,00 USD

Kiểu lập ngân sách lũy tiến này thật khó duy trì vì tỷ lệ giảm chi phí đã lên ngân sách giảm dần theo thời gian, gây khó khán hơn trong việc đạt được sự cải thiện sau khi đã có được những thay đổi “dề dàng".

NGÂN SÁCH TỔNG THỂ

Ngân sách tổng thể là trái tlm và linh hồn của quy trình dự thảo ngân sách. Ngân sách tổng thể gom tất cả các phần lại với nhau, kết họp ngân sách hoạt động và ngân sách tài chính của tổ chức vào một bức tranh toàn cành. Nói cách khác, ngân sách tổng thể tóm tắt tất cả các dự báo tài chính của một tổ chức trong một thời kỳ đã định.

Ngân sách hoạt động bao gồm các ngân sách từ mỗi chức năng hoạt động - như nghiên cứu và phát triển, thiết kế, sản xuất, tiếp thị, phân phối và dịch vụ khách hàng - và cung cấp báo cáo thu nhập đã lập ngân sách. Ngân sách tài chính bao gồm ngân sách vốn, ngân sách tiền, bảng cân đối kế toán dự toán, các dòng tiền dự toán. Ngần sách tổng thế phải kết hợp cả ngân sách hoạt động lẫn ngân sách tài chính thông qua một quy trình lặp đi lặp lại mà trong quy trình đó thông tin đi tới đi lui từ từng yếu tố của ngân sách tổng thể (xem hình 5-1).

Việc lập ngân sách tổng thể đi song hành cùng việc hoạch định chiến lược ở cấp cao nhất. Bằng cách sử dụng các mục tiêu chiến lược của tổ chức làm nền tàng, quy trình xày dựng ngân sách vừa diẻn ra nhiều lần vừa theo thứ tự thời gian, di chuyển tới lui, kiểm tra các giả định và các phương án.

Trước khi chuẩn bị một ngân sách tổng thể, các nhà quản lý cấp cao phải đặt ra ba câu hỏi quan trọng sau:

1.Các kế hoạch chiến thuật đang được cân nhắc có hỗ trợ các mục tiêu chiến lược dài hạn và tồng thể của tổ chức không?

2.Tổ chức có (hay có khả năng tiếp cận) nguồn tài chính cần thiết - tức là khoản tiền mà tổ chức cần để đẩu tư cho các hoạt động trong suốt thời kỳ ngân sách trước mắt hay không?

3.Tổ chức có tạo đù giá trị để thu hút đủ nguồn tài chính cho tương lai - lợi nhuận, vôn vay, nhà đầu tư... - đề đạt được các mục tiêu dài hạn không?

Thiết lập giả định

Bước đầu tiên trong việc triển khai ngân sách là thiết lập các già định về tương lai. Những già định mà các nhà quàn lý đưa ra sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi các câu trả lời cho những câu hỏi như:

•Kết quả mong đợi về bán hàng và tiếp thị cho việc bán đơn vị sản phấm và doanh thu từ các sàn phẩm mới và hiện tại là gì?

•Giá của nhà cung ứng dược dự báo tăng hay giảm?

•Chi phí cho kế hoạch chăm sóc sức khỏe của công ty trong năm tới là gì?

•Nếu tỷ lệ thất nghiệp dự kiến giám xuống, công ty có cần tăng lương để đảm bảo đú lực lượng lao động trong một thị trưừng lao động căng thẳng hay không?

•Các đối thủ cạnh tranh sẽ làm gì dể có được thị phần?

Nên tìm kiếm giả định từ những nguồn thông tin tin cây nhất. Ví dụ, cấp lãnh đạo có cái nhìn rỏ ràng vể các mục tiêu chiến lược, đội ngũ tài chính đã lưu các kết quả tài chính trước đày và xu hướng kinh tế trong tương lai. Hày tham khảo bộ phận nguồn nhân lực để có thông tin về những chuyển biên trong thị trường lao động, và các đại diện kinh doanh đề có thông tin về viễn cảnh bán hàng. Tương tự như thế, phòng thu mua có thông tin mới nhất về các nhà cung ứng và xu hướng giá cả. Việc triển khai các giả định là một nỗ lực của toàn công ty trong đó việc giao tiếp và phôi hợp đóng một val trò quan trọng.

Bí quyết thiết lập giả định

•Dùng những dữ liệu trước đây làm điềm khởi đâu. Những thõng tin về việc thực hiện trước đây củng có thể giúp bạn thiét lập một nên táng để khới đẳu.

•Hày tin vào kinh nghiệm của bàn thân. Khi cần thiét hãy phỏng đoán có cơ sở về những gi có khá năng xày ra trong tương lai.

•Hãy lảng nghe trực giác của bạn. Cho dù bạn không thế kiềm chứng những cám giác đõ, nhưng bạn ván nén lưu tâm đến chúng.

•Tích cực thu thập thông tin. Hãy tìm nhừng thõng tin cần thìét bảng cách nghiên cứu, đọc bão, tạp chí thương mại, thu thập số liệu thống kê trong ngành... Và đừng quèn răng Internet là một nguồn thông tin ngây càng phát triền và đa dạng.

•Hãy trao đổi và lắng nghe những người hiểu biết và có kiến thức. Hãy thảo luận những ýtưởng của bạn với các thành viên trong nhóm, đỏng nghiệp, cố vấn. Hãy tìm những người trong củng linh vực, nhà cung ững, các nhã lành đạo quan tàm, vá các chuyên gia. Hãy tham gia thảo luận với các đối thủ cạnh tranh.

•Hãy tìm hiểu khi nào nên đón nhận mạo hiểm và khi não nén bào thủ. Trong một thị trường không ổn định, các giả định bảo thủ có thể chắc chắn nhất.

•Hãy kiểm tra các giả định của bạn. Nếu có thể, hãy thử các giá định của bạn bảng những thử nghiệm nhỏ trước khi bạn chấp nhận chúng.

Dự thảo ngân sách hoạt động

Ngân sách hoạt động là một hiệp ước đã được nhất trí giữa cấp lành đạo và các thành viên khác của cấp quản lý. ngân sách hoạt động là mục tiêu chứ không phải là dự báo. Nó xác định doanh thu và chi phí cho thời kỳ sắp tới. Những khoản này được trình bày trong một báo cáo giống với báo cáo thu nhập (hay báo cáo lỗ lãi) đã được trình bày trong chương 1. Sự khác biệt quan trọng ở đây là chúng ta đang xây dựng một báo cáo từ số lượng thực tế so với mong đợi. Nói tóm gọn, ngân sách hoạt động được cơ cấu như sau:

Doanh thu - (Giá vốn hàng bán 4- Chi phí bán hàng, Chi phí quản lý doanh nghiệp) = Thu nhập hoạt động

Chúng ta chia quy trình dự thảo ngân sách thành năm bước đơn giản.

BƯỚC 1: TÍNH TOÁN DOANH THU MONG ĐỢI.

Đối với bước dầu tiên này trong việc chuẩn bị ngân sách hoạt động, các nhà quản lý phải áp dụng một số giả định để dự báo sự tảng hoặc giảm doanh thu. Hãy xem ví dụ về Công ty Amalgamated, tại đó các nhà quản lý của bộ phận Giá treo Nhánh gạc diẻn giải các già định về tăng doanh thu dựa trên kết quả thực hiện trước đây và những mong đợi trong tương lai về việc bán sản phẩm trong suốt năm tài chính (bảng 5-2).

Nếu dùng phương pháp lập ngân sách lũy tiến, các nhà quản lý sẽ dùng doanh số bán thực của năm trước là 1.228.100 USD làm cơ sở để phát triển các dự báo cho năm tới. Ngược lại, nếu theo phương pháp lập ngân sách trên cơ sở cân bằng thu chi, họ sẽ dự báo doanh số cho từng mẫu sản phẩm từ con số 0, bằng cách sử dụng các dữ liệu kinh tê được dự báo trước. Những dữ liệu này tập trung chù yếu vào xu hướng tiêu dùng chung, nhu cầu của người tiêu dùng và những thông tin có liên quan khác.

Việc lập ra các con số doanh thu dự báo có thể tạo ra sự càng thẳng nội bộ. Nêu cơ cấu công ty là đảnh giá và khen thường các nhà quản lý theo thành tích chi tiêu doanh thu đã lập ngân sách, thì họ có thể bị thôi thúc phát trién các chi tiêu doanh thu dè dặt, không thách thức, để họ dẻ dàng đạt được. Kết quả của sự nới lỏng ngân sách này là doanh thu thực tế có khả năng sẽ cao hơn doanh thu được lập ngân sách. Như vậy, các nhà quàn lý này có về như đang thực hiện công việc rất hiệu quà.

Tình trạng hạn chê' trong sàn xuất (khả nâng có sần những ngưòí có năng lực cho các hàng dịch vụ và khả năng sàn xuất cho các nhà sản xuất) có thế ảnh hưởng đến ngần sách doanh thu. Ví dụ, nểu nhu cầu bán hàng được mong đợi vượt quá khả năng sản xuất và phân phối của công ty, thì ngân sách doanh thu phải được điều chinh để phù hợp với tình trạng hạn chế trong sản xuất hơn là với nhu cầu thực tế của thị trường. Nếu không thì ngân sách phải bổ sung thêm tiền để xây dựng khả nàng cần thiết nhầm đáp ứng nhu cầu.

BƯỚC 2: TÍNH TOÁN GIÁ HÀNG BÁN DỰ KIẾN.

Sau khi đã lập ngân sách doanh thu, các nhà quản lý có thể triển khai ngân sách về giá vốn hàng bán. Tổng sô' đơn vị sản phầm cần sàn xuất sê tạo cơ sờ để xác định các chi phí trực tiếp, bao gồm nhân cồng và nguyên vật liệu. Trong vi dụ trên, bộ phận Giá treo Nhánh gạc tính chi phí nhà máy gián tiếp hay chi phí hành chính như một phần trong ngân sách giá hàng bán. Hãy nhớ rằng ở đây doanh số bán hàng dược lập ngân sách tăng 4,4% lên 1.282.250 USD.

BƯỚC 3: TÍNH TOÁN CAC CHI PHÍ DỰ KIẾN KHÁC.

Các chi phí ngoài sản xuất khác bao gồm những chi phí phát sinh cho nghiên cún và phát triển, thiết kê sản phẩm, tiếp thị, phân phối, dịch vụ khách hàng, và quàn lý hành chính. Đối với bộ phận Giá treo Nhánh gạc, chi những chi phí hành chính và liên quan đến việc bán hàng mới được lập thành ngân sách các chi phí khác.

BƯỚC 4: TÍNH TOÁN THU NHẬP HOẠT ĐỘNG DỰ KIẾN

Cuối cùng, bạn có thể tính toán báo cáo thu nhập dự toán. Sự khác biệt giữa doanh số mong đợi và chi phí dự kiến dân đến thu nhập hoạt động dự kiến. Các nhà quàn lý của bộ phận Giá treo Nhánh gạc cung cấp báo cáo thu nhập dự kiến của bộ phận cho ban lãnh đạo Công ty Amalgamated dề ban lảnh đạo có thể xác định xem ngân sách cúa bộ phận này phù hợp như thế nào với ngân sách tổng thể và toàn bộ các mục tiéu chiến lược của công ty.

BƯỚC 5: TRIỂN KHAI CÁC TÌNH HUỐNG THAY THẾ

Việc thứ nghiệm các tình huống khác nhau là việc lặp đi lặp lại quy trình dự thảo ngân sách theo cách đật già thuyết “diều gi sẽ xày ra nêu...". Sự thay đổi trong một linh vực sẽ ành hường đến kết quã mong đợi như thế nào? Điều gì sẽ xảy ra nêu chúng ta tăng quảng cáo? Điều đó sẽ làm tăng doanh số lên bao nhiêu? Điều gì sẽ xảy ra nếu nhân viên bộ phận Giá treo Nhánh gạc quyết định đình cồng? Làm thê nào chúng ta có thể kết họp rủi ro đó vào bản dự thảo ngân sách?

Ví dụ, cấp quản lý Công ty Amalgamated có thể quyết định chuyển đổi chiến lược từ việc tăng lợi nhuận sang phát triển dòng sàn phẩm mới ở bộ phận Giá treo Nhánh gạc. Sau đó các nhà quàn lý bộ phận này sẽ triển khai một tập hợp các số liệu ngân sách khác chì ra chi phí nghiên cứu và phát triển sẽ làm giảm thu nhập hoạt động đã lập ngân sách hiện tại. Một giải pháp khác là các nhà quản lý bộ phận Giá treo Nhánh gạc này có thề quyết định chấp nhận đấu thầu từ một nhóm nhà cung ứng mói để giảm chi phí nguyên vật liệu và táng thu nhập hoạt động đả lập ngân sách.

Dự thảo ngân sách tài chính

Sau khi các nhà quản lý hoạt động đã triển khai ngân sách hoạt động (hay báo cáo thu nhập dự toán) của mình, các nhà quản lý tài chính sẻ lập kế hoạch về sổ vốn cần thiết để hồ trợ những ngân sách hoạt động dó. Chẳng hạn, bạn không thể dự báo tăng 10% doanh số mà lại không lập một kế hoạch song song về vốn lưu động phụ trội và các khoản đầu tư khác cần phải có nếu thực hiện khoán tăng dự kiến này. Ba ngân sách khác sẽ được triển khai là:

1.Một ngân sách tiền bao gồm số tiền ước tính từ các hoạt động cũng như các nguổn tiền khác (khoán phải trả, vay nợ, hay vốn chừ sờ hửu). Ngân sách tiền này dự báo và lập kế hoạch cho mức độ và thời gian của dòng tiền mặt thu và chi.

2.Một kế hoạch đầu tư tài sân hoạt động đàm bào có đù vốn cho tài sản như hàng tồn kho và các khoản phải thư.

3.Một kế hoạch đầu tư vốn lập ngân sách cho các khoản đầu tư đề xuất cho tài sản có lợi ích lâu đài như các chi phí bất động sàn, nhà máy và trang thiết bị cùng những chưomg trình nghiên cứu và phát triển kéo dài.

Những kế hoạch tài chính này hỗ trợ các mục tiêu chiến lược của tổ chức bằng cách hoạch định cho cả nhu cầu tài chính ngắn hạn (ngân sách tiền) và dài hạn (kế hoạch đầu tư vốn). Những kế hoạch này được trình bày trong bảng cân đối kế toán dự toán và báo cáo lưu chuyển tiền tệ dự toán để tạo ra bức tranh hoàn chinh về vị thể tài chính mong đợi của tổ chức trong suốt thời kỳ ngân sách.

Ngân sách tiền đặc biệt quan trọng đối với các nhà quản lý tài chính của công ty vì nó chi ra sự thiêu hụt hay thặng dư tiền trong từng thời kỳ (thường là các tháng). Không doanh nghiệp nào có thể chịu sự thám hụt tiền vì công ty sẽ không thể thanh toán các hóa đon khi chúng đến hạn. Ngân sách tiền được trình bày trong bảng 5-3 là ngân sách tiền được đon giản hóa của một công ty trong thời kỳ nám tháng (tháng 1 đến tháng 5). Hây chú ý rằng bàn dự thảo ngân sách này đồng nhất tất cả các dòng tiền thu và chi cho mổi tháng. Cân dối tiến cuối kỳ của một tháng đã định trở thành cân đối đầu kỳ cho tháng sau. Như vậy, khoản cân đôi cuối kỳ 220 USD của tháng 12 trở thành cân đối tiền đầu kỳ của tháng 1. Bằng cách cộng khoản dư (hay thiểu) hàng tháng với khoản cần đối tiền đầu kỳ, ngân sách sẽ tìm được khoản cân đối cuối kỳ của tháng. Nhìn xuống hàng dưới cùng bạn sẻ thấy thời điểm doanh nghiệp gặp phải tình trạng thâm hụt tiền, như những gì xảy ra vào tháng 4 và lớn hơn vào tháng 5. Các còng ty kinh doanh phụ thuộc mùa vụ như sàn phẩm nông nghiệp, may mặc, sản xuất ván trượt tuyết... thường trải qua những biến động lớn về các khoản cân đối tiền cuối kỳ.

Trong suốt những tháng thặng dư, các nhà quản lý tài chính lưu trử tiền dưới dạng hưởng lãi suất như các phiểu tiết kiệm ngán hạn, hôi phiểu thương mại hay trái phiểu kho bạc. Khi tình trạng thặng dư biến mất, họ chuyển những khoản tiền này thành tiền mật và rút theo các hạn mức tín dụng cũng như vay Vốn ngân hàng ngắn hạn để loại trừ bất kỳ sự thiểu hụt tiền mật nào. Các doanh nghiệp hoạt động theo mùa vụ và theo chu kỳ sử dụng các thời kỳ có nhiều dòng tiền thu vào để trả các hạn mức tin dụng và để xây dựng vị thế trên thị trường tiến tệ bằng cách đề phòng cho chu kỳ tiêu tốn tiền sắp đến.

Sau đây là một số bước để xây dựng ngân sách tiền của chính bạn:

1.Cộng thu. Hãy xác định các khoản thu dự kiến, tức là các khoán phải thu từ khách hàng và các nguồn khác, sẽ đi vào tài khoản tiền mồi thời kỳ. Các khoản phàỉ thu tiền có thể dao động trong suốt thời kỳ ngân sách. Ví dụ, nhiều cửa hàng bán lẻ mong nhận được hầu hết các khoản thu của họ trong mùa lễ hội.

2.Trừ chi. Dựa trên hoạt động dự kiến, hãy tính xem sẽ phải cần bao nhiêu tiền để trang trải các khoản chi, tức các khoản phải thanh toán tiền, trong suốt thời kỳ. Các khoản chi có thể bao gồm tiền thanh toán nguyên vật liệu, tiền lương, thuế... Một số khoản chi tiéu này có thể phán bổ đều trong suốt thời kỳ ngân sách, nhưng một số khoán như tiền lương và chỉ phi nguyên vật liệu có thể thay đổi trong quá trình sản xuất.

3.Tinh toán thặng dư hay thiểu hụt tiền. Để tính toán thặng dư hay thiểu hụt tiền mặt cho một thời kỳ, hãy trừ các khoản chi từ tổng số cân đối tiền dầu kỳ và các khoản thu dự kiến trong suốt thời kỳ đó.

4.Cộng vào cân đối tiền dầu kỳ. Khoản càn đối tiền đầu kỳ này chính là khoản cân đối cuối kỳ trước. Bằng cách cộng vào khoản thặng dư hay thiểu hụt tiển, bạn có được cân đối cuối kỳ mới.

5.Xác định khoàn cấp vốn cần thiết. Cân dối cuối kỳ sẽ là số dương hoặc âm. Cân đối dương cho thấy bạn có đù tiền để trang trải hoạt động trong suốt thời kỳ đó. Cân đối âm cho thấy công ty phải triển khai một kế hoạch cấp vốn cho khoản thâm hụt từ các nguồn khác, chẳng hạn như vay ngân hàng. Việc thanh toán lại bất kỳ khoản vay nào như thế phải được phản ảnh trong các dòng tiền chi của các thời kỳ ngân sách tiểp theo.

YẾU TỐ CON NGƯỜI TRONG DỰ THẢO NGÂN SÁCH

Trong một chừng mực nào dó, việc chuẩn bị ngân sách là vấn đề xử lý các con số, một quy trình ngày càng được thực hiện bởi các phần mềm lập mô hình tài chính, máy tính và công nghệ. Nhưng đằng sau những con sổ đó là những con người - những người dưa ra giá định, những người suy nghĩ về các tình huống trong tưong lai, những người hiểu đậc tính của khách hàng và đối thủ cạnh tranh. Lý tướng nhất là mọi người tham gia vào quy trình dự thảo ngân sách đều có cùng một tầm nhìn là đạt được các mục tiêu chiến lược của tổ chức.

Một số ngưòi có thể thấy đây là một quy trình không phức tạp, thậm chi còn máy móc, tuy nhiên trong thực tê' nó lại phức tạp do nhùng ý kiến bất đồng đói với các giả định vé các sự kiện và xu hưóng tương lai, do các nhu cầu dối lập và do các chương trình cá nhân làm lu mờ lợi ích của doanh nghiệp. Vì lý do này, có thể định nghĩa quy trình dự thảo ngân sách là một loạt các cuộc thương thảo giữa những quyền lợi khác hẳn nhau, cáp lãnh đạo muốn giá trị kinh tế cao nhất trong khà năng có thề về mật lợi nhuận. Cấp quản lý cấp trung muốn có các nhu cầu trái ngược như thiết bị mól hoặc nhân sự mới. Yếu tố con người có thể làm cho quy trình dự thảo ngân sách trờ nên hấp dản nhưng đôi khi cùng gây phiền toái.

Dự thảo ngân sách từ trên xuống và dự thảo ngân sách nhiều người tham gia

Dự tháo ngân, sách từ trên xuống mô tả quy trình mà theo đó cấp lãnh đạo sẽ lập các mục tiêu ngân sách - doanh thu, lợi nhuận... - và áp đặt các mục tiêu này cho tổ chức. Ví dụ, giám đốc điều hành Công ty Amalgamated giao cho trường bộ phận Giá treo Nhánh gạc Claude Cervides mục tiêu đạt được doanh số hoạt động (lợi nhuận trước thuế và lãi vay) - là 400.000 USD cho năm tài chính sắp đến. Sau dó đến lưọt Claude định hình ngân sách hoạt dộng cho bộ phận của mình với 400.000 USD là chi tiêu doanh số hoạt động.

Việc dự thảo ngân sách từ trên xuồng có một số thuận lợi. Vì cấp lành đạo có khái niệm rõ ràng về các mục tiêu chiến lược của tổ chức, nên việc lập ngân sách theo kiểu này sẽ đảm bảo cho họ các lợi ích sau:

•Các mục tiêu ngân sách đảm bào các mục tiêu chiến lược lớn hơn của tổ chức

•Phối hợp tốt về các yêu cầu ngân sách cho tất cà các yếu tố của tổ chức

•Ngăn cản tình trạng nới lỏng ngân sách phòng ban cúa nhà quản lý

•Những mục tiêu cao thách thức sự nỗ lực của các nhà quản lý

Tuy nhiên, dự thảo ngân sách từ trên xuống cũng có hai bất lợi chính. Thứ nhất là cấp lành đạo có thể xa rời công việc kinh doanh thực tế hay quy trình sản xuất của một bộ phận riêng lẻ. Kết quả là mục tiêu họ đưa ra có thể không phù họp hoặc không thể đạt được. Thứ hai là những nhà quản lý cấp trung có thể câm thấy bị bỏ rơi khôi quy trình ra quyết định và có thể khồng tham gia trọn vẹn một cách có ý thức hay vó thức vào việc đạt các mục tiêu đã lập ngân sách.

Với việc dự thảo ngân sách nhiều người tham gia, những người chịu trách nhiệm đạt được mục tiêu đã lập ngân sách được tham gia lập mục tiêu. Trong ví dụ trên, Cervides sẽ triển khai ngân sách cho bộ phận của mình với sự tham gia tích cực của những người đứng đầu các bộ phận thu mua, nguồn nhân lực, sản xuất, tiếp thị và hành chính. Khi nhóm của anh đã hoàn tất bàn ngân sách, Cervides sẽ gừỉ nó cho ban lãnh đạo Cõng ty Amalgamated. Sau khi xem xét và phản hồi cho Cervides nếu có thề, họ sê kết hợp ngân sách của bộ phận Giá treo Nhánh gạc cùng tất cả các ngân sách khác vào ngân sách tổng thể.

Một thuận lợi của việc lập ngân sách nhiều người tham gia là những người gần gũi nhất với hoạt động sản xuất - những người nắm bắt được những thòng tin tốt nhất - được quyền quyết định về ngân sách. Ngoài ra, những người tham gia vào quy trình lập ngân sách kiểu này có nhiều khả năng nỏ lực thêm đé đạt được các mục tiêu đã lập ngân sách. Nhưng hình thức dự thảo ngân sách này củng có hai điểm bất lợi. Thứ nhất, những người tiếp cận thường xuyén với hoạt động sản xuẩt có thể không thấy được bức tranh chiến lược tổng thể. Thứ hai, nếu việc đánh giá thực hiện bị ràng buộc với việc phải đạt được mục tiêu như ngần sách dự toán, thì các nhà quản lý sẻ có động cơ nới lỏng ngân sách của mình bằng cách ước tính doanh thu dưới mức hoặc ước tính chi phí quá mức.

Ngân sách lặp ìà sự cố gắng kểt hợp những điểm tốt nhất của việc lập ngân sách từ trên xuống và lập ngân sách có nhiều người tham gia. ở bước đầu tiên, cấp lãnh đạo giúp các trưởng bộ phận nắm vững các mục tiêu chiến lược của tổ chức. Sau đó các trưỏng bộ phận này sẽ làm việc VỚI bộ phận của mình để triển khai các ngân sách hoạt động kết hợp cả mục tiêu chiến thuật của riêng bộ phận lần mục tiêu chiến lược của tổ chức. Sau khi các trưởng bộ phận gừi bản đề xuất ngân sách cho cấp lãnh đạo, cấp lành đạo sẻ xem lại các ngân sách cá nhàn và có thể yêu cầu điều chinh. Và quy trình thương thảo sẽ xày ra liên tục cho tới khi có được ngân sách tổng thể hoàn chinh.

Chia khóa thành công cho các quy trình lập ngân sách là giao tiếp. Cấp lành dạo phải truyền đạt các mục tiêu chiổn lược sao cho có ý nghĩa. Đến lượt mình, các trường bộ phận phải truyền dạt nhu cầu nguồn tài chính và các mối bận tâm của họ khi trình bày đề xuất ngân sách cho cấp lãnh dạo. Tất cà những ngưòi tham gia vào quy trình lập ngân sách đều có nghĩa vụ lắng nghe những vị trí khác nhau và đôi khi còn mâu thuần nhau.

Bi quyết thương thảo ngân sách của chính bạn

Việc lập ngãn sách hiệu quá đòi hói sự hiểu biết về tổ chức ở một mức độ nào đó. Sau dãy lá một số bi quyết xừ ly các vắn đè tổ chức xung quanh quy trình lập ngân sach:

•Hiểu quy trình lập ngân sách của tổ chức bạn. Ban phái theo những hướng dẫn nào? Tinh toán thời gian cho quy trình lập ngân sách ra sao? Ngân sách được sử dụng như thế náo trong tổ chức?

•Thường xuyên giao tiếp với kiểm soát viên hay nhân viên tài chinh trong phòng bạn. Hãy hỏi về những điếm bạn chưa hiểu. Hãy tiếp thu lời khuyên của người đó về những giả định mà nhóm bạn đang đưa ra.

•Bièt những mòi quan tâm thực sự náo đang dần dắt nhân viên ra quyèt định về ngân sách của bạn. Hãy chắc chấn giài quyết những mói quan tâm này.

•Tiếp thu ý kiến tử những người ra quyết định. Hãy dành thời gian hướng dẫn nhân viên tài chính hoặc người ra quyét định về lĩnh vực kinh doanh của bạn. Điều này sẽ đật nến móng để thực hiện những thay đổi sau này.

•Hiểu từng hạng mục trong bàn dự thảo ngân sách mà bạn đang lãm. Hày tìm hiểu nếu bạn khõng biềt ý nghĩa cúa một điều gi đó hay nguồn góc cúa một con số. Hãy nói chuyện vởi những người trong cuộc.

•Liên tục thảo luận với nhóm của bạn trong suốt thời kỳ ngân sách. Bạn lập kế hoạch càng nhiêu thi càng có khà năng đáp ứng được những sự có bát ngỡ ngoải dự kiến.

Hãy tránh những điều bẩt ngờ khó chịu. Khi có sãn các con số, hãy so sánh những con số thực tế với số tiên đã lập ngãn sách. Nếu có sự chênh lệch đáng kể và ngoài mong đợi, hãy tìm hiểu lý do tạí sao. Và hãy nhớthóng báo cho nhân viên tài chinh-người cân biét điều này.

Nới lỏng ngân sách

Sự nới lỏng ngân sách xuất hiện khi các nhà quản lý tin rằng năng lực của họ sẽ được đánh giá thông qua cách thực hiện ngân sách. Đế đảm bảo sẽ đạt được những con số đã lập chì tiêu trong ngân sách và được khen thưởng, họ lập ngân sách doanh thu một cách dè dật hoặc phóng đại các chí phí dự báo, hay cả hai. cả hai hành động này biến ngân sách thành một “cuộc chơi” dẻ giành phần thắng. Sự nới lỏng ngân sách cũng đem lại cho các nhà quản lý một rào cản chống lại những khó khàn ngoài mong đợi bằng cách giảm rủi ro mà họ sẽ thất bại trong việc “thực hiện các con số”.

Kế hoàn binh cũng liên quan đến việc nới lỏng ngân sách, nhưng hành động trình bày sai này có thể khác với việc hạ thấp doanh số dự kiến hay nâng cao chi phí. Hoãn binh xảy ra khi một nhà quản lý che giấu ý định thực tế của bản đề xuất ngân sách. Ví dụ, Cervỉdes muốn mở rộng mẫu xoay vòng điện tử của bộ phận Giả treo Nhánh gạc Công ty Amalgamated, nhưng cấp lảnh đạo lại ngán cản đầu tư lớn vào dự án đó. Vì thế anh ta có thề đề xuất một khoản đầu tư nhô vào việc nâng cấp mẳu xoay vòng này trong chu kỳ ngân sách. Anh ta dự định sẽ mờ rộng khoản nâng cấp đó thành bàn thiết kế mói với nhiều tham vọng hơn như một kết quả của việc "điều chinh nhỏ” này. Đày chính là một hình thức hoàn binh.

Các tình huống giả định “điều gì xảy ra nếu...” và phân tích độ nhạy

Ngân sách chi tốt đẹp bằng các giả định tưong lai mà nó đã cán cứ vào đó. Nhưng các giả định đó lại thường không chính xác. Hãy giả định rằng khách hàng A sẽ mua 10.000 đơn vị sản phẩm từ công ty của chúng ta trong năm tới, và hai bên cùng đã ký họp đồng mua bán. Nhưng nếu công việc kinh doanh của khách hàng A bị sụp đổ trầm trọng thì bản hợp đổng bán hàng kia cũng sẽ không còn nhiều giá trị. Chúng ta giá định rằng các hóa đơn tiền điện sẽ tăng theo tỷ lệ lạm phát hiện tại. Nhưng bạn có phổng đoán được mức độ lạm phát không?

Phân tích độ nhạy là một phương pháp xử lý các già định và các phương án về giải pháp thay thế. Là một công cụ lập ngân sách, phân tích này sẽ tăng cường đáng kể giá trị ngân sách với vai trò là công cụ lập kế hoạch, phản hồi và điều chinh hoạt động. Việc phân tích độ nhạy áp dụng tình huống glả định “điều gì xảy ra nếu...” cho mô hình ngân sách đé xem tác dụng của thay đổi tiềm năng đổi với dữ liệu gốc. Ví dụ, điều gì xảy ra nếu chi phí nguyên vật liệu tãng 5%, hoặc nếu doanh số tăng 10%? Các gói phần mềm để hoạch định tài chính thường được dùng để thực hiện những phép tính này sẽ giúp các nhà quản lý có được một công cụ hửu hiệu để ước tính chi phí và lợi nhuận cúa các phương án cũng như khả năng khác nhau.

Ví dụ, nếu bộ phận Giá treo Nhánh gạc muôn thử nghiệm các giả định của mình bằng những tình huống "điều gì xày ra nếu...", họ có thể xác định tác dụng của một số tình huống thay thế có khả năng xảy ra (bảng 5-4). Căn cứ trẻn các kết quả của nhũng phân tích này, Claude Cervides có thể quyết định hướng nỗ lực của mình vào việc hạ chi phí nguyên vật liệu để có được kết quả doanh sô' tốt nhất.

Bí quyết dự thảo ngân sách hiệu quả

Nếu bạn muón dùng bán dự tháo ngân sách làm công cụ lập ké hoach và xây dựng nhóm, bạn cản triển khai một ké hoạch "trò chơi". Cho dù bạn vừa hoàn tất ngân sách cúa năm nay, cùng không phãi là quá sớm đế bắt đáu nghĩ đến ngân sách cúa năm tiếp theo. Sau đãy là một sổ điếm cần lưu ỷ:

•Nếu là nhà quàn lý mới, bạn hãy làm quen với quy trình lập ngân sách của còng ty.

•Hãy danh thời gian học hỏi vá tìm hiểu cãc điểm ưu tiên cúa công ty cùng như giúp nhóm bạn hiểu được chủng.

•Đàm báo ràng bất kỳ yêu cầu nào về vốn cùng đều đống bộ với các mục tiêu má cắp lãnh đạo đã lập ra.

•Hãy xác định chi phí theo sân lượng cúa bộ phận.

•Hãy yêu cảu những người tinh nguyện nghiên cứu cac hạng muc sán xuất. Điều nãy sẽ làm cho cõng việc của bạn dẻ dàng hơn và cho cáp dưới cơ hội biét được quy trình lặp ngân sách.

•Nếu cán giám chi phí, hãy xác định các hoạt đỏng tăng vã không tàng giá tri cho khách hàng. Hãy phân tích chi phí cúa từng hoạt động vá bầt đẳu bằng việc cắt giám những hoạt động không tâng giá trị.

Hãy xác định xem yêu cáu ngân sách của bạn sẽ phát sinh thu nhập cho cóng ty nhưthé náo.

TÓM TẮT

Chương này bát đầu bảng việc mô tà bốn chức năng cơ bàn của việc lập ngân sách: hoạch định, phối hợp và giao tiếp, kiểm tra quy trình, và đánh giá hiệu suất hoạt động. Những chức nẫng này kết hợp với nhau sẽ giúp tổ chức tiển lén phía trước và đi đúng hướng.

Sau đày là một số loại ngân sách:

•Ngắn hạn/Dài hạn

•Cố định/Điều chỉnh liên tục

•Lũy tiến/Trên cơ sở cân bằng thu chi

•Kaizen

•Ngân sách tổng thể

Ngần sách tổng thể kết họp dự toán ngân sách hoạt dộng và ngân sách tiền của tổ chức củng như các dự báo tài chính khác nhau thành một bức tranh toàn cảnh. Các bước xây dụng ngân sách hoạt động và ngân sách tiền mặt đã được trình bày chi tiết.

Cuối cùng, chương này trình bày việc ứng dụng các tình huổng giả định "điều gì xảy ra nếu...” và việc phân tích độ nhạy. Nhùmg phương pháp này có thể giúp ngưò'1 lập ngân sách dự đoán tác động của nhùng thay đổi cụ thể trong các giả định quan trọng đươc áp dụng cho ngân sách.

Chú ý: Bạn có thể tìm hiểu thêm về việc lập ngân sách dưa trên hoạt động (ABB) trong phần phụ lục cuốn sách này. ABB là một cách mới để tiếp cận quy trình dự thảo ngân sách hằng cách dùng các khái niệm xác lập chi phí dựa trên hoạt động đã đề cạp ở chương 3.

6. CÁC CÔNG CỤ THIẾT THỰC ĐỂ RA QUYẾT ĐỊNH QUẢN LÝ

Các công cụ tài chính đánh giá hiệu suất hoạt động

Nội dung chinh:

•Phân tích chi phí - lợi ích

•Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI)

•Thời gian hoàn vốn

•Phán tích hòa vốn

•Ước tính chi phí và lợi ích không thể định lượng

•Theo dõi hiệu suất hoạt động

Lĩnh vực tài chính và kế toán đem lại những công cụ thiết thực để các nhà quản lý có thể sử dụng nhằm đánh giá tình hình kinh doanh và ra quyết định. Những công cụ này có thể giúp bạn trả lời một số câu hỏi quan trọng mà bạn sẽ gặp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quản lý của mình:

•Chi phí và lợi ích của một phương hướng hành động cụ thể là gì?

•Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI) ước tinh là gì?

•Công ty sẻ mát bao làu để thu lại vốn đầu tư của mình vào một dự án cụ thé?

•Còng ty phải bán bao nhiêu đơn vị sản phẩm ở mức giá cụ thề nào đó để hòa vốn?

•Làm thế nào công ty có thể ước tính những chi phí và lợi ích không thể định lượng?

Chương này sẽ giúp bạn giải đáp những câu hỏi này, đồng thời còn cho bạn biết cách theo dõi hiệu suất hoạt động của một dự án đầu tư đã thực hiện sau khi áp dụng những hình thức phân tích này.

PHÂN TÍCH CHI PHÍ - LỢI ÍCH

Công ty Amalgamated đang xem xét hai phương án đầu tư sau: (1) trang bị thiết bị mới, và (2) tạo một dòng sản phẩm mới. Thiết bị mới ở đầy là một máy ép nhựa nhiệt độ cao có còng nghệ thông minh với chi phí 100.000 USD. Công ty Amalgamated tin rằng loại máy này sê tiết kiệm thời gian và tiền bạc về lâu dài cũng như an toàn hơn loại máy hiện tại. Phương án thứ hai - tung ra dòng sàn phẩm giá treo mới - đòi hỏi đầu tư 250.000 USD vào nhà máy, trang thiết bị và thiết kế. Dựa trên cơ sở nào để Công ty Amalgamated đưa ra quyết định chọn phương án đầu tư tiết kiệm hơn?

Quy trình xác định câu trả lời cho vấn dề này được gọi là phân tích chi phí - lợi ích. về cơ bán, hình thức phân tích này sẽ đánh giá trong một khoáng thời gian nhất định, lợi ích của việc đầu tư mới hay cơ hội kinh doanh mới có lớn hơn chi phí phải bõ ra không.

Trước khi bắt đầu phân tích chi phí - lợi ích, điều quan trọng là bạn phải hiểu được chi phí hiện trạng. Bạn cần đo lợi ích của mỗi cuộc đầu tư so với những hậu quả tiêu cực (nếu có) của việc xúc tiến cuộc đầu tư đỏ. Phân tích chi phí - lợi ích của một cuộc đầu tư cụ thể gồm những bước sau:

1.Xác định chi phí liên quan đến việc mua hàng hay cơ hội kinh doanh.

2.Xác định lợi ích của việc tảng doanh thu nhờ cuộc đầu tư này.

3.Xác định những khoản tiết kiệm chi phí cần đạt được.

4.Vạch ra kế hoạch thời gian cho chi phí mong đợi và doanh thu dự báo.

5.Đánh giá những lợi ich và chi phí không thể định lượng.

Ba bước đầu tiên khá dẻ hiểu. Hãy bắt đầu bằng việc xác. định tát cả các chi phí liên quan đến dự án kinh doanh này - chi phí trả trước của năm dó cũng như các chi phí mà bạn dự đoán phải trả trong nhùng năm tiếp theo. Sau đó hày xem xét những lợi ích có thể mang lại. Doanh thu có thể tãngthêm nhò'có nhiều khách hàng ho’n hoặc nhờ khách hàng hiện tại sẽ mua nhiều hơn. Đề hiểu được lợi ích của những khoàn doanh thu này, hãy nhở tinh đến nhũng chi phí mới liên quan đến chúng. Cuối cùng, bạn phải nhìn vào lợi nhuận. Với việc tiết kiệm chi phí, điều này có đon giản hơn chút it, ít ra là theo ý nghĩa mà chúng đại diện cho lợi nhuận gia tăng. Tuy nhiên, tiết kiệm chi phí đòi khi làm cho việc nhận biết và định lượng tinh tê và khó khăn hơn. Những khoản tiết kiệm này có thể đến từ nhiều nguổn như những công tác cải thiện sau dây:

•Xử lý hiệu quả hơn. Điều này có nghĩa là cần ít người hơn cho cùng một công việc, hoặc quy trình đó đòi hòi ít bước hơn, thậm chí là thời gian bò ra cho từng bước giảm xuống.

•Xử ly chính xác hơn. cả thời gian để sửa lỏi lẫn số khách hàng thất thoát đều có thể giàm xuống. Mức giá mà quy trình sản xuất dùng để tạo ra những sản phẩm khó bán cũng có thể giâm xuống.

Tiếp theo, hãy chi ra những chi phí và doanh thu - hoặc các khoản tiết kiệm chi phí - trong khoảng thời gian liên quan. Khi nào thì bạn muốn bỏ chi phí ra? Trong những khoăn phát sinh nào? Khi nào thì bạn muôn nhận được lợi ích (doanh thu tâng thêm hay tiết kiệm chi phí)? Trong những khoán tảng thêm nào? Một khi đã xác định những việc đó, bạn đã sản sàng để bắt dầu giai đoạn đánh giá bằng cách dùng một hoặc nhiều công cụ phân tích sẽ được trình bày sau dây: tính toán tỷ lệ hoàn vốn đầu tư, thời gian hoàn vốn và phân tích hòa vốn.

TÍNH TOÁN TỶ LỆ HOÀN VỐN ĐẦU TƯ

Như đã thảo luận ở những chương trước, tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI) không phải lúc nào củng là phương pháp tối ưu để đánh giá thành công của một cuộc đầu tư. Nhưng vì nhiều nhà quàn lý vẫn dùng ROI, nên củng cần hiểu xem họ nhìn nhận vấn đề này như thế nào. Tỳ lệ hoàn vốn đầu tư có thể nằm dưới hình thức tiết kiệm chi phí, lợi nhuận tâng thêm hay gia tãng giá trị. Hãy bắt đầu bằng việc xác định lợi ích thu về thực tế. Để tính toán lợi ích thu về thực tế từ một cuộc đầu tư, hãy lấy tổng lợi nhuận nhận được trừ đi tổng chi phí đầu tư. Sau đó, để tính tỷ lệ hoàn vốn đầu tư, hãy chia Số tiền đã ước tính thành tiền mặt của lợi ích thu về thực tế cho tồng chi phí đầu tư.

Giả sử như cái máy ép nhựa mới trị giá 100.000 USD mà Công ty Amalgamated đang cân nhắc sẽ giúp tiết kiệm dược 18.000 USD mỗi năm cho công ty trong suốt vòng đời của máy, mà theo ước tính là bảy năm. Tổng số tiền tiết kiệm được sẽ là 126.000 USD (tức là 18.000 USD X 7), tạo ra lợi ích thu về thực tế là 26.000 USD (tức là 126.000 USD - 100.000 USD). Ấp dụng công thức tính tỷ lệ hoàn vốn đầu tư: lấy lợi ích thu về thực tê chia cho tổng chi phí đầu tư (26.000 USD chia cho 100.000 USD), ta có được ROI là 26%.

26% có phải là một giá trị khả quan hay không? Đứng riêng biệt thì con số này chẳng có ý nghĩa gì cả, vì ROI là một cách so sánh lợi ích thu về trên đồng tiền mà công ty đầu tư bên trong với lợi ích thu về có sẵn ớ nơi khác ở cùng mức dộ rúi ro đó. ở đây, khái niệm rùi ro cân bằng có ý nghĩa rất quan trọng, vì tất cà các nhà đầu tư đều đòi hỏi lợi ích thu về cao hơn dối với trưởng họp rủi ro cao hơn. Như vậy, sẽ chẳng nghĩa lý gì nếu so sánh lợi ích thu về mà công ty nghĩ là có thể có được từ vụ đầu tư A (mờ rộng dòng sàn phẩm hiện tạl tương đối an toàn) với vụ đầu tư B (một dòng sản phẩm mới hoàn toàn cho một thị trường chưa thử nghiệm). Mức độ rủi ro của hai vụ đầu tư tiềm năng này không tưoTig đương nhau. Vì thế vụ đầu tư có tính rủi ro cao hơn nên có được lợi ích thu về tiềm năng lớn hơn.

Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư trong ví dụ này cũng chưa hoàn thiện do không tính đến giá trị tiền theo thời gian - một khái niệm tài chính quan trọng-sẽ được trình bày ở chương tiếp theo. Chảng hạn, bạn muôn có một vụ đầu tư đem lại cho bạn tỷ lệ hoàn vốn 26% trong một năm hay một vụ đầu tư dem lại tỷ lệ hoàn vốn như vậy trong bây năm (glà sử mức độ rủi ro trong hai trường hợp này bằng nhau)? Chảng có gì phải bàn cài ở dây cà. Bất cứ nhà đầu tư nào cùng muốn nhận được tiền sớm hơn là muộn.

Như vậy, việc sừ đụng tỷ lệ hoàn vốn đầu tư làm công cụ ra quyết định còn khá hạn chế. Tuy nhiên, vì nhiều doanh nghiệp vản dùng ROI, nên bạn cũng cần hiểu được cách đánh giá và những điểm yếu cũa nó.

THỜI GIAN HOÀN VỐN

Nhà quàn lý phải quan tâm đến thời gian hoàn vốn: sẻ mất bao lâu để một cuộc đầu tư cụ thể thu hồi lại số vốn đã bỏ ra. Chúng ta biết ràng cái máy ép nhựa được dự kiến tiết kiệm cho Còng ty Amalgamated 18.000 USD mỏi năm. Để xác định thời gian hoàn vốn, hãy lấy tổng số tiền đầu tư chia cho khoản tiền tiết kiệm dự kiến hàng năm. Trong trường hợp này, ta lấy 100.000 USD chia cho 18.000 USD bằng 5,56. Như vậy, cái máy ép nhựa sẽ mất 5,56 năm để hoàn vốn. Bảng 6-1 dưới đây minh họa theo từng năm các khoản tiền tiết kiệm hàng năm tích lũy được.

Chú ý rằng Công ty Amalgamated sẽ chưa thu được lợi ích của vụ đầu tư này trong hom 5 năm. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu ước tính về vòng đời sản phẩm bị sai, và cái máy ép nhựa này chỉ dùng được bốn nám là hòng? Cuộc đầu tư giờ đày có về chẳng còn gì hấp dẫn, và chắc chắn là ít hấp dản hơn một vụ đầu tư có ROI tương tự nhưng thời gian hoàn vốn chi là 3 năm.

Là một còng cụ phân tích, thời gian hoàn vốn chi cho bạn biết một diều: mất bao lâu dể thu hồi lại số vốn đầu tư của bạn. Mặc dù công cụ này không hữu ích khi so sánh các phương án thực tế, nhưng một số nhà điều hành vẩn còn sứ dụng nó.

PHÂN TÍCH HÒA VỐN

Phán tích hòa vốn cho bạn biết bạn cần bán ra bao nhiêu đơn vị hàng hóa để lấy lại vốn đầu tư cố định. Nói cách khác, tại điểm nào bạn sẽ có sự cân đổi dòng tiền do sàn phẩm, dịch vụ mới mang lại. Với nhũng thông tin có được, bạn có thể xem xét nhu cầu thị trường và thị phần của đối thủ cạnh tranh để xác định liệu mong muốn bán nhiều như vậy có thực tế không. Phân tich hòa vốn còn giúp bạn tính đến tác động của sự thay đổi giá và sô’ luợng hàng hóa.

Đặc biệt hơn, tính toán hòa vốn giúp bạn quyết định mức sán lượng mà tại đó tổng khoản tiền thu được sau thuế từ một sản phẩm hay một khoản đầu tư trang trài được tổng chi phí cố định của nó. Nhưng trước khi thực hiện tính toán này, bạn cần hiểu một số khái niệm sau:

•Định phí: Chi phí bỏ ra hầu như luôn cố định cho dù bạn có bán được bao nhiêu sản phẩm hay dịch vụ đi chăng nửa. Đó là những chi phí như bảo hiểm, lương nhân viên quàn lý, các khoản thuê... Ví dụ, tiền thuê cơ sở sàn xuất và chi phí bảo hiểm là như nhau cho dù công ty làm ra 10.000 hay 20.000 đơn vị hàng hóa.

•Biến phi: Những chi phí này sẽ thay đổi tùy thuộc vào số lượng hàng hóa được sàn xuất và bán ra, ví dụ như phỉ thiết bị, nhân cóng và nguyên liệu sản xuất. Bạn sán xuất ra càng nhiều hàng hóa thì bạn càng tốn nhiều chi phí.

•Lãi biên tế: Là sô' tiền mà mồi đơn vị hàng hóa bán được góp phần trang trải cho định phí. Nó được xác định bằng cách lẩy doanh thư thuần của một đơn vị trừ đi biến phí (hay chi phí trực tiếp) trên mỗi đơn vị.

Với những khái niệm được định nghĩa trên đây, chúng ta có thể làm một phép tính để tìm ra đáp án cho biểu thức sau:

Lượng hòa vốn = Định phí/Lãi biên té của đơn vị hàng hóa

Sau đây là cách làm. Trước tiên, hãy tính lãi biên tế của đơn vị bằng cách lấy doanh thu thuần của mỗi đơn vị trừ đi các biến phí của mồi đơn vị. Sau đó lấy tổng chi phí cố định (hay số tiền đầu tư) chia cho lãi biên tế của mỗi đơn vị. Kết quả phép chia này chính là lượng hòa vốn, tức là số lượng đơn vị hàng hỏa phải bán đề trang trài toàn bộ chi phí có' định.

Để thấy được sự phân tích hòa vốn trong thực tế, chúng ta hây xem ví dụ máy ép nhựa dược dùng để sản xuất giá treo cho Công ty Amalgamated. Chi phí máy ép nhựa này là 100.000 USD. Giả sử mỗi giá treo được sản xuất ra từ máy ép này được bán với giá 75 USD, và biến phí cho mồi đơn vị sản phẩm sẽ là 22 USD. Như vậy:

75 USD (Đơn giá) - 22 USD (Bién phi cho mói đơn vị) = 53 USD (Lãi biên tế cho mỏi đơn vị)

Do đó:

100.000 USD (Tống đảu tư cân thiét) / 53 USD (Lãi biên tế cho mỗi đơn vị) = 1.887 giá treo

Phép tinh trên cho ta thấy rằng Công ty Amalgamated phải bán 1.887 cái giá treo đề hòa vốn đầu tư 100.000 USD.

Lúc này, công ty phải quyết định xem liệu có thể đạt được lượng hòa vốn này không. Liệu có thực tế khi trông đợi bán được 1.887 cái giá treo đó, và nếu được thì mất thời gian bao lâu?

Tính phức tạp của phân tích hòa vốn

Phân tích hòa vốn trong trưởng hợp giá treo trên đây là một tinh huống đơn gián. Chúng ta đã giá sứ răng chi phí đó cổ định hoặc biến động một cách rõ ràng, rằng chi phí và số dư trên môi đơn vị không thay đổi theo số lượng (nghía là giá bán của món hàng không thay đối theo các mức sản lượng khác nhau). Tuy nhiên giá thiết nãy có thề không phù hợp trong thực tế. Chi phí thuê cơ sớ cho một mức sán xuất náo đó có thể không đối, nhưng nó sẻ tầng them 50% nếu bạn thuẽ cơsờthứ hai để mờ rộng sàn xuất, chi phí nhân cõng trên thực tế có thế gộp cá định phi và biến phi. Vã khi bạn tung càng nhiêu sản phầm ra thị trương thi bạn cần có mức giá chiết kháu, đống nghĩa với việc giám lãi cho từng đơn vị hàng hóa. Bạn cản phái điéu chinh tinh toán hòa vốn cho phù hợp với thực tế phức tạp này.

Đòn bẩy hoạt động

Mục tiêu của mọi nhà quàn lý không phải là hòa vốn mà là phát sinh lọi nhuận. Một khi bạn đã trang trài mọi chi phí cô định bằng lãi thu về từ nhiều thương vụ, mỏi thương vụ tiếp theo đều trực tiếp mang đến lợi nhuận. Như chúng ta đả quan sát ỏ' trên;

Doanh thu thuân đơn vị sàn phẩm - Biến phí đơn vị sản phầm

= Lãi thu vé trên đơn vị sàn phẩm

Nhìn qua bạn cũng có thể thấy rằng biến phí của đơn vị sàn phẩm càng thắp thì lài thu về lại càng cao. Chảng hạn, trong một công ty dược, chi phí xuất ra và đóng gói một chai thuốc mới có thể dưới 1 USD. Tuy nhiên, nếu công ty có thế bán được mồi chai lấy 100 USD, thì Số tiền khổng lồ 99 USD góp vào lợi nhuận công ty nếu doanh thu đạt được ngoài điềm hòa vốn! Rắc rối là cõng ty dược có thể đã đầu tư trước 400 triệu USD chỉ phi cố định để phát triển sán phẩm nhằm tung chai đầu tiên ra thị trường. Công ty sẽ phải bán nhiều chai thuốc mới này để hòa vốn. Nhưng sau khi dà hòa vốn thì 1Ợ1 nhuận có thề rất cao.

Mối quan hệ giữa định phi và biến phí thường dược mô tả bằng thuật ngữ đòn bấy hoạt động. Các công ty có định phí cao hơn biến phí là công ty có đòn bẩy hoạt động cao. Ví dụ như công ty dược trên đây nói chung là có đòn bẩy hoạt động cao.

Bây giờ hây xem mặt ngược lại: đòn bẩy hoạt động thấp. Trong trường họp này định phi thấp hơn so với tổng chi phí tạo ra mỏi đơn vị sàn phẩm. Hâng luật là một ví dụ điển hình về doanh nghiệp có đòn bẩy hoạt động thấp. Hàng này có chi phí cố định và mức đầu tư vào trang thiết bị tối thiểu. Phần lớn chi phí là nhừng khoản phí trả cho luật sư, tùy thuộc vào số giờ thực tế mà hãng phái thu từ khách hàng.

Đòn bẩy hoạt động là điều quan trọng khi công ty đi qua điểm hòa vốn, nhưng nó có thể gây tổn thất đáng kể nếu không bao giờ đạt được điểm hòa vốn. Nói cách khác, đòn bẩy hoạt động có tính rủi ro. Đó là lý do tại sao các nhà quản lý suy nghĩ nhiéu về việc tìm cách càn bằng hợp lý giữa định phí và biển phí.

ƯỚC TÍNH CÁC CHI PHÍ VÀ LỢI ÍCH KHÔNG THỂ ĐỊNH LƯỢNG

Do những con số này hiếm khi giúp bạn hình dung được một bức tranh toàn cành, nên việc phân tích chi phí - lợi ích, phán tích hòa vốn và các hình thức phân tích khác củng thường phải kết hợp chặt chẻ các yếu tố thuộc về chất lượng. Chẳng hạn như đó có thể là sự phù hợp chiến lược của một cơ hội mới với nhiệm vụ cúa công ty, khà năng thực hiện cơ hội mới mà không mất tập trung vào mục tiêu chính, khá năng thành công dựa trên các điều kiện thị trường đã cổ, và có lê là sự gia tăng thiện chí của khách hàng mà cuộc đầu tư mới mang lại.

Mặc dù những yếu tổ này không thể định lượng được, nhưng bạn hãy cố tính toán chúng trong khả nâng có thể. Hãy đưa ra các giả định có thể giúp bạn có dược một con số dự đoán nào đó. Hãy giả sử bạn đang cố thẩm định giá trị của việc cải thiện thông tin - dữ liệu toàn diện hơn, dễ hiểu và luôn có sẵn - mà cuộc đầu tư mới sẽ mang lại. Có thể bạn sẽ cố đưa ra một con số quy thành tiền tiêu biểu cho giá trị thời gian nhân viên tiết kiệm được nhờ thông tin mới, hay giá trị duy trì khách hàng tăng lên do hiểu rõ hơn các mật hàng của bạn. Những ước tính như vậy không nhất thiết phải đưa vào tính toán tỷ lệ hoàn vốn đầu tư và các phân tích khác, tuy nhiên chúng cũng có thể rất thuyết phục.

Hãy do những yếu tô' có thể định lượng cùng như không thể định lượng. Ví dụ: nếu một cơ hội đầu tư chi tích cực ởkhía cạnh lọi nhuận, bạn có thề cần cân nhắc nhiều hơn đến những yểu tố chất lượng như sự phù hợp chiến lược trong quyết định cuối cùng của bạn.

THEO DÕI HIỆU SUẤT HOẠT ĐỘNG

Một khí bạn đã quyết định thực hiện một cơ hội đầu tư, bạn nên kiểm soát quy trình, để đảm bào kết quá sẽ diễn ra và những dự báo trước đây đi đúng hướng. Hãy theo dõi các dự báo của bạn dựa trên những chi phí và doanh thu thực tế. Bạn nên làm điều này hàng tháng để có thể phát hiện sớm những rắc rối có khả năng xây ra. Với quan điểm đó, chúng ta hãy xem lại những dự báo cho một bộ phận Giá treo áo mới của Công ty Amalgamated. Bảng 6-2 chi ra trước tình hình sự việc trong quý dầu tiên.

Bộ phận này đang hoạt động hợp lý về mặt doanh thu và chi phí hàng bán, chi có phương sai tiêu cực thực Sự lớn ở chi phí tiếp thị. Do những con số này chi dựa trên số liệu của tháng đầu tiên, nên thật khó biết được liệu phương sai này là phương sai trước đây, hay mùa vụ, hoặc lỉệu Công ty Amalgamated có phải bỏ ra nhiều tiền hơn cho tiếp thị so với dự báo không. Nếu vụ đầu tư của bạn không theo ngân sách này, và nếu có về như chi phí cao ngoài mong đợi (hoặc doanh thu thấp ngoài mong đợi), thì có thể bạn cần suy nghĩ lại về hoạt động kinh doanh này, thậm chí trong một số trường hợp, hãy mạnh dạn chấm dứt nó.

TÓM TẮT

Các khái niệm tài chính và kế toán có thề giúp cho các nhà quản lý ra quyết định tốt hơn. Chương này tập trung vào một số vấn đề sau:

•Phân tích chi phí - lợi ích

•Tính toán tỷ lệ hoàn vốn đầu tư

•Thời gian hoàn vốn - cách ước tính lượng thời gian cần thiết để thu hồi lại vốn đầu tư ban đầu

•Phân tích hòa vốn, cho biết bạn cần bán bao nhiêu đơn vị hàng hóa để trang trải cho các chi phí cố định.

Chương này cũng trình bày cách mà bạn có thể giải quyết các yếu tô chi phí - lợi ích không thể định lượng và theo dõi hiệu suất đầu tư. Hiểu được những khái niệm này và nhừng hạn chế của chúng có thể giúp bạn làm việc hiệu quả hơn.

7. GIÁ TRỊ TIỀN TỆ THEO THỜI GIAN

Tính toán giá trị đầu tư thực tế của bạn

Nội dung chính:

•Giá trị hiện tại và giá trị tương lai

•Hiện giá thuần

•Tỷ suất thu nhập nội bộ (IRR)

•Tỳ suất rào, tỳ suắt chiết khẩu và chi phí sứ dụng vốn

•Lợi tức gia tăng

Trong chương 6, chúng ta đã nghiên cứu tỷ ịệ hoàn vôn đâu tư (ROI) và phán tích hoàn vốn - hai công cụ mà các nhà quàn lý dùng để ra quyết định và đánh giá hiệu suất hoạt động. Tuy nhiên, chúng ta cần lưu ý rằng những phương pháp này có một điểm yếu quan trọng, đó là chúng không thể tính được giá trị tiền tệ theo thời gian. Điều đó có nghĩa là mặc dù những phương pháp này chi ra được (hoặc ước tinh được) các dòng tiền thu và chi, song chúng không thể nhận biết khi nào thì xuất hiện những dòng tiền này. Như chúng ta sẽ giải thích sau đây, yếu tố thời gian của những dòng tiền này có ý nghĩa quan trọng và nên được tính đến trong các quyết định quản lý.

Chương này sẽ giới thiệu cho bạn những công cụ ra quyết định tài chính có tính đến giá trị thời gian, cụ thề là: giá trị hiện tại và tương lai, hiện giá thuần, và tỷ suất thu nhập nội bộ. Bạn cũng sẽ làm quen với những khái niệm liên quan mà có thể bạn sẽ gặp phải khi thảo luận về nhừng vụ đầu tư dài hạn nghiêm túc - tỷ suất rào, tỷ suất chiết khấu và chi phí vốn của công ty. Chương này còn thảo luận về việc phần tích độ nhạy - một phương pháp tăng tính thực tiễn cho những công cụ đánh giá theo giá trị thời gian.

GIÁ TRỊ THỜI GIAN LÀ GÌ?

Giá trị tiền theo thời gian được nhận thức trên cơ sở toán học rằng số tiền nhận được hôm nay có giá trị hơn số tiền nhận được vài tháng hoặc vài năm sau với cùng số lượng. Bạn hãy xem xét ví dụ sau:

Cha bạn gọi bạn đến và nói “Cha sẽ cho con số tiền 300.000 USD để con làm vốn cho cuộc sống của mình

Tất nhiên bạn sẽ vô cùng vui mừng về ý định tốt đẹp của ngươi cha. Bạn cũng rất nôn nóng muốn biết khi nào bạn sẽ có được số tiền đó. Ông nói tiếp: "Một lúc nào đó cha sẽ đưa tiền cho con. Có lê trong năm nay, năm tới, hay nãm nãm nữa cũng nên. Nhưng điều đó đâu có gì quan trọng vì đằng nào con cũng sẽ có 300.000 USD.”

Trong tình huống này, cha bạn đả không hiểu 1'ầng, thời điểm nhận được tiền có ý nghĩa quan trọng. Nhờ hiệu quả của lài kép, 300.000 USD hôm nay nểu được bỏ vào ngân hàng hoặc vào một tài khoản tiết kiệm với lãi suất hàng năm 5% sẽ có giá trị khoảng 383.000 USD sau 5 năm nửa - và số tiền đó còn cao hơn với 483.000 USD nểu bạn đảu tư kép ở mức lãi suất hàng năm 10%! Hãy xem lãi kép hoạt động như thê nào qua thời gian bằng ví dụ 300.000 USD trên với lài kép hàng năm ở 10% trong 5 năm (bảng 7-1).

Ví dụ này chúng minh tầm quan trọng của thời gian khi tiếp nhận lượng tiền mặt. Nếu cha bạn hóm nay đưa cho bạn 300.000 USD, bạn sẽ có thèm 183.153 USD nữa, (giả sử rằng bạn được hoàn lại 10% lãi kép) so với số tiền ban đầu nếu cha bạn trì hoãn món quả cũa ông sau 5 năm nữa. (Chú ý: phân tích này giả định rằng bạn đầu tư lại số tiền lài mà bạn có được ở cùng mức lãi suất).

Ví dụ này còn giới thiệu một số thuật ngữ quan trọng trong ngôn ngử tài chính. 300.000 USD là giá trị hiện tại (PV), tức là số tiền nhặn được hôm nay. 483.153 USD là giá trị tương lai (FV), tức là số tiền mà giá trị hiện tại hoặc một loạt các khoàn thanh toán sẻ tầng lên qua một kỳ hạn cụ thể theo một mức là) kép cụ thế. Số kỳ hạn (n) trong vi dụ này là 5 năm. Tỷ suất (i) lá 10%.

Bảng 7-2 chi ra giá trị tương lai của 1 USD theo nhiều tỷ suất kép và kỳ hạn kép khác nhau. Mồi ô trong bảng tương ứng với một hệ số lãi suất giá trị tương lai, hay còn gọi là FVIF.

Bảng này chi ra rằng FVIF cho năm kỳ hạn ở mức 10% là 1,6105. Xem ví dụ món quả 300.000 USD trên đây, bây giờ chúng ta có thể tìm ra giá trị tương lai của 300.000 USD sau 5 nãm với lài suất hàng năm là 10%. Chúng ta có một công thức tính dơn giản như sau:

Gia trị hiện tại X FVIF = Giá trị tương lai

300.000 USD X 1,6105 = 483.150 USD

Số tiền này là giá trị tưong lai mà chúng ta đã tìm ra trước dây bằng cách dùng phương pháp thường (có sai số nhỏ do làm tròn số).

Mỗi văn bản tài chính đều có một phụ lục bảng biểu mà bạn có thể sứ dụng để giải quyết vấn đề về giá trị thời gian. Tuy nhiên, nhờ vào những chương trình tính toán đã được lập trình sẵn trong máy tính và bảng tính điện tử như hiện nay, bạn không cần đến các bảng phụ lục dó nửa. Máy tính kinh doanh như 12C của Hewlett-Packard có một vài phím được lập trình để đơn giãn hóa các giãi pháp này. Bàn phím có một số phím cho giá trị hiện tại (PV), giá trị tương lai (FV), tỷ suất kép (i) và số kỳ hạn kép (n). Nếu bạn biết được ba trong số các biến số này thì máy tính sẽ giải quyết được biến số thứ tư. Tương tự như vậy, các chương trình ứng dụng cúa Microsoft như Excel có các cõng thức lập sẳn để giải quyết vấn đề về giá trị thời gian dể dàng hơn.

HIỆN GIÁ THUẦN

Giá trị tương lai là khái niệm dể nắm bắt, vì hầu hết chúng ta đều hiểu được nguyên tắc lãi kép. Đặt tiền vào một tài khoản sinh lời và số tiền đỏ sẽ tăng lên theo thời gian. Bạn để tiền đó càng lâu thì tỷ suất lãi kép càng cao hoặc giá trị tương lai càng lớn, hoặc cả hai. Khái niệm giá trị hiện tại của một khoản tiền tương lai ít quen thuộc và ít tính trực giác, nhưng những người trong giới tài chính và các nhà quàn lý hiểu biết đều sử dụng thường xuyên. Bạn cũng có thể sử dụng khái niệm đó.

Giá trị hiện tại là giá trị tiền hôm nay của một khoản thanh toán tương lai được chiết khấu ở một mức lài suất kép hàng nám nào đó. Để hiểu được khái niệm giá trị hiện tại, hãy trở lại với ví dụ của người cha. Trong ví dụ đó giá trị hiện tại của 483.153 USD là 300.000 USD. Nó được tính thông qua quá trình chiết khấu hay nghịch đào kép theo tỷ suất 10% với thời gian là 5 năm. Theo cách nói của giới tài chinh 10% là tỷ suất chiết khấu. Nếu ngưòi cha nói "cha định cho con 483.153 USD sau 5 nãm nữa kể từ bây giờ nhưng nếu bây giờ con cần tiền thi cha chi có thể đưa cho con 300.000 USD”, tức là cha bạn đưa cho bạn một giá trị tương đương và đề nghị bạn đáu tư nó với tỷ suất 10% mồi năm. Lúc này bạn phải xem xét sự lựa chọn hoặc 300.000 USD bây giờ hoặc 483.153 USD trong 5 năm tới.

Cũng như với giá trị tương lai, ta có các bảng để tính giá trị hiện tại của 1 USD nhận dược trong tương lai. Bảng 7-3 chi ra các hệ số lãi suất giá trị hiện tại (PVIF) cho 1 USD nhận được trong tương lai trong một phạm vỉ tỷ suất chiết kháu và kỳ hạn chiết khấu.

Chú ý rằng PVIF qua 5 kỳ hạn với tỷ suất 10% là 0,621. Chúng ta có thể sử dụng hệ số này để tính giá trị hiện tại cho món quả 483.153 USD sau 5 nãm của người cha:

Giá tộ tương lai X PVIF = Giá trị hiện tại

483.153 X 0,621 USD = 300.038 USD

Chúng ta có một sai số nhỏ bởi vi giá trị PVIF ở bảng trên được làm tròn.

Bảng PV1F chi rò giá trị hiện tại của số tiền nhận được trong tương lai bị giảm theo thời gian như thế nào. Hày nhìn qua bất kỳ cột tỷ suất chiết khấu nào trong bảng PVIF từ trên xuống dưới. Con số đầu tiên là giá trị 1 USD nhận được một năm sau kể từ bây giờ. Trong cột 10%, giá trị này là 0,91 USD. Đồng tiền này chi có giá trị 0,39 USD nếu bạn chờ mười năm sau mới được chạm tay vào nó. Cũng cần chú ý đến vai trò của tỷ suất chiết khấu trong các giá trị tương lai giảm theo thời gian, ở mức ó%, 1 USD nhận được sau mười năm kể từ bây giờ chi đáng giá 0,59 USD. Nhưng ở tỷ suất chiết khấu 12%, củng đồng tiền đó giờ chi có giá 0,32 USD! Như vậy, sự giám giá trị hiện tại có hai nguyên nhân: thời gian và tỷ suất chiết kháu. Thời gian càng dài và tỷ suất chiết khâu càng cao, thì dòng tiền tương lai của bạn càng ít giá trị.

Máy tính tài chính và bảng tính trên máy vỉ tính cá nhân có thể xử lý phép tính này. Bạn chi cần đơn giản nhập vào nhũmg giá trị đã biết (giá trị tương lai, tỳ suất chiết khấu, số thời hạn lãi kép) thì máy tính sẽ giải quyết những giá trị chưa biết (giá trị hiện tại).

Bây giờ thi bạn đã hiểu dược giá trị hiện tại, chúng ta hãy chuyển sang một tình huống kinh doanh điển hình và ngầm xem các phép tính giá trị thời gian có thể giúp bạn ra quyết định như thế nào. Nhưng trước tiên, hãy mờ rộng khái niệm giá trị hiện tại thành hiện giá thuần (NPV), dó là giá trị hiện tại của một hay nhiêu dòng tiền tương lai thấp hơn bất kỳ chỉ phi đầu tư ban đầu nào. Để minh họa cho khái niệm, chúng ta hày già sử rằng Công ty Amalgamated muốn dòng sàn phẩm mới thu về 70.000 USD lợi nhuận hàng nãm (tức dòng tiền thuần) sau một nàm kể từ bây giờ. Đé đơn giản hóa vấn đề, chúng ta giả sử ràng mức lợi nhuận hàng năm sẽ tiếp tục trong 5 năm nữa (tổng cộng 350.000 USD). Để dòng sàn phẩm này đi vào hoạt động, đòi hỏi phải đầu tư trước 250.000 USD. Các câu hỏi đật ra cho công ty là: Cản cữ trên dòng lọi nhuận dự kiến và chi phí đầu tư ban đầu 250.000 USD, liệu một dòng sản phẩm giá treo mới có phải là cách hữu ích nhất để đầu tư khoản tiền ban dầu 250.000 USD hay không? Hay tốt hơn là Amalgamated nên loại bỏ đề đầu tư vào thứ khác?

Tính toán hiện giá thuần sẽ trả lời câu hỏi này bằng cách thừa nhận rằng 350.000 USD lợi nhuận mà Amalgamated mong muốn thu về sau 5 nãm sẽ không còn có giá trị là 350.000 USD hiện tại nửa. Bời vì theo thời giá cúa đồng tiền thì khoản này sẻ không còn giá trị bằng khoản kia. Nói cách khác, sô’ tiền 350.000 USD trong tương lai phải được khấu trừ thành một khoản tương ứng của sô' tiền hiện tại. Nó bị khấu trừ bao nhiêu tùy thuộc vào tỳ suất hoàn vốn mà Amalgamated có thể trông đợi nhận về một cách hợp lý khi đặt khoản đầu tư ban đầu 250.000 USD vào sàn phẩm khác hơn là vào dòng sản phẩm móc treo áo (nhưng có mức rủi ro tương đưong) trong cùng một thời hạn. Như đã giải thích từ trước, tỷ suất hoàn vốn này thường được gọi là tỷ suất chiểt khấu. Chúng ta định nghía tỷ suất chiết khấu này là tỷ suất hàng năm được tính theo tỷ lệ phần trăm, tại dó một hoặc nhiéu khoản thanh toán tương lai sẽ bị giảm giá trị hiện tại của nó. Trong ví dụ Công ty Amalgamated, giả sử tỷ suất chiết khẩu là 10%. Nhưng trước khi chúng ta mô tả phép tính này, hãy sấp đật tình huống đó như sau với đon vị tính nghìn USD:

ở đây chúng ta thấy một dòng tiền ảm 250.000 USD ở năm 0 - điểm bắt đầu của dự án đầu tư. Đây là dòng tiền cần bỏ ra để dự án đạt kết quả tốt đẹp lúc khỏi đầu. Sau đó công ty sẽ có một dòng tiền dương 70.000 USD vào cuối mồi năm trong 5 năm tới.

Để tìm hiện giá thuần trong các dòng tiền của Amalgamated, chúng ta cần tìm ra giá trị hiện tại của mỗi dòng tiền 70.000 USD, theo tỳ suất chiết khấu 10% trong số năm tưong ứng. Nếu chúng ta cộng gộp các giá trị hiện tại của nẳm dòng tiền vào hàng năm rồi trừ ra 250.000 USD đầu tư ban đầu, chúng ta sẽ có NPV của vốn đầu tư. Chúng ta có thể xác định NPV của tập hợp nhũng dòng tiền này bằng cách sử dụng bảng PV1F (xem bảng 7-4) và hệ số lãi suất giá trị hiện tại. Sô’ lượng của dòng tiền được tính bằng đơn vị nghìn USD.

Nếu kết quả NPV là một số dương và không khoản đầu tư nào khác được tính đến thì khoản đầu tư nêu trên nên dược thực hiện. Trong trưòng hợp của Amalgamated theo mò tà của bảng 7-4, NPV cho dòng sàn phẩm giá treo áo là dương 15.300 USD, nèn số tiền bò ra là một khoản đầu tư hấp dản đối với Amalgamated. Tỷ suất hoàn vốn kép hàng năm ít nhất là 10%.

Nhưng còn vụ đầu tư khác mà Amalgamated đang cân nhắc: trang bị máy ép nhựa trị giá 100.000 USD dà mó tả trong chương 6 thì sao? Chúng ta hãy phân tích lại phương án đầu tư đó qua lăng kính NPV. Như đã đề cập, cõng ty dang xem xét chỉ 100.000 USD để mua và lắp đật một máy ép nhựa mới mà theo ước tính tốt nhất thì nó sê giúp tiết kiệm được 18.000 USD mồi năm trong vòng đời sử dụng máy là bảy nãm. Chúng ta có thể thiết lập vấn đề như sau, với các dòng tiền được tinh theo đơn vị nghìn USD:

Các dòng tiền -100 +18 +18 +18+18+18+18+18 ở tỷ suất chiết khấu 10%, và sừ dụng bảng PVIF ở bảng 7-2, ta xác định dược hiện giá thuần của dự án máy ép nhựa là -12.368 USD. Do NPV âm, nên phương án hiệu quả nhất là ngừng theo đuổi dự án này.

Ở đây chúng ta nên nhấn mạnh tác động của tỷ suất chiết khấu đối với NPV. Tỷ suất chiết khấu càng lớn, thì giá trị hiện tại của các dòng tiền tương lai càng thấp. Giả sử tỷ suất chiết khấu của Amalgamated là 6% thay vì 10%. Trong trường hợp đó, NPV cho máy ép nhựa sẽ có giá trị dương nhỏ.

Hãy chú ý một điểm khác về tính toán NPV cho máy ép nhựa. Ngay cả với tỷ suất chiết khấu 6%, NPV của dự án này vẫn kém tích cực hơn so với tỳ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI) 26% đầy lạc quan mà chúng ta đã tính toán ở chương ó. Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư này có giá trị 26% qua thời kỳ bày năm nhưng lại không tính đến giá trị tiền theo thời gian. Vì vậy, xét về phương diện làm công cụ ra quyết định, ROI vẫn là giá trị rất hạn chế. Phân tích hiện giá thuần sẽ giúp chúng ta đánh giá chính xác hơn các cơ hội đầu tư.

Tính phức tạp

Hiển nhiên là các trường hợp kinh doanh trong thực tế luôn phức tạp hơn nhiều so với ví dụ về Cống ty Amalgamated. Các dự án đầu tư hiếm khi cung cấp sô’ vốn trọn gói ngay tại thời điểm bất đầu và các dòng tiền thường không tuân theo một quy tấc nào: số này dương, sò’ khác âm - theo thời gian. Thêm vào đó, rất khó hoặc thậm chí không thể ước tính chính xác dòng tiền trong tương lai sẽ như thể nào và khi nào dòng tiền đó chấm dứt. Một số vụ đầu tư chấm dứt đột ngột bằng việc bán đi dòng sàn phẩm hay nhà máy - giá trị bán thuần phải được đưa vào như dòng tiền giá trị cuối cùng. Một sô' vụ đầu tư khác kẻo dài qua nhiéu năm và dần dần tàn lụi.

Với sự phức tạp này, chúng ta sẻ cố vẽ ra một bức tranh hiện thực cụ thề hơn trong kinh doanh bằng cách sử dụng phân tích NPV. Chúng ta hãy tăng tính phức tạp trong dự án đầu tư dòng sàn phầm mói của Amalgamated lên một ít. Chúng ta thực hiện việc này theo ba cách rồi sau đó chi ra xem bạn có thể đánh giá dự án đầu tư theo cùng một cơ cấu phân tích NPV như thế nào.

1.Chúng ta trải khoản đầu tư 250.000 USD ra ba thời hạn thay vì một thời hạn. Đấy là một thực tế kinh doanh điển hình hơn trong quá trình phát triển một dòng sản phẩm mới.

2.Các dòng tiền tạo ra sẽ thiểu ổn định hơn với sự thua lỗ trong nàm dầu tiên nhưng sẽ tảng lài trong những năm kế tiếp.

3.Chúng ta sẽ lập kế hoạch cho Amalgamated dể bán dòng sản phầm đó vào thời kỳ kết thúc của 5 năm là 170.000 USD và chúng ta sẽ xừ lý giá bán này như là giá trị cuối cùng.

Bảng 7-5 chi ra kết quả của những già định này. Sử dụng 10% tỷ suất chiết khâu, chúng ta có thể tính ra NPV khoảng

Ó9.800 USD cho các dòng tiền mặt ầm và dương này. Nếu 10% là chi phí vốn đối với Amalgamated thi chúng ta có thể kết luận rằng khoản đầu tư này sẽ (1) lấy lại chi phí vốn và (2) thu về giá trị hiện tại dương là 69.800 USD.

Phức tạp hơn

Trình bày của chúng ta khiến cho phân tích NPV rõ ràng và dẻ híều như những phép toán. Tuy vậy, các dòng tiền mà chúng ta sử dụng chi đơn thuần là ước tính về nhũng gì chúng ta mong đợi xảy ra trong tương lai. Sẽ có người đặt câu hỏi: "Những ước tính này thực tế đến mức nào?’’. Hãy xem khoản đầu tư 250.000 USD của Amalgamated. Nhùng con Số có từ đâu? Đó có thể là ước tính theo Sự nhất trí của các nhân viên bộ phận nghiên cứu, phát triền (R&D) và bộ phận sàn xuất của công ty. Nhũng nhân viên này có kinh nghiệm thiết kế các sản phẩm mới cùng như kinh nghiệm lắp đật thiết bị sản xuất cần thiết. Nhưng những kinh nghiệm trước dây chưa chắc có thể áp dụng thích hợp cho tương lai. Điều duy nhất bạn có thể chắc chắn là chi phí đầu tư sẽ nhiều hơn hay ít hơn 250.000 USD.

Ước tính các dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh thường bị giới hạn nên thậm chí còn ít chắc chắn hơn. Hãy xem xét cách dòng tiền từ hoạt động kinh doanh được xác định. Người quàn lý dòng sản phẩm này đật ra ba câu hỏi cho phòng tiếp thị:

1.Nhân vién có thé bán được bao nhiêu sàn phẩm mới này

(tính theo đơn vị sàn phẩm) trong mỏi kỳ hạn của 5 nầm tiếp theo?

2.Doanh thu thuần của chúng ta cho mổi lần bán là bao nhiêu?

3.Chúng ta bò ra bao nhiêu ngân sách tiếp thị để bán được hàng theo giá đó?

Người quàn lý này đồng thời phải có dược ước tính chi phí nguyên vật liệu, nhân công và sản xuất đơn vị sản phẩm từ bộ phận sàn xuất. Trong thực tế, nhà quàn lý sản phẩm mới phải triển khai một báo cáo thu nhập "mini" chỉ tiết. Bản báo cáo này phải giải thích chi tiết doanh thu và chỉ phi (như chi phí nguyên vật liệu, nhân công, tiếp thị, và tất cả các chi phí khác) liên quan đến dòng sản phẩm mới trong khoảng thời gian là 5 năm theo phần tích. Số doanh thu và chi phí này chính là dòng tiền trong quá trình hoạt động.

Kết hợp chúng với nhau, những dòng tiền ước tính hàng nãm này trong quá trình hoạt động sẽ dược dùng đé xác định NPV của dự án. Rõ ràng là ở đây có rất nhiều giả định và lý do để sai sót - đặc biệt là khi người ta cố dự đoán doanh thu cao hơn trong tương lai. Thậm chi có thể xảy ra khả nâng doanh số cúa dòng sản phầm mới sẽ tiêu diệt doanh số của dòng sản phẩm hiện tại. Kết quả là các đối thủ của khoản đầu tư dậc biệt này có thể tìm ra nhiều cơ hội để nhảy vào, và những người đưa ra quyết định giàu kinh nghiêm thường khảng khăng dự báo doanh số và ước tính chi phí khả dè dặt.

Tuy nhiên, một bàn phân tích NPV cẩn thận dựa trên các giả định có cơ sở là một công cụ ra quyết định hiệu quả, và tất nhiên nó sẽ tốt hơn so với những giải pháp thay thế khác. Giá trị của nó sẽ được nâng lên nếu NPV của một khoán đầu tư được tính đến trong các trường hợp tệ hại nhất, trường hợp có khả năng xảy ra nhất, và trường hợp tốt đẹp nhất. Phương pháp này sẻ nắm bắt được phạm vỉ quan điểm rộng lớn hơn trong một tổ chức về doanh số dơn vị sàn phẩm trong tương lai, các chi phí sàn xuất khác nhau và các giả định khác.

Tình huống nghiên cứu: Vượt khỏi hiện giá thuần

Farnsworth Dabble, phó chú tịch phát triển sản phẩm của Công ty Amalgamated, đang đàm nhặn việc thuyết trình đê xuất cho dòng sán phẩm mới trưởc ban lảnh đạo. ỏng hướng sự chú ý cúa người nghe vào các dòng tiên trong 5 năm mà ông cùng các đồng nghiệp của minh đã dự báo tử dòng sãn phẩm mởi được để xuất. "Và như vậy các anh có thế tháy rằng chúng tỏi dự báo dỏng tiền âm vào mói nẳm trong hai năm đâu cúa dựãn, chủ yếu là do chi phí nghiên cứu và phát triển củng như đâu tư sãn xuát. Nhưng trong ba năm tiếp theo, chúng tòi dự báo dòng tièn thuận lợi, đặc biệt là nếu chúng ta bán dòng sản phẩm cùng các hạng mục sàn xuất vào cuối thời hạn 5 năm."

Dabble tiếp tục giãi thích các giá định được nêu ra khi xác định những dòng tiền này, những cuộc tranh căi nội bộ đằng sau ván để đó vã nguyện vọng của nhóm õng. ỏng kết luận với vé hài lòng: "Các anh cũng có thế thấy ràng dòng sán phẩm được đè xuất có hiện giá thuán dương".

Giám đốc tài chính là người phân ứng trước tiên: "Thétỷsuắt thu nhập nội bộ của dự án nây lá gi?”.

Dabble sứng người. Tỳ suất thu nhập nội bộ ư? ông đã nghe thuật ngữ này trước đày vã cùng hiểu ý nghĩa của nó, nhưng õng chưa có khái niệm nào về cách tinh toán th ực té hoặc trả lời lại cãu hỏi của giám đốc tài chính. Cuối cúng, ỗng buộc phái thổt ra ba từ kinh khùng mà ông không bao giờ muốn: "Tòi khỏng biết".

TỶ SUẤT THU NHẬP NỘI BỘ

Tỷ suất thu nhập nội bộ (IRR) là một công cụ nữa mà các nhà quản lý có thể sử dụng để quyết định có nên tập trung toàn lực cho một cơ hội dầu tu' cụ thể, hay phân loại tính hấp dẳn của nhiều cơ hội khác nhau. IRR được dịnh nghĩa là tỳ suất chiết khấu mà tại đó NPV của một khoản đầu tư bằng 0. Chúng ta hảy xem IRR có nghĩa là gì trong trường hợp phức tạp của dự báo dòng tiền của Amalgamated cho sàn phẩm mửi:

Như đã tính toán từ trước, NPV của các dòng tiền này được chiết khấu 10% là dương Ó9.8OO USD. Điều đó nói lên rằng những con Số này sẽ trang trải chi phí vốn của Amalgamated (10%) và sê góp một giá trị hiện tại phụ thêm của 69.800 USD. 1RR còn cho chúng ta biết nhiều điều nữa. 1RR có được tì suất chiết khấu và khoản góp thêm giá trị hiện tại trong một con số đơn giản. Để tính IRR, chúng ta cần xác định tỷ suất chiết khấu sẽ làm giảm NPV đến mức chinh xác bằng 0. IRR chính là tỳ suất chiết khấu đó.

Ngay lập tức chúng ta biết rằng 1RR trong ví dụ trên phải cao hơn 10% vì dòng tiền được chiết khấu 10% tạo ra NPV dương. Nhưng nỏ sẽ cao hơn bao nhiêu? Nếu có phương tiện và thơi gian, chúng ta có thể tính được IRR thông qua một quá trình lặp đi lặp lại sử dụng các tỷ suất chiết khấu ngày càng cao hơn. Cuối cùng, chúng ta sẽ có một kết quả tạo ra NPV bằng 0. Tuy nhiên, máy tính và các bảng tính điện tử sẽ giúp chúng ta tính toán 1RR dẻ dàng. Tất cà những gì cần làm là nhập giá trị của mỗi dòng tiền và tìm lời giãi cho tỷ suât chiết khấu (i). Tính toán IRR dựa vào cùng một công thức đại số như tính toán NPV. Với tinh toán NPV, bạn biết dược tỷ suất chiết khấu, hoặc tỳ suất hoàn vốn mong muốn, và giải được biểu thức cho NPV của các dòng tiền tương lai. Trái lại, với IRR, NPV được lập ở mức 0 và tỷ suất chiết khấu không xác định được. Biểu thức này tìm lời giải cho tỷ suất chiết khấu. ĐỐI với dự án của Amalgamated, IRR khoáng 17,7%.

Thông thường, khi IRR cao hơn chi phí cơ hội (mức sinh lời dự kiến trên khoản đầu tư tưong tự) của vốn được yêu cầu, thì khoản đầu tư được tính đến này nên dược thực hiện. Bạn có thể dùng tỳ suất rào của công ty làm mục tiêu IRR. Tỷ suất rào là tỷ suất hoàn vốn nhỏ nhất mà tất cả các khoản đầu tư cho một doanh nghiệp cụ thề phải đạt được; tỳ suất này thường được các giám đốc tài chính quy định. IRR của một vụ đầu tư được tính đến phái vưọt tỷ suất rào thì các công ty mới xúc tiến dự án được.

Tý suất rào và chi phí sử dụng vốn

Chúng ta đã định nghĩa tỳ suắt rào là tý suất hoàn vốn tói thiểu mà tất cà các khoán đẳu tư cho một doanh nghiệp cụ thé phái đạt được. Chi phí sứ dụng vốn cúa công ty co ý nghĩa rỏ ràng hơn. Nỏ là chi phí bình quàn gia quyên của cac nguồn vốn khac nhau cúa tổ chức: cà nợ và chủ sở hữu.

Mọi ngưòi đéu hiểu rằng vốn nợ mà các cổng ty sứ dụng đều có một chi phí gọi là lãi suất phải trá cho cãc trái phiéu và các giáy nợ khác. Những người không thuộc lĩnh vực tái chinh ít khi nghĩ rằng vốn góp của các chủ sờ hữu là chi phí thực, nhưng thựctế đúng như vậy. Chi phí nãy lá chi phí cơ hội - tức là phán mà các cố đông có thế kiém đượctrẽn phán vốn của minh nếu họ đáu tưvào cơ hội tốtthứ hai ờcùng một mức rủi ro. Ví dụ, nếu bạn có 100.000 USD tiền đầu tư vào cổ phiểu Cóng ty XYZ - một cõng ty có giá cổ phiểu hay dao động bátthường, chi phí cơ hội của bạn cho sổ vốn đó có thể là 14% - tỳ lệ sinh lời mà bạn có thể đạt được cho một vụ đầu tư khác có mức rúi ro tương đương. Vi vậy, đói với một cõng ty lớn vá ổn định, chi phí cơ hội của cổ đông có thế là 10%; còn đối với một cõng ty công nghệ cao vã khá rúi ro thì chủ sở hừu có thế trông đơi tỳ lẽ sính lời 18%.

Trong phạm vì cuổn sách náy, chúng tỏi không để cãp phương pháp tinh chi phí vốn cho cãc loại hinh doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, nói một cách đơn giản thì chi phí vốn lá chi phí binh quân gia quyên cứa các nguồn vốn khác nhau cúa tổ chức.

Từ quan điềm thực tế đó, ban có thế cân bảng chi phí vốn của còng ty với tý suất rào đã đè cập trong phần NPV. Giám đốc tài chính có thể cung cáp con só này nhưng ho sẽ điẻu chinh tỳ suất rào lên cho các dự án co mức rùi ro táng dần.

Tỳ suất rào hợp lý cho một doanh nghiệp là gì? Tỳ suất này dao động tùy theo từng công ty. Thông thường, tỷ suất rào được lập trên mức có thể đạt được từ một khoản đầu tư không rủi ro, chẳng hạn như trái phiểu kho bac. Trong thực tế, bạn có thể tinh đến tỳ suất rào theo cách sau:

Tỳ suất rào = Tỷ suất không rủi ro + Tiền phản ánh rủi ro của doanh nghiệp

Giống như bất cứ nhà đầu tư nào, một doanh nghiệp mong muốn dược đền đáp xứng đáng cho sự không chắc chắn mà họ đã chịu. Về bản chất, các dòng sản phẩm mới hoặc các hoạt động khác có nhiều yếu tố không chắc chắn. Vì lý do đó, các doanh nghiệp đòi hỏi các dự án tương lai phải chì ra được sự hứa hẹn khả dĩ.

Một số công ty sử dụng các tỷ suất rào khác nhau cho các loại đầu tư khác nhau, với các khoản đầu tư rủi ro thấp thì tỷ suất vào phải thấp hơn mức dược áp đặt cho loại đầu tư rùi ro cao hơn. Ví dụ, một còng ty có thể yêu cầu rằng, để thay thế dây chuyền lắp ráp hiện tại hay các bộ phận thiết bị chuyên dụng phải sử dụng tỷ suất rào là 8%, nhưng mở rộng dòng sản phẩm hiện tại thì phải sử dụng tỳ suất rào là 12%. Sự phát triển của dòng sản phẩm mới vần còn rủi ro cao có thể đòi hỏi tỷ suất rào là 15%.

PHÂN TÍCH ĐỘ NHẠY

Mỗi dự báo kinh doanh phải bao gồm từ một hoặc nhiều già định. Khi đề xuất một dòng sàn phẩm giá treo áo mới, các nhà quản lý của Amalgamated đả rất tự tin khi cho rằng các dại lý của họ sẽ trả X đô la cho mồi đơn vị sản phẩm, rằng chi phí nguyên liệu cho mỗi đơn vị sản phẩm là Y đô la, và rằng khoản đầu tư cần có để đạt được kết quả tốt đẹp lúc ban đầu là z đô la. Những con số này chỉ là một số trong nhiều giá định.

Điều gì sẽ xảy ra nếu một hoặc nhiều giả định không chinh xác? Phân tích độ nhạy sẽ giúp bạn đặt càu hòi đó và thấy dược sự phân nhánh của các thay đổi cao hơn trong các giả định tổn tại trong một dự án cụ thé.

Công ty Amalgamated mong muốn dòng sàn phẩm giá treo áo mới phát sinh dòng tiền mặt 70.000 USD mồi năm bắt đâu từ năm khởi đầu dự án. Nhưng nếu một biến số nào đó trong viễn cảnh này thay đổi, nó sẽ tác động đến đánh giá tổng thể vể cơ hội đầu tư như thế nào?

Charles Peabody, phó chủ tịch phụ trách bộ phận Giá treo Nhánh gạc của Amalgamated, dự báo dòng tiền hàng năm 70.000 USD trong 5 nàm như trong ví dụ về giá trị hiện tại ban đầu của chúng ta. Natasha Rubskaya, giám đốc tài chính của công ty tỏ ra ít lạc quan hơn. Cô nghĩ rằng Peabody đã ước tính quá thấp chi phí tiếp thị cần thiết để hỗ trợ dòng sản phẩm này. Cô dự đoán dòng tiền hàng nãm là 45.000 USD. Sau đó đến lượt Theodore Small, phó chú tịch điều hành của Amalgamated phụ trách mảng phát triển kinh doanh mới đưa ra dự báo. Là người lạc quan, ông tin rằng loại giá treo áo này sẽ bán chạy và đem lại dòng lợi nhuận hàng năm là 85.000 USD.

Công ty Amalgamated bên thực hiện phân tích tính nhạy cảm cho cả ba giả thuyết lợi nhuận này. Hiện giá thuần của Peabody là 15.355 USD, của Rubskaya là một số âm: -79.415 USD, và của Small là 72.217 USD.

Nếu Rubskaya đúng, loại giá treo áo này sẽ không đáng để đầu tư. Tuy nhiên, nếu một trong hai người kia đúng, vụ đầu tư này sẻ đáng giá, và dì nhiên sẽ còn đáng giá hơn nửa nếu dự báo của Small đúng. Đáy là lúc cần phải xét đoán. Nếu Natasha Rubskaya là người ước tính giòi nhất trong ba người, thì hội đồng quản trị cũa Amalgamated có thể đánh giá cao ước tính của cô về tiềm nàng lợi nhuận của dòng sản phẩm này. Tuy nhiên tốt hơn là công ty nên phân tích chi phí tiếp thị chi tiết hơn. Dù áp dụng cách thức nào đi nửa thì phân tích độ nhạy cũng sẽ cho hội đồng quàn trị cái nhìn thấu đáo hơn về vụ đầu tư và việc nó bị tác động như thế nào bởi nhiều thay dổi khác nhau trong giả định. Các chi phí bất thường khác, hoặc thay đổi trong những biến số khác, có thể được xác định dẻ dàng.

Điểm bất đầu để phân tích độ nhạy là những giả định. Nếu bạn đang nhìn vào phân tích hòa vốn thì hày hướng sang giả định của bạn về mổi thành phần chính quan trọng sau:

•Định phí và biến phí. Bạn có chắc chắn rằng ước tính của bạn về các chi phí này đúng mục tiêu không? Hăy hòi ý kiến của những người khác về vấn đề này và cô gáng lập một phạm vi chi phí phù hợp. Các ước tính điểm hầu như luôn luôn sai.

•Lãi thu về. Lãi thu về trên một đơn vị sản phẩm được dựa trén giá bán ít hơn là trên biến phí. Vì vậy, nếu bạn đang xem xét một sản phẩm hay dịch vụ mới, có khả năng là giá bán vản đang được thử nghiệm. Hãy đặt các câu hỏi về tính hợp lệ của già định đó. Nếu sản phẩm hay dịch vụ của bạn không có gì khác biệt so với thị trường thi giá mà người mua dà bỏ ra có thể là một hướng dẩn đáng tin cậy. Còn nếu sàn phẩm hay dịch vụ của bạn là những mặt hàng mới mẻ, bạn nên có sự dự đoán liên quan đến việc quyết định giá bán - thậm chi nếu công ty bạn tiến hành một cuộc nghiên cứu khách hàng. Bạn củng nên lập một phạm vi giá bán phù hợp cho sản phẩm hay dịch vụ mới của bạn.

Bạn có thể thực hiện phân tích độ nhạy này để tính hiện giá thuần. Trong vi dụ của Công ty Amalgamated, bạn nên quan sát kỹ hoTi các dòng tiền dương được dự đoán từ năm 1 đến nám 5. Hầu hết mọi ngưòi không thể dự đoán chính xác các dóng tiền cho năm tới. Vì thế dự báo 70.000 USD mỗi năm của Charles Peabody có thể không đáng tin cậy. Nghiên cứu cần thận có thể giúp bạn thấy được một phạm vi các dòng tiền có thể xảy ra, và mở rộng qua từng nàm, như được trình bày sau đây.

Một lần nữa, bạn có nhiều khả năng tính đúng nếu bạn dự báo các dòng tiền tương lai là những phạm vi kết quả có thề xảy ra. Khí bạn xác định phạm vi các dòng tiền có thể xày ra cho từng năm phân tích, hày tính hiện giá thuần trong trường họp tốt nhất, tệ nhắt và có khả năng xảy ra nhất. Điều này sẽ giúp các nhà điẻu hành ra quyết định đúng đắn hơn, đồng thời giúp mọi người hiểu được giả định nào sẽ tự thực hiện hay phá vở đầu tư. Các già định này có thể là giá bán, sự lựa chọn thời gian để tung ra sản phẩm mới, hay chi phí nguyên liệu thô. Sau đó cấp quản lý có thể tập trung thời gian và năng lực để đưa ra các dự báo chính xác hơn cho từng giả định. Và khi các dự án này đi vào hoạt động, cấp quản lý sẽ biết rằng họ phải quan tâm nhiều nhát cho những điểm quan trọng này.

LỢI TỨC GIA TĂNG

Công cụ cuối củng được đề cập ở đây là một công cụ tài chính được nhiều doanh nghiệp sử dụng từ đầu thập niên 1990. Công cụ này giúp cho các cổ đông và nhà quàn lý nhận thức tốt hơn về doanh nghiệp cũng như hiệu suất hoạt động cúa bộ phận kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp sừ dụng công cụ này làm thước đo để khen thưởng cấp quàn lý. Trong nhiều khía cạnh, nó liên quan đến khái niệm hiện giá thuần và tỷ suất thu nhập nội bộ mà chúng ta đã đề cập. Công cụ đỏ được gọi là lợi tức gia tăng (EVÀ).

Trong nhiều năm, các giám đốc điẻu hành và các nhà quản lý phòng ban đã tự khen ngợi minh về việc tạo ra lợi nhuận trên báo cáo thu nhập. "Công ty (phòng ban) của tôi lại có được một năm hoạt động có lợi nhuận khác", họ trầm trồ như vậy. Họ đã là những người hùng. Các chuyên gia tư vấn tài chính Joel Stern và Bennett Stewart đã phân đối nhiều vị điều hành trong số này vào cuối thập niên 1980. Chắc chán là những nhà điều hành này đã tạo ra lọi nhuận trên sổ sách kế toán song đó không phải là những lọi ích kinh tế thực sự. Lý do của sự trái ngược này là vi họ không nhận ra được một chi phí quan trọng - chi phí vốn được dùng trong hoạt động kinh doanh.

Nói một cách đơn giản, lợi tưc gia tăng là lợi nhuận hoạt dộng ròng sau thuế trừ đi chi phí vốn dùng để có được lợi nhuận dó:

Lợi tức gia tăng (EVA) = Lợi nhuận hoạt động thuần sau thuế - (Vỏn sừ dụng X Chi phí sử dung vốn)

Do không tính đến chi phí vốn, nhiều doanh nghiệp dường như có lãi ngay cà khi họ làm tiêu hao tài sản của cổ đông.

Nhưng thực tế thì doanh nghiệp lại hoạt động trong thua lỗ, trừ khi họ thu hồi được một lợi nhuận cao hơn chi phí vốn. Doanh nghiệp có thể trả thuế và báo cáo lọi nhuận trong bảng báo cáo thu nhập, nhưng vẫn hùy hoại giá trị cổ phiểu nếu đạt được mức thấp hơn chi phí vốn. Và nhiều doanh nghiệp dường như có lài đang làm như vậy. Bằng cách đưa mọi chi phí vốn vào tính toán, bao gồm cả chi phí vốn chủ sở hữu, lợi tức gia tăng sẽ tinh giá trị tiền tệ mà một doanh nghiệp - hay một phòng ban - tạo ra hay tiêu diệt vào bất kỳ thời kỳ tính toán nào.

Lợl tức gia tăng vừa là công cụ thẩm định các dự án mới vừa là tiêu chuẩn đánh giá và khen thường hiệu suất hoạt động của cấp quản lý. Khi dùng EVA làm công cụ thẩm định, chúng ta hỏi: "Dự án này có làm tăng lợi tức không?”. Bằng cách dự báo tác động của một dự án mới hay một vụ đầu tư mới đối với thu nhập hoạt động thuần sau thuế, và trừ đi chi phí sử dụng vốn, ta có thể xác định được lợi tức gia tăng hay giá trị bị mất đi. Lợi tức gia tăng khuyến khích các nhà quản lý nhìn lại việc sử dụng vốn trong bộ phận của họ và hỏi: “Việc sử dụng số vốn đó có thu hồi lại được ít nhất là toàn bộ chi phí hay không?”. Họ bắt đầu xem xét kỹ những tài sản mà mọi người thường nghỉ là hàng hóa miền phí: bộ truyền tải, máy móc, nhà xưởng, chuyền lắp rắp... Và họ sẽ nhận ra rằng công ty sẽ luân chuyển những tài sản đó tốt hơn và đầu tư lại tiền thu được vào các hoạt động có tỷ lệ sinh lời cao hơn.

TÓM TẮT

Chương này đã trình bày các công cụ tài chính giá trị nhất cho các chuyên gia phân tích và nhà quàn lý doanh nghiệp: hiện giá thuần, tỳ suất thu nhập nội bộ, lợi tức gia tăng, và nhiều khái niệm liên quan khác. Những công cụ này tối ưu hơn so với thời gian hoàn vốn và tỷ lệ hoàn vốn đầu tư, vốn không nhận biết được giá trị thời gian của dòng tiền hoặc chi phí vốn của doanh nghiệp (hay tý suất rào). Tóm lại, đặc điểm của các công cụ này là:

•Hiện giá thuần (NPV) là giá trị tiền tệ ngày nay của dòng tiền dương hay âm trong tương lai được chiết khẩu theo lãi kép hàng nám. Bạn có thể dùng phân tích NPV để ra quyết định chính xác và hiệu quả hơn.

•Tỳ suắt thu nhập nội bộ (IRR) là một công cụ khác mà bạn có thể sử dụng để quyết định liệu có nèn theo đuổi một cơ hội đầu tư cụ thể hay không, hay xếp hạng mức độ ước muốn của nhiều cơ hội khác nhau. IRR là tỷ suất chiết khấu mà tại đó NPV của một cuộc đầu tư bằng 0.

•Lợi tức gia tăng (EVA) là thu nhập thuần sau thuế trừ đi chi phí vốn dùng dể có được thu nhập dó. Nhiều công ty dùng EVA làm tiêu chuẩn đánh giá hoạt động kinh doanh, đầu tư và hiệu suất hoạt động. Cùng giống như hiện giá thuần, lợi tức gia tảng buộc các nhà quàn lý phàỉ tính dên chi phí sử dụng vốn trong các quyét định của họ.

Cho dù bạn đang cân nhấc phát triền một sản phẩm mới, trang bị một tài sản mói hay bất kỳ loại đầu tư nào khác, những công cụ có giá trị thời gian này có thể hỏ trợ đáng kể các quyết định của bạn. Thậm chí chúng có thể giúp bạn xác định giá trị tài sản, một chủ để mà chúng ta sẽ đề cập trong chương kế tiếp.

8. CÁC KHÁI NIỆM THẨM ĐINH

Đánh giá cơ hội

Nội dung chính:

•Các phương pháp thẳm, định dựa trên tài sản

•Các phương pháp thấm định dựa trên thu nhập

•Dừng luồng tiền chiết tính để thấm định

Dù bạn đang mua hay bán một tập đoàn quốc tế, một bộ phận kinh doanh, một nhà hàng hay một cổ phiểu, thì câu hỏi “Giá trị của nó là gì?” luôn lấn át những câu hôi khác vì lý do rất chính đáng. Tỷ lệ sinh lời từ một công ty phát triển hay một cổ phiểu tát có khả nàng gây thất vọng nếu nó được mua với giá quá cao. Tương tự, việc đánh giá thấp giá trị một yếu tố trong giao dịch kinh doanh có thề khiến tiền bạc cúa chủ sờ hửu đội nón ra đi.

Việc thẩm định một doanh nghiệp dang phát triển - dù lớn hay nhò - đẻu không dề dàng và khó có kết quả chính xác. Tuy nhiên, lĩnh vực tài chính đã phát triển những phương pháp tiếp cận giá trị. Chương này sẽ giới thiệu cho bạn một vài phương pháp.

Nhưng trước khi bắt dầu, chúng ta cần lưu ý một sô' điểm cần thận trọng. Giá trị thực cúa doanh nghiệp không bao giờ có thể nhận biết với sự chắc chắn. Sự thiểu chác chắn này là kết quả của hai vấn để. Thứ nhất, các phương pháp thẩm định thay thê không đưa ra cùng kết quã, ngay cà khi được tính toán ti mi. Thứ hai, sản phẩm của phương pháp thẩm định chi tốt như dữ liệu và những ước tính mà chúng ta đem lại cho chúng, và những sô' liệu này thường không hoàn chinh hay không đáng tin cậy. Vi dụ, một phương pháp thẩm định phụ thuộc nặng nề vào những ước tính về dòng tiền tương lai. Trong những trường họp tốt nhất, các ước tính này cúng chi tương đối chính xác. Còn trong trường hợp tệ nhất thì chúng khác xa thực tế.

Một cân nhắc khác là một công ty có thể xứng đáng với những khoản tiền khác nhau đôi với những bên khác nhau.

Những khách hàng tương lai khác nhau sẽ ấn định những giá trị khác nhau cho cùng một loại tài sản. Chẳng hạn, nêu bạn là người sưu tập sách đã có những ấn bản đầu tiên của mọi cuốn tiểu thuyết Hemingway ngoại trừ cuốn Chuông nguyện hồn ai, thì đối với bạn cuốn sách đó sẽ giá trị hơn nhiều so với những người sưu tập sách khác chì có một hoặc hai bàn ln đầu tiên của sách Hemingway. Tại sao vậy? Đối với bạn, việc có được một bộ sách hoàn chinh giá trị hơn là có nhiều cuốn riêng lè. Các công ty cũng nhìn vào việc thu nhận này với một quan điểm tương tự. Chẳng hạn, việc mua lại một công ty nhỏ, công nghệ cao, có thể đem lại cho người mua công nghệ cần thiết để làm đòn bẩy cho các hoạt động khác. Điều này phần nào giải thích lý do tại sao nhiều công ty được mua với giá cao hơn giá cổ phiểu hiện tại trên thị trường. Những doanh nghiệp nhỏ và được tổ chức chặt chê thường nhờ đến các nhà thẩm định chuyên nghiệp khi giá trị của họ phải được thiết lập đé bán, nhằm xác định giá trị cổ phiểu khi ủy thác quyền sở hữu cổ phiểu của nhân viên được sử dụng, hay vi một mục đích nào khác. Khi những doanh nghiệp lớn và giao dịch công khai hay các phòng ban của họ cần thẩm định, các nhà điều hành thường nhờ đến một hãng kế toán dịch vụ đa dạng, các hảng tư vấn hay ngân hàng đầu tư. Tuy nhiên, một nhà quàn lý sáng suốt nên hiểu bàn chất của các phương pháp thẩm định khác nhau, cùng như những điểm mạnh và điểm yếu của chúng.

Các vấn đề rắc rối về thẩm định thường nảy sinh trong bối cành các doanh nghiệp được tổ chức khép kín - tức là các doanh nghiệp chi có một vài chủ sở hữu - hoặc trong việc mua bán một bộ phận kinh doanh của một công ty công ích. Nhưng doanh nghiệp này không giao dịch cổ phiểu rộng răi. Nhiều thị trương giao dịch công khai vể quyẻn sở hữu, như NASDAQ hay Thị trường Chứng khoán New York, làm cho giá trị rõ ràng hơn. Mỗi ngày việc mua bán ở những thị trường này lập ra giá theo cổ phần của một công ty. Và giá đó, nhân với số cổ phần còn tồn, sẽ đem lại một co' sở ước tính họp lý giá trị công ty tại một thời điềm.

Nghiên cứu tình huống: Giá trị mua lại công ty

E-mail đáu tiên trong ngày vừa xuất hiện trên màn hình máy tinh cúa bạn và được đánh dắu "khẩn". Đây là thư của sép bạn, tống giám đốc bộ phận vá giám đỏc điều hành: "Chung ta sẽ họp váo chiêu mai luc 2 giờ tại phòng hop của hội đống quân trị đé thảo luận về phương án mua lại Cóng ty Amalgamated mà chúng ta tin ràng sẽ phủ hợp chién lược vơi dóng sàn phẩm đồ gồ nội thát vá vãn phòng hiện tại cua chúng ta. Hãy chuán bị đé bàn bạc về vẩn để thẩm định.1'

Bạn biét ró Cõng ty Amalgamated và cá Angus McDuff - nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành của còng ty ấy. Cách đây không lâu tờ Furniture tìmes đã đãng câu chuyên về nhà lãnh đạo náy. Có thế càu chuyện áy đã thỏi thúc còng ty của bạn quan tám đến việc mua lại. Dựa trên uy tin, kinh nghiệm của McDuff cũng nhưthõng tin lá cóng ty náy được tổ chức hoạt động khép kín bới gia đình McDuff, cac nhan viên chính vá các vị giám đóc đã vé hưu, bạn cho rằng Amalgamated đã đến lúc bán đi. Đây có thế là một cơ hòi tót, nhưng bạn không chác chán làm thế nào đế tiếp cận ván để thấm định trong cuộc hop ngày mai.

THẨM ĐỊNH DỰA TRÊN TÀI SẢN

Một cách để thẩm định doanh nghiệp là xác định giá trị tài sản của doanh nghiệp. Sau đày là bôn phương pháp thầm định dựa trên tài sản: giá trị sổ sách của vốn chù sờ hữu, giá trị sổ sách điều chinh, giá trị thanh lý, và giá tạ thay thế.

Giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu

Giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu là phương pháp thẩm định đơn giản nhất và sử dụng bảng cân đối kế toán làm nguồn thông tin chính. Sau đây là công thức:

Giá trị sổ sách cũa vốn chù sở hữu = Tổng tài sản - Tổng nợ phái trả Để thử công thức này, hãy xem bảng cân dối kế toán của Công ty Amalgamated được trình bày ở chương 1. Bâng 1-1 cho thấy tổng tài sản bằng 3.Ó35.000 USD, trong khi đó tổng nợ phải trả là 1.750.000 USD. Sự chênh lệch này - tức giá trị sổ sách của vốn chủ sờ hữu - là 1.885.000. Chú ý rằng con số này cũng chính là tổng vốn của chù sờ hữu. Nói cách khác, lấy giá trị tài sản doanh nghiệp trên bảng cân đối kế toán (tữc giá trị sổ sách) trừ đi sô’ tiền nợ và các nghĩa vụ tài chính khác của công ty, bạn có được giá trị vốn chú sở hữu.

Phương pháp tính giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu này thật dễ dàng và nhanh chóng. Và chẳng có gì lạ khi nghe các nhà diều hành trong một ngành công nghiệp cụ thể tinh toán thô giá trị của công ty mình theo giá trị sổ sách của vốn chù sờ hửu. Ví dụ, một chủ sờ hửu có thề cho rằng công ty mình ít nhất cùng có giá trị vốn chú sờ hữu trong một thương vụ vì đó là sô’ tiền mà họ đã đầu tư vào doanh nghiệp. Nhưng giá trị sổ sách của vốn chù sở hữu không phải là một hướng dẫn đáng tin cậy cho các doanh nghiệp trong nhiều ngành. Lý do là tài sản đưa vào bảng cân đối kế toán được thể hiện theo chi phí gốc chứ không phải là giá trị thực hiện nay. Giá trị tài sản trên bảng cân đối kế toán cũng có thể khống thực tế vì nhiều lý do khác. Hãy xem tài sản của Công ty Amalgamated:

•Các khoản phải thu có thể không dẫng tin cậy nếu nhiều khoản không thể thu lại dược.

•Hàng tồn phản ánh chi phí gốc, nhưng hàng tồn có thể vô giá trị hoặc kém hơn giá trị được nêu trong bảng cân đối kế toán (tức giá trị sổ sách) do bị hư hỏng hay lỗi thời. Một số hàng tồn cũng có thể bị đánh giá thấp dưới giá trị thực.

•Bất động sản, nhà máy và trang thiết bị khấu hao cũng nên được kiểm tra chặt chẻ, đặc biệt là dất đai. Nếu bất động sản của Công ty Amalgamated được đưa vào sổ sách nãm 1975, và nếu nó nằm ở trung tâm Thung lũng Silicon, thi giá thị trường thực tế bây giờ có thể gấp 10 đến 20 lần con số của năm 1975.

Trên đây chi là một vài ví dụ. Vì nhiẻu lý do, giá trị sổ sách không phải lúc nào cũng đúng như glá trị thị trường.

Giá trị sổ sách điều chỉnh

Điểm yếu của phương pháp giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu đã dần đến sự thừa nhận phương pháp giá trị sổ sách điẻu chinh, nhằm mục đích cố xác định lại giá trị các tài sản trên bảng cân đối kế toán theo các mức thực tế trên thị trường. Hãy xem ành hường của giá trị sổ sách đã điều chinh trong một vụ mua lại có vay nợ hệ thống cừa hàng bán lẻ lớn trong thập niên 1990. Vào thời điểm phân tích, hệ thống cửa hàng có giá trị sổ sách của vốn chủ sở hữu là 1,3 ti USD. Tuy nhiên, sau khi hàng tồn và bất dộng sản được điều chinh theo giá trị đả được thẩm dinh, giá trị của doanh nghiệp nhảy vọt lên đến 2,2 ti USD, tãng Ó9%.

Khi điều chinh giá trị tài sản, điều đặc biệt quan trọng là xác định giá trị thực của bất kỳ tài sản vô hình nào được liệt kê, như sự tin nhiệm của khách hàng và bằng sáng chế. Trong hầu hết trường hợp, sự tín nhiệm của khách hàng là tài sản vô hình trong kế toán khi một công ty mua lại công ty khác với glá cao hơn giá trị sổ sách. Khoản tiền tăng thêm này phải được đặt vào bảng cân đối kế toán là "sự tín nhiệm khách hàng". Nhưng đối với người mua tiềm năng thì những tài sản vô hình không có giá trị.

Giá trị thanh lý

Giá trị thanh lý tương tự như giá trị sổ sách diều chinh. Nó cùng nhàm xác định lại giá trị trên bảng cân đối kế toán theo tiền mặt thực tế sẽ có được nếu tài sản bị thanh lý trong một vụ bán nhanh và mọi khoản nợ phải trả của công ty đã được thanh toán. Phương pháp này thừa nhận rằng nhiều tài sản, đặc biệt là hàng tồn kho và tài sản cổ định, thường không bán được nhiều như lè ra chúng phải bán được nếu vụ mua bán này được thực hiện thận trọng hơn.

Giá trị thay thế

Một số người sử dụng giá trị thay thế để ước tính thô về giá trị. Phương pháp này dơn giản là chi ước tinh chi phí tài sản xuất ra tài sản của doanh nghiệp. Dì nhiên là người mua có thể không muốn tái tạo tất cả tài sản theo giá bán của một công ty. Trong trường hợp này, giá trị thay thế có ý nghĩa hơn giá trị mà người mua sẽ đặt ra dối với công ty minh.

Các phương pháp thẩm định dựa trên tài sản khác nhau đã được trình bày ở đây nhìn chung có một sô' điểm mạnh và điểm yếu. Một mặt, các phương pháp này dẻ nắm bắt, tính toán và ít tốn kém. Tuy vậy, cả phương pháp giá trị sổ sách của vốn chú sờ hữu lẫn giá trị thanh lý đều không phản ánh được giá thị trường thực tế của tài sản. Và tất cá các phương pháp trên đều không thừa nhận giá trị vó hình của doanh nghiệp, vốn là nền tảng chủ yếu cho sự 1ÓT1 mạnh của doanh nghiệp: kỷ năng, kiến thức của nguồn nhân lực và danh tiếng.

THẨM ĐỊNH DỰA TRÊN THU NHẬP

Một phương pháp khác để thẩm định giá trị một công ty là chuyển thành vốn các khoản thu nhập của công ty đó. Đỉẻu này được thực hiện bằng cách nhân con số thu nhập trong báo cáo thu nhập với một hệ số nào đó. Có nhiều phương pháp thầm định dựa trên thu nhập; mòi phương pháp có những đặc tính, sự phức tạp riêng.

Hệ số thu nhập

Đối với một công ty tham gia sàn giao dịch chứng khoán, giá cổ phiểu hiện tại nhân với số cổ phiểu còn tồn sẻ thể hiện giá trị thị trưòng của vốn chủ sờ hửu công ty đó. Cộng vào giá trị khoản nợ của công ty, bạn có tổng giá trị của doanh nghiệp. Hãy nghĩ về điều đó theo cách này: Tổng giá trị của một công ty là vốn của chủ sở hữu cộng với nợ còn tồn. Tại sao lại cộng vào nọ? Hày xem trường hợp ngòi nhà của bạn. Khi bạn chuẩn bị bán cân nhà, bạn không đặt giá ở mức vốn của bạn trong bất động sản đó. Giá trị của nó là tổng nợ còn tồn và lài vốn của bạn. Tương tự như vậy, giá trị của một công ty là vốn chủ sở hữu của các cổ đồng cộng với nợ phải trả. Đây thường dược xem là giá trị doanh nghiệp.

Đối với một công ty tham gia sàn giao dịch có cổ phiểu được đật giá theo thị trường mỏi ngày làm việc, việc định giá vốn chủ sở hửu thật đơn giản. Nhưng với một công ty khép kin có giá cổ phiểu thường không được biết đến vì không tham gia giao dịch bán cổ phiểu cho công chúng thì sao? Chúng ta có thể ưó'c tính giá trị bằng cách dùng một hệ số giá - lãi cổ phần (thường được gọi là hệ số P/E) của các doanh nghiệp tương tự tham gia sàn giao dịch công khai. Phương pháp giá - lãi cổ phần bắt đầu bằng công thức:

Giá cổ phần = Lãi cổ phán hiện tại X Hệ só

Chúng ta tính hệ số này từ các công ty tương ứng tham gia sàn giao dịch như sau:

Hệ số = Giá cổ phán / Lợi tửc hiện tai

Như vậy, nếu cổ phiểu của Còng ty XYZ dược giao dịch với giá 50 USD mỏi cổ phiểu và lợi tức hiện tại là 5 USD mỏi cổ phiểu, thi hệ số này là 10. Theo cách nói của thị trường chứng khoán, chúng ta nói rằng công ty đang mua bán với mức lợi tức 10 lần.

Có thể sừ dụng phương pháp hệ số này để định giá vốn chủ sở hữu của một công ty không tham gia giao dịch công khai nếu tìm thấy một hoậc nhiều doanh nghiệp tương tự có hệ sổ giá - lãl cổ phần đã được công chúng biết đến. Đây quả là một thách thức vì chẳng có hai doanh nghiệp nào lại hoàn toàn giống nhau cả. Sự dộc đáo, đặc trưng của mỗi doanh nghiệp là lý do tại sao các chuyên gia thẩm dịnh nhìn nhận công việc của minh vừa có tính khoa học vừa có tính nghệ thuật. Để tìm hiểu phương pháp này kỹ hơn, chúng ta hãy quay lại ví dụ về Công ty Amalgamated.

Vì Amalgamated là một công ty tổ chức khép kín, chúng ta không có sẩn điểm chuẩn để đánh giá cổ phiểu của công ty. Nhưng hãy già sừ rằng chúng ta đã xác đinh được một hoặc vài công ty mua bán cổ phiểu với công chúng tương tự như Amalgamated ở hầu hết mọi khía cạnh - cả về ngành nghề lản quy mô. Chúng ta giá sử một trong nhũng hàng đó là Công ty Acme, và hệ số P/E của Acme là 8. Chúng ta củng già sừ rằng các nhà nghiên cứu về giá treo đã khám phá ra rằng một công ty khác vừa được một nhà sản xuát đồ gổ vàn phòng mua lạl cũng với hệ số P/E là 8. Điều này giúp chúng ta tin tường vào hệ số P/E là 8. Với thông tin này, ta hãy nhìn lại báo cáo thu nhập của Công ty Amalgamated đã được trình bày trong chương 1 (bảng 1-2) để thấy thu nhập ròng (lọi tức) là 347.000 USD.

Bằng cách đưa những con số liên quan vào công thức sau, ta ước tính được giá trị của Công ty Amalgamated:

Lợi tức X Hệ só phú hợp = giá trị vốn chủ sờ hứu

347.500 USD X 8 = 2.780.000 USD

Đây chi là giá trị vốn chủ sở hữu của công ty. Để tìm được tổng giá trị "doanh nghiệp" của Amalgamated, chúng ta phải thêm vào tổng nợ chịu lãi của công ty. Bảng 1-1 cho thấy nợ chịu lãi của công ty (nợ ngắn hạn và dài hạn) cho năm 2002 là 1.185.000 USD. Như vây, giá trị cúa toàn doanh nghiệp như sau:

giá trị doanh nghiệp = Giá trị vốn chủ sở hữu + Giá trị nợ chịu lãi

3.965.000 USD = 2.780.000 USD + 1.185.000 USD

Tính hiệu quả của phương pháp nhân hệ số này đối VỚI việc thẩm định phụ thuộc phần nào vào độ tin cậy của con số lọi tức. Chẳng hạn, lợi tức gần đây nhất có thể bị sụt giảm một cách không binh thường do sự xóa sổ hàng tổn đã lỗi thời trước đó, hoặc do bị thổi phồng lên theo vụ mua bán của một công ty con. Vì lý do này, bạn cần tính đến những khoản mục ngẫu nhiên và không tái diẻn theo định kỳ. Tương tự như vậy, bạn nên xem lại chi phí để xác định rẳng những chí phi đó là bình thường - không cao cũng không thấp bất thường. Ví dụ, chi phí sửa chửa và bảo tri thấp bất thường trong một thời gian sẽ làm tăng lợi tức trước mắt song lại dẫn đến chi phí bất thường cho việc bào tri trong tương lai. Tương tự, những vụ mua bán như một vận may từ trên trời rơi xuống, không có khả nãng tái diễn cũng có thể bóp méo bức tranh thu nhập.

ở nhùng công ty nhỏ và được tổ chức khép kin, bạn cần đặc biệt chú ý đến mức lương của các nhà quàn lý đồng thời là chú doanh nghiệp và các thành viên trong gia đinh họ. Nếu nhứng khoản lương này cao hoặc thấp một cách bất hợp lý, cần phải diều chình lợi tức. Bạn cũng nên đánh giá tỷ lệ giảm giá để xác định tính hiệu lực của chúng, và nếu cần thiết, điều chinh phù hợp khoản lợi tức được báo cáo. Đồng thời, bạn cũng nén lưu ý đến những khoản thuế đả làm giảm lợi nhuận.

Hệ số EBIT

Độ tin cậy của phương pháp nhân hệ số để thẩm định phụ thuộc vào sự tương ứng của công ty mà chúng ta cần ước tính giá trị với công ty được dùng để đối chiểu. Trong ví dụ về Công ty Amalgamated, chúng ta căn cứ nhiều vào hệ số lợi tức của Công ty Acme, một cóng ty tham gia sàn giao dịch chứng khoán tương tự với Công ty Amalgamated. Đáng tiếc là cả hai công ty này có thể tạo ra kết quả hoạt động ngang nhau tuy có mức lợi nhuận khác nhau cho các cổ đông của họ. Làm thế nào điều này lại có thé xày ra? Câu trả lời có hai khía cạnh: thứ nhất là cách họ được cấp vốn, thứ hai là thuế. Nếu một công ty được cấp vốn nhiều dưới hình thức nợ, thi chi phí lâi suất của họ sẽ lớn, và những chi phí này sẻ làm giảm tổng số tiền mang lại cho các chủ sở hữu. Tương tự như vậy, thuế của công ty này có thể cao hơn của công ty kia vì lý do nào đó, làm giảm khả năng sinh lợi trong tương lai. Và thuế cũng làm giảm thu nhập sau thuế.

Hày xem xét trường hợp giả thuyết trong bảng 8-1. Chú ý rằng hai công ty này tạo ra lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) như nhau. Nhưng vì Acme vay nợ nhiều hơn và ít đầu tư vốn chủ sở hữu vào tài sản hơn, nên chi phí lài suất của họ cao hơn (350.000 USD so với 110.000 USD). Điều này làm giảm đáng kể lợi nhuận trước thuế thu nhập so với Amalgamated. Ngay cả sau khi mồi công ty trả một tỷ lệ thuế thu nhập như nhau, cuối cùng Acme vản có lọi nhuận sau thuế thấp hom nhiều.

Sự chênh lệch lợi nhuận giữa hai doanh nghiệp này, sẽ tạo ra giá trị vốn chủ sỏ' hữu khác nhau cho cà hai, và phải được điều hòa bằng cách thêm vào các khoản nợ phải trả cho từng công ty. Tuy nhiên, có thể khắc phục vấn để này bằng cách dùng EB1T thay vì lợi tức sau thuế trong quy trình thẩm định. Một số người còn tiến xa hơn một bước và dùng hệ sổ EBITDA. EBITDA là EBIT cộng thêm khoản khấu hao và trả dần. Khấu hao và trả dần là những khoản phi tiền mặt so với thu nhập sau thuế - có xu hưóng tạo ra sự khác biệt giữa hai hãng tương tự nhau. Bằng cách dùng EBITDA trong biểu thức thẩm định, ta có thể tránh dược sự sai lệch có khả năng xày ra này.

PHƯƠNG PHÁP LUỒNG TIỀN CHIẾT TÍNH

Một vướng mác lớn đối với các phương pháp dựa trên thu nhập vừa dược trình bày là chúng được dựa trên hiệu suất hoạt động trước đây - những gì đã xảy ra vào năm trước. Thế nhưng, hiệu suất hoạt động trước dây không có gì dàm bảo cho hiệu suất hoạt động trong tương lai cả. Nếu bạn đưa ra đề xuất mua một doanh nghiệp nhò, ít có khả nàng bạn sẽ đề xuất căn cứ trên khà năng tạo ra lọi nhuận của doanh nghiệp đó trong những nám phía trước. Tương tự như vậy, nếu công ty bạn đang nuôi ý định mua lại Công ty Amalgamated, bạn sẽ ít quan tâm đến những gi mà Amalgamated kiếm được trước đây hơn là những gì có thể kiếm được trong tương lai dưới sự quản lý mới và VỚI vai trò là một bộ phận được sáp nhập vào công ty của bạn.

Chúng ta có thế hướng việc thẩm dịnh dựa trên thu nhập đến tương lai bằng cách dùng một phương pháp thẩm định phức tạp hơn: luồng tiền chiết tính (DCF). Phương pháp thẩm định luồng tiền chiết tính được dưa trên cùng khái niệm giá trị tiền tệ theo thời gian đã được trình bày ở chương 7. Luồng tiền chiết tính xác định giá trị bằng cách tính toán giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai của một doanh nghiệp, bao gồm cả giá trị cuối cùng. Vì những dòng tiền này có săn cho cả ngưòí nắm giữ vốn chủ sởhửu lẫn chủ nợ, nên luồng tiền chiết tính có thề phản ánh giá trị tổng thể của doanh nghiệp hoặc có thể bị giới hạn trong những dòng tiền để lại cho các cổ đông.

Ví dụ, chúng ta hảy áp dụng phương pháp này để thẩm định Công ty Amalgamated, bằng cách dùng những bước sau đây:

1.Quy trình này nên bắt đầu bảng báo cáo thu nhập của Amalgamated, từ đó các chuyên gia tài chính của cồng ty bạn sẽ cô xác (lịnh dòng tiền thực tế hiện tại của Amalgamated. Họ sẽ dùng EBITDA và điều chinh về thuê củng như về những thay đổi trong vốn lưu động. Chi phí vốn cần thiết (không thể hiện trên báo cáo thu nhập) sẻ làm giảm tiền mặt và cùng phải được khấu trừ.

2.Sau đó, các chuyên gia phân tích của bạn sẽ ước tính các dòng tiến hàng năm trong tương lai.

3.Tiếp theo, bạn sẽ ước tính giá trị cuối cùng. Bạn có thể tiếp tục ước tính dòng tiền cũa bạn cho 20 đến 30 nám (một nồ lực đáng ngờ), hoặc bạn có thể tự ý chọn một thời điểm mà bạn sẽ bán doanh nghiệp, rồi sau đó ước tính vụ mua bán này sẽ thu vể lài thực là bao nhiêu (4,3 triệu USD trong năm 4 trong bảng 8-2). Con số lãi thực sau thuê đó sẽ rơi vào dòng tiền cúa nàm cuối cùng. Một giải pháp thay thế khác là bạn có thể dùng biểu thức sau để xác định giá trị hiện tại của một chuồi liên tiếp các dòng tiền hàng năm bằng nhau:

Giá trị hiện tại = Dòng tién/Tỳ suất chiết khấu

Bằng cách dùng những con sô' này để minh họa, chúng ta có thể giả sử rằng dòng tiền của năm cuối cùng là 600 ngàn USD sẽ tiếp diễn vô hạn định (được xem là liên tục), số tiền này, chia cho tỷ suất chiết khấu là 12%, sẽ cho bạn giá trị hiện tại là 5 triệu USD.

4.Tính giá trị hiện tại của từng dòng tiền mỗi năm bằng phương pháp đã trình bày trong chương 7.

5.Tính tổng các giá trị hiện tại để xác định glá trị của toàn bộ doanh nghiệp.

Chúng ta đã minh họa những bước này trong vi dụ thẩm định công ty Giá treo Amalgamated, bằng cách dùng tỷ suất chiết khấu 12% (bảng 8-2). Giá trị tính toán được là 4.380.100 USD. (Chú ý rằng chúng ta đã ước tính sẽ bán doanh nghiệp cho một chủ sờ hửu mới vào cuối năm thứ tư, thu về 4,3 triệu USD.)

Phương pháp luồng tiền chiết tính có nhiều điểm mạnh như sau:

•Thừa nhận giá trị thời gian của các dòng tiền tương lai.

•Định hướng cho tương lai, và ước tính các dòng tiền tương lai theo nhừng gì chù sở hữu mới có thề đạt được.

•Tính đến chi phí vốn của người mua.

•Không phụ thuộc vào các so sánh với những công ty tương tự - mà chắc chắn phải khác về nhiều khía cạnh (chẳng hạn như các hệ số dựa trên thu nhập).

•Dựa trên các dòng tiền thực tế thay vì tính toán giá trị.

Điểm yếu của phương pháp này là nó giả định rằng các dòng tiền tương lai, bao gồm cà giá trị cuối cùng, có thé dược ước tính với độ chính xác hợp lý.

TÓM TẮT

Chương này đã trình bày vấn để thẩm định doanh nghiệp quan trọng nhưng cùng đầy khó khăn, bao gồm ba phương pháp sau:

•Thẩm định dựa trên tài sản. Phương pháp thầm định đầu tiên là dựa trên tài sản: giá trị sổ sách của vốn chủ SỜ hữu, giá trị sổ sách điều chinh, giá trị thanh lý, và giá trị thay thế. Nói chung, những phương pháp này dể tính toán và dẻ hiểu, nhưng lại có một điểm yếu đáng lưu ý. Trừ phương pháp thay thế và phương pháp sổ sách điều chinh, chúng không phản ánh được giá thị trường thực sự của tài sản, ngoài ra còn không thể nhận biết giá trị vô hình của một doanh nghiệp đang phát triển, thường bất nguồn từ nhiều khả năng phát sinh lợi nhuận như kỷ nãng, kiến thức của nguồn nhân lực và danh tiếng.

•Thẩm định dựa trên thu nhập. Phương pháp thẩm định thứ hai được mô tà trong chương này là dựa trên thu nhập: phương pháp P/E, phương pháp EBIT, vả phương pháp EBITDA. Phương pháp dựa trên thu nhập nhìn chung có ưu thế hơn các phương pháp dựa trên tài sản, nhưng lại phụ thuộc vào sự có sẵn các doanh nghiệp có thể so sánh có hệ số P/E đã được biết đến rộng rãi.

•Thẩm định dựa trèn dòng tiền. Phương pháp luồng tiền chiết tính, được dựa trên các khái niệm giá trị tiền tệ theo thời gian. Phương pháp luồng tiền chiết tính có nhiều ưu điểm, quan trọng nhất là định hướng nhìn về tương lai của nó. Phương pháp này ước tính các dòng tiền trong tương lai theo những gì chủ sở hửu mói có thể đạt được. Nó cũng thừa nhận chi phí vốn của người mua. Nhược điểm quan trọng của phương pháp này là khó khăn cố hữu trong việc tạo ra những ước tính đáng tin cậy về các dòng tiền tưong lai.

Tóm lại, những phương pháp thẩm định khác nhau này sẻ dẫn đến những kết quả khác nhau. Ngay cá khi hai chuyên gia giàu kinh nghiệm áp dụng cùng một phương pháp thì vẫn có thể tạo ra nhùng kết quả khác nhau. Vì lý do này, hầu hết các nhà thẩm định dùng nhtều phương pháp để ước tính giá trị thực của một tài sản hay doanh nghiệp.

PHỤ LỤC

Lập ngân sách dựa trên hoạt động

Lập ngân sách dựa trên hoạt động (ABB - Activity-Based Budgeting) là một cách tiếp cận mới đối với quy trình dự thảo ngân sách. Để hiểu được phương pháp này, trước hết bạn phải hiểu việc lập chi phí dựa trên hoạt động (ABC) đã được dề cập ngắn gọn trong chương 3. Bạn không thể lập ngân sách dựa trên hoạt động trú khi công ty bạn có một hệ thống xác lập chi phí dựa trên hoạt động.

Xác lập chi phí dựa trên hoạt động là một cách mới dể phân bổ chi phí các nguồn lực cần dùng đến chi phí như sân phẩm, khách hàng, và kênh phân phối. Theo cách phân bổ chi phí truyền thống, chi phí hành chính được chi định cho sản phám dùng nhũng kích tố chi phí như giờ nhân công làm việc trực tiếp và giờ sử dụng máy. Những chi phí này thưòng được quy vào kích tố số lượng vì những kích tố này giao động tưong ứng với tổng sản lượng. Trở ngại của cơ chế phân bổ chi phí truyền thống là không phản ánh được rằng một số chi phí độc lập với số đơn vị sản phầm được sản xuất trong một mẻ hàng. Trong khi đó, phương pháp lập chi phí dựa trên hoạt động lại tính đến yếu tố rằng các mẻ hàng nhò hơn thường tốn nhiều chi phí sản xuất hơn các mê hàng lớn do chi phí thiết lập, cho dù giờ lao động và sử dụng máy cho mồi đơn vị sản phẩm của cả hai mê hàng có thể như nhau.

Theo phương pháp lập chi phí dựa trên hoạt động, các chi phí như tiền thuê, tiện ích, khấu hao và thù lao trước hết được quy cho các hoạt động và sau đó từ những hoạt động này sẽ tính chi phí các đối tượng sử dụng kích tô chi phí ở mức độ đơn vị sản phẩm, mẻ hàng, sản phẩm, khách hàng và nhà xưởng. Phương pháp lập chi phí dựa trên hoạt động liên quan đến việc tạo ra một điều gì đó. Một hoạt động có thể là bất kỳ sự kiện, nhiệm vụ hay một bộ phận làm việc nào có một mục đích cụ thể. Ví dụ: Bộ phận Giá treo Nhánh gạc của Cóng ty Amalgamated đang thực hiện các hoạt động như sau:

•Mua nguyên vật liệu

•Chuẩn bị nguyên vật liệu

•Lên lịch sản xuất

•Kiểm tra sản phẩm

•Đóng gói sản phẩm

Những hoạt động này được hỗ trợ bởi các hoạt động của cấp quàn lý như:

•Tuyển nhân viên mới

•Đào tạo nhân viên

•Quản lý mạng máy tính

•Quản lý lương

•Chuần bị thông tin thuế

•Tiếp xúc với các cổ đông

HỆ THỐNG CẤP BẬC HOẠT ĐỘNG

Bây giờ, các nhà quản lý có thể xem xét sự phù hợp giữa các hoạt động này với nhau trong một hệ thống cấp bậc. ở dưới cùng là các hoạt động cấp đơn vị sản phẩm cần có để sản xuất ra một giá treo hay thực hiện một cuộc sừa chửa. Ví dụ, các hoạt động có thể bao gồm dẫnh bóng các nhánh gạc, khoan lổ nhánh gạc, và gắn các phụ tùng kim loại vào nhánh gạc. số hoạt động cấp đơn vị sản phẩm dược thực hiện căn cứ trên số lượng sản xuất và bán hàng, ở cấp dộ này, các phương pháp phân bổ chi phí truyền thống dựa trên giờ lao động, giờ sử dụng máy hay các đơn vị sản phẩm được sãn xuất tò ra khá hiệu quả.

Bước tiếp theo trong hệ thống cấp bậc này là các hoạt động ở cấp mẻ hàng. Những hoạt động này được thực hiện cho từng mè. Ví dụ: Bộ phận Giá treo Nhánh gạc sản xuất ra các mẫu giá treo nhánh gạc khác nhau. Khi bộ phận thay đổi sản xuất từ loại giá thẳng tiêu chuẩn sang mẩu để ở tiền sảnh và treo tường, các hoạt động cho mé hàng này có thể bao gổm xử lý đơn hàng, cài đặt máy móc... Những nguồn lực đòi hỏi cho những hoạt động của mè hàng này không liên quan đến số đơn vị sản phẩm được sàn xuất trong một mẻ.

Các phương pháp lập ngân sách truyền thống phân bổ chi phí hành chính dựa trên số glờ lao động trực tiếp và đơn vị sàn phầm được sàn xuất không nhất thiết phải liên quan đến các nguồn lực thực tế được sừ dụng đế thực hiện các hoạt động ở cấp độ mẻ hàng. Đây là ví dụ về nơi mà việc lập chi phí và lập ngăn sách dựa trên hoạt động sẽ tạo ra sự khác biệt trong khâu xác định các số liệu chi phí và ngân sách.

Tưong tự, ở cấp cao hoTi của hệ thông cấp bậc hoạt động, các hoạt động duy trì sàn phẩm như kiểm tra chất lượng, phát triển sàn phẩm mói hay các hoạt động duy trì khách hàng như cung cấp cho khách hàng dịch vụ liên quan đến sản phẩm hiện tại, nhưng chi phí nguồn lực không thể đánh giá được theo các don vị sàn phẩm được sản xuất hay giờ lao động trực tiếp. Một lần nữa, ở dây việc đánh giá chi phí nguồn lực cho từng hoạt động sẽ tạo ra một bức tranh rõ ràng hơn về tổng chi phí sản xuất.

PHÁT TRIẾN CÁC KÍCH TỐ CHI PHÍ

Sức mạnh thực sự đằng sau việc xác lập chi phí dựa trên hoạt động nằm trong sự hiểu biết các kích tố chi phí cho từng hoạt động. Kích tố chi phí hoạt động là một phương pháp đo sàn lượng của hoạt động đó. Chẳng hạn, đối VỚI hoạt dộng "cài đặt máy móc", thì kích tố chi phí là số giờ cài dặt. Đối VỚI hoạt động "lên lịch sản xuất" thì kích tố chi phí là số ca sàn xuất được vận hành.

Có ba loại kích tố chl phí cơ bản. Bằng cách xác định loại kích tố chi phí nào liên quan đến một hoạt động cụ thể, các nhà hoạch định có thề đo chi phí nguồn lực thực tể cần cho hoạt động đó.

•Kích tố chi phí thực hiện. Những kích tố này đo khoảng thời gian lặp lại hoạt động, chẳng hạn như số lần cài đặt máy hay vận hành sán xuất hoặc tiếp nhận nguyên vật liệu.

•Kích tố chi phí thời gian. Những kích tố này đo khoảng thời gian mà một hoạt động xảy ra. Ví dụ số giờ lao động và số giờ cài đặt có thể là phép đo chính xác nhất liên quan đến việc tạo ra một sân phẩm nào đó.

•Kích tố chi phí cường độ. Những kích tố này tính đến các nguồn lực dược dùng cho một hoạt động. Chẳng hạn, nếu một cuộc gọi dịch vụ khách hàng đòi hỏi một kỳ thuật viên chuyên nghiệp, thì chi phí thực tế liên quan đến kỹ thuật viên đó hơn là thời gian cho cuộc gọi.

Một khi bạn đã xác định được các kích tố chi phí cho mỏi hoạt động, bạn biết hoạt động đó có chi phí thực sự là bao nhiêu. Sau đó bạn có thể dùng thông tin này để kinh doanh hiệu quả cùng như phân bổ nguồn lực và lập kế hoạch cho tương lai, hay nói cách khác là dự thảo ngân sách.

Từ việc xác lập chi phí dựa trên hoạt động đến việc lập ngân sách dựa trên hoạt động

Bắt nguồn từ các phương pháp xác lập chi phí dựa trên hoạt động, việc lập ngân sách dựa trên hoạt động tập trung vào chi phí các nguồn lực cần thiết để sản xuất và bán sàn phẩm hay dịch vụ. Xác lập chi phí dựa trên hoạt động bắt đầu bằng chi phí các nguồn lực, phân bổ những chi phí này cho các hoạt động, rồi sau đó phân bồ các chi phí hoạt động cho sản phẩm. Việc lập ngân sách dựa trên hoạt động lại đi theo chiều ngược lại: bắt đầu bằng sản phẩm dự kiến, lượng bán hàng, và hỗn hợp rồi đưa vào các hoạt động cần thiết để sản xuất ra sản lượng đó. Từ những hoạt động này, các nhà hoạch định ngần sách có thể ước tính các nguồn lực cần thiết và chi phí của các nguồn lực này. Như vậy, để sử dụng quy trình lập ngân sách dựa trên hoạt động, một tổ chức cần có dừ liệu trước đây xuất phát từ một hệ thống xác lập chi phí dựa trên hoạt động. Thông tin này sẽ được dùng đé dự báo chi phí nguồn lực cần thiết dựa trên sản phẩm, số lượng và hỗn họp dự báo.

Thuận lợi chính của việc lập ngân sách dựa trên hoạt động là chi phí về các hoạt động có thể chính xác hơn, khiến cho quy trình hoạt động và những điềm điều chinh hiệu quả hơn. Bất lọi là việc thiết lập ngân sách dựa trên hoạt động có thể tốn kém và phức tạp không cần thiết phải có đối vó'i một công ty nhò có ít sản phẩm hay dịch vụ. Nó cúng phải được toàn bộ tổ chức thừa nhận và ghi nhớ, vì chi riêng một bộ phận thì không thể triển khai hệ thống ABC hay ABB của riêng minh, Nhưng khi hoàn cảnh phù họp, các phương pháp dựa trên hoạt động nhằm hiểu được các động lực kính tế của tổ chức sẽ đem lại lợi ích hoạch định lâu dài.