Lời kết

Con người chúng ta còn sống là còn có những “dục vọng”, từ những điều cơ bản như muốn ăn, muốn ngủ, ham muốn tình dục... cho đến những ham muốn khác. Tất nhiên, chúng ta không thể nào biến những dục vọng đó về con số 0 được. Lúc chúng ta tiêu trừ được hết những dục vọng đó cũng là lúc chúng ta nghênh đón cái chết đến với mình. Còn sinh mệnh là chúng ta còn bị trói buộc bởi những dục vọng.

Có những dục vọng tối thiểu để duy trì sự sống. Đáp ứng được những dục vọng đó, con người sẽ cảm thấy thỏa mãn. Ví dụ như để sống, con người bắt buộc phải ăn. Như vậy, chỉ với những loại thức ăn đủ để duy trì sự sống, con người liệu có thấy thỏa mãn hay không. Chắc chắn rằng thời gian đầu chúng ta sẽ cảm thấy rất thỏa mãn, thế nhưng theo thời gian, dục vọng sẽ càng lớn lên, chúng ta sẽ muốn ăn nhiều món hơn và muốn ăn ngon hơn nữa.

Hay ước muốn về chỗ ở cũng tương tự như vậy. Có một câu nói thể hiện cuộc sống sinh hoạt của các thiền sư tu hành như sau: “Thức nửa chiếu, ngủ một chiếu.” Thực ra, con người về cơ bản cũng chỉ cần khoảng không gian như vậy là đủ. Khoảng không gian sinh hoạt dành cho mỗi thiền sư trong quá trình đi tu hành thực tế cũng chỉ có như vậy thôi. Ví dụ này nghe có vẻ hơi cực đoan nhưng nếu suy nghĩ một cách thực tế thì một gia đình bốn người cũng không cần khoảng không gian rộng như một ngôi nhà để sinh hoạt. Dù nhà bạn có đến 10 phòng thì những phòng ấy cũng hầu như đều trong trạng thái không được sử dụng. Thế nhưng, chúng ta lại vẫn cứ ước ao: “Nếu có nhiều phòng hơn nữa thì tốt biết mấy”, “Mình muốn sống trong một căn nhà rộng rãi hơn”...

Như vậy, những dục vọng trong con người cứ âm thầm lớn lên. Ban đầu, chỉ cần một chút là chúng ta cũng cảm thấy mãn nguyện rồi, thế nhưng những suy nghĩ “như vậy vẫn chưa đủ” cứ ngày một mạnh mẽ.

Và khi dục vọng ngày một lớn dần thì cái “tâm không biết thỏa mãn” cũng được sinh ra. Những ước muốn của con người lại ngày càng nhiều lên, và dù có được nó trong tay thì ta cũng lại muốn có những cái mới khác. Dù đi đâu, làm gì, ta cũng chẳng bao giờ có được cảm giác thỏa mãn như ban đầu nữa. Và cuộc đời này của chúng ta sẽ mãi mãi không biết đến thỏa mãn là gì. Liệu rằng đó có phải là một cuộc đời hạnh phúc hay không? Có lẽ chính các bạn cũng đã có câu trả lời cho nó.

“Tâm không biết thỏa mãn”, tôi gọi đó là cái “tâm béo phì”. Và những dục vọng không cần thiết cho sự sinh tồn của chúng ta, những dục vọng không khác gì đống mỡ thừa ấy đang ăn sâu vào trong tâm mỗi người. Trong thiền, đó gọi là “chấp niệm”.

Những chấp niệm ấy khiến con người cứ cố chấp với những ham muốn của bản thân, những gì mình đã có, cố chấp không chịu buông bỏ và coi việc gìn giữ nó là mục đích của cuộc đời mình. Khi đó, họ sẽ ngày càng bị đè nặng bởi nỗi sợ sẽ mất đi, và những cảm xúc “bất an”, “lo lắng” cũng từ đó mà sinh ra.

Con người chúng ta ai cũng có những “bất an”, “lo lắng”. Thế nhưng hầu hết trong số đó đều sinh ra từ những chấp niệm vô nghĩa. Khi bạn buông bỏ một thứ gì đó thì những cảm giác bất an, lo lắng đó sẽ biến mất theo.

Vậy, chúng ta nên làm gì để tiêu trừ cái “tâm béo phì” này đây? Khi “thân thể béo phì”, ta có thể nhận ra qua những dấu hiệu như tăng cân, béo bụng hay qua những chỉ số khám sức khỏe. Và khi đã nhận ra những dấu hiệu đó, tự bản thân ta cũng sẽ ý thức được “phải chú ý thân thể hơn nữa”. Thế nhưng, nếu là “tâm béo phì” thì chính bản thân ta lại chẳng thể nhận ra được.

Trong cuốn sách này, tôi đã viết lại những “tâm béo phì” mà con người hay mắc phải là như thế nào, và làm sao để có thể tiêu trừ những chấp niệm đó dựa trên cách nghĩ của thiền.

Chúng ta không thể xóa bỏ hoàn toàn mọi ước muốn, cũng không thể phủ nhận những ước muốn đó. Thế nhưng, nếu những ước muốn, chấp niệm của bạn lại làm khổ chính bạn thì tốt hơn hết chúng ta nên vứt bỏ chúng đi. Giảm một chút mỡ thừa trong tâm, bạn sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn. Hi vọng rằng mọi người đều sẽ cảm nhận được điều đó.

Chùa, Kenkoji, Ngày tốt tháng Tám năm 2015

Shunmyo Masuno