LỜI GIỚI THIỆU

Sinh học là một trong những môn khoa học lâu đời nhất nhưng vẫn còn đang trong tuổi thanh xuân đầy triển vọng. Trong những năm gần đây, sinh học phát triển mạnh mẽ chưa từng thấy và ngày càng có nhiều ảnh hưởng sâu rộng tới đời sóng, sản xuất và tới sự phát triển của nhiều ngành khoa học khác. Dã có nhiều nhà bác học lỗi lạc tiên đoán rằng thế kỉ thứ 21 sẽ là thế kỉ của sinh học. Thực tế là trong mấy chục năm gần đây, sinh học quả đã là một trong những trung tâm khai thác của nhiều ngành khoa học khác nhau. Toán học, vật lí, hóa học ngày càng đầu tư mạnh mẽ vào sinh học. nhiều môn khoa học trung gian mới ra đời như sinh hóa, lí sinh, xác suất thống kê trong sinh học, sinh học kĩ thuật v.v. . Với sự hỗ trợ của nhiều ngành cũ và mới, sinh học không những có điều kiện và khả năng đi sâu vào thế giới vi mô (sinh học phân tử) mà lại còn vươn cánh bay cao vào thế giới vĩ mô với tốc độ vũ trụ cấp 2 (sinh học vũ trụ), Bản chất của sự sống càng ngày càng được hiểu rõ. Bí mật của sự sống càng ngày càng được phơi bày, và sáng tỏ. Con người ngày càng tận dụng khai thác được những kì công của tạo hóa đề tạo nên những cấu trúc vô cùng tinh vi với những cơ chế hoạt động kì diệu, ứng dụng các thành quả khoa học “sinh học kĩ thuật”(bionic) trong những năm 50, 60 trở lại đây vào y học, kĩ thuật và khoa học vũ trụ thực sự đã làm chấn động dư luận thế giới.

Với đà phát triển như vũ bão của sinh học, nhiều phát minh mới được ra đời. Trong những thời gian gần đây bên cạnh sách giáo khoa có nhiều tài liệu phổ biến khoa học được biên soạn kịp thời nhằm tạo điều kiện cho mọi người nắm được sự phát triển và các quy luật của sinh học, thông qua đó mà nắm được bản chất của sự sống và sinh giới một cách tương đối dễ dàng và thoải mái. Các cuốn sách “Những chuyện lí thú trong sinh giới; Sự sống quanh ta; Cơ sở của Di truyền học; Những chuyện kì lạ trong Sinh vậtv.v ...” thực sự là đã có tác dụng nhất định trong việc phổ biến tri thức khoa học giảng dạy và học tập ở các trường phổ thông, và có tác dụng phổ biến khoa học đối với đông đảo quần chúng.

Tuy nhiên với tốc độ phát triển mạnh mẽ của sinh học như hiện nay, với quy mô rộng lớn của khoa học này, chưa có một cuốn sách, chưa có một tác giả nào dám giới thiệu một cách khái quát toàn bộ “những nút cơ bản” của sinh học một cách có hệ thống, lô-gích trong một tài liệu có tính chất phổ biến khoa học cho đông đảo quần chúng.

Akimutskin là người dám dũng cảm làm việc này, mặc dầu ngay trong lời nói đầu, tác giả cũng trình bày một cách thành khẩn rằng: ông không dám hy vọng, vả lại mục đích của cuốn sách cũng không phải nêu lên và giãi bày tất cả các hiện tượng phức tạp vô cùng phong phú của sinh giới trên quả đất này.

Trong 11 chương của cuốn sách, tác giả đã dẫn dắt người đọc theo dòng lịch sử quá trình thành tạo và phát triển của sự sống.

Từ “những bản dạo đầu vĩ đại” (chương I) của tự nhiên, chuẩn bị cơ sở vật chất và điều kiện thuận lợi cho sự sống ra đời, sẽ thấy diễn ra trước mắt chúng ta toàn bộ quá trình phát triển của sự sống, ở các dạng sống khác nhau và mối quan hệ cơ bản giữa những dạng sống đó trong chương II và III (Cuộc thao diễn của thiên nhiên, vi cơ học của sự sống). Khi sự sống đã được hình thành, thì một vấn đề cơ-bản đặt ra là: sự sống được tồn tại, duy trì như thế nào trên Quả đất? Câu hỏi đó được giải đáp trong chương tiếp theo: chương IV (Sự di truyền) và chương V (Từ đâu và đến đâu).

Từ chương VI đến chương X tác giả dành cho việc lí giải những vấn đề then chốt trong việc thực hiện những chức năng cơ bản nhằm duy trì sự sống trong một “máy sống” - cơ thể sống: đó là quá trình cảm ứng - cảm giác - tín hiệu thông tin... (chương VI - nói chuyện về cảm giác; Chương VII- con người tư duy bằng gì?), trao đổi chất (chương VIII-Nhịp đập của sự sống; chương IX-kiếm miếng ăn hàng ngày), hiện tượng tự bảo vệ của các cơ thể sống: “Tấn công và bảo vệ” (chương X),

Vật chất đã tạo nên sự sống. Sự sống ra đời nhờ có thế giới vật chất và cũng được duy trì phát triển, tồn tại nhờ vật chất. Đó là một quy luật tất yếu, một chân lí tuyệt đối. Tất cả những nỗi lo âu phi lí về nạn nhân mãn được gợi ý giải quyết trong chương XI “Vinh quang đời đờí thuộc về nước”. Chương cuối cùng này đã tạo nên một niềm phấn khởi và lạc quan cho người đọc.

Các chương mục được trình bày một cách có hệ thống. Lấy tư tưởng duy vật biện chứng, tư tưởng tiến hóa luận làm nguyên tắc chỉ đạo, tác giả không những cho người đọc được tận mắt nhìn lại cuốn phim đời của “sự sống” rất hấp dẫn mà còn làm cho người đọc sáng tỏ thêm về những quy luật cơ bản của duy vật biện chứng, về sự phát triển của thế giới vật chất, làm cho người đọc thấy rõ tác dụng tích cực của lao động trong việc sáng tạo ra con người, trong việc cái tạo thiên nhiên cũng như bản thân sự sống. Với tinh thần lạc quan hiếm có, tác giả đã cung cấp những cơsở khoa học để người đọc có thể phấn khởi về triển vọng tốt đẹp của sự sống trong tương lai (Trăm tuổi không già; Vinh quang đời đời thuộc về nước).

Trong phạm vi nhỏ hẹp và hạn chế của cuốn sách, khi có thể được, tác giả đã cố gắng tận dụng những thành tựu hiện đại nhất của sinh học (sinh lí tim, mạch; sinh học phân tử; vai trò của men; hiện tượng dị ứng; ...) và của các ngành khoa học khác (Cơ lượng tử, hóa sinh, y học, ...) để giới thiệu, để lí giải các hiện tượng, các quy luật sinh học dưới hình thức đơn giản, phổ thông dễ hiểu.

Tất nhiên, với phạm vi một cuốn sách nhỏ mà đề cập tới những vấn đề to lớn, phức tạp như vậy, không khỏi có những mặt hạn chế nhất định. Cuốn sách không thể đề cập được hết tất cả mọi vấn đề thển chốt trong sinh học hiện đại, nhất là từ năm 1967 - là năm cuốn sách này ra đời - tới nay đã có không biết bao phát minh mới xung quanh vấn đề sự sống. Chắc vấn đề này sẽ được bổ sung trong lần tái bản tới gần đây.

Tuy nhiên tất cả những mặt hạn chế đó đều dễ hiểu và có thể chấp nhận được. Hơn nữa, những vấn đề được trình bày trong cuốn sách, về cơ bản vẫn là những vấn đề nóng hổi mấu chốt của sinh học mà tất cả mọi người cần biết.

Một khó khăn khác mà người đọc chắc chắn sẽ tha thứ là đo tác giả đã dùng nhiều hìnhtượng rất thi vị mà khi dịch sang tiếng Việt không còn giữ được đầy đủ tính chất tinh tế của nó.

Gập cuốn sách lại, hy vọng người đọc sẽ thấy sung sướng, không những vì đã được đọc một cuốn sách hay với lời văn hấp dẫn, những so sánh với hình tượng dí dỏm, những hình vẽ, minh họa và số liệu thú vị mà còn vì thấy mình được hiểu biết thêm nhiều vấn đề cơ bản, hiện đại và có tính chất hệ thống về sự sống, trong khoảng thời gian không lấy gì làm nhiều lắm.

Cuốn “Sinh vật học lí thú” này có thể rất bổ ích, chắc chắn sẽ có tác dụng tốt trong việc kích thích lòng khát khao hiểu biết kiến thức, động viên đông đảo thanh niên ta say mê tìm hiểu khoa học phục vụ cho công cuộc cách mạng khoa học và kĩ thuật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.

Xin trân trọng giới thiệu với các bạn thanh niên, học sinh, với các thầy giáo và toàn thể bạn đọc.

Hà nội, Những ngày tháng V năm 1973

PHẠM BÌNH QUYỀN

Phó tiến sĩ Sinh học