Thực phẩm

Sau nước, thực phẩm là một nhu cầu tối cần thiết của con người, nếu thiếu thực phẩm, chúng ta sẽ suy kiệt sinh lực và sức chịu đựng, tinh thần hoang mang mơ hồ, không còn ý chí, nghị lực để phấn đấu… sinh mạng sẽ bị đe doạ.

Nhưng để tìm kiếm được thực phẩm từ thiên nhiên hoang dã, các bạn phải là người có kinh nghiệm. Tuy thiên nhiên thật hào phóng, nhưng cũng rất khắc nghiệt. Bên cạnh những thực vật, động vật có thể nuôi sống được con người, thì cũng có những cây trái và sinh vật có thể giết chết con người trong nháy mắt. Đã vậy, sự khác biệt giữa “lành” và “độc”, lại không sai biệt nhau là bao nhiêu, nhất là ở trong các loài thực vật. Thí dụ: Cây “Chè vằng” ăn được lại rất giống cây “Lá ngón” cực độc, chỉ cần ăn vài lá là vô phương cứu chữa. Hoặc giữa cây khoai môn và cây môn nước, một loại thì ăn rất ngon, còn một loại ăn vào thì ngứa như cào cổ. Những cây nầy, chỉ có người kinh nghiệm mới phân biệt được.

Nói như thế không có nghĩa là bạn khoanh tay nhịn đói chờ chết, chúng tôi chỉ muốn nói là các bạn hãy thận trọng, nên ăn những gì mà các bạn biết rõ, cả về tính chất lẫn cách chế biến (chẳng hạn như củ nần, củ nâu, thì phải ngâm nước và luộc nhiều lần. Củ nưa phỉa luộc với vôi. Măng tre thì phải luộc hay nấu, không thể nướng hay ăn sống được…)
Về động vật, tuy ít có con mang chất độc trong thịt, nhưng nếu các bạn không biết cách làm và chế biến, thì cũng có thể trúng độc. Nhiều người đã chết do ăn Cóc và cá Nóc làm không kỹ. Các bạn không nên ăn những lòng, ruột, trứng.. của các loại cá và động vật mình không biết rõ, và cũng đừng đụng tới những sinh vật và côn trùng hay nấm có màu sắc sặc sỡ, vì đó là lời cảnh cáo của thiên nhiên.

Để tìm thực phẩm từ trong thiên nhiên, chúng ta có 2 nguồn chính: từ THỰC VẬT và từ ĐỘNG VẬT.

THỰC PHẨM TỪ THỰC VẬT

Đây là một nguồn thực phẩm phong phú và đa dạng, dễ tìm kiếm, rất thích hợp cho những trường hợp phải di chuyển. Tuy nhiên, cũng rất dễ bị ngộ độc, các bạn phải cẩn thận.
Thường thì cây, trái, củ, hạt, mầm… nào mà chim, thú (nhất là khỉ) mà ăn được thì chúng ta cũng có thể ăn được. Nhưng đó không phải là công thức, vì một số loài chim có thể ăn những trái độc (Mã tiền, Mặt quỷ…) mà nếu các bạn ăn vô thì chắc chắn “ngủm”.

Nếu nghi ngờ thì các bạn có thể thử bằng những cách sau đây:

-Ngắt một đọt cây, cuống lá, mà thấy nhựa trắng như sữa thì đừng ăn.

-Nhai thử, thấy có vị đắng, cay, hay buồn nôn, thì đừng ăn.

-Nấu lên trong 15 – 20 phút, bỏ vào miệng ngậm một lúc, nếu thấy không có phản ứng gì thì từ từ ăn thêm, nhưng đừng quá nhiều, cho đến khi hoàn toàn tin tưởng.

-Trong sự hạn chế của một chương sách cũng như về khả năng, chúng tôi không thể trình bày được hết tất cả các loại cây trái có thể dùng làm thực phẩm. Chúng tôi cũng không đề cập đến các loại cây đã được thuần hoá từ lâu và được trồng khắp nơi như: lúa, bắp, đậu, mè… khoai lang, khoai tây, khoai mì… cam, quýt, xoài, ổi, mít, mận… mà chúng tôi thiên về những cây mọc hoang, hoặc đang được thuần hoá. Nhất là ở Việt Nam và các nước lân cận.

NHỮNG CÂY HOANG DÃ DÙNG LÀM THỰC PHẨM

KHOAI MÀI – HOÀI SƠN – SƠN DƯỢC

Nơi mọc: Ở khắp vùng rừng núi nước ta. Thân cây: Dây leo bò trên mặt đất

Lá: Lá đơn, hình tim, mọc đối hay so le

Hoa: Hoa đực, hoa cái khác gốc

Quả: Củ con ở nách lá gọi là “thiên hoài” hay “dái củ mài”

Phần làm thực phẩm: Củ (có thể dài 1 mét)

Chế biến: Luộc hay nạo, giã để nấu canh

Mùi vị: Thơm, bùi.

SẮN DÂY – CÁT CĂN – CAM CÁT CĂN

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng khắp nơi

Lá: Lá kép gồm 3 lá chét hình trứng

Hoa: Màu xanh, mọc thành chùm ở kẽ lá

Quả: Dài 9 – 10 cm, vàng nhạt, nhiều lông

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Luộc, chế thành bột

Mùi vị: Bùi, ngọt

HOÀNG TINH – CỦ CÂY CƠM NẾP

Nơi mọc: Mọc hoang ở những nơi rừng ẩm

Thân cây: Cây loại cỏ sống lâu năm

Lá: Hình mác, mọc vòng 4 – 5 lá một

Hoa: Mọc ở kẽ lá, rũ xuống, mỗi cuống mang 2 hoa hình ống, màu tím đỏ.

Quả: Quả mọng, khi chín có màu tím đen

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Luộc hay giã làm bột

KHOAI NƯA – KHOAI NA

Nơi mọc: Mọc hoang ở những nơi ẩm ướt

Thân cây: Cây sống lâu năm

Lá: Lá đơn, có cuống dài, màu xanh lục nâu, có đốm trắng, phiến lá khía nhiều và sâu

Hoa: Bông mo tận cùng bằng một phần bất thụ, hình trụ, màu tím (mo màu nâu sẩm)

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Luộc với vôi cho hết ngứa

CỦ NÂU – KHOAI LENG

Nơi mọc: Mọc hoang tại các vùng rừng núi

Thân cây: Dây leo thân nhẵn, gốc nhiều gai

Lá: Hình trứng hơi mác, mọc cách ở gốc, mọc đối ở ngọn

Hoa: Mọc thành bông

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Luộc nhiều nước.

KHOAI MÔN – KHOAI SỌ

Lá: Hình tim, có cuống dài, không ướt

Hoa: Bông màu trắng, hoa bất thụ vàng

Phần làm thực phẩm: Thân hoá củ

Chế biến: Luộc

CỦ CHUỐI – CHUỐI HOA

Nơi mọc: Mọc hoang, trồng làm cảnh, thích nơi ẩm.

Thân cây: Thân thảo, đa niên, cao khoảng 1m50.

Lá: To, tròn hơi mác, mọc cách, màu lục, trơn láng

Hoa: Xếp thành chùm, có một cái mo chung

Quả: Quả nang có nhiều gai mềm như lông

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Luộc – giã làm bột

CỦ NĂN – MÃ THẦY

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng ở nơi ngập nước.

Cây cỏ củ to, mọc ở dưới nước. Thân không có lá, tròn dài, gần như chia đốt, phía trong có nhiều vách ngang. Hoa tự chỉ gồm có một bông nhỏ màu vàng nâu ở ngọn, hoặc không có hoa.

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Ăn sống, nấu với thịt, nấu chè

CỦ ẤU - ẤU NƯỚC – KỴ THỰC

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng ở các ao đầm

Thân cây: Thân ngắn, có lông

Lá: Lá nổi có phao: ở cuống, hình quả trám

Hoa: Hoa trắng, mọc đơn độc hay ở kẽ lá

Quả: Thường gọi là “củ”, có hai sừng

Phần làm thực phẩm: Quả (củ)

Chế biến: Luộc hay giã bột làm bánh.

TRẠCH TẢ - MÃ ĐỀ NƯỚC

Nơi mọc: Mọc hoang ở ao, đầm, ruộng nước

Thân cây: Thân rễ trắng, hình cầu hay hình con quay

Lá: Hình thuôn hay hình tim, có cuống dài

Hoa: Màu trắng, cuống dài, thành tán

Quả: Là một đa bế quả

Phần làm thực phẩm: Thân củ

Chế biến: Luộc

SƠN VÉ

Nơi mọc: Mọc hoang từ Quảng Trị đến Nam Bộ

Thân: Đại mộc, cao 20m, nhánh non hình vuông

Lá: Xoan thon, chót nhọn, gân phụ mảnh

Hoa: Đơn tính màu đồng chu

Trái: Tròn nhỏ, màu vàng lục có hột to 6 – 8 mm

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không

TRÔM – TRÔM HOE

Nơi mọc: Mọc hoang và thường được trồng để làm nọc tiêu hay trụ hàng rào (rất dễ trồng)

Thân: Đại mộc cao 6 – 9 mét

Lá: Lá kép gồm 7 – 9 lá phụ không cuống, có lông hoe ở mặt dưới

Phần sử dụng: Nhựa cây tươi hay phơi khô

Chế biến: Ngâm nước cho nở ra và ăn như thạch.

BÁT

Nơi mọc: Mọc hoang (hay trồng) theo lùm bụi

Thân: Dây leo đa niên có vòi cuốn

Lá: Hơi dầy, không lông

Hoa: Màu trắng, năm cánh, hơi giống hoa bìm bìm

Trái: Khi non màu anh vân trắng, khi chín màu đỏ

Phần sử dụng: Trái và lá

Chế biến: Ăn tươi, luộc hay nấu canh.

CHÙM NGÂY

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng ở Nam bộ

Thân: Thân mọc cao từ 4 – 9 mét có nhánh to.

Lá: Kép 3 lần, màu xanh mốc, không lông

Hoa: Màu trắng, to, hình giống như hoa đậu

Trái: To dài đến 55cm, khô nở thành 3 mảnh

Phần sử dụng: Trái, lá và hột

Chế biến: Lá, trái non xào nấu như rau, hột ép dầu

GAN TIÊN THƠM – CHÂU THI

Nơi mọc: Mọc hoang ở các vùng núi cao Bắc Bộ

Thân: Tiểu mộc, cao 3m, nhánh nằm, không lông

Lá: Phiến hình bầu dục, thon, không lông

Hoa: Chùm ở nách lá, màu trắng

Trái: Nang tròn, chứa nhiều hột

Phần sử dụng: Trái

GĂNG NÉO

Nơi mọc: Mọc hoang ở các rừng còi duyên hải, có trồng nhiều ở Côn Sơn.

Thân: Đại mộc, nhánh ngắn, vòng đều quanh thân

Lá: Phiến dài bầu dục, không lông

Hoa: Chùm hoa màu trắng

Trái: Phì quả to 1,5cm, cơm vàng, hột dẹp láng

Phần sử dụng: Trái

SẾN MẬT

Nơi mọc: Mọc hoang ở Bắc bộ và được trồng ở Nam bộ, dọc theo sông Cửu Long

Thân: Đại mộc, cao khoảng 20m

Lá: Phiền bầu dục, mặt dưới có gân lồi, lông nhung

Hoa: Chùm ở nách

Trái: Phì quả cao 3cm, có từ 1 – 3 hột

Phần sử dụng: Trái

DUNG CHÙM

Nơi mọc: Mọc hoang từ cao độ 1000 – 2000 mét.

Thân: Đại mộc nhỏ, cao khoảng 8m, vỏ nứt sâu

Lá: To, phiến xoan bầu dục, mặt trên xanh đậm

Hoa: Chùm đơn, màu trắng hay vàng, thơm

Trái: Hình thoi, dài khoảng 1cm, không lông

Phần sử dụng: Trái và lá

Chế biến: Lá nấu uống như trà, trái ăn tươi

XAY

Nơi mọc: Khắp núi rừng từ Trung đến Nam bộ

Thân: Tiểu mộc, cao khoảng 5m, nhánh non có lông

Lá: Hình muỗn dài, nhỏ, đầu tròn, không lông

Hoa: Hoa nhỏ, chùm ở nách lá, không lông

Trái: Tròn, từng chùm, khi chín màu đen mốc

Phần sử dụng: Trái và lá

Chế biến: Trái ăn tươi, lá nấu canh

MÓC CỘT

Nơi mọc: Rừng thưa ở độ cao 1000 – 2000 mét

Thân: Đại mộc, cao 8 – 12 m, nhánh có khi có gai

Lá: Đáy tròn, chót có mũi ngắn, rụng theo mùa.

Hoa: Màu trắng, chùm tụ tán

Trái: Tròn, chót có thẹo của đài

Phần sử dụng: Trái

DUM LÁ HƯỜNG

Nơi mọc: Mọc hoang các vùng núi cao trên 1000m

Thân: Bụi, có lông mịn, có gai nhỏ.

Lá: Lá kép do lá phụ mọc đối, mép có răng cưa

Hoa: Ở chót nhánh, cánh tròn, màu trắng, thơm

Trái: Tròn, to 2 cm

Phần sử dụng: Trái

Chế biến: Lá nấu như trà, trái ăn tươi

TU LÚI – NGẤY LÁ NHỎ

Nơi mọc: Mọc hoang bình nguyên đến cao nguyên

Thân: Bụi trườn, nhánh mảnh, có lông và gai cong

Lá: Lá bẹ, lá phụ nhỏ, mặt trên không lông, mặt dưới đầy lông trắng

Hoa: Tản phòng ở ngọn, màu hường, dài đầy lông, có gai nhỏ

Trái: Hình bán cầu, màu đỏ, vị chua

Phần sử dụng: Trái

THIÊN TUẾ

Nơi mọc: Mọc hoang và còn được trồng làm kiểng

Thân: Cao 1 – 6 m

Lá: Dài 0,5 – 2m, có thứ diệp từng cặp một

Hoa: Ít khi có hoa

Quả: Hình xoan, màu vàng hay đỏ (có độc)

Phần làm thực phẩm: Thân cây

Chế biến: Lấy lõi thân cây giã thành bột làm bánh hay chế biến các món khác.

DỦ DẺ

Nơi mọc: Mọc hoang ở rừng còi dựa biển

Thân: Cây nhỏ, đứng hay leo, nhánh mang lông

Lá: Phiến lá dài, mặt dưới có lông màu nâu

Hoa: Màu vàng, 6 cánh, cô độc hay từng cặp

Quả: Phì quả nắn, từ 5 – 7 hột

Phần làm thực phẩm: Trái

Chế biến: Không

BỒ QUẢ ĐÁC – BỒ QUẢ HOE

Nơi mọc: Rừng còi, rừng thưa (Kontum, Đacto…)

Thân: Dây leo thẳng, có lông màu nâu hoe

Lá: Dài 12 – 15 cm, có lông cứng vàng hoe

Hoa: Mọc đối diện với lá, to 3 – 4 cm, có lông

Trái: Phì quả có lông mịn, chứa 5 – 6 hột

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không

NẤM CƠM – XƯN XE – NGŨ VỊ TỬ NAM

Nơi mọc: Mọc hoang ở các vùng núi trung nguyên

Thân: Dây leo rất cao, nhánh non có phấn mịn

Lá: Hình xoan bầu dục. Mặt trên láng, nâu đen

Hoa: Màu đỏ, cô độc, to 12 – 15 cm

Trái: Giống như một trái mãng cầu ta nhỏ

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không

KHOAI LANG (WILD POTATO)

Nơi mọc: Mọc hoang ở những vùng núi Nam Mỹ

Thân: Thẳng cao 30 – 80 cm, sống lâu năm

Lá: Kép xẻ lông chim, lá chét to nhỏ khác nhau

Hoa: Mọc thành sim, màu tím hay trắng

Quả: Mọng hình cầu, xanh nhạt hay tím nhạt

Phần làm thực phẩm: Củ

Chế biến: Luộc hay nướng

CỦ SÚNG

Nơi mọc: Mọc hoang ở những vùng ngập nước

Thân cây: Thân rễ phát triển thành củ

Lá: Tròn xẽ hình tim, cuống dài

Hoa: Nhiều cánh, màu hồng tím hay trắng

Phần làm thực phẩm: Củ và cuống hoa còn non

Chế biến: Củ - luộc. Cuống hoa: ăn sống, xào…

BỨA

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng ở miền Bắc

Thân: Cây gỗ cao 10 – 15 mét

Lá: Mọc đối, mép trơn, nhẵn bóng

Hoa: Màu vàng, hoa đực và lưỡng tính

Quả: Mọng hình cầu, ngoài vàng, trong hơi đỏ

Phần làm thực phẩm: Quả và lá

Chế biến: Ăn sống hoặc nấu canh chua.

Ô MÔI – BỒ CẠP NƯỚC

Nơi mọc: Mọc hoang ở miền Nam nước ta

Thân: Cây gỗ cao 7 – 15 mét

Lá: Kép lông chim từ 5 – 16 đôi, hình thuôn

Hoa: Mọc thành chùm, màu hồng tươi, thông

Quả: Hình trụ cứng, dài 20 – 60 cm, màu đen nhạt

Phần làm thực phẩm: Trái và hạt

Chế biến: Trái ăn tươi, hạt rang hay luộc.

MƠ – Ô MAI – HẠNH

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng ở miền Bắc

Thân: Loại cây nhỏ, cao 4 – 5 mét

Lá: Mọc so le, bầu dục nhọn đầu, mép răng cưa

Hoa: Năm cánh, trắng hoặc hồng, mùi thơm

Quả: Quả hạch, hình cầu, màu vàng xanh, 1 hạt

Phần ăn được: Quả

Chế biến: Ăn tươi hay muối thành ô mai.

THỊ - THỊ MUỘN

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng khắp nơi

Thân: Gỗ cao từ 5 – 10 mét

Lá: Mọc so le, hình trứng thuôn, phủ lông

Hoa: Đa tính, hợp thành sim, màu trắng, có lông

Quả: Tròn hơi đẹt, khi chín màu vàng, thơm gắt

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không,

DÂU TẰM - TẦM TANG

Nơi mọc: Được trồng và mọc honag (do trồng rồi bỏ)

Thân: Thường cao 2 – 3 mét, có thể cao 15 mét

Lá: Mọc so le, hình bầu dục nhọn, mép răng cưa

Hoa: Đơn tính, mọc thành khối hình cầu, 4 lá dài

Trái: Trái kép, mọng nước, màu đỏ, sắc đen thẩm

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

SỔ - THIỀU BIÊU

Nơi mọc: Mọc hoang ở rừng núi, dọc bờ sông, suối

Thân: Cây gỗ to, cao 15 – 20 mét

Lá: To, dài, hình bầu dục nhọn, mép khía răng cưa

Hoa: Hoa to, mọc đơn độc ở kẽ lá.

Trái: Hình cầu, do lá đài phát triển thành bản dầy

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

SIM – ĐƯƠNG LÊ – SƠN NHẬM

Nơi mọc: Mọc hoang ở các đồi trọc Trung, Nam bộ

Thân: Cây nhỏ, cao 1 – 2 mét

Lá: Mọc đối, hình thuôn, phiến dầy, có lông mịn

Hoa: Hồng tím, đơn độc hoặc từng chùm 3 cái

Trái: Mọng , màu tím thẩm, hạt nhiều

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

SUNG

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng khắp nơi ở VN

Thân: Cây to, phân nhánh ngang

Lá: Hình mũi giáo, có lông khi còn non

Hoa: Để hoa phát triển thành trái

Trái: Trái giả, mọc thành chùm trên thân cây

Phần ăn được: Trái và lá non

Chế biến: Ăn sống hoặc muối, lá có thể gói nem.

ĐÀI HÁI – MỠ LỢN – MƯỚP RỪNG

Nơi mọc: Mọc hoang trong rừng núi

Thân: Dây leo, thân nhẵn, có thể dài hơn 30 mét

Lá: Hình tim, chia 3 – 5 thùy, rộng 15 – 25 cm

Hoa: Hoa đực mọc chùm, hoa cái đơn độc

Trái: Hình cầu, to, có 6 – 12 hạt lớn, hình trứng dẹt

Phần ăn được: Hạt

Chế biến: Ép dầu, nướng hay rang như đậu phộng.

MÂM XÔI – ĐÙM ĐŨM

Nơi mọc: Mọc hoang ở khắp núi rừng miền Bắc

Thân: Cây vừa, thân leo, có nhiều gai nhỏ

Lá: Lá đơn, hình tim, chia 5 thuỳ, mặt có lông

Hoa: Hình chùm, 5 cánh, màu trắng, nhiều nhuỵ

Trái: Kép, hình mâm xôi, khi chín màu đỏ tươi

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

CHAY

Nơi mọc: Mọc hoang và được trồng nhiều nơi

Thân: Cây to, cao 10 – 15 mét

Lá: Mọc so le, trên nhẵn, dưới có lông ở gân lá

Hoa: Hoa đực, hoa cái mọc trên cùng một cây

Trái: Khi chín màu vàng, mềm, cơm màu đỏ

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

NHÓT – LÓT

Nơi mọc: Mọc hoang, trồng ở các tỉnh miền Bắc

Thân: Cây vừa, cành mềm, có gai

Lá: Hình bầu dục, mọc so le, mặt dưới trắng bạc

Hoa: Không tràng, có 4 lá dài

Trái: Hình bầu dục, khi chín đỏ tươi, có phủ lông

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Ăn sống hoặc nấu canh.

CHUA CHÁT

Nơi mọc: Mọc hoang các tỉnh cực Bắc VN

Thân: Gỗ cao 10 – 15 mét, cây non có gai

Lá: Hình bầu dục, mép khía răng cưa

Hoa: Họp thành tán, từ 3 – 5 hoa, cánh màu trắng

Trái: Tròn dẹt, khi chín màu vàng lục

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

TÁO MÈO

Nơi mọc: Mọc hoang ở các tỉnh cực Bắc VN

Thân: Cây lỡ, cao 5 – 6 mét, cây non cành có gai

Lá: Đa dạng, non xẻ thuỳ, cây lớn bầu dục

Hoa: Họp thành chùm 1 – 3 hoa, cánh màu trắng

Trái: Hình cầu thuôn, khi chín màu vàng lục

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không.

HỒNG - THỊ ĐẾ - TAI HỒNG

Nơi mọc: Mọc hoang ở Trung Quốc, Nhật Bản; được trồng ở các tỉnh miền Bắc VN

Thân: Cây lỡ, cao 5 – 6 mét

Lá: Thuôn hay hình trứng, mép nguyên hay lượn sóng

Hoa: Hoa đực mọc 2-3 cái một, hoa cái mọc đơn độc

Trái: Hình bầu dục, khi chín màu vàng hay đỏ thắm

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Phơi khô hay ăn tươi.

GẮM – DÂY MẪU – DÂY SÓT

Nơi mọc: Mọc hoang tại các vùng rừng núi nước ta

Thân: Dây leo, dài 10 – 12 mét, rất nhiều mấu

Lá: Mọc đối, hình trứng, thuôn dài, đầu nhọn

Hoa: Hình nón, thành chùm dài hay mọc vòng

Trái: Hình trứng, bóng, phủ một lớp như sáp

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không

SEN – LIÊN – QUÌ

Nơi mọc: Được trồng và mọc hoang ở các ao đầm

Thân: Hình trụ, mọc trong bùn, thường gọi là ngó

Lá: Hình khiên, tròn, to, gân toả đều

Hoa: To, màu trắng hay đỏ hồng, nhiều cánh

Trái: Được gọi là hạt, nằm trong gương sen

Phần ăn được: Hạt, ngó sen, cuống hoa non

Chế biến: Ăn sống, xào nấu, muối chua, nấu chè.

TRỨNG CUỐC

Nơi mọc: Mọc hoang khắp rừng núi nước ta

Thân: Cây bại, có cành vươn dài

Lá: Mọc so le, hình mác dài, mặt trên nhẵn bóng

Hoa: Nhỏ, màu trắng, mọc thành chùm ở kẽ lá

Trái: Hình trứng, xám có điểm những chấm trắng

Phần làm thực phẩm: Trái và lá

Chế biến: Trái ăn, lá nấu uống thay trà (chè)

DÂU RƯỢU – DÂU TIÊN – THANH MAI

Nơi mọc: Mọc hoang ở tỉnh miền Bắc và Trung

Thân: Cây thường cao 0,40 – 0,50 mét

Lá: Thuôn dài, non có răng cưa rõ, già không rõ

Hoa: Hoa cái hình đuôi sóc, hoa đực gầy, thưa hoa

Trái: Hình cầu, gần giống trái dâu, chín màu đỏ tím

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Phơi khô, ăn tươi, ủ thành rượu.

LƯỜI ƯƠI – BÀNG ĐẠI HẢI

Nơi mọc: Mọc hoang ở các tỉnh miền Nam nước ta

Thân: Cây to, cao 30 – 40 mét

Lá: Đơn, nguyên hay xẽ thuỳ, mặt dưới nâu hay bạc

Hoa: Hoa nhỏ, không cuống, họp thành 3 – 5 chuỳ

Trái: Dạng lá, hình trứng, giống đèn treo

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Ngâm trái vào nước cho nở ra, cho đường vào rồi ăn như thạch.

MUA BÀ – DÃ MẪU ĐƠN

Nơi mọc: Khắp các bãi hoang, đồi trọc, ven rừng…

Thân: Bụi, cao khoảng 1 mét, phủ lông

Lá: Hình trứng nhọn, có 5 – 7 gân dọc, phủ lông

Hoa: Lớn, mọc chụm đầu cành, màu tím hoa cà

Trái: Hình chén, phần đầu hơi hẹp lại

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không

XỘP – VẢY ỐC – SUNG THẰN LẰN

Nơi mọc: Mọc hoang, được trồng làm cảnh khắp nơi

Thân: Cây leo nhờ rễ, bám vào vách đá, đại thụ…

Lá: Đa dạng, mép nguyên, mặt lá nhám

Hoa: Hoa nhiều, đơn tính, đế hoa lõm

Trái: Trái giả, hình chén kín, khi chín màu vàng, đỏ

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Không

DẺ - KHA THỤ TÀU

Nơi mọc: Các sườn núi cao dưới 700 mét

Thân: Cây gỗ cao khoảng 20 mét, vỏ màu tro xám

Lá: Dạng mũi mác, mép trên có răng cưa

Hoa: Nhỏ, đơn tính, hoa đực trắng lục, hoa cái chứa một tổng bao xếp thành một bông ngắn

Trái: Quả hạch, hình trứng, màu vàng nâu, có lông

Phần ăn được: Hạt

Chế biến: Rang ăn hay nấu với thịt

DÂU NÚI – XÀ MỖI

Nơi mọc: Mọc hoang theo bờ suối, nơi ẩm, rừng núi

Thân: Cây thảo, mọc bò, sống lâu năm, rễ ngắn thô

Lá: Kép lông chim, 3 lá chét, mép có răng cưa

Hoa: Màu vàng, mọc đơn độc, cuống dài, nhiều lá đài

Trái: Quả bế, nhăn nheo, bầu dục, chín màu hồng

Phần ăn được: Trái

Chế biến: Ăn tươi - ủ rượu- làm mứt

KIM ANH – THÍCH LÊ TỬ - ĐƯỜNG QUÁN TỬ

Nơi mọc: Mọc hoang ở các vùng cực Bắc nước ta

Thân: Mọc dựa thành bụi, nhiều gai như hoa hồng

Lá: Kép lông chim, 3 lát chét, mọc so le, răng cưa

Hoa: Mọc riêng đầu cành, 5 cánh, màu trắng

Trái: Hình trứng, nhiều gai, khi chín màu vàng nâu

Phần ăn được: Trái (bỏ hạt, vì có độc)

Chế biến: Không

HỒ ĐÀO – ÓC CHÓ

Nơi mọc: Mọc hoang từ Đông Nam Châu Âu tới Nhật Bản, được trồng ở các tỉnh cực Bắc nước ta

Thân: Cây gỗ to, cao khoảng 20 mét

Lá: Kép lông chim , có từ 7 – 9 lá chét, mùi hăng

Hoa: Đơn tính, hoa đực hình đuôi sóc.

Trái: Quả hạch, có vỏ nạc, chín nứt thành 3 – 4 mảnh

Phần ăn được: Nhân hạt

Chế biến: Ép dầu hoặc rang ăn.

CÁC LOẠI CÂY NHƯ RAU CẢI

THỔ CAO LY SÂM

Còn gọi là giả nhân sâm, thổ nhân sâm. Mọc hoang và được trồng khắp nơi ở Việt Nam. Dùng lá, thân non, củ, để nấu canh.

MỒNG TƠI

Là một loại dây leo, có nguồn gốc ở các nước nhiệt đới. Mọc hoang hoặc được trồng theo hàng rào để lấy rau ăn. Dùng lá và thân cây non nấu canh, luộc…

RAU ĐẮNG

Mọc honag trong những nơi ẩm, ruộng bỏ hoang, lòng suối cạn. Dùng toàn thân, ăn sống hoặc nấu canh.

CẢI SƠN – CRESSON

Mọc hoang ở các xứ lạnh, được trồng ở các vùng cao nguyên Việt Nam. Dùng cả cây ăn sống, trộn dầu dấm hoặc nấu canh.

NGỔ - NGỔ TRÂU

Mọc hoang trong các ao hồ. Dùng thân cây ăn sống hoặc làm gia vị, nêm canh

DỪA NƯỚC

Là loại cây bò hay mọc nổi trên mặt nước, rễ bén ở các mấu, có phao nổi. Dùng toàn cây, ăn sống

RAU TÀU BAY

Là loại “cải trời”, mọc hoang ở những vùng rừng chồi, trảng trống, rừng tái sinh… Luộc hay xào nấu như các loại cải trồng.

BỤP DẤM

Là loại cỏ cao khoảng 1 mét, mọc ở các bãi đất hoang, thân có gai móc, hoa vàng, lá và đọt non nấu canh hay thay thế dấm.

DƯA NÚI

Dây leo hàng năm, thân nhám, mảnh. Trái xoan nhọn, lúc chín màu đỏ. Mọc ở đất hoang và lùm bụi. Trái non và lá dùng nấu canh. Rất đắng.

GẠC NAI

Là một loại cây thuỷ sinh, thân mềm, mọc khắp nơi trong nước, ở những vùng đất bùn lầy, đồng ruộng… Ở Nhật, người ta trồng để làm rau ăn.

CỨT QUẠ

Loại cỏ bò có thân mảnh. Mọc hoang ở các rừng tái sinh, đất hoang Cao Lạng đến Phú Quốc. Lá người ta thường dùng để câu cá Mè, vinh đọt và lá non nấu canh.

CÁP VÀNG

Cây thân mộc, cao khoảng 10 mét. Mọc hoang ở các vùng đất khô Nam, Trung Bộ, hoa màu vàng có vết cam. Người ta dùng lá và hoa để nấu canh.

CẢI ĐẤT TRÒN

Cây thân thảo, cao đến 60cm, ít nhánh. Rìa lá có răng không đều. Mọc hoang ở sân vườn và các vùng đất hoang trống trải. Lá dùng như rau cải.

HẢI CHÂU

Cỏ mập, nằm, có rễ ở mắt. Lá có phiến hình cái dầm, mập, dầy, không lông. Mọc hoang dựa ven biển. Lá ăn được, tuy nhiên, phải luộc và xả nước thật kỹ.

DỀN GAI - DỀN CƠM

Dền gai có thể cao đến 1 mét, phân nhiều nhánh, không lông, thân có gai. Dền cơm thấp nhỏ hơn, thân không gai. Mọc ở vùng đất hoang, dựa lộ… lá và thân luộc hay nấu canh

CẢI ĐẤT ẨN

Cỏ hằng niên, cao đến 50cm. Lá nguyên hay có thuỳ hình đờn violon. Mọc hoang ở các rẫy ruộng, đất hoang, còn có khi trồng để lấy lá và hột ăn như rau cải

CỎ TAM KHÔI

Cỏ mập, mọc sà ở đất, lá cặp một lớn một nhỏ. Hoa màu hường nhạt hay trắng. Mọc hoang từ Bắc đến Nam. Lá ăn tươi hay nấu canh.

TINH THẢO

Là loại cỏ nằm, rồi đứng. Lá mỏng, to, đáy tròn, chót nhọn. Hoa tụ tán dễ thấy, màu xanh. Mọc hoang ở đồng cỏ, rừng thưa. Thân và lá non dùng ăn như rau.

MÃ ĐỀ - XA TIỀN

Mọc hoang và được trồng nhiều nơi trong nước, dùng toàn cây để nấu canh ăn cho mát, lợi tiểu

RAU SAM

Là một loại cỏ sống hàng năm, thân màu tím hay đỏ nhạt. Mọc hoang ở những vùng cát ẩm. Dùng toàn thân ăn sống hoặc nấu canh.

MÙI TÀU

Cây mọc hoang và được trồng khắp nơi trong nước. Lá ở gốc mọc thành hoa thị, thuôn dài, mép có răng cưa, hơi gai. Lá tươi dùng làm gia vị hay ăn sống

BÙ NGÓT

Cây nhỏ, nhẵn, có thể cao 1 – 2 mét. Mọc hoang và được trồng khắp nơi trong nước để lấy lá nấu canh.

LÁ MƠ

Còn gọi là mơ tam thể. Là một loại dây leo, lá mọc đối, có phủ lông. Mọc hoang và được trồng khắp nơi trong nước để lấy lá ăn.

DIẾP CÁ – GIẤP CÁ

Là một loại cỏ nhỏ, mọc hoang và được trồng khắp các vùng ẩm ướt. Hái toàn thân để ăn sống.

TAI CHUA

Là loại cây nhỏ, mọc hoang ở các khu rừng miền Bắc nước ta. Cây còn được trồng để lấy quả và lá ăn hay nấu canh.

RAU MÁ