Công Ty Samsung Trân trọng gửi đến bạn cuốn sách này.

Phiên bản ebook này được thực hiện theo bản quyền xuất bản và phát hành ấn bản tiếng Việt của công ty First News - Trí Việt với sự tài trợ độc quyền của công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam. Tác phẩm này không được chuyển dạng sang bất kỳ hình thức nào hay sử dụng cho bất kỳ mục đích thương mại nào.

Original title:

JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN

by Osho

This edition published by arrangement with

The Osho International Foundation

JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN

– HẠNH PHÚC TẠI TÂM –

Công ty First News – Trí Việt giữ bản quyền xuất bản và phát hành ấn bản tiếng Việt trên toàn thế giới theo hợp ồng chuyển giao bản quyền với The Osho International Foundation.

Bất cứ sự sao chép nào không ược sự ồng ý của First News ều là bất hợp pháp và vi phạm Luật Xuất bản Việt Nam, Luật Bản quyền Quốc tế và Công ước Bảo hộ Bản quyền Sở hữu Trí tuệ Berne.

CÔNG TY VĂN HÓA SÁNG TẠO TRÍ VIỆT – FIRST NEWS

11H Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 1, TP. HCM Tel: (84.8) 38227979 – 38227980 – 38233859 – 38233860 Fax: (84.8) 38224560; Email: triviet@firstnews.com.vn Website: www.firstnews.com.vn

Biên dịch:

Tiến sĩ Lê Thị Thanh Tâm

Dương Ngọc Hân

FIRST NEWS

NHÀ XUẤT BẢN THỜI ĐẠI

LỜI GIỚI THIỆU

Con người càng au khổ thì càng khát khao hạnh phúc. Hạnh phúc là những cảm nhận huyền diệu từ phía bên kia của khổ au. Hạnh phúc cũng là cảm nhận chân thật và sâu sắc của tâm hồn trước gánh nặng cuộc ời.

Nhà triết học hiện ại Osho, thiền sư Osho, ạo sư Osho, luận sư Osho, nhà sáng tạo Osho, hay ơn giản là… Osho, ã không ngừng rao giảng (hay trò chuyện) cho người nghe cùng thời và người ọc của mọi thời về bản chất của niềm vui sống. Suốt 35 năm, tư tưởng của ông bay khắp mọi nơi trên thế giới bằng con ường truyền bá của những môn ệ thầm lặng, bất chấp những ánh giá khắt khe và ầy “hoang mang” về tinh thần triết học mãnh liệt của ông. Tác phẩm Hnh phúc ti tâm(JOY: The Happiness That Comes from Within) mà bạn ang cầm trên tay cũng là một trong số những tâm tình thánh thiện ó.

Osho từng nói sứ mạng của ông là tạo iều kiện cho việc ra ời một thế giới của những con người ưu tú. Ông thường mô tả loài người mới này với tên gọi “Zorba-Phật” – những con người có thể vui sống giữa trần gian mà vẫn an tịnh khoan hòa như Đức 6 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Phật vĩ ại. Sợi chỉ ỏ xuyên suốt tác phẩm của Osho là cái nhìn chứa ựng sự thông thái vĩnh hằng của phương Đông kết hợp với những tiềm năng vô tận từ khoa học công nghệ phương Tây.

Những mẩu chuyện hài hước, những ngụ ngôn triết học, những tâm sự ầy trải nghiệm cá nhân, những úc kết hiền minh… về hạnh phúc chân thật là tất cả những gì mà Osho dành cho người lắng nghe ông. Toàn bộ các chương mục trong cuốn sách này tập trung vào bản chất của ời sống và khả năng hạnh phúc của con người.

Hạnh phúc là trở về với chính mình. Mệnh ề ngắn gọn này có vẻ chỉ ơn giản trong cấu trúc ngữ pháp hoặc chuỗi âm tiết; nó thực sự là một mệnh ề khắc nghiệt nhất trong hành trình sống của mỗi chúng ta. Cuộc trở về này, theo Osho, là sự hồi sinh phần trong trẻo và tự nhiên nhất của năng lượng, là khả năng nhận biết và yêu mến Sự thật. Trong lập luận của Osho, tôn giáo cũng không ủ chỗ cho mệnh ề ấy ược sinh sôi.

Là một giáo sư triết học, một ạo sư có khuynh hướng dẫn dắt tâm linh, Osho ã tổng hợp và ưa vào những bài thuyết giảng của mình ánh sáng của nhiều tôn giáo như Phật giáo, Thiên Chúa giáo, Jain giáo, Ấn Độ giáo,... Ông cũng không ngần ngại nói ến nỗi ám ảnh tối tăm của niềm tin không tự chủ của nhiều tín ồ khi trở thành kẻ cuồng tín. Tràn ngập trong mỗi lời nói của Osho là bóng dáng và chiều sâu của các bộ Kinh Phật, Kinh Thánh và suối nguồn tâm linh Ấn Độ. Mẫu hình Zorba-Phật mà Osho ề xướng có thể xem như một “phát kiến” mãnh liệt về nhân cách con người – một kiểu nhân cách hội tụ gần hết phẩm chất của

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 7

các… giáo chủ như Đức Thích Ca, Đức Chúa Jesus, những hiền nhân phóng khoáng và những tâm hồn thành thật, tự do trước mọi ràng buộc nhàm chán và nhẫn tâm của xã hội. Nhưng cơ chế ể tạo thành nhân cách Zorba ấy, theo Osho, lại không phải là con ường “dạy dỗ” ầy áp ặt cùng với những kiến thức luôn có nguy cơ bóp méo khả năng sống tự do bình thản của con người. Trái lại, càng buông xả, càng hồn nhiên, con người càng có iều kiện trở lại chính mình và sống hòa bình với thế giới, yên ổn hài hòa trong nội tâm.

Hạnh phúc trong tập sách này không ược ịnh nghĩa, không có lý thuyết. Mỗi câu chuyện Osho kể với chúng ta ều giống như một thứ nước cất ược tinh lọc từ một tâm hồn rất ỗi hiền minh, giàu yêu thương và trắc ẩn. Những kiến giải “bất thường” của Osho về hạnh phúc, trước khi thuyết phục chúng ta, ều kỳ lạ và ầy thách thức, dù chúng luôn bắt ầu từ những câu nói tưởng chừng ã cũ:

Hạnh phúc là niềm vui từ bên trong. Nó không ến từ sự tìm kiếm và òi hỏi.

Hạnh phúc là biết thưởng thức sự sống của bản thân mình.

Hạnh phúc là biết yêu thương chân thành người khác và thế giới quanh ta.

Hạnh phúc không bao giờ ến với người không tự biết mình.

Hạnh phúc gắn với tự do.

Hạnh phúc là một trò chơi thiêng liêng.

8 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Osho ã lên tiếng từ rất sâu trong tâm hồn chúng ta, rằng niềm vui sống sẽ hóa giải tất cả chứ không phải con người phải làm tất cả ể có ược niềm vui. Khước từ au khổ cũng không phải là con ường của niềm vui sống. Chịu ựng nó và khóc than cho nó càng không giúp ta có ược một tình yêu hài hòa với cuộc ời. Osho khuyến khích chúng ta chăm sóc nỗi au khổ của bản thân, ối diện với nỗi au ấy và vượt qua nó.

Tác phẩm của Osho ra ời bằng con ường ghi chép của các môn ệ, chuyển thể sách in từ băng ghi âm, ghi hình. Nhưng lời thầm thì của ông trong mỗi chúng ta thì không thể ghi chép. Đó là bài thơ vĩnh cửu về sự tha thứ và niềm vui sống. Osho không tự làm sai lời mình bằng cách khuyên nhủ chúng ta nên thế này hay phải thế khác. Những thông iệp của ông là dấu hiệu của một vĩ nhân sông Hằng ã sống và thực hành niềm vui sống ấy cho ến phút cuối cùng:

“Hạnh phúc bao xung quanh ta một cách tự nhiên như không khí, như bầu trời. Hạnh phúc không phải là thứ phải i tìm; nó là chất liệu của vũ trụ bao la. Hãy thưởng thức nguồn năng lượng tuyệt vời ấy. Bạn phải nhìn thẳng vào nó, ối diện trực tiếp với nó. Chỉ cần lơ ãng mong cầu hão huyền, bạn sẽ lập tức ánh mất nó (…) Tình yêu cuộc sống sẽ lan tỏa trong tâm hồn bạn. Mặc cho thời gian trôi i, tình yêu ấy vẫn tồn tại. Điều mà bạn ạt ược là sự sâu sắc toàn diện. Và hoa sẽ nở, bài hát sẽ ngân vang…”.

Tiến sĩ Lê Thị Thanh Tâm

LỜI NÓI ĐẦU

Trước hết, tôi sẽ kể cho bạn nghe một câu chuyện nho nhỏ thế này:

“Bác sĩ riêng của tôi nhất ịnh bảo tôi ến gặp ông”, một bệnh nhân nói với một chuyên gia tâm thần học, “Có trời mới biết tại sao tôi hạnh phúc trong hôn nhân, nghề nghiệp ổn ịnh, có nhiều bạn bè và chẳng phải lo lắng iều gì…”.

“Hừm”, vị bác sĩ tâm thần nói rồi với tay lấy cuốn sổ bệnh án, “thế ông ã bị tình trạng này bao lâu rồi?”.

Quả thực, hạnh phúc là iều rất khó tin. Dường như chúng ta nghĩ ã là con người thì không thể nào có ược hạnh phúc vậy. Nếu bạn nói về nỗi chán nản, muộn phiền, bất hạnh của mình thì mọi người sẽ tin bạn, như thể ó là lẽ ương nhiên. Nếu bạn kể về hạnh phúc, hẳn sẽ không ai tin bạn âu; vì iều ấy thật là… không bình thường.

Sigmund Freud, sau 40 năm nghiên cứu trí óc con người – tiếp xúc và làm việc với hàng ngàn người, quan sát hàng ngàn trường hợp tâm thần rối loạn – ã i ến kết luận rằng 10 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

hạnh phúc chỉ là một ảo tưởng, rằng Con Người không thể hạnh phúc. Vậy là, cùng lắm người ta chỉ có thể làm cho mọi việc trở nên dễ chịu hơn một chút, thế thôi. Còn hạnh phúc ư? Con người không thể có ược nó.

Luận iệu ấy thật bi quan… nhưng nếu quan sát con người, bạn sẽ thấy iều tôi nói là có thật. Chỉ toàn là những con người không có hạnh phúc. Có một cái gì ó sai lầm phía sau ời sống ấy.

Tôi nói iều này với bạn, những ộc giả riêng của tôi: Nhân loại có thể hạnh phúc, hạnh phúc hơn mọi loài chim muông, hạnh phúc hơn mọi loài cây cỏ, hạnh phúc hơn tất cả các vì sao - bởi vì con người có một thứ mà không có loài chim nào, thứ cây nào hay một vì sao nào có ược, ó là Ý thức.

Nhưng khi ý thức ược mình, bạn có thể rơi vào một trong hai trạng thái: hoặc rất hạnh phúc, hoặc trở nên vô cùng au khổ. Và bạn sẽ phải lựa chọn. Một cái cây chỉ có thể hạnh phúc mà thôi, vì nó không thể bất hạnh. Niềm hạnh phúc của chúng không nằm trong sự giải thoát; ương nhiên chúng phải hạnh phúc. Chúng không biết thế nào là au khổ; chúng chẳng có sự lựa chọn nào. Những con chim líu lo trên cây là hạnh phúc. Không phải chúng muốn ược hạnh phúc, chỉ ơn giản chúng hạnh phúc vì không có cách nào khác. Hạnh phúc của chim muông cây cối là vô ý thức, tự nhiên vốn dĩ ã thế.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 11

Con người có thể tự do lựa chọn giữa hạnh phúc vô bờ hay khổ au cùng cực. Sự tự do ấy quả là nguy hiểm. Nó nguy hiểm ở chỗ chúng ta phải chịu trách nhiệm cho

những lựa chọn của mình. Nếu có C cái gì ó ảnh hưởng ến sự tự do on người có thể

này, cái gì ó chính là sự sai lầm. tự do lựa chọn giữa

Vì một lý do nào ấy, loài người hạnh phúc vô bờ chúng ta vẫn cứ khăng khăng với hay khổ au cùng

những ý nghĩ của riêng mình. cực. Sự tự do ấy

Con người tìm kiếm thiền quả là nguy hiểm.

ịnh. Thiền ịnh cần thiết chỉ vì Nó nguy hiểm ở chỗ

bạn không tự chọn cho mình con chúng ta phải chịu

ường hạnh phúc. Nếu tự mình trách nhiệm cho ngập tràn hạnh phúc, bạn chẳng những lựa chọn cần bất cứ một sự thiền ịnh nào cả. của mình. Thiền ịnh giống như một phương

thuốc: nếu au yếu, bạn sẽ cần thuốc. Một khi bắt ầu chọn lựa sống hạnh phúc, bạn sẽ cảm nhận ngay niềm hạnh phúc mà không cần ến thiền. Rồi việc thiền ịnh bắt ầu diễn ra trong sự hài hòa riêng của niềm hạnh phúc ấy.

Chúng ta có quá nhiều tôn giáo bởi có quá nhiều người bất hạnh. Một con người hạnh phúc không cần ến tôn giáo, ền chùa hay nhà thờ - vì với họ, cả vũ trụ lúc ấy trở thành ngôi chùa thành kính, và toàn thể sự sống lúc ấy trở thành nhà thờ trang nghiêm. Con người hạnh phúc không theo uổi hoạt ộng tôn giáo bởi vì cả cuộc ời họ chính là tôn 12 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

giáo. Tất cả những gì bạn làm ược trong niềm hạnh phúc viên mãn có khác gì cầu nguyện – công việc của bạn khi ấy

M trở thành sự thờ phụng; mỗi hơi thở

ột con người của bạn ều mang vẻ ẹp lớn lao

hạnh phúc không của lòng biết ơn cuộc ời.

cần ến tôn giáo, Hạnh phúc ến khi bạn thích

ền chùa hay nhà nghi với mọi thăng trầm trong

thờ - vì với họ, cả cuộc ời mình, khi bạn sống hài

vũ trụ lúc ấy trở hòa ến mức mọi việc bạn làm ều

thành ngôi chùa trở thành niềm vui. Rồi bất chợt

thành kính, và toàn một ngày nào ó, bạn sẽ nhận ra

thể sự sống lúc ấy thiền ịnh ã i theo bạn tự bao

trở thành nhà thờ giờ. Nếu bạn yêu công việc mình

trang nghiêm. ang làm, yêu cách sống mình

ang sống, thì iều ấy có nghĩa là

bạn ã thiền rồi. Và chẳng iều gì có thể làm bạn rối loạn. Một tâm hồn bất an là dấu hiệu ể bạn biết rằng bạn không thực sự yêu thích cuộc sống hiện tại của mình.

Người thầy giáo cứ nói mãi với các cô cậu học trò bé nhỏ: “Chú ý vào Thầy nào! Chú ý, chú ý!”. Chúng ang chú ý ấy chứ, nhưng chú ý vào cái khác. Một con chim ang hót líu lo bên ngoài lớp học, những ứa trẻ sẽ chú ý vào con chim ấy. Không ai có thể nói rằng những học trò này không chú ý, không thiền ịnh, không tập trung. Thực sự những ứa trẻ ang tập trung cao ộ ấy chứ. Chỉ có iều chúng ã hoàn toàn quên i sự có mặt của thầy

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 13

giáo và những bài toán thầy ang giảng trên bảng. Chúng quên hết mọi thứ trong lớp học. Chúng chỉ chú ý ến con chim và tiếng hót. Nhưng ông thầy lại tiếp tục nói: “Chú ý nào! Em ang làm gì thế? Tập trung nào!”.

Phải chăng, chính người thầy mới ang làm những ứa trẻ mất tập trung? Bọn trẻ luôn chăm chú, ó là iều rất tự nhiên. Lắng nghe chim hót, chúng thấy hạnh phúc. Người thầy làm những ứa trẻ phân tâm. “Em không tập trung”. Người thầy nói không úng. Những ứa trẻ ang rất tập trung. Con chim hấp dẫn cậu bé hơn người thầy, vì thế người thầy còn có thể nói ược gì? Người thầy không thu hút ược học trò, và cuốn sách toán học cũng chẳng tạo ược mối quan tâm nào với chúng.

Không phải tất cả chúng ta có mặt trên ời này là ể trở thành những nhà toán học. Nhiều ứa trẻ chẳng bao giờ quan tâm ến lũ chim; tiếng hót véo von ngoài sân có thể to hơn, to hơn nữa, nhưng những ứa trẻ ấy vẫn chăm chú nhìn lên bảng. Chúng chỉ quan tâm ến các bài tập toán. Nghĩa là chúng hoàn toàn ịnh tâm - một trạng thái thiền ịnh rất tự nhiên - khi tiếp xúc với toán học.

Chúng ta thường bị chi phối bởi những âu lo về tiền bạc, danh vọng, quyền lực. Ngồi nghe chim hót không mang lại quyền lực, danh vọng cho chúng ta. Ngắm nhìn cánh bướm bay không thể giúp ta những lợi lộc về tiền bạc và chính trị. Những việc làm ấy thật là vô bổ - nhưng chính chúng lại mang ến hạnh phúc cho chúng ta.

14 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Một con người ích thực sẽ can ảm thay ổi ể sống một cuộc sống hạnh phúc thật sự. Nếu cứ loay hoay với những ý nghĩ về sự nghèo túng, anh ta sẽ cứ nghèo mãi; song, nếu không bao giờ than phiền, anh ta sẽ không bao giờ oán hận. Khi ó, anh ta nói rằng: “Tôi sống theo cách riêng của mình – tôi chọn những con chim, những cánh bướm và những bông hoa. Tôi không giàu có. Được thôi. Nhưng tôi giàu vì tôi hạnh phúc”. Và con người có thể thay ổi ời mình bằng cách ó.

Tôi ọc ược câu chuyện như thế này:

Ông lão Ted ngồi ở bờ sông hàng giờ ồng hồ mà chẳng thấy một con cá nào cắn câu. Vài cốc bia và một chút nắng trời ã khiến ông ngủ thiếp i, và bất ngờ, ông bị ánh thức vì một con cá vẫy vùng trong chiếc móc câu và giật mạnh sợi dây. Trước khi bừng tỉnh, ông bị mất thăng bằng và ngã nhào xuống sông.

Có một cậu bé thích thú quan sát sự việc này. Trong khi ông lão ang cố thoát khỏi mặt nước, cậu bé quay sang hỏi cha: “Cha ơi, ông lão kia ang câu cá hay con cá câu ông ấy?”.

Tình thế của con người lúc này hoàn toàn bị ảo ngược. Con cá ang câu bạn và kéo lê bạn i chứ không phải bạn ang câu nó. Bất kỳ nơi âu bạn nhìn thấy ồng tiền, khi ó bạn không còn là chính mình nữa. Bất kỳ nơi âu bạn nhìn thấy quyền lực, danh vọng, bạn không còn là chính bạn nữa. Bất kỳ nơi âu bạn nhìn thấy sự

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 15

thán phục trọng vọng, bạn cũng G không còn là chính bạn nữa. Khi iả sử bạn chiếm

ấy, bạn sẽ quên ngay lập tức mọi ược cả thế giới thứ - những giá trị bên trong của nhưng không còn cuộc ời bạn, ó là hạnh phúc và là mình nữa, giả sử

an lạc. Bạn luôn tìm kiếm, chọn bạn trở thành kẻ lựa cái gì ó từ bên ngoài, ánh giàu có nhất thế ổi chúng với những iều thầm giới nhưng làm thất

kín tốt ẹp bên trong. Bạn sở hữu lạc cái kho tàng quý

cái bên ngoài mình, và ánh mất giá bên trong, bạn

cuộc sống bên trong của bạn. sẽ làm gì với cái tài

sản khổng lồ ó?

Nhưng rồi bạn sẽ làm gì? Giả

sử bạn chiếm ược cả thế giới

nhưng không còn là mình nữa, giả sử bạn trở thành kẻ giàu có nhất thế giới nhưng làm thất lạc cái kho tàng quý giá bên trong, bạn sẽ làm gì với cái tài sản khổng lồ ó? Đó là một tình huống bất hạnh.

Nếu bạn có thể học ược một iều gì ó thì có nghĩa là bạn ã ược ánh thức, ược hiểu biết về sự vận ộng bên trong của chính bạn, về số phận bên trong cuộc ời bạn. Đừng bao giờ quên iều ấy, kể cả khi bạn ang au khổ. Khi bạn có iều phiền muộn, người ta sẽ nói: “Hãy tĩnh lặng lại và bạn sẽ hạnh phúc”. Họ nói: “Hãy cầu nguyện và bạn sẽ hạnh phúc: Hãy i nhà thờ, hãy trở thành tín ồ Thiên Chúa giáo hay Hindu giáo và bạn sẽ hạnh phúc”. Điều ó thật vô lý. Trước tiên là hạnh phúc, sau mới là 16 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

tĩnh lặng. Trước tiên là hạnh phúc, sau ó mới là tín ồ của một tôn giáo nào ó. Hạnh phúc là iều kiện cơ bản.

Nhưng hầu hết con người trở thành tín ồ tôn giáo chỉ khi nào họ cảm thấy bất hạnh. Trong trường hợp như vậy, tôn giáo của họ có cái gì ó không chân thật. Hãy cố gắng hiểu tại sao chúng ta bất hạnh. Nhiều người nói với tôi rằng họ ang au khổ, và mong muốn tôi giúp họ ược thiền ịnh. Tôi nói, trước hết, iều thiết yếu nhất là cố gắng lý giải vì âu bạn lại au khổ. Nếu bạn không thể từ bỏ nguyên nhân căn bản nhất khiến bạn bất hạnh, bạn vẫn có thể thiền ịnh, nhưng rồi cũng chẳng giải quyết ược gì nhiều – bởi lẽ nguyên nhân au khổ vẫn còn nguyên ó.

Một cô gái lẽ ra có thể trở thành một diễn viên múa tài ba lại ang ngồi trong văn phòng sắp xếp tài liệu. Một chàng trai lẽ ra ang say sưa chìm ắm trong những ước mơ bay bổng của mình thì thực tế lại ngồi ghi chép sổ sách ở ngân hàng. Và họ than vãn về nỗi buồn khổ của mình: “Xin giúp tôi thiền ịnh ể tôi ược hạnh phúc”. Tôi có thể giúp họ thiền ịnh, nhưng họ thiền ịnh ể ược iều gì cơ chứ? Thiền ịnh thực sự mang lại cho họ iều gì? Họ vẫn tiếp tục là những con người như vậy, tính toán tiền bạc, cạnh tranh nơi thị trường. Thiền ịnh có thể mang ến ôi chút bình an cho họ, ể họ… làm tốt hơn những iều vô nghĩa ó.

Bạn có thể lặp i lặp lại một câu thần chú, bạn có thể thiền ịnh vững vàng; ôi khi nó cũng tạo cho bạn sự

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 17

thoải mái – nhưng nó chỉ giúp bạn duy trì trạng thái sống của bạn chứ không phải là sự chuyển hóa.

Vì thế, cách tiếp cận của tôi B chỉ dành cho những người táo

ạn không có

bạo, những người can ảm thay

gì ể mất, chỉ có

ổi cách sống của mình, những

nỗi au khổ và sự

người sẵn sàng ánh cược mọi

bất hạnh của bạn.

thứ - bởi vì trên thực tế họ chẳng

Nhưng con người

có gì ể mất; chỉ có nỗi au khổ

thường cứ giữ chặt

và bất hạnh. Nhưng con người

lấy những iều này.

thường cứ giữ chặt lấy những

iều này.

Tôi từng nghe:

“Trong một trại tập huấn ở một nơi hẻo lánh, một ội tân binh trở lại nơi óng quân của họ sau một ngày tập luyện dưới cái nắng gay gắt.

“Chán thật!”, một người lính trẻ nói. “Cách xa hàng trăm dặm, không àn bà, không bia rượu,… - và tệ nhất là cái ôi giày ống của tôi quá chật”.

“Anh không chịu nổi à?”, một ồng ội của anh hỏi, “Vậy sao anh không chọn một ôi giày khác?”.

“Không thể ược”, người lính trẻ trả lời, “chỉ có giẫm lên nó thì tôi mới hài lòng!”.

Vậy ó, bạn chỉ muốn bám víu vào nỗi khổ của mình.

18 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Điều duy nhất bạn thấy thoải mái là ược kể lể về những nỗi au khổ. Hãy xem những người ang nói về nỗi khổ tâm của họ: Họ ến gặp nhà tư vấn tâm lý ể nói về hoàn cảnh của mình rồi rút tiền ra trả cho cuộc nói chuyện ó. Bạn cần ai ó lắng nghe về nỗi khổ của mình, còn bạn thì rất hạnh phúc sau khi ã thổ lộ hết nỗi lòng.

Con người thích nói về những khổ au của mình hết ngày này sang ngày khác không mệt mỏi. Thậm chí họ còn cường iệu và thêm thắt khiến câu chuyện trở nên nặng nề hơn những gì xảy ra trong thực tế. Tại sao? Bạn không có gì ngoại trừ cái nỗi au khổ thường trực kia, con người vốn thích bám riết vào nó, trở nên thân thuộc với nó. Đau khổ là tất cả những gì mà họ biết; ó là cuộc sống của họ. Loại bỏ au khổ ra khỏi cuộc sống không làm họ mất mát gì cả, nhưng người ta lại tỏ ra rất sợ hãi khi mất chúng.

Khi ta hiểu rõ iều ấy, cảm giác hạnh phúc và niềm vui tận hưởng cuộc sống sẽ ến với ta trước. Một tâm trạng hân hoan sẽ xuất hiện trong ta. Bản thân cuộc sống là iều tiên quyết, nó có trước tất cả mọi triết lý. Hãy tận hưởng cuộc ời! Nếu bạn không thấy yêu thích công việc của mình thì hãy thay ổi i. Đừng chờ ợi! Bởi vì nếu cứ mãi ợi chờ, bạn chẳng khác nào nhân vật trong vở kịch “Chờ ợi Godot” của Samuel Beckett(1): Bạn trở thành kẻ ngồi chờ Godot, và Godot chẳng bao giờ

1. Samuel Barklay Beckett (1906 - 1989): Nhà văn, nhà viết kịch Ireland. Ông oạt giải Nobel Văn học năm 1969. Các tác phẩm tiêu biểu: Chờ ợi Godot (1953, kịch), Không thể gọi tên (1953, tiểu thuyết), Những ngày tươi ẹp (1961, kịch)…

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 19

ến. Con người chỉ biết ngồi chờ và lãng phí ời mình trong mòn mỏi. Bạn chờ ai vậy? Bạn chờ cái gì vậy?

Nếu bạn thấy mình ang ở trong tình trạng rất khốn khổ, một tình trạng mà ai cũng nói là bạn sai, thì tôi khuyên bạn hãy nói “chính cái nhốn nháo bên ngoài kia mới không úng”. Hãy cố gắng hiểu sự khác biệt trong cách tôi nhấn mạnh. Bạn không sai, chỉ có hoàn cảnh không úng mà thôi. Cái cách sống máy móc giáo iều mà nhiều người dạy cho bạn là sai. Vì những giáo iều ó, bạn ã cố gắng phấn ấu và tưởng những gì mình ạt ược là của riêng mình. Nhưng thực sự bạn không có gì cả. Tất cả những cái bên ngoài ó không thể làm nên số phận của bạn. Nó chống lại bản chất thuần túy tốt ẹp của bạn.

Hãy nhớ rằng: Không ai có thể quyết ịnh thay cho bạn. Những lời dạy bảo, những mệnh lệnh hay những giáo iều của người khác chỉ làm bạn dễ mắc sai lầm. Phải tự mình quyết ịnh và làm chủ cuộc ời mình. Đừng ể khi cuộc sống ến gõ cửa thì bạn lại không bao giờ có mặt như thể bạn ang ẩn tránh âu ó trong chính cuộc ời mình.

Nếu bạn muốn trở thành diễn viên múa, cuộc sống sẽ ến với bạn qua cánh cửa ó, bởi lẽ cuộc sống cho rằng bạn phải trở thành người nghệ sĩ múa ngay lúc này. Nó gõ vào cánh cửa, nhưng bạn không có ở ó – bạn còn ang mải mê với công việc của một nhân viên ngân hàng. Cuộc ời ích thực và áng sống chỉ có khi bạn 20 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

muốn trở thành chính mình một cách tự nhiên. Cuộc sống chỉ biết cái ích duy nhất ó nhưng bạn không bao giờ có mặt ở nơi thiết yếu của mình - bạn lang thang sau những chiếc mặt nạ của kẻ khác, trong những bộ trang phục không phải của bạn, ẩn dưới những cái tên xa lạ. Cuộc sống vẫn tiếp tục tìm kiếm bạn. Nó biết cái ích ến của bạn, còn bạn vẫn rong chơi. Bạn ã cho phép cuộc ời quên lãng bản thân mình.

“Đêm qua tớ nằm mơ thấy mình là một ứa bé”, Joe nói với Al, “trong mơ, tớ tha hồ chạy nhảy khắp Disneyland. Tuổi thơ mới sướng làm sao, chẳng phải chọn lựa con ường nào ể i, lại ược tung tăng chơi ùa ở khắp mọi nơi”.

“Điều ó rất thú vị”, người bạn của Joe tiếp lời, “êm hôm qua tớ cũng có một giấc mơ rất ẹp. Tớ mơ thấy một cô gái tóc vàng quyến rũ ến gõ cửa và làm mình ngất ngây. Rồi ngay khi tớ và cô ấy bắt ầu làm quen thì một người khách mới xuất hiện – một cô gái da ngăm cực kỳ hấp dẫn”.

“Ôi trời”, Joe cắt ngang, “phải chi tớ ược ở ó! Sao cậu không gọi tớ?”

“Tớ gọi rồi”, Al trả lời, “Nhưng mẹ cậu nói là cậu ang ở Disneyland”.

Số phận tìm kiếm chúng ta bằng một con ường duy nhất như một óa hoa cứ nở dần trong tâm hồn ta, khiến chúng ta trở thành chính mình. Nếu không tìm ược bản chất tự nhiên của mình, chúng ta không thể có hạnh

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 21

phúc. Nếu không có hạnh phúc, làm sao chúng ta có thể thiền ịnh.

Nhưng tại sao con người lại nghĩ rằng thiền ịnh sẽ mang ến hạnh phúc? Thật ra, bất kỳ ở âu khi con người cảm thấy hạnh phúc tức là họ ang bình an tự tại – hai iều này là một. Bất kỳ lúc nào ta nhìn thấy một không gian ẹp ẽ và bình yên bao quanh một người, nghĩa là người ấy luôn tràn ngập hạnh phúc trong niềm vui và sự hân hoan. Do ó, con người nghĩ rằng hạnh phúc ến khi họ an ịnh.

Thật ra, thiền ịnh chỉ ến khi chúng ta hạnh phúc. Nhưng ạt tới hạnh phúc rất khó, còn học thiền ịnh lại dễ. Đạt tới hạnh phúc nghĩa là thay ổi mạnh mẽ cuộc ời mình – một sự thay ổi nguy hiểm, bởi vì ó là một sự thay ổi ột ngột, dứt bỏ tuyệt ối quá khứ; một sự va chạm sấm sét bất ngờ, làm chết i một cuộc ời già nua cũ kỹ và giúp ta sống lại cuộc ời mới từ những gì hồn nhiên nhất. Hãy bắt ầu một ngày mới mà không bị bất kỳ một hình mẫu nào ám ảnh. Hãy sống cuộc ời hoàn toàn tự chủ, không ể bất kỳ ai làm xáo ộng hay buồn lo ến cuồng trí.

Hãy cố gắng bỏ qua những khuôn mẫu nào ó tác ộng ến bản thân, ể tìm thấy ngọn lửa tinh thần thật sự của mình.

HẠNH PHÚC LÀ GÌ?

Hạnh phúc không có nghĩa là thành công, cũng không phải sống trong hy vọng, hay cố gắng có ược tiền bạc, quyền lợi, danh tiếng. Hạnh phúc là khi ta làm một iều gì ó bằng ý thức, chứ không phải bằng ý chí.

HẠNH PHÚC Ở CHÍNH CHÚNG TA

Hạnh phúc là gì? Nó tùy thuộc vào bạn, vào trạng thái ý thức hay vô thức của bạn, vào việc bạn còn say ngủ hay tỉnh thức. Murphy có một quan niệm nổi tiếng như sau: Trên ời có hai kiểu người: kiểu thứ nhất thường cho rằng bản chất con người có thể phân chia ra ược, và số còn lại thì không bao giờ phân chia như vậy. Tôi thuộc loại người thứ nhất, vì tôi tin bản chất con người có thể ược chia làm hai loại, một là mê mờ, hai là thức tỉnh – và ương nhiên là có một nhóm người rất nhỏ nằm giữa họ.

Hạnh phúc lệ thuộc vào việc ý thức của bạn có mặt úng chỗ hay không. Nhiều người nghĩ rằng sự thư thái mà giấc ngủ mang lại là hạnh phúc. Niềm thư thái ó là cảm giác cố ạt tới một cái gì ó thông qua cơ thể, một

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 23

cảm giác mà trong lúc thức ta không thể ạt ược. Con người vẫn cố gắng bằng mọi cách ể ạt tới hạnh phúc thông qua cơ thể của mình.

Nhưng iều này là không úng. Thân xác chúng ta có thể mang lại chút thoải mái nhất thời, nhưng mỗi một khoảnh khắc thư thái ó lại tương ứng với một nỗi au. Mỗi cảm giác thư thái sẽ i kèm với cảm giác khó chịu, bởi cơ thể con người luôn tồn tại như một thế giới hai mặt. Nối với ngày là êm, nối với cái chết là sự sống, nối với sự sống là cái chết. Đó là một vòng tròn khắc nghiệt. Sau niềm vui sẽ là nỗi au. Và sau muộn phiền sẽ là vui sướng. Chúng ta chẳng bao giờ thư thả nổi. Khi ang an lành, chúng ta lại âm thầm lo sợ niềm vui ngắn ngủi sẽ tan mất, và rồi nỗi sợ hãi của chúng ta sẽ tàn phá khoảnh khắc vui sướng quý giá ó. Khi bị nhấn chìm trong au khổ, chúng ta cay ắng và cố gắng thoát khỏi tình trạng của mình bằng cách hướng tới những iều tốt ẹp.

Đức Phật gọi iều này là bánh xe sinh tử. Chúng ta chuyển ộng theo bánh xe, bị vướng vào vòng quay của nó… Và bánh xe ấy cứ lăn i mãi. Đôi khi ta cảm thấy hài lòng, có lúc lại thấy khổ sở; ta bị nghiền nát triền miên giữa hai trạng thái nghiệt ngã này.

Trong tình cảnh như vậy, một người mê mờ sẽ không nhận biết ược gì nữa. Anh ta chỉ nhận ra một vài cảm giác của cơ thể - ăn uống, ân ái; ó là toàn bộ thế giới của anh ta. Anh ta mãi trôi lăn trong vòng quay sinh tử. Anh ta 24 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

chỉ quan tâm ến hai mục ích ầy bản năng. Nếu kiềm chế nhục dục, anh ta chỉ còn biết ăn. Nếu kiềm chế việc ăn uống, anh ta lại lăn vào ời sống tình dục. Năng lượng của anh ta chuyển ộng như con lắc giữa hai nhu cầu này. Cái mà chúng ta thường gọi là sự hài lòng chỉ ơn giản là làm giảm bớt tình trạng căng thẳng ó.

Năng lượng tình dục tích lũy ngày càng nhiều khiến chúng ta càng trở nên căng thẳng và nặng nề. Cuối cùng, chỉ còn cách phải giải phóng nó. Đối với những người ang mê mờ, tình dục có ý nghĩa giải phóng, giống như một cơn hắt hơi. Khi ta giải phóng nó, sự căng thẳng không còn hiện diện ngay lúc này, nhưng nó vẫn còn nằm ẩn âu ó và sẽ tích lũy trở lại. Thức ăn chỉ mang lại cho chúng ta một chút vị mặn ầu lưỡi, nó không ủ cho chúng ta duy trì cuộc sống. Vậy mà rất nhiều người ã sống chỉ vì ăn, và chỉ một số ít người biết rằng mình ăn ể sống.

Suốt những ngày ầu, ể tìm kiếm một khoảng thời gian vui sướng mỹ mãn, người thanh niên ã mời cô gái chơi bowling. Cô gái tỏ vẻ không thích. Anh chàng lại tìm cách mời cô xem phim, nhưng cô gái cũng chẳng màng ến phim ảnh. Loay hoay mãi, người thanh niên rút iếu thuốc mời cô gái nhưng cô vẫn từ chối. Rồi anh hỏi cô có thích nhảy và uống một chút gì ó không, cô gái vẫn một mực không nhận lời với lý do ơn giản là cô không quan tâm ến những thứ ấy.

Tuyệt vọng, anh mời cô ến ngủ với anh. Điều lạ lùng ã xảy ra. Cô gái vui vẻ gật ầu, hôn anh say ắm và nói: “Anh

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 25

thấy không, chơi bowling, xem phim, uống rượu âu phải là cái anh muốn, âu phải ể anh có một khoảng thời gian vui sướng mỹ mãn âu!”.

Cái mà chúng ta gọi là “hạnh phúc” hoàn toàn tùy thuộc vào mỗi con người. Đối với người mê mờ, cảm giác thư giãn là hạnh phúc. Người mê mờ sống với mọi cảm giác thư giãn, buông xả. Anh ta cứ lăn mãi từ cảm giác này ến cảm giác khác. Anh ta sống vì những cơn rung ộng nhỏ - một cuộc sống rất nông cạn, không có chiều sâu, gần như vô tri vô giác, và cũng chẳng hứa hẹn ý nghĩa nào tốt ẹp lớn lao.

Nhiều người trong chúng ta lại nằm giữa hai kiểu người mê mờ và tỉnh thức, không mê mờ mà cũng chẳng tỉnh thức. Họ sống trong tâm trạng lơ ãng, một chút mịt mờ, một chút tỉnh táo. Chúng ta thường trải nghiệm iều này vào mỗi buổi sáng ngái ngủ, tai ta vẫn nghe ược âm thanh xung quanh, kể cả tiếng người thân lách cách pha trà, tiếng reo của ấm un nước hay tiếng trẻ con chuẩn bị ến trường. Ta nghe ược mọi thứ, nhưng vẫn không tỉnh ược. Lơ mơ, lãng ãng, những âm thanh xô bồ dẫn dắt chúng ta i, như thể có một khoảng cách khổng lồ giữa bản thân ta và mọi thứ ang xảy ra quanh ta. Tất cả mờ ảo như một phần của giấc mơ. Tất nhiên những gì ang xảy ra không thuộc về giấc mơ, chỉ có chúng ta lại ang trôi giữa hai thế giới thực - ảo mà không biết.

Điều tương tự như vậy xảy ra khi bạn bắt ầu thiền ịnh. Một người không thiền ịnh sẽ dễ bị mê mờ. Còn 26 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

một người thiền ịnh, luôn muốn rời xa sự mê mờ ể hướng tới sự thức tỉnh, dù chỉ trong một trạng thái yên bình ngắn ngủi. Hạnh phúc không phải chỉ là sự gom nhặt niềm hoan lạc phù du trong từng thoáng chốc: Hạnh phúc phải có ý nghĩa hơn là sự cộng gộp thời khắc bình yên, phải mang tính tâm lý nhiều hơn là sinh lý. Một người biết thiền ịnh sẽ cảm thụ thơ ca và âm nhạc tốt hơn, yêu thích sự sáng tạo hơn. Họ thích khám phá thiên nhiên và vẻ ẹp muôn thuở của nó. Họ chuộng sự yên tĩnh và biết tận hưởng nhiều thứ mà trước ó họ chưa bao giờ biết tới, và những iều này sống trong họ lâu dài hơn. Kể cả khi tiếng nhạc ã tắt, âm thanh vẫn còn vang vọng trong họ.

Hạnh phúc không ơn giản chỉ là sự giảm bớt năng lượng căng thẳng của con người. Sự khác biệt giữa cảm giác thư thái và ý nghĩa thực sự của hạnh phúc không nằm ở chỗ tiết giảm, mà ngược lại, ở trong sự ủ ầy. Một khi trở nên giàu có về tinh thần, chúng ta sẽ sống tràn trề từng phút. Khi lắng nghe một bản nhạc du dương, có một cái gì ó bừng dậy trong ời sống của chúng ta, sự hài hòa bắt ầu hiển hiện khiến ta như chìm lẫn vào trong tiếng àn. Khi nhảy múa, chúng ta bỗng quên mất cơ thể mình, mỗi bước i bỗng nhẹ như hư không. Sự è nén về trọng lượng bị mất i. Trong iệu múa ấy, chúng ta như bất ngờ lạc vào một không gian khác lạ: cái tôi không còn nặng nề nữa, ta như tan ra và hòa vào iệu múa.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 27

Những trải nghiệm như vậy cao hơn, sâu sắc hơn rất nhiều so với những khoái cảm chúng ta có ược nhờ vào các sinh hoạt ời thường như ăn uống và ân ái. Nhưng iều ấy cũng chưa phải là cái ích cuối cùng. Sự thật lớn lao nhất chỉ xảy ra khi chúng ta thức tỉnh viên mãn, khi chúng ta trở thành một “vị Phật” (người tỉnh thức), khi chúng ta lìa xa mọi iên ảo mộng tưởng – thời iểm mà toàn bộ cuộc sống chúng ta ngập tràn ánh sáng, thời iểm mà bóng tối vĩnh viễn mất i trong sâu thẳm tâm hồn chúng ta. Bóng tối mờ mịt biến mất cũng là lúc cái tôi

ngạo mạn của chúng ta cũng tan H biến. Mọi ham muốn căng thẳng,

iện tại là tất

âu lo hay tức giận ều không còn

cả. Lúc này là thời

nữa. Ta ở trong một trạng thái mãn

gian duy nhất và ở

nguyện hài hòa. Ta an trú trong

ây là không gian

hiện tại, không băn khoăn về quá

duy nhất. Toàn thể

khứ hay tương lai. Ta có mặt ở ây,

vũ trụ an trú trong

ngay lúc này. Hiện tại là tất cả. Lúc

ta. Đó là niềm an

này là thời gian duy nhất và ở ây

lạc. Đó là hạnh phúc

là không gian duy nhất. Toàn thể

ích thực của

vũ trụ an trú trong ta. Đó là niềm

con người.

an lạc. Đó là hạnh phúc ích thực

của con người.

Tìm kiếm sự an lạc trong tâm hồn là quyền năng lớn nhất của mỗi chúng ta. Đừng mê mờ trong mớ hỗn mang những khoái cảm thường ngày, hãy bước chân vào cuộc hành trình tìm kiếm sự an lạc từng chút một mỗi ngày. Cố 28 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

vươn tới hạnh phúc, và cuối cùng là ạt tới niềm an lạc viên mãn. Khoái cảm thuộc về phần “con” trong mỗi “con người”. Hạnh phúc mới là ặc ân của con người. Hạnh phúc thuộc về con người, niềm an lạc mới là thần thánh. Khoái cảm trói buộc bạn, bạn sẽ trở thành nô bộc của nó, tự cột chặt mình vào dây trói của nó. Hạnh phúc mang ến cho bạn một chút xích xiềng, một chút tự do, nhưng chỉ là một chút. Còn niềm an lạc là tự do vĩnh hằng. Hãy hướng lên cao, bạn sẽ ược chắp cánh. Bạn sẽ không còn thuộc về mặt ất ọa ày này, bạn trở thành một phần của trời xanh. Bạn trở thành ánh sáng, trở thành niềm vui.

Khoái cảm bao giờ cũng khiến bạn lệ thuộc vào người khác. Hạnh phúc giúp bạn có ược một chút tự chủ nhưng không hoàn toàn. Chỉ có niềm an lạc mới là tự do, nó không chia cắt bất cứ iều gì, không chia cắt ai; ó là ời sống duy nhất của bạn, là bản chất sâu xa nhất của bạn.

TỪ BỀ MẶT ĐẾN TRUNG TÂM

Đức Thích Ca Mâu Ni nói:

Có khoái lạc và có an lạc

Hãy từ bỏ cái ầu tiên ể ạt tới cái thứ hai.

Chúng ta cần hiểu biết và suy nghĩ về bốn từ này: một là khoái lạc, hai là hạnh phúc, ba là niềm vui và bốn là an lạc.

Khoái lạc thuộc về tâm sinh lý. Khoái lạc là một cái gì

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 29

ó hời hợt nhất của ời sống con người; nó chỉ là một sự kích thích. Đó có thể là tình dục hay những cảm giác khác; nó có thể là nỗi ám ảnh về thức ăn, tất nhiên ngoại trừ nhu cầu tối thiểu cho cơ thể ược duy trì. Cơ thể là bề ngoài của bạn, là cái viền quanh ời sống con người. Nó không phải là trung tâm. Sống trong chu vi cơ thể mình nghĩa là phó mặc cho tất cả mọi thứ ang xảy ra xung quanh bạn. Con người tìm kiếm khoái cảm nhưng lại phó mặc ời mình cho tai họa; giống như những ợt sóng ở ại dương suốt ời nhấp nhô theo gió. Khi biển nổi cuồng phong, những con sóng cũng dâng cao. Khi gió biến mất, những con sóng cũng tan i. Những con sóng không bao giờ tồn tại ộc lập, nó bị lệ thuộc mãi mãi; và bất kỳ ai lệ thuộc vào một cái gì ó ngoài bản thân mình cũng tất yếu i ến cuộc sống nô lệ.

Khoái cảm là lệ thuộc vào một cái gì ó ngoài bản thân mình. Khi ta yêu một người phụ nữ, và nếu iều ấy mang ến cho ta lạc thú, thì người phụ nữ ta yêu chính là bà chủ của ta. Khi ta yêu một người àn ông - nếu tình yêu ấy khiến ta vui thú và khi không còn yêu nữa, ta cảm thấy au ớn - thì ta ã tạo ra một kẻ nô lệ trong ta. Ta ã tạo ra một tù nhân, và ta không còn tự do nữa. Nếu ta tìm kiếm tiền bạc và quyền lực, ta sẽ bị lệ thuộc vào tiền bạc và quyền lực. Với một người say mê tiền bạc, sự thật là càng nhiều tiền, càng thích thú, anh ta lại càng au khổ - vì anh ta càng có nhiều tiền bao nhiêu, anh ta càng ham muốn có hơn thế; càng có nhiều tiền bao nhiêu, anh ta càng lo sợ mất nó bấy nhiêu.

30 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Đó là con dao hai lưỡi: Ước muốn có nhiều hơn là lưỡi thứ nhất của con dao. Càng ặt ra nhiều tiêu chuẩn, càng hy vọng mong chờ, ta càng tự cảm thấy thiếu thốn một cái gì ó – ta càng cảm thấy trống rỗng, vô vị hơn, và ta hiện ra với chính mình bằng tất cả sự thiếu thốn ấy. Chiếc lưỡi thứ hai của con dao là: Khi ta càng ạt ược nhiều thứ hơn, ta càng lo sợ mất nó hơn. Người khác có thể ánh cắp của ta. Một ngân hàng có thể bị tiêu tan khi một thể chế chính trị thay ổi…, có một ngàn lẻ một thứ làm xáo trộn những ồng tiền của ta. Những ồng tiền ấy không làm ta trở thành chủ nhân, mà ngược lại, khiến ta trở thành nô lệ.

Khoái cảm là ngoại biên; vậy nên nó bị giới hạn trong vòng chu vi nhỏ bé ấy. Nó hoàn toàn chỉ là sự kích ộng. Nếu thức ăn là khoái cảm thì iều gì thực sự là niềm vui cho ta? Chỉ là mùi vị - trong chốc lát, khi thức ăn ể lại ít mùi vị tan ra trên ầu lưỡi, ta có cảm giác ta ang hình dung nó như một thú vui. Đó là cách giải thích của chúng ta. Lúc này nó có thể ược xem là thú vui và ngày mai, nó không còn là thú vui nữa nếu chúng ta cứ ăn mãi một món hết ngày này sang ngày khác, mùi vị sẽ trở nên bão hòa. Rồi sớm muộn chúng ta cũng chán ngấy nó.

Điều này cho thấy vì sao con người trở nên chán nản – bạn ang chạy theo một người àn ông hay một cô gái, rồi một ngày kia, bạn lại cố tìm cách chối bỏ những gì mình theo uổi. Bạn ã chán ghét con người mà bạn từng yêu mến. Điều gì ã xảy ra vậy? Đơn giản vì toàn

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 31

bộ niềm vui thú của bạn nằm ở T sự khám phá những iều mới âm trí bạn khao

mẻ. Sau một thời gian gắn bó, khát một cái gì bạn cảm thấy những người mình thật mới mẻ. Tâm lý

quý mến trở nên cũ kỹ, bạn ã ấy giải thích vì sao

quá quen thuộc với mảnh ất ấy. bạn cứ mong tưởng

Bạn muốn làm quen với những gắn kết với một cái

người bạn mới, muốn khám phá gì ó trong tương

bí mật của những ường cong, lai. Bạn sống trong

những cảm giác mới về thân xác. hy vọng, nhưng Tâm trí bạn khao khát một cái gì không bao giờ ạt

thật mới mẻ. Tâm lý ấy giải thích tới cái hoàn thiện.

vì sao bạn cứ mong tưởng gắn kết

với một cái gì ó trong tương lai. Bạn sống trong hy vọng, nhưng không bao giờ ạt tới cái hoàn thiện – bạn không thể ạt tới. Bạn chỉ có thể tạo ra niềm hy vọng mới, khao khát mới mà thôi.

Như chiếc lá lớn lên trên cây, khát khao và hy vọng lớn lên trong tâm trí. Bạn muốn một ngôi nhà mới và giờ ây bạn có nó. – Vậy, niềm vui sướng ở âu? Chỉ là một khoảnh khắc khi bạn ạt tới mục ích của mình. Khi bạn ạt ược những gì từng mong ợi, tâm trí bạn không còn quan tâm ến những mong ợi ấy nữa, nó lại bắt ầu xoay tròn trong tấm lưới kỳ vọng. Nó nghĩ về một ngôi nhà lớn hơn. Và bạn cứ mơ mộng như vậy với tất cả mọi thứ.

Khoái lạc khiến bạn rơi vào trạng thái rối loạn, căng thẳng, náo ộng. Quá nhiều khát vọng, và khát vọng nào 32 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

cũng kêu gào, không thể dập tắt. Bạn sẽ hóa thành nạn nhân của một mớ những khát khao iên cuồng – gọi là iên cuồng vì chúng không bao giờ ược thỏa mãn; chúng xô ẩy ời bạn vào những nẻo ường khác lạ. Bạn trở thành một khối mâu thuẫn. Khát khao này muốn bạn i về hướng bên trái, nhưng một mong ước khác lại kéo bạn i về phía bên phải, và bạn cùng lúc bồi ắp cả hai niềm khát khao ấy. Rồi bạn cảm thấy mình bị tách ra, bị chia ôi, bị xé ra làm nhiều phần. Rồi bạn cảm thấy như thể mình bị biến thành từng mảnh vụn. Bạn không ược ai hỗ trợ và chính sự si dại của khoái lạc ầy vọng tưởng ã tạo ra tình huống oái oăm ó.

Thật là phức tạp. Bạn không phải là người duy nhất muốn tìm kiếm những niềm vui phù du; hàng tỉ người cũng ang cố chạy theo những khoái lạc giống như bạn. Vì vậy, thế giới mới có xung ột, bạo lực và chiến tranh. Con người trở thành kẻ thù của nhau vì tất cả ều lên ường tìm kiếm một mục ích chung – và không phải tất cả ều ạt ược. Mọi người ều chiến ấu, bạn sẽ phải ối ầu với tất cả – vì một thứ không có thật, bởi khi bạn ạt ược mục ích, bạn sẽ thấy thật ra mình chẳng ạt ược gì cả. Cuộc ời chúng ta bị hoài phí cho cuộc ấu tranh ó. Cuộc ời – mà lẽ ra phải là một lễ hội của con người – lại trở thành một cuộc chiến vô bổ, kéo dài bất tận.

Khi bạn bị vây kín trong việc tìm kiếm những lạc thú xa vời, bạn không thể yêu, bởi lẽ khi bạn muốn tìm ến

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 33

niềm vui nhất thời thì người khác chỉ là một phương tiện mà thôi. Xem người khác như một phương tiện là một trong những hành ộng vô ạo ức nhất. Mỗi sinh thể là một mục ích cho chính nó. Khi dùng người khác làm phương tiện ể ạt tới mục ích của mình, bạn dễ trở nên xảo quyệt. Trong một cuộc chiến, nếu bạn không gian xảo, bạn sẽ bị lừa gạt. Trước khi ể người khác gài bẫy, bạn phải lừa họ trước.

Machiavelli (2) từng nói: cách tốt nhất ể phòng thủ là tấn công. Đừng bao giờ chờ người khác tấn công mới tìm cách ánh trả, bởi vì ến lúc ấy ã quá muộn. Hãy

tấn công kẻ thù trước khi họ kịp ra N òn. Đó là cách tốt nhất ể bảo vệ gười ta không

mình. Cuộc sống diễn ra như thế, biết nhiều về cho dù người ta có biết Machiavelli Machiavelli, nhưng

hay không. Có một iều thật kỳ phần ông thế gian

lạ: người ta biết về Chúa Ki-tô, lại theo ông – như

Đức Phật, ấng Mohammed, về thể Machiavelli ở

Krishna nhưng người ta không trong trái tim của

theo các ấng ấy. Người ta không họ vậy. biết nhiều về Machiavelli, nhưng

phần ông thế gian lại sống theo

phương châm của ông – như thể Machiavelli ở trong trái tim của họ vậy. Bạn không cần ọc Machiavelli vì

2. Nicolo di Bernardo dei Machiavelli (1469 – 1527): Nhà ngoại giao, nhà triết học, nhà chính trị, nhạc gia, nhà soạn kịch người Ý. Ông là một nhân vật trung tâm của bộ máy chính trị nước Ý thời Phục hưng. Ông ược biết ến với các luận thuyết về những thủ oạn tranh giành quyền lực thống trị qua tác phẩm “The Prince”.

34 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

trên thực tế, có thể bạn ã là môn ệ của ông ấy từ lâu rồi. Toàn bộ xã hội con người dựa vào nguyên tắc của Machiavelli, trò chơi chính trị cũng giống như thế. Trước khi bị người khác giật lấy những gì quý giá, ta phải tranh lấy phần của họ trước, và luôn luôn phải ở trong tư thế canh chừng. Một cách tự nhiên, nếu thường xuyên ặt mình trong tâm thế cảnh giác, bạn sẽ sống trong hồi hộp, lo âu triền miên. Mọi người ều chống lại bạn và bạn cũng chống lại tất cả mọi người.

Vì thế, khoái lạc không phải và không thể là mục ích của cuộc sống.

Từ thứ hai mà chúng ta cần quan tâm là hạnh phúc (theo nghĩa là hạnh phúc tạm thời). Khoái lạc thiên về sinh lý, còn hạnh phúc mang tính tâm lý. Hạnh phúc là khi bạn cảm nhận một cái gì ó tốt lành hơn thực tại một chút, tinh tế hơn, cao ẹp hơn…, nhưng nó không khác khoái lạc là bao. Chúng ta có thể nói rằng khoái lạc là một mức ộ hạnh phúc, và hạnh phúc là ỉnh cao của khoái lạc. Khoái lạc gần với bản năng hoang sơ của con người, còn hạnh phúc có tầm văn hóa hơn, mang tính người hơn, nhưng không phải lúc nào người ta cũng cảm nhận hạnh phúc giống nhau. Con người ều chịu sự quy ịnh của các chức năng sinh lý, song chính những nhu cầu tâm lý mới óng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, về cơ bản, ối với con người, vai trò của hai yếu tố này không khác nhau là mấy.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 35

Khái niệm thứ ba là niềm vui. Niềm vui là trạng thái thuộc về tinh thần. Nó hoàn toàn khác với khoái lạc hay hạnh phúc ngắn ngủi. Niềm vui có ở trong ta, không phải ến từ bên ngoài hay người khác. Nó là của riêng ta. Nó không xuất hiện vì bị kích ộng.

Niềm vui thuộc về thế giới bình an Niềm vui thuộc về

và tĩnh lặng – một trạng thái thiền

tinh thần. Nó hoàn

ịnh. Niềm vui ở trong tâm linh

toàn khác với khoái

chúng ta.

lạc hay hạnh phúc.

Nhưng Đức Phật cũng không Niềm vui có ở trong

nói về niềm vui, bởi lẽ vẫn còn một ta, không phải ến

cái gì ó vượt lên trên cả niềm vui. từ bên ngoài hay

Đức Phật gọi ó là người khác. an lạc . An lạc là tối thượng. Nó không phải trạng thái

sinh lý, tâm lý hay tinh thần. Nó không thể bị chia cắt, nó không có hình tướng. Một mặt, nó là có thật, mặt khác nó lại trừu tượng. Đức Phật chỉ dùng hai từ ể nói về các trạng thái này. Từ thứ nhất là khoái lạc, bao gồm cả hạnh phúc. Từ thứ hai là an lạc, bao gồm cả niềm vui.

Cảm giác an lạc chỉ ến khi bạn ạt tới iểm sâu nhất của ời sống. Nó thuộc về chiều sâu vô biên của tâm hồn, khi mà cái tôi vĩnh viễn không còn nữa mà chỉ có sự tịch lặng mênh mông, như thể bạn biến mất hoàn toàn. Trong niềm vui, bạn vẫn cảm nhận sự tồn tại của mình. Nhưng với sự an lạc, bạn không có ở ó. Bản ngã ã tan biến trong một trạng thái gần như phi tồn tại.

36 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Đức Phật gọi ó là “Niết Bàn”. Chấm dứt tồn tại chính là Niết Bàn; khi ấy, bạn hoàn toàn trống rỗng tựa như bầu trời. Ngay tại khoảnh khắc bạn ạt tới trạng thái vô tận ó, tâm hồn bạn tràn ngập ánh sáng của các vì sao; cuộc sống trở nên mới mẻ tuyệt vời. Bạn ã ược sinh ra một lần nữa.

Khoái lạc rất ngắn ngủi, nó thuộc về thời gian, nó chỉ là “một khoảnh khắc sống”. An lạc mới là phi thời gian, nó là vô tận. Khoái lạc có bắt ầu và có kết thúc. Nhưng an lạc là vĩnh cửu. Khoái lạc ến rồi i; an lạc ến mãi mãi, và cũng ra i mãi mãi – nó là cái gì ó tồn tại từ rất lâu bên trong tâm hồn ta. Khoái lạc của bạn có thể bị người khác lấy i mất; khi ó bạn trở nên giống như một kẻ cắp hay người ăn xin lúc nào cũng thèm muốn lạc thú. An lạc biến bạn thành người chủ của tâm hồn mình, cuộc ời mình.

Không phải chúng ta sáng tạo ra niềm an lạc, mà chính là chúng ta khám phá lại nó. An lạc là bản chất thẳm sâu của mỗi con người. Nó có thể ã từng nằm yên trong tâm hồn ta từ thuở sơ sinh, chỉ có iều ta không nhìn thấy nó mà thôi. Ta ã không nhìn vào bên trong nội tâm mình.

Nỗi au khổ duy nhất của con người là mãi nhìn ra ngoài, mong ợi và kiếm tìm. Làm sao ta có thể tìm ược cái gì ó bên ngoài, bởi ơn giản là nó không có ở ó.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 37

Một chiều nọ, Rabiya – nhà thần bí thuộc giáo phái Sufi(3) nổi tiếng – ang tìm một cái gì ó trên con ường phía trước túp lều nhỏ của bà. Mặt trời ang chầm chậm di chuyển xuống phía sau ường chân trời. Bóng tối mỗi lúc thêm dày ặc. Một vài người tụ tập gần ó. Họ hỏi bà: “Bà ang tìm gì vậy? Bà ánh rơi vật gì à?”.

Bà trả lời: “Tôi ánh mất cây kim”.

Một trong số họ nói tiếp: “Bây giờ mặt trời ang xuống, tìm một cây kim rất khó. Chúng tôi sẽ giúp bà. Chính xác là cây kim bị rơi ở chỗ nào? Con ường thì lớn mà cây kim rất nhỏ. Nếu biết chính xác nó rơi ở âu, chúng tôi sẽ tìm rất nhanh”.

Rabiya nói: “Tốt hơn hết là các bạn ừng hỏi tôi câu ó, vì cây kim bị rơi trong nhà chứ không phải rơi ngoài ường”.

Mọi người bắt ầu cười phá lên. Họ nói với bà: “Tôi quả quyết rằng bà không bình thường! Nếu cây kim rơi trong nhà, sao bà lại có thể tìm nó ở ngoài ường chứ?”.

Rabiya trả lời: “Chỉ là logic thôi, rất ơn giản: trong nhà không có ánh sáng, trong khi bên ngoài thì vẫn còn trông thấy ược chút ít”.

Mọi người lại cười và bắt ầu giải tán. Rabiya gọi họ lại và nói: “Các bạn hãy nghe ây! Chuyện tìm cây kim của tôi cũng

3. Sufism có nguồn gốc từ tiếng Ba Tư (nay là Irắc). Đây là tên gọi của một giáo phái phổ biến ở các nước Trung Đông, ược tạm dịch sang tiếng Việt là “Hồi giáo Mật tông”. Mục ích của giáo phái này là sự nhận thức chân lý tuyệt ối thông qua Tình yêu và sự hòa nhập với Thượng ế.

38 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

chính là những gì mà các bạn ang làm; tôi chỉ ưa ra một ví dụ vậy thôi. Các bạn tìm kiếm niềm vui bình an ở thế giới bên ngoài mà không ặt câu hỏi quan trọng và ầu tiên là: Bạn ã ánh mất nó ở âu? Tôi nói rằng các bạn ã ánh mất nó từ bên trong. Các bạn cố gắng tìm kiếm nó ở bên ngoài vì theo suy luận thông thường là mọi cảm giác của bạn ều hướng ra bên ngoài chỉ vì nơi ó vẫn còn ánh sáng. Đôi mắt của bạn nhìn ra bên ngoài, ôi tai của bạn nghe ngóng âm thanh bên ngoài, bàn tay của bạn nắm lấy những cái ngoài bản thân bạn; ó là lý do tại sao bạn cứ vướng phải những cái nằm ngoài nội tâm mình. Ngược lại, bằng những trải nghiệm cá nhân, tôi nói thật, bạn có ánh mất cái gì ở bên ngoài mình âu? Tôi cũng từng tìm kiếm mọi thứ ở bên ngoài rất nhiều; một ngày kia, tôi sửng sốt nhìn sâu vào nội tâm của mình. Không cần phải mong cầu iều gì cả; bản ngã thực sự luôn ngự trị bên trong con người chúng ta”.

Niềm an lạc nằm tận áy tâm hồn ta. Rất có thể ta xin ược khoái lạc ở người khác và trở thành nô lệ của họ. Trong khi ó, sự an ịnh giúp ta làm chủ chính mình. An lạc không phải là cái xảy ra cho ta, mà là cái ta ã có từ lâu.

Đức Phật nói: Có khoái lạc và có an lạc – Hãy từ bỏ cái ầu tiên ể ạt tới cái thứ hai. Hãy dừng lại việc nhìn ra bên ngoài. Ngược lại, hãy nhìn vào trong. Hãy lên ường tìm kiếm miền ất nội tâm sâu thẳm của bạn. An lạc không phải là thứ ang nằm ở âu ó ngoài xa kia ể con người phải mòn mỏi ợi chờ. An lạc hoàn toàn ở trong ý thức của bạn.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 39

Người phương Đông thường ịnh nghĩa sự thật tối thượng bằng từ Sat-Chit-Anand. Sat nghĩa là sự thật, chit là ý thức và anand nghĩa là an lạc. Đó là ba gương mặt của cùng một thực tại. Đó là quy tắc Tam Nhất chân thật nhất; tất nhiên không phải quy tắc mà ta thường nói ến của Thiên Chúa giáo là Cha-Con-Thánh Thần. Ba cái “tam nhất” ấy không bao giờ bị tách chia mà là một năng lượng ược chuyển hóa qua ba trạng thái, một năng lượng với ba gương mặt. Vậy nên, ở phương Đông, người ta gọi Thượng Đế là trimurti – Đấng sáng thế có ba gương mặt. Đây là khuôn mặt ích thực, chứ không phải là Brahma, Vishnu và Mahesh – những tên gọi có lẽ dành cho trẻ em hay cho những người vẫn còn mộng mơ siêu hình về cõi tâm linh. Brahma, Vishnu, Mahesh; Cha, Con, Thánh Thần… ều là tên gọi cho những ai mới bắt ầu hành trình tâm linh.

Sự thật, ý thức, an lạc; ba iều ấy là chân lý tối thượng. Đầu tiên, ta bắt ầu nhận thức về bản ngã vĩnh hằng của chính ta, ó là sự thật – tức sat. Khi nghiền ngẫm sâu sắc hơn về bản chất thật sự của mình, i sâu vào sự thật, bạn sẽ ạt tới sự thấu ngộ sâu sắc, rộng lớn – tức chit. Mọi việc ều ược soi chiếu trong ánh sáng chứ không phải bóng tối. Tất cả ều ược nhận thức rõ ràng, chứ không phải là sự ước oán mịt mờ. Ở mọi nơi, bạn biến thành ánh uốc trí tuệ, chứ không phải cái bóng nhạt nhòa của vô thức. Khi ạt tới trạng thái tinh thần sâu thẳm, hạt nhân tâm hồn bạn chính là niềm an lạc – tức anand.

40 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Đức Phật nói: Hãy từ bỏ mọi thứ mà ngươi cho rằng nó rất có ý nghĩa từ trước ến giờ. Hãy hy sinh mọi iều trên ời cho sự thật tối thượng bởi lẽ chỉ duy nhất sự hy sinh ấy mới mang ến cho bạn sự bình an, mang ến sự hoàn thiện, mang ến mùa xuân vĩnh cửu cho cuộc ời bạn… Khi ấy, tâm hồn bạn nở thành trăm hoa ngát hương.

Khoái lạc dần biến chúng ta thành thanh gỗ mục trôi nổi… Khoái lạc nhào nặn ta ngày càng trở nên xảo quyệt hơn chứ không phải khôn ngoan hơn. Nó khiến ta ngày càng bị nô lệ hơn chứ không phải làm chủ ời ta. Nó khiến ta tính toán lợi dụng người khác nhiều hơn; nghĩa là ngày càng trở nên khôn khéo và thủ oạn hơn. Khi ó, ta sẽ sử dụng người khác như một phương tiện – cách sống mà dường như cả thế giới ang theo uổi.

Người chồng nói với vợ: “Anh yêu em”, nhưng trên thực tế, anh ta sử dụng cô ấy. Người vợ nói với chồng rằng cô yêu anh ấy, nhưng chỉ ơn giản là cô sử dụng anh. Người chồng sử dụng vợ như một ối tác tình dục và người vợ sử dụng người chồng như một sự ảm bảo về tiền của. Khoái lạc biến mọi người thành lừa dối và xảo trá. Trở thành xảo trá tức là ánh mất niềm an lạc của một tâm hồn trong sáng, là ánh mất niềm an lạc của một trẻ thơ.

Tiền bạc, quyền lực và danh tiếng – tất cả sẽ làm bạn trở nên thủ oạn. Tìm kiếm khoái lạc khiến bạn ánh mất sự trong sáng của mình; ánh mất cái tâm trong sáng là ánh mất tất cả. Chúa Jesus nói: Chỉ khi trở thành trẻ thơ,

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 41

con người mới có thể bước vào nước Thiên Chúa. Ngài ã úng. Những ai thích tìm khoái lạc thì không bao giờ giữ ược bản tính ngây thơ cả. Anh ta phải rất tinh ranh, xảo quyệt, thủ oạn chỉ vì nhất quyết phải thắng trong cuộc ấu tranh sinh tồn với thế giới xung quanh. Mỗi người ều hòa ồng với người khác, trong khi ta lại không hề sống giữa những người bạn. Thế giới không thể hòa hợp nếu chúng ta không từ bỏ ý tưởng ấu tranh này.

Vậy mà, từ rất lâu rồi, chúng ta lại hủy hoại tâm hồn trong sáng của những ứa trẻ bằng ý tưởng chiếm hữu xấu xa. Ngay khi một sinh viên bước ra khỏi cổng trường ại học thì chất ộc ã ngấm sâu vào con người cậu ta. Chúng ta có thể thôi miên người này bằng cách dạy cho anh ta rằng cần phải ấu tranh với kẻ khác, rằng cuộc sống là chuỗi tồn tại dành cho kẻ chiến thắng xứng áng. Và như thế, cuộc sống không bao giờ có thể trở thành lễ hội của con người.

Nếu bạn vui sướng bao nhiêu khi bắt người khác trả giá cho hạnh phúc riêng của mình thì bạn sẽ bế tắc bấy nhiêu khi tìm kiếm niềm an lạc. Nếu bạn tìm thấy một người phụ nữ xinh ẹp và cố chinh phục nàng bằng cách nào ó thì nhất ịnh bạn sẽ giành giật nàng từ tay người khác. Chúng ta luôn cố gắng biến một iều gì ó trở nên ẹp ẽ hơn, nhưng ó chỉ là sự chiến thắng trên bề mặt. Khi những người thua cuộc tức giận cuồng iên, họ sẽ chờ ợi một dịp nào ó ể trả thù, và sớm hay muộn thì thời khắc báo thù ấy cũng ến.

42 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

H Bất cứ iều gì mà bạn sở hữu

ược từ thế giới này ồng nghĩa

ãy tận dụng

với việc bạn lấy i cơ hội của người

mọi thứ xảy ra với

khác; nó ược ổi bằng giá trị lạc

bạn trong khoảnh

thú của người khác. Điều ó quá

khắc sống này,

rõ ràng. Nếu bạn thực sự không

nhưng ừng cố sở

muốn gây thù chuốc oán với bất

hữu nó. Đừng khư

kỳ ai trên thế giới, hãy từ bỏ ý ịnh

khư tuyên bố rằng

sở hữu cái gì ó. Hãy tận dụng mọi

nó là của riêng bạn.

thứ xảy ra với bạn trong khoảnh

Không có gì là của

khắc sống này, nhưng ừng cố sở

bạn cả, tất cả ều

hữu nó. Đừng khư khư tuyên bố

thuộc về ời sống

rằng nó là của riêng bạn. Không có

bao la.

gì là của bạn cả, tất cả ều thuộc về

ời sống bao la.

HAI BÀN TAY TRẮNG

Chúng ta ã ến thế giới này với hai bàn tay trắng và cũng sẽ ra i với hai bàn tay trắng, vậy iều gì khiến ta òi hỏi nhiều ến thế? Cuộc sống thế gian dạy chúng ta biết cách sở hữu, thống trị, thâu tóm mọi thứ. Lợi dụng người khác hay không ể người khác lợi dụng, bài học này ã ược ngầm ưa vào ý thức chúng ta từ thuở lọt lòng. Mỗi mái trường trung học, cao ẳng, ại học ở bất kỳ nơi âu trên thế giới này cũng ều khơi dậy ý thức cạnh tranh trong mỗi chúng ta.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 43

Một nền giáo dục ích thực không dạy cho con người tranh ấu hay giành giật; nó dạy người ta cách sống hòa hợp và sáng tạo; nó mở ra cho con người lòng yêu thương, niềm an lạc tự tại và không bao giờ vướng bận so sánh bản thân mình với người khác. Nền giáo dục ấy không dạy bạn rằng ai ến trước sẽ có hạnh phúc – vì iều này hầu như vô nghĩa. Ta không thể nào có ược hạnh phúc chỉ vì giành ược ngôi thứ nhất; và trong hành trình nỗ lực chiến thắng người khác, ta sẽ thấm thía nỗi au khổ mà ngay trước khi về ích ta ã phải nếm trải.

Sau khi trở thành tổng thống hoặc thủ tướng của một quốc gia, bạn cũng sẽ chịu ựng nỗi khổ mà rồi ây nó sẽ trở thành bản chất thứ hai của bạn. Bạn không còn cách nào khác ể tồn tại; bạn ôm giữ mãi một nỗi khổ. Sự căng thẳng ngày càng ăn sâu vào tâm hồn bạn; nỗi lo lắng trở thành một cách sống của bạn. Bạn không biết phải sống khác i như thế nào. Đó là phương thức tồn tại riêng của bạn. Vậy nên, cho dù bạn có ến trước chăng nữa, bạn vẫn phải cẩn trọng, lo âu và sợ hãi. Toàn bộ iều này không hề thay ổi phẩm chất bên trong của bạn một chút nào.

Một nền giáo dục ích thực không dạy bạn tranh giành ngôi thứ mà mời gọi bạn tận hưởng mọi thứ bạn ang làm, không màng ến kết quả, chỉ quan tâm ến hành ộng, tựa như một họa sĩ, một diễn viên múa hay một nhạc sĩ…

Bạn có thể vẽ một bức tranh theo hai cách: một là ra sức cạnh tranh với các họa sĩ khác vì bạn muốn trở thành 44 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

họa sĩ vĩ ại nhất thế giới, muốn trở thành Picasso hay Van Gogh. Thế rồi bức tranh của bạn ược xếp loại thứ hai, bởi lẽ tâm trí của bạn không hề tập trung vào tác phẩm; bạn chỉ chăm chú tới mục ích trở thành họa sĩ cừ khôi nhất, vĩ ại nhất thế giới. Bạn không tiếp tục i sâu vào nghệ thuật vẽ tranh. Bạn không tận hưởng nó, bạn chỉ sử dụng nó như một thứ bàn ạp. Bạn ang miệt mài với cái tôi to lớn. Vấn ề nằm ở chỗ ể thực sự trở thành một họa sĩ, bạn phải bỏ lại hoàn toàn cái tôi của mình. Để thực sự trở thành một họa sĩ, cái tôi phải bị ặt sang một bên, và chỉ có sự tồn tại âm thầm của ời sống trôi trong nét vẽ của bạn. Chỉ có ôi tay, ngón tay và chiếc cọ ang hoạt ộng. Chỉ khi ấy, cái ẹp thực sự mới hiện hình.

Cái ẹp ích thực không phải do bạn tạo ra. Cái ẹp ấy thông qua bạn mà hiển hiện. Cuộc sống trôi chảy và bạn trở thành một thông iệp từ dòng chảy bất tận ó. Bạn cho phép thông iệp ấy xuất hiện; bạn không cố tình cản trở nó. Chỉ ơn giản như thế.

Nhưng nếu chúng ta quá quan tâm ến kết quả, một kết quả tuyệt ối – chẳng hạn như nhất ịnh bạn phải trở nên nổi tiếng, phải trở thành một họa sĩ vĩ ại nhất thế giới, phải chiến thắng tất cả mọi danh họa cổ kim – thì iều hiển nhiên là chúng ta không hề quan tâm ến hội họa ích thực; hội họa lúc này chỉ là thứ yếu. Và ương nhiên, với mối quan tâm ầy tính toán về những bức tranh, chúng ta không bao giờ sáng tạo

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 45

ược một họa phẩm ộc áo mà chỉ sở hữu những bức tranh tầm thường.

Cái tôi thuần túy không thể C mang bất kỳ iều gì ặc biệt vào ái tôi thuần túy

thế giới; iều ặc biệt chỉ ến khi không thể mang bất

không còn cái tôi nữa. Nếu soi kỳ iều gì ặc biệt vào

vào trường hợp các nhạc sĩ, nhà thế giới; iều ặc biệt

thơ, nghệ sĩ múa thì bạn sẽ thấy chỉ ến khi không còn

iều này hoàn toàn úng. Và tất cả cái tôi nữa. chúng ta cũng sẽ như vậy.

Trong kiệt tác Bhagavad Gita(4), thần Krishna nói: “Đừng nghĩ gì về kết quả. Hãy xem vạn vật hiện hữu như thông iệp tuyệt diệu của cái hoàn mỹ, giá trị và sự thật. Đừng nghĩ gì về kết quả. Chỉ hành ộng bằng tất cả sức lực và ý chí. Đừng cố “trở thành” – hãy ể năng lượng sáng tạo của con trôi chảy”. Đó là lý do Ngài ã khuyên nhủ Arjuna: “Đừng trốn tránh chiến tranh… bởi lẽ sự trốn tránh ấy là một hành trình ích kỷ. Cách mà con trốn chạy chỉ là một sự tính toán, con nghĩ rằng từ bỏ chiến tranh là con có thể trở thành một vị thánh vĩ ại. Con chọn cách tôn thờ bản ngã của mình còn hơn là phải tham chiến và chống lại tất cả. Con hành ộng như thể nếu không có con thì không có chiến tranh vậy”.

Krishna nói với Arjuna rằng: “Hãy an trú trong sự buông xả. Hãy nói về hiện tại. Hãy tuân theo hiện tại tối

4. Bhagavad Gita: Một văn bản cổ bằng tiếng Phạn bao gồm 700 câu trích dẫn từ trường ca Mahabharata của Ấn Độ.

46 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

cao”. Bạn phải luôn sẵn sàng, sẵn sàng vô iều kiện. Dù bất kỳ iều gì xảy ra, bạn phải làm chủ bản thân mình một cách tuyệt ối. Ý chí càng mãnh liệt, tinh thần của bạn càng sâu sắc. Và năng lượng vĩnh cửu ó sẽ tác ộng lên mọi thứ trong cuộc ời của bạn.

Chúa Jesus dạy rằng: Hãy nhớ, những người ứng ầu ở trần gian sẽ là những người ứng cuối trong nước Chúa, và những người xếp cuối cùng sẽ lên ứng ầu. Đức Jesus ã ưa ra một ịnh luật cơ bản - một ịnh luật vĩnh cửu: ừng cố gắng trở thành người ứng ầu nhưng hãy trở thành một cái gì ó trong khả năng vô tận của mình. Nhưng hãy nhớ một iều - iều này rất thường gặp trong cuộc sống – rằng trí óc con người xảo quyệt lắm, nó có thể bóp méo sự thật. Bạn có thể bắt ầu ặt ra cho mình mục tiêu cố gắng trở thành người ứng sau cùng – nhưng sau ó bạn lại quên rằng tất cả mọi người cũng sẽ có suy nghĩ như bạn. Một cuộc chiến khác nảy sinh: “Nhất ịnh tôi phải là người ứng cuối” – và nếu ai ó nói: “Tôi mới là người cuối cùng”, thì lập tức chiến tranh, xung ột lại tiếp diễn.

Tôi nghe một câu chuyện của người Hồi giáo như thế này:

Hoàng ế Nadirshah vĩ ại ang cầu nguyện. Đó là một buổi sáng sớm, mặt trời vẫn chưa mọc, bóng tối còn giăng khắp nơi. Nadirshah chuẩn bị cho một cuộc chinh phục mới; ông cầu nguyện Thượng Đế ban phúc lành thắng trận. Ông nói với

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 47

Thượng Đế rằng “Con không là ai cả, con chỉ là một nô lệ - nô lệ của những nô lệ của Người. Xin Người hãy phù hộ cho con. Con xin ược nhân danh Người, chiến thắng này là của Người. Xin Người hãy nhớ con không là ai cả. Con chỉ là nô lệ của những nô lệ của Người”.

Vị thầy tu ứng bên cạnh, giúp ông cầu nguyện, trong vai trò người trung gian kết nối ông với Thượng Đế. Thình lình, họ nghe một giọng nói khác trong bóng tối; một người ăn xin trong thị trấn ang cầu nguyện với Thượng Đế rằng “Con không là ai cả. Con chỉ là nô lệ của những nô lệ của Người”.

Vị hoàng ế nói: “Hãy nhìn người ăn xin kia! Ông ấy là một người ăn xin và nói với Thượng Đế rằng ông ta không là ai cả. Phải chấm dứt ngay sự ngớ ngẩn này i! Nó là ai mà dám nói rằng mình không là ai cả? Ta mới không là ai cả, không một ai khác ược quyền tuyên bố “không là gì” giống như ta. Ta mới là nô lệ của những người nô lệ của Thượng Đế - nó là ai mà dám xưng mình là nô lệ của mọi nô lệ?”.

Chúng ta hiểu ược gì qua câu chuyện trên? Cuộc chiến tâm hồn vẫn còn ó, giống như mọi cuộc chiến khác, cũng với những lý do hết sức ngớ ngẩn. Không có gì thay ổi cả. Vẫn một kiểu tính toán: “Ta phải trở thành người cuối cùng. Không ai ược phép làm người ứng cuối”. Tâm trí của chúng ta sẽ bị trượt vào một trò chơi như vậy nếu chúng ta không nỗ lực hiểu biết tường tận và sâu sắc vấn ề này.

48 - HẠ N H P H Ú C T Ạ I T Â M

Đừng bao giờ cố gắng hạnh phúc bằng cách ánh ổi hạnh phúc của người khác. Đó là sự tàn bạo và vô nhân ạo. Đó thực sự là bạo lực. Nếu ai ó nghĩ rằng họ sẽ trở thành một vị thánh bằng cách lên án kẻ khác như là một tội ồ, sự cao cả của họ thật ra chỉ ơn giản là một cuộc phiêu lưu mới của lòng tự kỷ. Họ trượt dần vào sự khoác lác và tự thần thánh hóa bản thân mình. Hãy lắng nghe tiếng nói thiên lương vốn có trong bạn và nhìn thấu bản chất của những kẻ ạo ức giả kia – những kẻ vẫn tiếp tục phô trương cái sự hiền ức của họ. Họ nói rằng bạn sắp rơi xuống ịa ngục mất rồi, và họ sẽ tiếp tục kết tội những người khác. Và ương nhiên, bạn sẽ im lặng, cố lắng nghe những lời quy kết của họ, vì bạn biết rằng bạn ã mắc rất nhiều sai lầm trong cuộc sống. Họ kết tội tất cả mọi thứ - ngay cả khi ó là những iều sẽ khiến cuộc sống của bạn tốt ẹp hơn. Bạn thích ăn, họ nói như thế là có tội. Bạn thức dậy muộn, họ nói bạn thật tội lỗi. Bạn i ngủ muộn, họ nói bạn là kẻ có tội. Họ ã sắp xếp mọi thứ sao cho bạn “thật khó mà không có tội”.

Vâng, hết thảy họ lại không phải là người có tội. Họ i ngủ sớm và thức dậy sớm… Thực ra, có lẽ họ chẳng biết làm gì nên mới rảnh rỗi như thế. Họ không bao giờ phạm lỗi bởi họ không làm bất kỳ iều gì. Họ chỉ ngồi cho ến chết. Nếu bạn sống thật sự, dám hành ộng, làm sao bạn có thể trở thành thánh nhân ược? Vì vậy, hàng bao nhiêu thế kỷ, những thánh nhân ã từ bỏ thế giới và giải thoát mình vĩnh viễn khỏi cuộc ời này, bởi lẽ sống ở cõi trần này mà trở thành thánh là iều không thể.

JOY: TH E HA P P I N E S S TH AT CO M E S F R O M WI T H I N- 49

Điều quan trọng tôi muốn chia sẻ với các bạn ở ây là, trừ khi bạn không có mặt trong thế giới này, còn nếu bạn ến với cuộc ời với tư tưởng muốn làm thánh nhân thì iều ó thật vô nghĩa. Hãy sống bình thường trong ời và trở thành thánh! Chúng ta phải ịnh nghĩa thánh nhân ở một góc ộ khác. Đừng sống bằng cách ánh cắp hạnh phúc của người khác – ó là thánh. Đừng dẫm ạp lên hạnh phúc của người khác mà hãy giúp họ hạnh phúc – ó là thánh. Hãy tạo ra một bầu khí quyển mà nơi ó tất cả mọi người ều ược dự phần vui vẻ tốt lành.