Chương 1: Qua Những Màn Tối

Gần tới cầu Carụng, Trung đứng lại dưới một gốc xoan tõy thưa lỏ. Trung chau mày và tự nhủ:

- Đi đõu bõy giờ?

Trời xỏm nhờ. Đường sụng Lấp chạy dài trong một thứ hơi bạc mờ lạnh rợi. Giú thổi vun vỳt, hắt phần phật những lớp mưa phựn lấm tấm xuống mặt nước nõu lờ chựng chỡnh của dũng sụng chật hẹp. Ở bờn kia chợ Sắt và phố Khỏch, người và xe cộ dồn dập ầm ầm qua cỏi cầu tủn mủn. Cỏc búng dỏng vội vàng và chen lấn lướt trờn nền mưa bay lớt phớt, xuống tới đường thỡ tỏa ra mấy ngả, mờ chỡm dần vào hơi nước và búng chiều từ từ lan rộng.

Trung nhỡn một gỏnh những thỳng mẹt khụng vốo qua mặt anh với tỏ ỏo nõu soàn soạt.

Trung phõn võn giõy phỳt rồi kộo cao cổ ỏo, bước vội lờn cầu. Giú thổi mạnh hơn. Những hạt nước lạnh buốt xỉa rỏt cả mặt Trung và thấm ướt cả gỏy. Trung mớm mụi, càng rảo gút. Lũng Trung bỗng thắt lại, anh rung cả tõm hồn vỡ chợt nhớ đến một năm cũn nhỏ. Dạo ấy cũng về thỏng Chạp, trời vừa nhỏ nhem tối, một bà cụ già dắt chỏu lẫm chẫm hỏi thăm hết người này đến người nọ. Mói sau bà mới được một cụ ăn vận gọn gàng đi chợ về đưa đến một đầu phố, chỉ:

- Cụ cứ đi thẳng đõy thỡ tới cầu Carụng.

Khụng biết cú đó bao nhiờu năm, cầu lỳc bấy giờ giúng cũng bằng sắt đen gỉ và vỏn gỗ xộc xệch, nhưng ọp ẹp tưởng cú thể sụp mất. Trong khớ lạnh và giú lồng lộn tung lỏ khụ và rỏc đường, hai bà chỏu run cầm cập, cũm cừm ngồi chờ dưới một mỏi hiờn.

Đến lỳc đốn điện vựng bật sỏng, hai bà chỏu ngơ ngỏc, bõng khuõng hồi lõu mới thấy một người đàn ụng đứng tuổi, gầy, cao và gương mặt nõu sạm, hấp tấp xỏch cỏi gúi ở một cổng lớn ra, nhớn nhỏc trụng rồi chạy như vồ lấy bà cụ, đưa cỏi gúi và dặn dũ cặn kẽ lắm. Bà cụ rơm rớm nước mắt, nức nở mói mới thốt ra được một cõu:

- Thụi, bố mày chịu khú lam làm ở ngoài này đến ngoài Giờng, để trong nhà thu xếp cho được thực yờn rồi hóy về.

Đứa chỏu bỗng khúc ũa lờn, chới với theo người đàn ụng. Bà cụ già nghẹn ngào khụng núi được nữa và cũng mếu mỏo. Một lỳc lõu, bà bỏ cỏi gúi của người đàn ụng đưa vào cỏi bị, vừa lấy dải yếm chựi nước mắt, vừa dắt chỏu đi ngược lờn nhịp cầu tấp nập và ầm ĩ. Thằng bộ mấy lần quay lại, nước mắt giàn giụa, nhỡn theo người đàn ụng đi đến một gốc cõy thỡ dừng, vẫy tay:

- Con và bà về nhộ! Mau đi khụng tối mất và nhỡ đũ.

Sau này, khi Trung đó lớn và đi học, mới rừ năm ấy vỡ cày cấy thua lỗ, bố Trung đó cầm bỏn ruộng vườn và cũn mang nhiều mún nợ của mấy người quỷ quyệt, tàn ỏc, phải bỏ làng trốn ra tỉnh để làm lụng và chạy vạy, gỡ khổ nhục cho gia đỡnh. Giờ hồi nhớ, sinh nghẹn cả lũng trước sự chua xút và đau đớn của một người cha đó phải lỡa bỏ quờ hương, xa mẹ già yếu, xa vợ và con nheo nhúc, lao mỡnh vào những nơi chưa bao giờ biết để kiếm sống, cả trong những ngày Tết mà hầu hết mọi nhà đều tưng bừng, ấm cỳng.

Trung thở dài, đi nhanh hơn và rẽ ra phố Hàng Gạo vẫn nhộn nhịp người thỳng mủng đong cõn. Chợt giú thoảng đến mựi nhang thơm nức. Dưới mỏi hiờn, từ một bệ thờ ngay ngoài cửa gỏc cao của một hiệu Khỏch, vài chiếc tàn vàng giấy khụ giũn bay chơi vơi trong mưa bụi. Trung chợt thấy khúe mắt nhức chúi sau khi anh thầm tớnh:

- Sắp sửa cũng đến giỗ mẹ mỡnh rồi.

Thờm mấy gợn xút xa cứa dài lờn lũng Trung, làm Trung bước dài luụn mấy bước. Đồng thời, bao nhiờu căm tức lại xõu xộ tơi bời cả đầu úc Trung. Trung nộn hơi thở và bật lờn một cõu ngắn:

- Khốn nạn!

Tới đầu phố Hàng Chỏo sỏng trưng và vang vang tiếng gọi tớnh tiền và thức ăn, Trung đứng lại trỏnh một ụtụ búng loỏng vun vỳt qua ngó tư. Đi thờm được một quóng, Trung giật mỡnh vỡ đằng sau cú tiếng gọi anh. Quay lại, Trung nhận ra Hữu đứng vờnh vỏo trước một tiệm ăn. Cổ hắn quấn cỏi khăn len to sự và màu xỏm làm chết hẳn nước da sạm đen, và làm húp lại khuụn mặt gầy choắt. Tưởng Trung chưa nhỡn thấy mỡnh giữa lỳc tranh tối tranh sỏng này, Hữu đi nhanh lại lay vai Trung:

-Thế nào anh, nghỉ việc rồi chứ?

Trung muốn giấu Hữu nhưng sau anh gật đầu và ngập ngừng:

-Phải! Nhưng sao anh biết?

Hữu mỉm cười:

-Tụi cũn lạ gỡ! Cai Sỏu nú đó núi rỏo trước từ hụm kia. Và người nhà nú đó nhận tiền và dẫn thằng cha kia vào tập thử việc rồi mà!

Nhỡn mạnh và sõu vào mặt Trung, Hữu núi gằn:

- Cần gỡ! Khụng làm đõy thỡ chỗ khỏc. Đui quố đõu mà sợ chết đúi?!

Trung yờn lặng. Hữu chợt dịu hẳn tiếng đi:

- Áo anh sao ướt đẫm thế kia? Anh vào đõy uống chố với tụi chờ một lỳc mưa ngớt hẳn đó.

Vừa núi Hữu vừa phủi những bụi nước lấm tấm trắng ở vai ỏo Trung và giục:

- Đi anh! Ngoài này lạnh quỏ!

Vào trong hiệu, Hữu kộo thờm ghế bờn cỏi bàn cú một bọn đương ăn:

- Anh ngồi đõy.

Trung cỳi chào. Hữu cầm lấy mũ của Trung treo lờn một cỏi mắc chạy dài lơ lửng ở giữa nhà, đoạn quay lại núi:

- Anh Trung cựng làm với em một sở, anh chị ạ.

Một người đàn bà chớt khăn vuụng baga đen nhỏnh, mắt sỏng và sắc như nước, ngước nhỡn Trung. Sau đú, y cau cú bảo chồng:

- Tầm rồi đấy ụng Cả ạ, cú mau lờn khụng? Gớm! Mỡnh lần chần mói.

Người đàn ụng vận ỏo dạ và lụng mày rậm, liền lườm vợ. Đụi mắt đỏ như mỏu của y mở trừng trừng nhỡn ra phớa Hữu:

- Tầm rồi cơ à, hả chỳ?

Hữu chưa kịp trả lời, y quay đầu đũa và hất hàm với người ngồi bờn phải Trung:

- Chỳ Kộ ngồi xớch lại bờn anh chị đõy này. Chen chỳc nhau thế kia thỡ gắp ghiếc thế nào được?

Và như đó quen thõn Trung, y hỏi:

- Kỡa! Chỳ... chỳ gỡ nhỉ?

Hữu vội đún lời:

- Anh ấy là anh Trung, anh Cả Liờn ạ.

Cả Liờn núi tiếp:

- À chỳ Trung, ăn đi chứ. Khụng! Hóy uống tý rượu cho nú núng đó.

Cả Liờn run run tay dốc hết cả cỳt rượu vào chộn tống, đưa cho Trung:

- Uống đi chỳ, nhấm nhỏp bừa đi cho vui.

Anh vội đún chộn rượu, ngập ngừng mời mọi người. Vừa để lờn mụi, hơi rượu cay xộc lờn tận úc Trung. Trung nhắm mắt tợp một hớp và nuốt ực. Dạ dày Trung sủi sựng sục và choỏng vỏng thờm sau khi chất ngọt và thơm của sườn xào chua chảy xuống, nghe thấy rừ ràng kờu rào rào. Trung chợt cú một ý nghĩ bõng khuõng và tự hỏi:

- Sao cứ những lần như thế này mỡnh hay gặp Hữu?!

Cả Liờn bỗng hỏi Trung:

- Tầm chiều bõy giờ năm rưỡi hay sỏu giờ hả chỳ?

- Thưa bỏc năm rưỡi.

Vợ Cả Liờn uống nước xong, lấy trầu cau bỏm bẻm nhai vừa sửa mỏi túc soi trong chiếc gương trũn, nhựa hồng phớt:

- Đó sỏu giờ rồi! Trời rột chúng tối thật.

Hữu vội núi:

- Khụng! Làm gỡ đó đến sỏu giờ.

Vợ Cả Liờn hất hàm:

- Thế sao bỏc ấy...

- À... anh ấy vừa phải nghỉ việc. Bõy giờ chỉ độ năm giờ là cựng.

Vài người đàn bà quẩy gỏnh khụng đi qua. Vợ Cả Liờn núi như với mỡnh thụi:

- Phải rồi! Mới tan chợ. Vậy dưới ấy chắc chưa cú gỡ.

Hữu đó rút thờm rượu vào chộn của Trung và hỏi:

- Thế nào, anh đó định xin làm ở đõu chưa? Và kỡa, uống và gắp đi chứ.

Trung lại phải nõng chộn. Lần này vị cay xộ lưỡi của men nồng bốc ngựn ngụt lờn tới đỉnh úc anh. Anh phải uống vội như người uống thuốc đắng và để đố lờn cỏi cảm giỏc núng rợn này, Trung xỳc hai thỡa đầy mỡ xào vào bỏt, ăn gọn một miếng. Rồi Trung núi nhỏ với Hữu:

- Mai kia tụi định về quờ, anh ạ.

- Về quờ à? Về quờ làm gỡ?

Hữu, mắt sỏng hẳn lờn, thở hổn hển:

- Ứ, như anh khụng làm ở tỉnh thỡ về quờ cũng sống, cũn như tụi...

Hữu ngừng lại và yờn lặng một lỳc. Hữu thấy một người như Trung dự lõm phải bước nào cũng vẫn khụng đến nỗi trơ trọi và khổ sở như mỡnh. Thỡ ra Hữu vẫn đinh ninh rằng anh đầy đủ cả gia đỡnh và cú căn bản ruộng vườn ở cỏi nơi đó chụn rau cắt rốn ụng cha mỡnh, mỡnh, và cú lẽ rồi cả con chỏu mỡnh. Thực ra Trung phải núi trỏnh là về quờ để đỡ ngượng với Hữu, với vợ chồng Cả Liờn và Kộ, anh chàng to bộo và mắt ti hớ, trụng đầy vẻ gian ỏc kia. Giờ, Trung cú cũn một ai là ruột thịt và một tấc đất nào đõu? Họ hàng, mấy người chỳ, dỡ ấy, dự Trung cú chết, được tin họ chỉ "tội nghiệp" và chộp miệng là đó thương xút và nghĩ đến Trung lắm đấy. Ngờ đõu, cõu núi trờn kia đó đỏnh thức dậy trong lũng Hữu bao nhiờu thốm muốn tưởng như đó tắt, và lại cũng làm Trung bựi ngựi thương cho mỡnh, càng thấy cụ độc và lạnh lựng với men rượu cay nồng giữa mấy người ngồi chung bàn mà Trung sợ sệt thấy xa cỏch mỡnh quỏ đỗi.

Chai rượu trắng đó cạn và những đĩa nhắm chỉ cũn chơ chỏng những miếng xương bỡ. Tuần nước chố và bỏnh ngọt xong rồi. Cả Liờn cởi phắt chiếc ỏo dạ cổ trũn, đưa như quăng cho vợ:

- Mỡnh về nhà trước với chỳ Kộ nhộ. Tụi cũn xuống dưới ấy đảo qua một chỳt đó.

Vợ Cả Liờn đún lấy ỏo, gấp đụi lại trờn cỏnh tay. Xoảng! Một tiếng lạnh và giũn dội lờn. Kộ vội cỳi nhặt cỏi vật ở ỏo rơi ra. Anh liền liếc nhỡn. Đú là một lưỡi dao sỏng loỏng. Nú chỉ dài hơn gang tay, mỏng dớnh và nhọn hoắt. Cả Liờn hất hàm, nhỏy Kộ, rồi cười to:

- Chỳ cầm lấy "con bỳt" này về gài lờn kẽ liếp ở đầu giường cho anh, để đờm chị chỳ khỏi giật mỡnh.

Vợ Cả Liờn lườm một cỏch đong đưa:

- Thế mấy giờ mỡnh về, cú phải mua thuốc khụng, hay đờm nay anh em lại chết giỳi ở tiệm thỡ thụi?!

Trung nhỡn nhanh Cả Liờn. Đụi mụi y xỏm xịt, giọng khàn khàn: một người nghiện nặng khụng thể lầm được. Đuụi mắt xếp nếp nhiều và hai vệt lừm ở gũ mỏ bờn phải và gần cằm, tỏ rằng y ngược ngạo và già dặn. Thỉnh thoảng y nhấc mũ dạ lờn gói, để lộ mớ túc lởm chởm. Trung ghờ rợn hơn vỡ chắc chắn y vừa ở tự ra. Trung nhỡn thoỏng thờm cụ vợ y và nẩy ra ý nghĩ:

- Phải là một ả giang hồ, khụng sai được!

Người hầu sỏng đó đến, xếp đĩa bỏt và tớnh tiền. Hữu vội múc vớ và rỳt ra mấy tờ giấy bạc. Vợ Cả Liờn gạt ngay tay Hữu, lườm dài:

- Chỳ Hữu! Chỳ để anh giả.

Cả Cả Liờn cũng trừng mắt trụng Hữu. Y đứng dậy gừ gừ mấy tiếng rồi ra quầy ngoài. Vài anh xe nhao nhao lờn mời. Vợ Cả Liờn quay lại:

- Cả chỳ Hữu cũng đi với anh nhà tụi chứ?

Hữu, hai tay đỳt tỳi quần, khật khừ lắc đầu:

- Khụng chị ạ! Đờm nay em xin phộp chị đi chơi với anh Trung.

Cả Liờn nhảy phúc lờn một xe, duỗi dài chõn ra:

- Đờm, anh tỡm chỳ ở đõu?

- Thụi, anh đừng tỡm tiếc gỡ cả. Chỳng em liờn miờn suốt đờm, biết đõu mà tỡm.

Hữu và Trung chào vợ Cả Liờn và Kộ xong, cựng bước đều. Trời tối. Mưa phựn đó tạnh nhưng giú vẫn ẩm ướt. Nền mõy đen nhờ lỳc đú đố thấp hẳn xuống những núc nhà cú đốn sỏng. Riờng một gúc trời bàng bạc rồi mờ dần vào lớp sương. Hai người cựng thấy lạnh, cựng yờn lặng. Hữu tiếp thuốc lỏ cho Trung đoạn đi sỏt cạnh Trung, hỏi bằng giọng thõn mật:

- Ngày mai anh về quờ à?

Lỳc đú kim đồng hồ treo ở một cửa hiệu mới chỉ sỏu giờ mà cả con đường ngoài bờ sụng chỉ cũn lốo tốo vài búng người và khụng một chiếc xe như là quỏ khuya. Vài tiếng rao hàng ở thuyền gỗ dưới sụng đưa lờn, khàn khàn và uể oải. Trung đưa mắt nhỡn những ngọn đốn điện bờn này và bờn kia sụng, vàng nhờ và hiu hắt trong những làn hơi xỏm đục và chập chờn.

- Thế nào anh, mai về quờ à?

Trung giật mỡnh vỡ cõu hỏi dồn dập thứ hai này của Hữu. Anh luống cuống:

- Chưa chắc anh ạ! Nếu đõy cú việc...

Rồi hai người cựng nhả ra hơi thở dài rất rừ. Giữa lỳc ấy, văng vẳng, xa xụi, tiếng cũi tu tu... Hữu núi tiếp:

- Nhưng nếu về, anh cú ra đõy nữa khụng?

Thường nhật, trong xưởng, nhiều khi sự săn súc của Hữu đối với Trung, thường làm Trung chỏn ghột. Hữu vốn bụng lụng, tuy là thợ đấy nhưng nào nghề nghiệp cú thạo, chỉ mồm miệng đỡ chõn tay. Hữu một phần lớn khụng sống với số tiền lương mà chỉ do sự kiếm được của cờ bạc và những mỏnh lới chơi bời khỏc. Như thế, Trung cho rằng Hữu cú thõn với mỡnh cũng chỉ để cỏm dỗ mỡnh vào cỏc cuộc ăn chơi hay lợi dụng mỡnh thụi. Nhưng nay, sự vồn vó hỏi han của Hữu,Trung thấy cú tớnh quyến luyến thành thực. Tỳi rỗng đột như Trung, trụng mong gỡ trả lại. Và, với sự giao du hẹp hũi và tớnh tỡnh khờ khệch của Trung, một kẻ lọc lừi dại gỡ đặt vào đú những sự tỡm tũi kiếm chỏc cho mỡnh?

Trung bựi ngựi, anh muốn Hữu hiểu mỡnh, khụng chỳt giấu giếm, nhất là bõy giờ, nghĩ lại Trung thấy ngượng và hối hận. Trước kia, đó nhiều phen Trung lộ hẳn vẻ khinh miệt Hữu trước mặt một số người: "Cỏc anh xem, nú cú bộ mặt gian giảo và những điệu bộ cấc lấc, trụng ghờ sợ là! Chẳng khỏc gỡ thằng du cụn!"

"Chẳng khỏc gỡ thằng du cụn", phờ bỡnh Hữu như thế, dự khụng muốn Trung cũng đó tỏ ra mỡnh hơn vượt hẳn Hữu về nhõn cỏch và tớnh tỡnh. Anh vừa đứng đắn, vừa cú học thức nghĩa là cú thể núi được tiếng Phỏp: một điều quý hiếm trong những bọn thợ nghốo.

Trung nớn thở. Anh khụng dỏm hồi tưởng thờm vỡ lo sợ thấy hỡnh như Hữu biết được ý nghĩ của mỡnh. Trung vội cỳi mặt xuống, thở gằn ra một hơi rồi chộp miệng, thong thả buụng tiếng:

- Rồi phải ra chứ, ở mói nhà sống và chịu sao được?

Buột miệng, anh núi khụng kịp kỡm hóm:

- Vỡ cú gỡ là lạ, tụi cũng như anh...

Hữu cướp lời:

- Như thế nào được?! Tụi là một thằng khụng cha, khụng mẹ, khụng vợ con, anh em , họ hàng gỡ, ra đõy với hai bàn tay trắng, đến bõy giờ vẫn trơ trọi và trần trụi. Tụi sở dĩ phải làm việc nấn nỏ và sống đến ngày nay chỉ vỡ...

Hữu ngừng lại, nhưng khụng để Trung phải hỏi, anh vội núi tiếp, tràn qua những hơi thở nồng men rượu:

- Chỉ vỡ muốn vui với cỏc anh em quen biết cũng cựng khổ như mỡnh. Nếu khụng, ở cỏi tỡnh cảnh tụi, tụi sẽ đi bừa đi, muốn tới đõu thỡ tới, muốn thế nào thỡ thế!...

Hữu im bặt, cũn Trung, trống ngực đập dồn dập, bọng nước mắt chúi nhức chỉ chực vỡ ra. Qua cửa búp cảnh sỏt, chiếc đốn xanh nhạt treo giữa cổng, lờ mờ hắt dài búng hai người xuống mặt đường ướt loỏng vỡ nhờn dầu mỡ sau một buổi dài tải hàng húa chuyển ở tàu lờn.

Một luồng giú lồng lờn, rào rào. Những chỏm cõy lao xao, nộm lộp độp lỏ và nước xuống đất. Hữu vội ngẩng lờn trời đen kịt và vang vang tiếng giú:

- Cú lẽ sắp mưa to.

- ?!!!

Hữu nắm ghỡ lấy cỏnh tay Trung:

- Anh ạ, thụi đờm nay đừng về nhà trọ nữa, đi chơi với tụi.

Trung chưa kịp đỏp, vũng tay Hữu càng khúa riết:

- Thế nào anh cũng phải đi với tụi chơi hết đờm nay.

Trời đen kịt như mực. Trờn con đường Trại Cau, một xe tay ỏo tơi cỏnh gà che kớn, chạy hỳt về phớa chựa Nờn. Mưa rào rào, giú rớt từng luồng dài, những lựm thụng cộc cằn và xơ xỏc rung chuyển cuống cuồng với những tiếng kờu gào sắc như dao cạo nứa. Gần đến ngó tư, xe dừng phắt lại. Hữu lú đầu nhỡn ra, gắt:

- Ơ hay! Sao lại đỗ đõy.

Người phu xe run lập cập, giơ cỏnh tay gạt nước mưa đẫm mặt, giọng núi hổn hển:

- Thưa ụng đến chợ Cột đốn rồi!

Đồng hồ ở một nhà gần đấy vẳng ra hai tiếng ngõn nga. Hữu kộo lại chiếc ỏo tõy lớt phớt ướt trựm lờn đầu Trung, rồi giục:

- Khụng! Kộo vào Dư Hàng cơ, mau lờn bỏc!

- Thưa ụng... ụng... con chỉ dỏm kộo ụng đến...

Hữu hột:

- Sợ gỡ mà sợ! Đứa nào dỏm động đến bỏc sẽ ăn năm bảy con "đoàn" đõy...

Người phu xe lại gạt nước mưa, đưa mắt nhỡn lướt vào lối trong làng tối mịt mựng với những núc nhà lỏ lự mự ẩn hiện. Ngay khi đú, ỏnh sỏng của cỏi cột đốn vuụng sơn hắc ớn, sừng sững ngay giữa ngó tư chỗ tụ họp của cỏi chợ chiều lộ thiờn mang cỏi tờn đặc biệt kia, giú làm rung lờn, lập loố rồi tắt hẳn. Cú tiếng chẻ đúm chan chỏt và vo gạo rào rào ở một cầu rửa đõu đõy. Bỏc kộo nhấc vội càng xe lờn, gũ người lại, cắm đầu chạy vừa thở hổn hển.

Càng vào quỏ trong, mắt người ta càng bị hoa lờn vỡ búng tối dày đặc. Đường hẹp, khỳc khuỷu và mấp mụ, xe lắc lư, chồm nhảy và nhiều lỳc nhao hẳn đi. Người phu xe phải lũ dũ từng bước. Lũng mắt y như đến nứt ra vỡ quắc lờn nhỡn, để phõn biệt những ao lầy, ruộng lỳa và dải đường lẫn lộn.

Thựng xe nhỳn nhảy, trục sắt ỡ ạch, cỏi khối đen lự lự và dỏng người gũ gẫm này đến đõu cũng bị chú sủa ầm lờn. Tiếng kờu inh ỏi vang ra rất xa, văng vẳng trong những đỏm nhà lỏ như cảnh nhà quờ lỳc cú người lạ trốn trỏnh. Xe đỗ ngay giữa đường, trước một núc lỏ lụp xụp, bờn trong lấm tấm ỏnh đốn.

Trung thẫn thờ:

- Nhà ai trong này hở anh Hữu?

Hữu cười cỏi giọng cười khàn khàn:

- Khụng! Nhà ai đõu? Tiệm Vi Mự đấy! Vào tiệm chứ bõy giờ cũn đi đõu?

Hữu vừa dứt lời, cỏnh cửa liếp ở sỏt hố đường rớt một tiếng dài. Một búng đen chui ra. Xũe! Que diờm bật lửa vốo vốo chực tắt. Bàn tay rung rung nọ khum che và giơ soi gần mặt hai người trờn xe bước xuống. Một giọng vui vẻ reo lờn:

- À! Cậu Hữu Carụng thế mà mỡnh tưởng "so" nào.

Hữu khà khà chào lại đoạn giơ vươn tay giật phắt cỏnh liếp, ngoỏi cổ núi:

- Vào đõy mà lấy tiền bỏc xe.

Trung thoỏng cú một sự ghờ rợn. Anh xanh mắt trụng với cỏi búng người kia nhỏ dần, mất hỳt trong tiếng rỡ rầm một lựm chuối um tựm gần đấy! Trung rựng mỡnh, bước vội mấy bước theo sau Hữu. Cỏnh liếp đúng lại, buụng tay, Trung ngơ ngỏc nhỡn.

Dưới núc lỏ gần chạm đầu, như thắp trong sương mự những ngọn đốn vàng đục ỏnh sỏng bị ngăn bởi những hỡnh thự ngổn ngang, lố nhố.

Cỏc thứ khúi tỏa lờn nồng khột với mựi hụi hỏm của đồ đạc và những cũ kỹ bẩn thỉu. Khụng hiểu người ta núi hay làm gỡ mà chỉ thấy tiếng rỡ rầm liờn miờn.

Hữu vỗ vai Trung:

- Thụi, nằm tạm đõy một lỳc.

Trung chậm bước giữa hai dóy vừa giường cầu, ghế ngựa và phản gỗ kờ liền nhau và sỏt vỏch. Hữu và Trung phải đứng lại mấy lần vỡ những ống chõn khẳng khiu thũ ra. Và Hữu băng băng đỏ những guốc dộp bừa bói. Phớa trong cựng, một người gầy cũm, đầu bự và quần ỏo rỏch mướp, chồm dậy. Hắn bỏ vội cỏi đúm ở bỏt điếu, bước sang giường bờn chõm lửa, ngoỏi lại mời Hữu và Trung:

- Hai cậu nằm bờn này kẻo bờn kia mưa hắt.

Hữu cởi phắt ỏo ngoài, phủ nước mưa và chỉ cho Trung cỏi đinh đúng trờn kốo nhà:

- Anh treo quần ỏo.

Và ghộ sỏt vào tai Trung, núi nhỏ, như đó đoỏn được Trung đương băn khoăn vỡ cỏi gỡ.

- Ở đõy, của anh em mỡnh thỡ cho kẹo...

Trung chưa kịp núi, Hữu liền cười:

- Mà thụi! Tốt hơn là để cả quần ỏo mà ngủ... khụng rột anh ạ.

Một giọng khàn khàn và chậm rói trong chiếc màn nõu lựng thựng độc nhất của gian nhà đưa ra:

- Đỏnh sỏi chứ, cậu Hữu?

Hữu nằm xuống giường một cỏch thư thỏi và lắc đầu vộn quần, gói sồn sột.

- À bỏc Vi, cho tụi "kẹo nựu"(1) nạm thầu ra đõy. Đỏnh sỏi lỏch cỏch lắm!

Trung bất giỏc cũng ngả lưng bờn này khay đốn vừa kộo cỏi gối gỗ giống hệt bàn học trũ nhỏ xớu. Mặt gối đen sẫm nhơm nhớp, đưa lờn mựi hụi chua. Trung khụng thể nhịn được phải nhăn mặt và khịt mũi. Hữu vội múc khăn tay lút gối cho Trung. Nhưng đặt mỡnh xuống được ớt phỳt, Trung giật mỡnh, nhỏm dậy, đưa tay sờ lưng:

- Hữu ạ, sao lắm rệp thế này?

Ngừng tay tiờm, Hữu đập đỏnh bốp con muỗi đốt ở gỏy, cười núi:

- Mới lần đầu tiờn anh chưa quen đấy thụi. Nếu anh đó vào đõy nhiều lần rồi, anh cũng khụng nghĩ gỡ đến muỗi, rệp nữa.

Trung yờn lặng. Đó mấy bận Trung vào tiệm hỳt để xem người bạn nọ làm những trũ gỡ. Cỏc tiệm này ở trờn phố, nhà gạch cao rỏo, nờn tuy chỗ nằm ngồi cũng chật hẹp, và đồ vật ngổn ngang, bẩn thỉu nhưng khụng đến nỗi gớm ghiếc như đõy. Trung càng khụng thể sao hiểu được sự nghiện ngập quỏi gở này cú những khoỏi lạc thế nào để những người cựng cực khổ sở thế kia phải đốo bũng hơn cả vợ con?

Hữu vẫn tiờm. Mũi tiờm quấn chỉ đồng mềm mại lướt trờn mặt tẩu búng loỏng, nhỡn nghiờng nghiờng xuống ngọn lửa mum mỳp. Hữu đó ộp mời Trung nhưng khụng được, sau những lần tiờm xong, Hữu cứ tự nhiờn, thong thả kộo từng hơi dài. Đối diện Hữu, Trung luụn luụn cựa quậy. Cú phen, khụng chịu được, Trung bũ ngỏm dậy đưa tay xoa trờn mặt chiếc chiếu mà đến giờ Trung mới nhận ra là chiếu hoa cạp điều, khụng hiểu tại sao lại trải ở đõy và tự đời nào. Thỡ sự bẩn thỉu càng tăng thờm ghờ lợm. Sỏi - sảm bỏm đen ngũm cỏc kẽ chiếu đó thành một lớp sơn nhơm nhớp. Cú lẽ chưa một lần nú được giặt hay đem phơi, nhưng lại hàng ngày được lau chựi rất nhiều bởi những quần ỏo và da thịt cũn hụi hỏm gấp mười nú.

Trung, càng loay hoay trở chiều nằm, càng thấy rột. Chợt giú lựa vào rào rào, đưa vỳt cao ngọn đốn, làm chỏy cả điếu thuốc Hữu đương kộo. Tức thỡ những tiềng "ồ" và "kỡa" nhao lờn với bao nhiờu con mắt quắc về phớa cửa liếp hộ mở. Một người trong bọn gắt ầm:

- Gớm! Cụ Đào! Khộp cửa lại đi.

Trung nghển cổ, đưa mắt nhỡn ra. Một ả ướt như chuột lội bước vào theo liền cõu rủa xả:

- Giời với đất oỏi oăm thật!...

Rồi vừa lảm nhảm, Đào vừa cởi ỏo ngoài ra vắt nước. Đến chiếc ỏo cỏnh cụt tay... Chẳng ai thốm để ý đến cụ ta. Họ cũn mờ mải với ngọn đốn và thuốc phiện. Họ nghiờm trang nạo và hỡ hục đỏnh sỏi.

Đến giường Hữu, Đào đẩy mạnh chõn anh để lấy lối:

- Rụt vào tý anh cho em nhờ, khụng ướt hết anh bõy giờ.

Hữu vội làm theo và cười nhỡn Đào:

- Kỡa trần chiếc sơ mi thế kia mà chịu được rột à?

Đào đứng hẳn lờn phản, rũ phành phạch quần ỏo, phơi căng trờn sợi dõy buộc nối hai cột nhà:

- Mỡnh chẳng chịu thỡ ai chịu cho. Vả lại rột quỏ thành ra cũng khụng thấy rột nữa.

Cõu hỏi của Hữu trờn kia thật do ở sự xỳc động, nhưng Đào cho là núi mỉa mỡnh. Hữu vội tỡm cõu khỏc để Đào khỏi nghĩ xa xụi:

- Anh chị đi ngủ rồi hả em?

Đào bắt đầu khờu ngọn đốn, nghiờng mặt nhỡn như nhà họa sĩ ngắm nghớa những nột bỳt tuyệt diệu của mỡnh:

- Chưa anh ạ, chị em cũn đỏnh chắn và anh em chắc ở sũng cũng sắp về.

- Cũn em...

Hữu ngắt lại vỡ Trung ghộ tai hỏi nhỏ:

- Kỡa! Sao anh chị cụ ta lại để cụ ta thế?

Hữu bật cười nhưng khụng dỏm cười to. Anh trả lời thầm:

- Anh chị đõy là ụng chủ bà chủ, và cụ ta là...

Chấm cõu núi dở, Hữu nhỏy mắt và cười gúc miệng:

- ... gỏi ban đờm.

Trung thoỏng nhớ đến cỏi búng người đi ra lỳc Trung thoạt bước chõn đến đõy:

- Thế cũn người ban nóy, làm gỡ mà đi ra lỳc mưa rột?

Hữu lắc nhẹ đầu:

- Ở đõy nhiều cỏi khú hiểu lắm. Người ấy và tất cả mọi người cũn nằm kia đều là... giai ban đờm.

Trung toan hỏi thờm nhưng phải vội đỏp cõu mời của Đào bờn kia, thành ra quờn bẵng mất. Cả Hữu và anh cựng núi:

- Khụng dỏm! Mời cụ xơi thuốc.

Chỗ Đào nằm sỏng hẳn lờn vỡ chỉ cú mỗi mỡnh Đào với ngọn đốn gọn gàng trong chiếc chụp được Đào lau sạch tuy nứt vỡ phải gắn bằng cỏnh kiến và giấy bản thành nhiều đường nhỡ nhằng như một bản đồ cũ kỹ. Cỏi ỏnh vàng phớt trụng hiền từ hẳn đi, tràn ngập cả mỡnh Đào... túc Đào xừa ra, lũa xũa cả vào khay đốn.

Khụng cũn gỡ bệ rạc và quỏi gở hơn một người đàn bà nằm hỳt thuốc phiện. Từ chỗ lộng lẫy đến nhớp nhỳa, chẳng thể cú một sự tha thứ dự người ấy là nghiện hay hỳt chơi hay trong những cảnh mà những ai kia lấy làm thi vị.

Mưa giú vẫn đập rào rào trờn mỏi nhà. Nền đất ẩm thấp sũng nước hơn. Tiệm Vi Mự đó trở nờn một ao tự chứa những người và vật mệt mỏi dưới cỏi núc lỏ dột lung tung... Phụt... Phụt... mấy ngọn đốn kế tiếp tắt. Những bộ xương lủng củng lại bị cuộc sống xua đuổi ra ngoài sương giú.

Lỳc này Trung thấy một cỏch thấm thớa sự lạnh lẽo chỡm đắm của cỏi hạng người khụng gia đỡnh, khụng căn bản sống, ngoi ngúp trong búng tối và tội ỏc. Anh lo sợ nghe trống ngực anh đập khụng đều và dồn dập, như chớnh anh sắp ra đi với những con người lẩn lỳt kia. Trung nhắc thầm cõu núi của Hữu ban nóy:

- Đấy là hạng giai ban đờm!...

Từng tiếng một trờn đõy rơi và ngõn vang trong tõm trớ Trung, xa vắng và lạnh lựng mờnh mụng. Trung thiờm thiếp và cảm giỏc rừ ràng cổ nghẹn và tức như bị một bàn tay dữ tợn búp chặt. Sự rỡ rầm lắng dần. Trong tầm đó nổi lờn nhiều tiếng ngỏy hổn hển của những lồng ngực ró rời. Dọc tẩu và xe lọ kờu vo vo đó lại đầy những cỏi gỡ gắng gượng của sự hấp hối.

Chợt một giọng nhẹ nhẹ cất lờn, buồn rượi:

... Nhà quờ, em bước chõn ra,

Quản bao lỡa cửa lỡa nhà mà đi!

Một là hàn vi cơ cực

Hai là vỡ, em ấm cật, ngay xương...

Ba, a... là...

Tiếng "là" hạ thấp rồi ngõn dài một cỏch giấu giếm và như nức nở. Ngay lỳc đú, tiếng reo của một bộ xe lọ cũng vừa tắt. Yờn lặng dõng cao lờn. Vài cỏi ngỏp phào ra. Sự ngao ngỏn quằn quại trong khụng khớ. Mấy hỡnh thự gầy rạc vội nhắm mắt lại, che tay lờn.

... Ba là thốm miếng cao lương,

Bốn là tớnh khớ ham đường nguyệt hoa;

Năm là...

Đào từ từ ngồi dậy, hai tay run run quấn lại mớ túc vừa giũ ra phơi. Mắt Đào rưng rưng và lấp lỏnh. Đào đó khúc qua những cõu hỏt trong đú tất cả sự chua xút của tõm hồn Đào tràn ra bằng một giọng nghề nghiệp. Đào kộo điếu lại rồi đơm một mồi thuốc to, kộo một hơi rất dài rồi nằm vật ra chiếu. Lồng ngực Đào phập phồng như tim phổi đương vật lộn dữ dội với thứ khúi cay xố kia để tống nú ra ngoài. Chõn tay mỏi dần, vật đi vật lại, co lờn, đập xuống. Gõn cổ vươn ra, rung rung.

Ngọn đốn lụi dần dưới một đốm lửa đỏ tươi, dầu trong phao đó gần cạn hết, Đào nhẹ trở mỡnh, cất tiếng:

... Năm là vụng đường cày cấy,

Sỏu nữa là em ruồng rẫy chồng con,

Bảy a... à... là...

Dưới làn khụng khớ õm u, khụng cũn một tiếng động gỡ ngoài tiếng ngỏy ngủ hổn hển. Âm thanh của giọng hỏt thờ thảm cũng tắt hẳn. Trung rợn túc gỏy, mồ hụi toỏt ra, trong người đau đớn như bị cào xộ. Từ thuở bộ đến giờ, lần này Trung mới được nghe ngay bờn tai một giọng và những cõu hỏt quỏi gở đến như thế. Nú đầm đỡa những cỏi gỡ như là nước mắt và mỏu, và sự nghẹn ngào; nú xoắn lấy tim phổi người ta và phun ra những mờ tối.

Trung vội trở mỡnh, ỳp mặt vào bức vỏch. Một dũng nước õm ấm ở khúe mắt chảy xuống thỏi dương, ngấm vào tai và cả tới cổ. Trung chợt hổ thẹn và cho mỡnh vụ nghĩa lý với những giọt lệ bỗng dưng và dễ dàng này. Thõn thế Trung cú dớnh lớu gỡ đến những cõu ấy đõu? Và Đào cú phải là thõn mến quen biết với Trung đõu?

Trung thốt nhớ đến Tấm - người con gỏi trước kia nhà Trung dạm cho Trung - Trung tự hỏi:

- Khụng biết ngày nay Tấm cú thay đổi khỏc nhiều khụng?

Lũng Trung lại rưng rưng muốn khúc và, lần lượt, bao nhiờu hỡnh ảnh của cỏi đờm trước khi lỡa bỏ quờ hương lại xuất hiện. Dưới ỏnh trăng xanh biờng biếc sỏng, mỡnh Trung lủi thủi bước thong thả trờn những búng lỏ xanh nhợt rung rinh ngả trờn đường đất nõu bạc gồ ghề. Mựi hoa cau hiền lành thoang thoảng. Tiếng sỏo diều mơ hồ. Thỉnh thoảng giú cuồn cuộn lồng lờn, dào dạt lướt những lớp súng lấp lỏnh như thiếc trờn đồng lỳa, tỏa rộng mựi thúc tỏm thơm ấm và ngọt.

Trống ngực Trung chợt đập thỡnh thỡnh. Đằng sau anh, tiếng kẽo kẹt của quang gỏnh mỗi giõy một rừ. Trung chưa kịp xoay lại nhỡn thỡ cú tiếng gọi khẽ như e lệ sợ hói lắm:

- Anh Trung!

Tấm dừng lại, nhẹ để đũn gỏnh lờn miệng hai nồi nước cú hai cỏi lỏ khoai xanh mượt úng ỏnh những hột trăng linh động. Hai tay đưa lờn thỏi dương, Tấm vuốt mềm những sợi túc lũa xũa trước giú.

Trung luống cuống:

- Kỡa Tấm! Tấm gỏnh nước khuya thế?

Chớnh Trung cũng khụng hiểu khuya như thế là mấy giờ, vỡ dưới vành trăng vằng vặc giữa một đỉnh trời bao la dịu dàng, mõy trắng xốp như tuyết, lỳc đú chỉ cú hai người ở một lối đi sạch sẽ tiện nhất chung của xúm. Trung hỏi và thấy tim mọng lờn:

- Chắc Tấm cố ý gặp mỡnh?

Buụng xong cõu hỏi thầm này, hai dải khăn sụ bỗng phớt rũ đằng trước. Trung rựng mỡnh tưởng như linh hồn mẹ hiện lờn, nhắc anh khụng thể đứng tỡnh tự với một người con gỏi trong khi trờn đầu tang túc. Trung định chào Tấm rồi đi nhưng thoỏng thấy cú thể cú một sự tha thứ cho mỡnh vỡ Tấm sắp là vợ Trung, mọi người trong làng đều rừ như thế chứ hai người khụng phải là trai gỏi đĩ thừa.

Một lỳc lõu, Tấm ngập ngừng:

- Mai anh ra tỉnh đấy à?

- Võng, tụi định sang chào ụng bà và Tấm bờn ấy, nhưng vỡ việc nhà bừa bộn quỏ nờn phải gửi nhời bỏc Phú.

Trung núi dối. Thật ra vỡ nhỳt nhỏt dễ e thẹn nờn Trung dự nung nấu và xút xa muốn gặp mặt Tấm mà khụng dỏm! Núi dứt cõu trờn này, mắt Trung ngước lờn lướt ngay phải mắt Tấm long lanh chầm chập nhỡn mỡnh. Tấm như cố nhận ra để mà thương xút cỏi vẻ ngõy thơ của một tuổi sớm bồ cụi và lõm vào cảnh cựng cực. Tấm hơn Trung những hai tuổi. Cha mẹ Tấm cú nhà ngúi cõy mớt. Nhưng, em trai Tấm đần độn quỏ, đi học bảy tỏm năm rũng mà quốc ngữ viết vẫn khụng thụng, trỏi lại, Trung vừa sỏng sủa vừa nổi tiếng học giỏi nhất huyện. Thỡ, khốn nạn cho Trung, Trung phải thụi học ngay năm lớp nhất và sau đú thỡ mẹ chết nốt, bơ vơ khụng biết trụng cậy vào ai và vào đõu để làm ăn.

- Kỡa, nồi nước Tấm để nghiờng chảy ra ngoài hết mất.

Tấm vội cỳi, xúc lại quang gỏnh. Làm xong việc này, Tấm càng thấy bẽn lẽn, người núng rực lờn, mỏ bừng bừng như lửa đốt. Mắt Tấm sỏng hơn, duyờn tứ xuất hiện nồng nàn. Mọi ngày, Tấm vẫn cú tiếng là làm dỏng và chanh chua nhất làng, nhưng giờ đứng trước mặt Trung, khụng hiểu tại sao Tấm khụng một tý dầu thơm ở đầu ngụi, tý hồng ở mụi và Tấm e dố và sợ sệt đến nỗi núi cũng phải cố gắng.

Tấm chợt phào tiếng và vẫn cõu hỏi trờn:

- Mai anh ra Hải Phũng?

- Võng, mai tụi ra sớm.

- Thế sao anh khụng...

Tấm ngừng bặt và khụng thể sao cất tiếng được nữa. Vành trăng vừa lỳc lộ ra khỏi dải mõy trắng, giội tràn đầy ỏnh sỏng biếc ngời xuống cảnh vật. Chỗ Tấm và Trung đứng, cỏi gỡ cũng rừ. Mỏ Tấm mượt và hồng thờm. Tuyết trăng thoa mịn lờn da Tấm, làm tỡnh tứ bội phần hai vệt đen cong cong và lấp lỏnh của đụi mày xe cụng phu.

Tấm vội quay mặt đi để trỏnh ỏnh trăng. Thỡ hai vai lẳn thịt của Tấm dưới lần lụa mỡ gà bỗng đầm đỡa trăng sỏng. Cả mớ túc cũn đượm hương bồ kết và chanh, vấn bay bướm, giấu khụng kớn ở gần gỏy trắng muốt vài bụng hoa nhài thơm thoang thoảng. Tấm thở ra nhẹ và dài rồi núi tiếp:

- ... Sao anh khụng để xong "bốn chớn ngày" bà rồi hóy ra Phũng?

Trung rứt đỏnh phựt một cỏi lỏ rõm bụt:

- Đến hụm ấy về cũng được.

- Cũng được... thế nào mà chả cũng được?!

Dứt lời Tấm cỳi gầm mặt, Trung vựng bật tiếng:

- Khụng! "Bốn chớn ngày" cũng chưa chắc tụi về. Chuyến này tụi muốn ra lần hồi ngoài tỉnh hẳn dăm ba năm, hay đến bao giờ làm ăn nờn rồi mới về.

Tấm thở hổn hển:

- Thế anh nhất định? Ờ... việc gỡ mà anh cần phải thế?

Trung đó bối rối quỏ, mắt chớp luụn luụn... Bỗng những nhịp cười giũn tan trào lờn sau bụi tre đầu ngừ, qua một giọng hỏt lanh lảnh ý nghĩa xa xụi. Tấm vội nhắc đũn gỏnh lờn vai, lật đật và nghẹn ngào:

- Thụi anh chịu khú mà tập tành cho chúng thành nghề! Thỉnh thoảng về chơi anh nhỏ?

Rồi Tấm mớm chặt mụi, nuốt nước bọt ừng ực, quẩy gỏnh đi. Tấm cũn quay lại nhỡn Trung hai lần nữa. Mắt Tấm khụng thể ngừng những ngấn nước lấp lỏnh. Và Trung khụng thể sao đừng được, thẫn thờ nhỡn theo hai nồi nước nhỳn nhảy. Nước khụng sỏnh ra ngoài, tuy những úng ỏnh của những hột nước vẫn chạy trờn mặt lỏ sen xanh mượt.

Tiếng kĩu kịt đó mất hẳn sau một lũy tre cao vỳt nhưng Trung vẫn cũn nghe thấy Tấm gọi với chị em, giọng trong và vang:

- Đợi tao cựng về với chỳng mày ơi.

Trung đó nhắc đi nhắc lại trong tõm tưởng khụng biết bao nhiờu lần cõu gọi và tiếng núi yờu dấu nghe lần cuối cựng kia. Nú xa xụi... bao nhiờu thấm thớa xa xụi... cho tới ngày nay, mỗi lần anh thấy người con gỏi nhà quờ nào gồng gỏnh đều phải bựi ngựi tờ tỏi.

- Chịu khú mà tập tành... thỉnh thoảng về chơi anh nhộ?...

Về! Trời! Chưa lần nào Trung trở về. Đó lõu lắm, đó bao nhiờu năm rồi, Trung khụng trụng nhỡn những cảnh vật in sõu với những hỡnh ảnh tỡnh tứ vào lũng Trung kia. Trung càng ngày càng thấy khụng thể sao cú can đảm bước chõn dự chỉ đến đầu con đờ tớt ngoài đầu làng. í định này càng rắn chắc hơn khi Trung tưởng đến một ụng cụ già gầy trơ xương, núi như vặt từng miếng thịt người nghe ra và hễ ra khỏi nhà là khụng sao rời cỏi khăn chớt, cỏi ỏo the và cỏi quạt nhài bạc dự trời rột cắt ruột: ụng Chỏnh Tuất, bố Tấm.

Thỉnh thoảng một người chỳ họ ở trong quờ ra bảo ụng Chỏnh nhắn Trung về cho ụng núi chuyện nhưng Trung vẫn đinh ninh rằng khụng cú tiền để cheo cưới thỡ khụng thể nào lấy Tấm được. Tang mẹ, Trung hết đó lõu, và ụng Chỏnh vẫn bảo anh cứ yờn chớ và chịu khú làm ăn, ụng sẽ cho khụng Tấm, nhưng tới ngày nay bao nhiờu tõm trớ và cố gắng của Trung chỉ để vào sự sống, vật lộn mà sống. Dần anh quờn bẵng cỏi nơi chụn rau cắt rốn và cú mồ mả cha mẹ và bao người ruột thịt khụng ai thăm viếng kia giờ cú lẽ đó nộn xuống bằng mặt đất hay hoàn toàn lẫn với đất rồi.

Và trong lũng Trung cũng đó vựi dập hẳn hỡnh ảnh Tấm, người vợ mà Trung khụng hy vọng gỡ cú ngay từ khi mẹ anh bắt đầu tắt thở. Nếu Trung khụng chợt nghe tiếng Đào hỏt thỡ bao giờ Trung cũng đinh ninh Tấm đó trở nờn một người mẹ và giõy phỳt khuya vắng và lạnh này, chắc đương cho con bỳ. Người lấy Tấm phải cú ruộng vườn nhà cửa và ăn trờn gồi trốc ở làng. Như thế bố mẹ Tấm đó vui lũng hả hờ, khụng phải bợn chỳt lo sợ con gỏi phải khổ sở vỡ cảnh dõu con ở một gia đỡnh tỳng thiếu.

Nhỡn Đào lạnh lựng, mệt mỏi bờn khay đốn, Trung lại nhớ rành mạch những vẻ mặt và dỏng điệu nhớ nhảnh của Tấm. Trung gai cả người, tim chúi buốt, thầm nghĩ:

"Liệu Tấm cú thể dại dột và liều lĩnh như một người con gỏi Hàng Đào khụng?"

Trung vẫn khụng thể hiểu được tại sao Đào đến nỗi sa ngó và rạc rài như thế? Và tại làm sao Đào cũn biết khúc thế kia mà vẫn phải sống sự sống ờ chề tối tăm ấy?

Trung bỗng giật mỡnh, Hữu gớ đầu dọc tẩu vào mỏ Trung, đẩy nhẹ:

- Anh Trung! Này anh Trung! Giờ thỡ phải hỳt đi.

Trung thần mặt ra, lộ rừ vẻ băn khoăn vỡ nể và sợ. Hữu, giọng năn nỉ:

- Hỳt đi! Hỳt đi vài điếu! Ai lại cứ để mỡnh tụi hỳt mói?! Vả lại hỳt chơi vài điếu thỡ nghiện thế nào được?!

Trung cười nhăn nhú:

- Võng! Cỏm ơn anh! Để bận sau tụi hỳt, giờ hóy cũn say rượu, trong người cũn choỏng vỏng lắm.

Hữu núi như reo lờn:

- Ồ! Say! Nếu thế thỡ hay lắm. Anh thử hỳt hai điếu là cựng sẽ thấy dó rượu ngay.

Trung sượng sựng và hồi hộp vỡ sau cõu đú, Hữu đó gớ dọc tẩu vào miệng Trung. Trung như người mất trớ, bõng khuõng nhắp mụi vào và hớt mạnh một hơi. Hữu cười và giục:

- Được đấy! Được đấy! Kộo, kộo khỏe đi, điếu thuốc to và tiờm chặt, ngon lắm đấy.

... Số... số... số... pập, điếu thuốc dứt, Hữu nhấc dọc lờn, với lấy quai ấm nước, hất hàm hỏi:

- Anh hóm nước?

Trung lắc đầu, thở mạnh ra một làn khúi đặc. Rồi điếu nữa, điếu nữa và điếu nữa... Trung cồn cào cả dạ dày và đầu úc, duỗi dài chõn tay mặc cho rệp đốt, muỗi cắn. Khụng khớ tối mờ và õm u, nặng nề hơn. Thờm nhiều tiếng ngỏy dội lờn. Bờn kia Đào trở mỡnh làm chuyển giường ken kột. Nàng vừa ho khục khục vừa nắm tay day day và đấm ngực.

Trung đó lại rợn cả người, vội nhắm mắt lại.

... Ngoài kia, trời tang tảng sỏng. Thứ ỏnh xanh mờ thấp thoỏng qua những khe liếp. Trung càng trằn trọc, mắt khụ rúc và úc như đặc lại. Đầu anh nặng trĩu, mỡnh mẩy, chõn tay như sắp long ra. Mỏi mệt nhưng khụng nằm được, Trung đành ngồi dậy, tựa lưng vào cỏnh liếp.

Gà đó gỏy đổ dồn với chú sủa inh ỏi, những bước chõn dồn dập trong sương mự tỏa thấp. Tiếng người lào rào. Trung thấy chỏy và đắng cả cổ họng và miệng lưỡi. Anh đưa tay quờ quạng, cầm ấm bỡnh dốc ngược lờn. Nước khụng cũn đủ một hớp. Cỏi khỏt càng ngựn ngụt. Và Trung lại thờm cồn cào thốm hỳt một điếu thuốc lào. Nhưng diờm hết và khụng một bàn đốn nào cũn lửa. Trung đó bỏ mồi thuốc vào nừ điếu rồi mà khụng dỏm đứng lờn. Đằng đầu cỏi giường buụng màn kia, cú cõy đốn hoa kỳ riờng của bỏc Vi Mự mà Trung khụng dỏm chõm. Ngọn đốn vặn nhỏ quỏ, xanh lố và hấp hối như thức trờn một cỗ săng.

Ánh sỏng bờn ngoài mỗi phỳt chui vào nhà một nhiều và rừ. Những lỗ thưa lấm tấm xanh đục. Những miếng vỏch lở to hỳt lấy từng khoảng sỏng mờ mờ. Trung thở dài, đưa mắt nhỡn quanh tiệm. Trung cú cảm tưởng chỉ cũn mỡnh anh sống sút trong lớp người bị đố bẹp ở cỏi hầm tối đầy hơi độc này. Cũn Hữu, Đào và tất cả những thõn thể co quắp ngổn ngang kia đó là những thõy chết vất bừa bói.

Rựng cả mỡnh, Trung kộo ỏo dạ, khoỏc vội lờn vai, lục sục tỡm giày. Chụp mũ lờn đầu xong, Trung ra lay cỏi thõn hỡnh gày cũm và bự túc lờn đốn cho Hữu lỳc thoạt vào.

- Bỏc Nuụi để cho anh Hữu anh ấy ngủ nhộ. Tiền thuốc anh ấy đưa tụi trả cả đõy.

Nuụi đếm tiền xong, vừa dụi mắt vừa lố nhố:

- Thế cậu Hữu khụng đi làm à?

Trung bước gấp ra núi với lại:

- Khụng! Anh ấy đó bảo tụi cứ mặc anh ấy ngủ. Và này tụi dặn, lỳc nào anh ấy dậy hỏi tụi thỡ bảo tụi cú lời chào và phải về quờ chuyến ụtụ sớm nhộ.

Cỏnh liếp vừa đúng sập lại, Trung đi như chạy. Giữa những bước chõn tấp nập của cỏc phu phen thuyền thợ trờn dải đường lầy lội, Trung mờ man như bị lụi kộo.

III

Bà Phao đương lỳi hỳi đỏnh cơm, thoỏng thấy búng Trung bơ phờ bước lờn hố, liền ngửng lờn:

- Cậu khụng đi tầm hụm nay à?

Trung chưa kịp đỏp, bà chủ hàng hỏi dồn:

- Đờm qua cậu đi đõu mà lại đi cả đờm thế?

- À, chiều qua, chỏu đương làm thỡ bị cảm, tiện nhà người anh em gần sở thỡ nghỉ...

Cười gượng và núi vội, Trung đi thẳng vào nhà. Bà Phao giơ cỏnh tay ỏo gạt những giọt mồ hụi toỏt ra vỡ hơi núng của nồi cơm vừa bắc tỏa xộc lờn. Bà núi như phõn bua với tất cả những người khỏch ăn uống ồn ào của mỡnh:

- Sao giú giời năm nay lại độc thế? Tụi luụn mấy hụm nay cũng hắt hơi và rức cả đầu.

Vừa dứt lời, bà Phao đó nhăn mặt, chun mũi, giật bắn người lờn vỡ một cỏi hắt hơi kờu vang nhà. Cả cỏi ghế gỗ to và chắc như thế cũng rung lờn. Khụng thấy bà Phao đả động gỡ đến mỡnh, Trung cho rằng bà chưa biết Trung mất việc. Trung nhủ thầm:

- Chắc chưa ai núi?

Trung vụt cú ý định núi ngay cho bà biết, nhưng lướt nhỡn những đỏm đụng nghịt cả ngoài chừng và trong nhà, và bà Phao luụn tay xới, gắp để hai đứa đầy tớ và cụ con gỏi phục dịch, Trung chộp miệng một cỏi:

- Trưa sẽ hay! Mỡnh cú chịu đựng lần chần bà đõu mà sợ?

Như phần nhiều bà hàng cơm to bộo khỏc, bà Phao cựng thuộc về cỏi hạng đanh đỏ và khắt khe. Đó một lần, một người cu li bị đuổi, trốn nợ bà ta, bà bỏ cả hàng cho con gỏi, cứ đến tầm về là ra giữa cổng rộo tờn tuổi người kia mà chửi đến mấy ngày vẫn chưa thỏa. Mặc ai động lũng thỡ động lũng vỡ chớnh bà biết người cu li trốn nợ bà trựng tờn với vài người cú địa vị trong sở và ở gần đấy.

Trong bọn anh em Trung, chỉ cú Trung với một ụng già là ăn cơm thỏng hàng bà Phao. ễng già chỉ ăn buổi trưa, cũn chiều thỡ lại về trong làng. Trung đó ngạc nhiờn và suy nghĩ nhiều vỡ những thỏi độ của bà Phao đối với anh. Từ ngày Trung đến, bà tử tế với Trung lắm. Khụng thức gỡ ngon lành bà khụng để dành dọn cho Trung. Thường cụ Khoai con bà bị chửi mắng một phần do sự cẩu thả, lơ đóng trong sự trụng nom ăn nằm cho Trung. Cỏi bỏt mẻ, đĩa rau cú sõu, cỏi chiếu ẩm nhớp, đụi guốc thất lạc, sự chờ đợi... Trung thấy khụng bao giờ bà làm phật ý Trung, nhất là bề tiền, dự quỏ kỳ trả mấy hụm, bà cũng khụng hề nhắc nhỏm.

Như thế là thế nào? Trung đó tự hỏi và băn khoăn tỡm cõu trả lời. Nhưng khi gần ra cỏi cõu cú thể làm anh bớt ngạc nhiờn thỡ Trung vội lảng ngay sang ý nghĩ khỏc. Trung sợ sự nhận thấy như thế lắm, sự nhận thấy đầy vẻ khụi hài và chua chỏt cho anh nếu phỏc tưởng kia thành sự thực. Trung sẽ làm rể bà và ở gửi rể!

Bỗng bà Phao cất tiếng oam oam:

- Khoai ơi!

Trung đưa mắt nhỡn xuống bếp thấy cụ Khoai đương rửa bỏt. Thằng bộ ở liền quỏt vào bờn tai nghễnh ngóng từ thuở nhỏ của cụ:

- Kỡa, cụ Khoai, lờn bà gọi.

Bờn ngoài, bà Phao lộo nhộo:

- Trời ơi! Con chết trụi sụng đắm đũ đõu rồi? Nú khụng lờn đem mấy cỏi nồi kia xuống rửa để chốc nữa vợi thức ăn ra rồi pha cho cậu Trung gúi chố cảm để cậu ấy xụng?!

Trung nhăn mặt, thấy khú chịu hơn. Anh khổ sở vỡ luụn luụn hai mẹ con nhà này cú thể mà khụng núi với nhau những cõu nhẹ nhàng. Họ cau cú, dằn vặt nhau như quõn thự, quõn hằn. Một nỗi buồn mờnh mụng thấm thớa lan ra xoắn chặt cả tim gan Trung. Trung nghĩ:

- Mà bao nhiờu người mẹ sống khụng cú con, và con khụng thể tỡm thay một người mẹ!

Ngay lỳc đú cụ Khoai lạch đạch như con vịt bầu ở dưới bếp lờn. Trung gọi giật lại và khẽ dặn:

- Đừng nước nụi vẽ vời gỡ hết! Tụi cú sốt đõu mà xụng?

Ngay thực, Khoai đi ra lấy nồi và càu nhàu với mẹ:

- Cậu ấy khụng cảm đõu bu ạ. Cậu ấy bảo khụng phải...

Khoai chưa núi dứt cõu, bà Phao trừng mắt rớt tiếng:

- Con voi giày! Mày đừng dỳng mồm vào! Bà nộm cỏi bỏt này thỡ vỡ tan mặt ra bõy giờ.

Khi Khoai đun xong ấm nước, vội lờn đỏnh thức Trung. Gọi ba bốn lần, Trung vẫn khụng đỏp. Anh ngỏy khũ khũ, bọt mộp sựi ra. Mói sau anh chỉ ỳ ớ vài tiếng nhưng trở mỡnh đoạn lại lịm đi. Thuốc phiện hỳt đờm qua giờ mới hoàn toàn và tận cựng ngấm nghớa cỏc mạch mỏu. Người Trung cồn cào một vị nồng lợ nhưng tờ mờ khiến đầu úc chập chờn và da thịt miờn man buồn mỏi.

Tiếng ngỏy của Trung mỗi phỳt một vang. Anh nằm thẳng cẳng, hai tay vắt lờn bụng, chiếc chăn dạ cũ tụt xuống thành đống trờn đựi. Nắng tràn vào nhà nhiều hơn. Màu vàng rực lấp lỏnh ở mấy mạng nhện phấp phới trờn khung cửa mà búng mờ và khúi lụi dồn ra lởn vởn.

Nhà bà Phao trụng thẳng ra sụng Lấp lỳc bấy giờ nước triều đó dõng chỉ cũn hơn thước là tới bờ. Những gợn vàng chạy loang loỏng trờn mặt sụng, đờm qua đen kịt nay đó lẫn phự sa trụng như nước cua gió nấu canh. Người và vật hoạt động làm thành những dũng ngược, xuụi, ngang, chộo và đủ mọi chiều tấp nập, huyờn nỏo.

Cỏc lỏn củi cao ngất chan chỏt những tiếng chẻ, phỏ. Bao nhiờu xe bũ xụng xỏo tải những gạch đỏ vụi chất đống ở bờ sụng ra cỏc ngả đường... bỏnh xe chuyển ầm ầm, phu kộo hũ reo inh ỏi, bụi lầm lờn từng làn rộng dưới nắng chúi lũa. Hai chiếc đũ đương rời bến. Tuy cất hết hàng húa rồi mà nú vẫn chỉ cú thể đi từ từ vỡ nặng quỏ và đẩy bằng sào do những thõn thể gõn cốt nổi cuồn cuộn trong sự nỗ lực làm việc.

Bốn cần trục của hai xưởng mỏy chuyờn đúng và chữa tàu bố, gúp thờm những tiếng vang vào cỏi khụng khớ tưng bừng. Bỏnh xe quay khụng ngừng, lưới sắt và dõy thộp cứ phải lướt veo veo đưa những vật liệu lờn bờ và xuống cỏc sà lan. Gỗ, sắt, xếp trờn mặt đất va chạm ỡnh ỡnh, ỏt cả những tiếng đục chạm của những thợ làm bờn ngoài.

Mặt trời lờn cao bao nhiờu, khúi bụi càng tỏa nhiều hơn. Đường đi khụng một phỳt ngớt lầm lờn những lớp bụi trắng xúa hung hón nổi cuồn cuộn khiến người ta phải bàng hoàng trước sự tràn lấn. Trong kia, sự sống cũng trào một cỏch quyết liệt. Dưới những mỏi kẽm rộng thờnh thang, đốn điện vẫn cũn bật và vẫn cũn vương vấn những làn hơi xanh nhạt và đục.

Cỏc động cơ chuyển với tiếng reo của hàng trăm thỏc lớn dồn nước vào cựng một dũng sụng chảy xiết. Trong tất cả những vẻ mặt, những ỏnh mắt của người bắt tay vào cỏc bộ mỏy, sự thức tỉnh và cố gắng toỏt ra thành màu sắc và thanh õm. Sắc vàng diệp rực rỡ của nắng đụng sưởi ấm và truyền sinh khớ cho cảnh vật. Tiếng reo hỗn loạn nhưng vẫn cú trật tự, như nhạc điệu một bản đàn tấu lờn bởi muụn vàn nhạc khớ khổng lồ, mà cỏc tõm hồn đều hũa chung cỏc nhịp vụ tận của sự ham và vui sống.

Những vẻ co ro, ủ rũ vỡ lạnh lẽo biến đõu hết.

... Trời đó tối hẳn, màn đen nhờ bủa võy cảnh vật. Trung chợt thấy lạnh rợi, anh mở choàng mắt và bàng hoàng ngạc nhiờn vỡ thấy nhà vắng lặng hẳn đi. Cửa hàng đúng lỳc nào khụng rừ. Bà Phao và cụ Khoai cú lẽ lờn điện Tam Bạc hầu búng nờn khụng thấy tiếng. Giường ngoài cựng, dưới một đốn treo hạ thấp xuống, chao bằng sắt tõy quột vụi làm ỏnh sỏng vàng bệch, hai thằng bộ ở và mấy bỏc phu xe khụng việc, đương chõu đầu lại xỡ xào chung quanh cỏi bàn cờ, tướng sĩ cắt với giấy bỡa.

Trung vẫn nằm duỗi dài, khụng muốn dậy. Anh đưa mắt nhỡn lờn trần nhà in rừ vũng lửa của chiếc thụng phong ỏm khúi. Những búng đầu người to như những cỏi bồ, nhấp nhụ, chập chờn trờn tường vụi trắng đục. Cú tiếng guốc động dưới gậm giường rồi một hỡnh thự lập cập xuống bến. Lỳc lờn, cỏnh cửa rớt ầm lựa theo giú lạnh vang vang. Hắn xuýt xoa:

- Gớm!... Rột quỏ!... Đờm nay vừa đúi vừa rột thỡ ngủ sao được?!

Thờm một giọng rền rĩ khỏc:

- Đến tỏm giờ rồi? Khụng biết tối nay cú xinờma chiếu khụng để mỡnh ra gũ gẫm mua lại chỳng nú tầm xe?

Trung mớm mụi, thở dài:

- Tỏm giờ rồi!

Dứt lời, Trung rợn cả trong người vỡ một hơi chua, gõy và lợ đưa thộc từ dạ dày lờn miệng. Liền đú những tiếng sủi ựng ục rộo lờn, và, chỉ thiếu chỳt nữa Trung nụn ộc ra. Trung phải duỗi thẳng chõn để một bờn hụng đỡ tờ lại. Nhưng, dự nằm ngay như thế, người anh vẫn mỏi nhừ, nhức nhối. Cỏc bắp thịt mới ngừng chuyển động một ngày, rời rạc và đau bại hẳn đi.

Một sự chỏn nản tối thẳm trĩu xuống tõm trớ Trung. Trong cỏi yờn lặng nhớp nhỳa của gian nhà Trung nằm, nổi lờn rừ rệt tiếng mọt cọt kẹt và tiếng muỗi vo vo. Trung gai cả da thịt một lần nữa. Những hỡnh ảnh quỏi gở ở cỏi tiệm hỳt lỳp xỳp, hụi hỏm đờm qua xuất hiện, dồn dập qua mắt Trung với cỏi thứ tiếng lào xào nghe như của hầm ngục.

Hơi cỏ mỳ và thịt mỡ dày đặc, bỏm kớn tất cả những tường, ựa vào cảm giỏc Trung. Khụng thể nộn được, Trung vựng dậy, ợ một cỏi tưởng như rỳt hết cả ruột gan, nhổ phỡ ra sõn. Dạ dày Trung lại kờu rộo, Trung thấy bụng đau gũ và mặt mũi tối sầm. Trung rớt tiếng:

- Sao ghờ sợ thế này? Thế này thỡ chịu sao được?! Chết mất!...

Trung chợt cú cảm tưởng mỡnh sẽ khụng cũn thể làm được việc gỡ và cũng chẳng cũn việc gỡ để mỡnh làm, bắt đầu từ đõy sẽ quằn quại, bơ phờ vỡ buồn nản, tuyệt vọng. Những lần trước phải nghỉ việc và cũng lõm vào sự tỳng thiếu, nhưng khụng hiểu tại sao lần này Trung lại cú cỏi tõm trạng khỏc hẳn thế. Ngay từ hụm thoạt tiờn nghe núi lóo cai Tỳc rục rịch dón mỡnh ra, Trung khụng những sụi nổi vỡ lo nghĩ, mà chỉ cười lờ đờ, để mặc cỏi gỡ muốn đến thỡ đến.

Độc một thõn một mỡnh, làm được tiền thỡ ăn khụng thỡ nhịn, Trung thấy rằng dự cú khổ sở cũng khụng đỏng sợ vỡ khụng dớnh lớu với ai là kẻ ruột thịt thõn mến với mỡnh khiến sự đau đớn thờm phần sõu sắc. Cả một sự sống trụng vào mười hai đồng hàng thỏng ấy cú nghĩa gỡ? Và cả đời Trung nữa, khụng tài năng khộo lộo và gặp những cơ hội tốt thỡ dự Trung xụng xỏo trầy vẩy và lo tớnh đến thế cũng chỉ là cỏi đời vơ vất, tạm bợ thụi! Trong khi ấy, những bước chõn Trung gắng gượng vẫn đều bước.

Đầu úc Trung đó núng rực và rối loạn. Chợt thằng bộ ở lờn tiếng ngoài cửa:

- Cậu Trung dậy mà ăn cơm. Cơm vẫn cũn để phần kia kỡa. Nhưng mà nguội ngậm cả thỡ ăn uống gỡ. Giỏ mỡ bà Phao để bờn ngoài thỡ rang cơm mà ăn!

- Thụi! Mày cú ăn thỡ bảo cả thằng Tớt với! Tao khụng đúi.

Núi đoạn, Trung ra sõn, sỳc kỹ miệng và rửa qua mặt rồi thay quần ỏo và xỏ giầy. Chụp mũ lờn đầu, Trung lẳng lặng ra đường, như điếc trước những cõu hỏi dồn của hai thằng nhỏ. Trung ngược lờn đường Bonnal vắng và tối. Anh qua chợ Vườn hoa lự mự thấp thoỏng vài ngọn đốn của vài chừng hàng nước nhấp nhụ những hỡnh thự. Khoảng ngó tư phố Đầu Cầu sỏng rực và tấp nập đó xuất hiện với bao nhiờu tiếng mời chào.

Bất giỏc Trung quay gút. Anh sang đường Chavassieux bờn kia và tạt ra lối bờ sụng. Trung vừa thoỏng nghĩ tới chợ Sắt với cỏi phiờn họp tối gọi là ỏp phiờn ở đằng sau chợ, trờn bến đũ xi măng, cạnh sụng Tam Bạc.

Khỏi dóy nhà trước bến tàu Quảng Đụng, Trung đó thấy vẳng lại rào rào sự huyờn nỏo. Anh bước gấp, mắt hỳt lấy những ỏnh đốn vàng đục lung lay dưới một dóy phờn nứa dưới mấy gốc cõy. Tới rồi!... Trung ngồi sà xuống cỏi ghế gỗ trước một chừng thưa người ăn mà cỏi sào treo lơ lửng trờn đầu vẫn lủng lẳng những vũng dồi, những tấm bỏnh đa, những đựi thịt nhờn mỡ.

- Cậu xơi rượu?

- Võng! Cho tụi một cỳt và...

Trung ngừng lại, nghển cổ nhỡn vào một nồi bốc khúi trờn chiếc hỏa lũ hồng than.

- Năm xu rựa mận.

- Cậu khụng xơi chả?

- Cú, nhưng rồi hẵng hay.

Mựi thịt chú búp riềng mẻ quạt trờn than tàu thơm lừng lờn. Ở hàng bờn kia, mấy ụng khỏch đương lố nhố, mắt gầm gừ, tay chới với, khăn quấn tụt xuống cổ, và giú thổi túc xoó cả vào thức ăn uống đưa chập chờn lờn miệng. Cuối dóy là một hàng phở cũng đụng người ăn. Rồi đến những thỳng mẹt của bỏnh trỏi bày sỏt cỏnh nhau, bỏn nhờ dưới ỏnh sỏng cõy đốn thành phố với những khỏch đàn bà, con gỏi xụ bồ và so kố từng xu, từng trinh.

Gạo, củi, thịt, cỏ, dưa, hành, mắm, muối, gà, vịt, chú, lợn... khụng phải toàn là những thức đó bỏn ế ban ngày mà cũng là những thức tươi, mới ở những vựng gần đấy đem ra. Hầu hết kẻ mua bỏn là người nhà quờ và những gia đỡnh nghốo tỳng sống lần hồi bờn khu Xi măng, Bến Nứa và ở cỏc đũ, cỏc thuyền, cỏc siểng.

Trong phiờn chợ tối này, sự hỗn độn, sự mố nheo, sự tranh giành xõu xộ giữa những đỏm người quần nõu ỏo vải thờm một phần nữa rừ rệt, một phần nữa thấm thớa. Người ta cười ngay đấy rồi rủa xả ngay đấy. Người ta dịu dàng để rồi điờn cuồng. Người ta nhăn nhú xuýt xoa nhưng vẫn nở cả ruột gan vỡ hơn thua, vỡ được lợi. Người ta chỉ cần biết cú sự vơ vào mà chẳng quản ngại một sự gỡ.

Trờn nền trời tớm đặc, những ngụi sao lấp lỏnh hơn. Những chấm sỏng xanh xa thẳm tăng thờm sự lạnh lựng của đờm tối, nhỡn mói tớt xa kia, đố lờn những vựng quờ mà chốc nữa một số đàn bà sẽ gồng gỏnh trở về. Giú thổi vun vỳt và nhiều lỳc rớt lờn. Cỏc đốn treo lại lỳc lắc và cú ngọn phụt tắt.

Trung đó gọi lấy cỳt rượu thứ hai. Anh nhắm hết bỏt rựa mận, đương ăn chả và bỏnh đa. Tiếng nhai giũn của bỏnh, tiếng sồn sột của rau thơm và những miếng bỡ bựi bựi, càng kớch thớch Trung. Anh tợp những hớp rượu, to, và từng cả con bỳn kốm luụn theo hai ba miếng chả và lỏ riềng, hỳng, ngổ. Người Trung núng ran, mắt buồn buồn khụng thể giương to mà chỉ nhỡn lờ đờ. Cỏi cảm giỏc chập chờn bồng bềnh ngồi trong chiếc thuyền trũng trành, Trung thấy giờ mới thật là khoỏi trỏ.

Chợt giú lạnh buốt từ ngoài sụng lồng vào, theo cựng những mựi hụi thối của rỏc bẩn chất đống từ sỏng bờn đường, Trung vội quay mặt ra bờn vừa nhắm mắt lại. Sau đú, Trung ngồi sang cỏi ghế bờn phải, nhỡn thẳng ra cỏi cột đốn.

- Hai bỏc cai xơi mớa nữa để nhà em rúc.

Một giọng núi giũn và ý nhị cất lờn, và một cặp mắt sỏng liếc đưa. Hai người đàn ụng, ỏo tõy, quần trắng, ngồi sỏt cỏnh nhau trước chừng, phỡ phốo hỳt thuốc lỏ. Một bỏc cười:

- Được! Bỏc rúc cho anh em tụi hai tấm. Và phải rúc cho khộo, cho ngon vào đấy.

Bỏc mũ dạ vội đún lời:

- Thỡ chả khộo anh em mỡnh cũng lấy làm khộo, chả ngon anh em mỡnh cũng lấy làm ngon. Người thế kia lại khụng khộo, khụng ngon sao được?...

Cụ hàng cỳi mặt xuống cười, vừa lỳc một thiếu phụ bưng một thỳng bầy những hũm kớnh nhỏ đựng những thức dựng lặt vặt đến. Y vỗ vai cụ hàng, cười:

- Hết cả vỏc mớa rồi cơ chị? Gớm! Chị thỡ thế mà em hụm nay ra ngừ phải vớa xấu hay sao ấy, nờn từ sỏng đến giờ cứ ế sưng ra!

Dứt lời, thiếu phụ lụi cỏi ghế con ở chừng hàng ra, ngồi sỏt lưng cụ hàng:

- Em thử ngồi đõy xem cú bỏn vớt vỏt được đồng nào.

Bỏc mũ dạ liền quay nhỡn thiếu phụ. Đụi mắt long lanh của hắn như muốn nuốt lấy đụi mắt sỏng trờn gương mặt đầy đặn nở ra cặp mụi hồng phớt và cắn chỉ kia. Hắn cười số số:

- Được! Được! Đó cú tụi mua, và tụi mà mua cho ai thỡ người ấy phải biết là được khỏch.

Thiếu phụ, giọng dịu dàng:

- Võng, thế thỡ cũn gỡ bằng, đõy vớ, khăn mặt, xà phũng thơm, ụng mua cho nhà em...

Hắn vắt chõn ra ngoài ghế, ngồi lom khom, nhỡn chầm chập thiếu phụ và cười:

- Chỉ cú thế hay cũn những thức khỏc nữa?

- Dạ, cũn sỏp thuốc kớnh, lược, nước hoa, dầu "bi-ăng-tin"...

Hắn vẫn cười lơi lả:

- Cũn gỡ nữa, cũn gỡ nữa cứ kể ra. Tụi muốn mua thức khỏc cơ.

Cụ hàng nước lờn tiếng:

- ễng cai! ễng cai! Thưa ụng, mớa rúc hầu ụng xong rồi đõy ạ. Và hàng của chị em chỉ cú thế thụi, ụng mua thỡ mua cho.

- À, mua thỡ cố nhiờn, nhưng phải mua cỏi gỡ vừa ý mỡnh, thật vừa ý mỡnh, thỡ dự cú tốn bao nhiờu tiền cũng khụng tiếc.

Dứt lời, hắn rỳt đỏnh phựt một vớ da trong tỳi ỏo tõy ra:

- Đõy, cả ngần này bạc trong vớ chỉ để mua một thứ ấy thụi. - Hắn kộo nhớch đầu ghế lại bờn thiếu phụ, giơ cỏi vớ ra trước mặt, nhăn nhở hỏi: - Nào, thế cụ cú bằng lũng thỡ tụi mua?

Nếu ỏnh đốn sỏng hơn, người ta sẽ nhỡn thấy sắc mặt thiếu phụ tỏi đi và hai thỏi dương rung rung. Thiếu phụ khụng đỏp, hơi nộ mỡnh ra bờn rồi chau mày nhỡn người đội mũ dạ.

- Kỡa! Sao lại thế? Khỏch hỏi mua hàng lại khụng núi là nghĩa lý gỡ?

Và cười sằng sặc, hắn thoắt nắm tay thiếu phụ:

- Đõy tụi chỉ muốn mua cặp mắt và cặp mụi kia thụi. Vậy bao nhiờu nào? Bao nhiờu nào?

Vỳt một cỏi, thiếu phụ vựng hắt bàn tay hắn đi:

- Đồ mặt... mua cỏi mả cha nhà mày ấy!

Hắn ta cũng nhanh như chớp, bỏ vớ tiền vào tỳi rồi ghỡ lấy cỏnh tay thiếu phụ:

- À con này gớm thật! Dỏm đong đưa cả với chỳng ụng. Này thỡ đong đưa!... Này thỡ đong đưa!...

Theo tiếng núi, bốp! Bốp! Hai cỏi tỏt trỏi vả luụn vào mặt thiếu phụ. Thiếu phụ hột lờn và vựng dậy, cầm cỏi ghế gỗ bổ xuống đầu hắn. Phải một nhỏt choỏng vỏng, hắn bẻ quặt tay thiếu phụ, kộo dằn người xuống, rồi giằng ghế, lẳng ra đường. Thiếu phụ nghiến răng và rớt lờn:

- Ối giời ơi! Ối cỏc ụng cỏc bà ơi! Nú cướp hàng tụi! Nú phỏ hàng tụi.

Mắt Trung vụt ngời lửa, Trung nhảy vốo qua ghế, chồm lờn người đội mũ dạ. Bốp! Một quả đấm nắm chắc đưa tận lực vào giữa mặt hắn. Hắn nhao người đi. Trung thuận tay đưa theo cựi vào bả vai hắn. Hắn kờu gầm lờn một tiếng, buụng cỏnh tay bị ghỡ giữ của thiếu phụ ra. Ngay lỳc đú, Trung chưa kịp đứng thẳng lại, tờn bạn hắn đó xụng tới, với chiếc đũn gỏnh quật xuống đầu Trung.

Cỏi đũn thỡnh lỡnh và độc ỏc này đó cú kết quả như ý người muốn, Trung ngó dỳi vào cột đốn, mặt mũi tối sầm lại, mỏu tươi vọt ra. Tất cả người chung quanh đó đổ xụ đến ầm ầm. Trung lảo đảo giõy phỳt mới đứng lờn được, nhưng cả hai địch nhõn đều chồm lờn người Trung, đấm đỏ tỳi bụi vừa kờu gọi:

- Anh em ơi! Ới anh em ơi! Lờn đõy mau, lờn đõy mau!

Trung khụng kịp chống đỡ, gầm vang như thỳ dữ. Và nghe những tiếng kờu gọi trờn kia, Trung thoỏng thấy bao nhiờu sự nguy khốn bởi võy cỏnh của hai người cai này. Anh cố sức đấm vào mặt một địch thủ rồi dun bừa lớp người xem để lấy một lối thoỏt thõn.

Một đầu túc rối bự chợt xuất hiện với những cõu núi hổn hển:

- Cậu! Cậu Trung! Cậu chạy ra bờ sụng rồi sang cầu Carụng... khụng... khụng dưới thuyền chỳng nú đó lờn kia kỡa.

Trung thoỏng nhận ra Nuụi với cỏi thõn thể cũm nhom và bộ mặt hốc hỏc lấp lỏnh đụi mắt to của hắn. Trung và Nuụi cựng chạy. Nhưng, chỉ giõy phỳt Trung đó bỏ xa Nuụi, bước chõn anh nện thỡnh thỡnh trờn vỏn cầu khụng người, rồi, như một mũi tờn, người anh lao vào ngừ hẻm. Mất hỳt.

Khắp vỉa hố từ đầu vườn hoa Đưa người lờn gần tới dóy bỏn củi, đụng nghịt người mua bỏn. Và cũn tràn cả ra đường và sang bờn kia hố. Người ta khụng thể lơ đóng được một phỳt trong cỏi dũng nhộn nhịp này.

Trời đó tàn nắng.

Sắc xỏm nhờ rủ xuống dưới cảnh vật.

Những cành đào đem bỏn nổi vượt lờn trờn những đầu lố nhố, khụng cũn là những nột tươi đẹp. Hoa tỏi đi, cành khẳng khiu rắn lại như sắt; những bỳp tơ là những ngũi bỳt cựn. Vàng, mũ, hài và giầy gấm vúc để may mặc cho ụng Cụng, đội trờn những thỳng to, cũng mất hết vẻ rực rỡ. Và hoa quả trước kia lộng lẫy và thơm tho bao nhiờu, giờ lẩn khuất giữa những lớp người chen vai thớch cỏnh và những mựi tanh hụi của cỏ thịt về chiều, lẫn lộn như là những hàng nhỏ mọn và rẻ tiền mà kẻ mua tha hồ vầy vũ.

Trung đương đi, bờn tai rào rào sự huyờn nỏo tối tăm của buổi chợ hăm ba thỏng Chạp mà người nào cũng vội vàng, như sợ khụng mua được những thứ để cỳng lễ, Trung chợt tưởng đến cảnh tưng bừng, ấm cỳng của nhiều gia đỡnh tối nay. Họ sẽ quõy quần ụng bà, cha mẹ, vợ con, anh em, chung quanh những mõm cơm cũn khúi núng hạ ở bàn thờ xuống, ngửi mựi nhang ngỏt, hoa thơm, khề khà nhấp những hớp rượu nồng nàn, cười núi ran ran sau những bỏnh phỏo đó nổ tan, mựi khột dễ chịu vẫn cũn đượm khụng khớ, Trung ngao ngỏn, thở hắt ra một cỏi nhẹ và dài. Khụng phải đoỏn, Trung đó thấy trước bữa ăn của mỡnh chiều nay sẽ lại là bỏt cơm năm xu, đĩa cà và dưa ba xu. Và cả ngày mai, ngày kia, ngày kỡa... rồi khụng biết tới ngày nào mới thay đổi.

Trung thấy lạnh rợi cả người. Anh phải vội bước để mau thoỏt khỏi đỏm đụng. Anh cú cảm tưởng rất nhiều đàn bà đó nhỡn thấy sự tủi thõn của anh. Hai người vỏy sồi, ỏo the thắt vạt, thắt lưng hoa lý và hoa đào, thoỏng vỳt qua mặt Trung, mắt đưa nhanh, và lấm lột, tay ụm lấy bọc tiền, núi nhỏ với nhau mấy tiếng. Ừ! Sao Trung lại tiến đến bờn họ với dỏng người đờ đẫn, ỏo quần xốc xếch và gương mặt hốc hỏc thế kia? Mặt Trung sạm ngay lại, Trung bước như chạy để trỏnh thờm cỏi nhỡn gờm gờm của một người cảnh sỏt cầm dựi gỗ đứng giữa đường.

Đến đầu vườn hoa Đưa người, Trung dừng lại. Anh lờ đờ nhỡn dóy cửa hàng đó bật đốn sỏng trưng và tấp nập người ra vào. Ngay vỉa hố, hai người phu xe ngồi đợi khỏch, mặt mày phờ phạc. Người gầy cũm lắc đầu:

- Chỏn quỏ! Tết với nhất mà lại ế hơn ngày dưng. Năm nay đến phải ăn Tết ở ngoài này mất!

Người vận ỏo nõu rỏch lắc đầu:

- Tụi thỡ lại chẳng biết sẽ ăn Tết ở đõu; Vỡ cỏi nhà tụi trọ này, vợ chồng họ chỉ hăm sỏu, hăm bảy là dọn nhà về quờ, cũn mỡnh, mỡnh phải kiếm chỗ mà ở chứ? Nhưng ai chứa chấp mỡnh cỏi đờm giao thừa và ngày mồng một, mồng hai, mồng ba?!

Mẩu chuyện kia lọt vào tai Trung, Trung sực nhớ:

- Ừ! Mà mỡnh cũng phải tỡm chỗ nào ở chứ trọ mói sao được ở nhà mụ Phao này?

Trung nhắc lại "Mụ Phao! Mụ Phao!" và quyết liệt hơn sự nhất định rời bỏ cỏi nhà mà khụng khớ đó khú thở như của hầm ngục này. Một xe tay chồng chất những thỳng đồ đi trước một xe nhà búng loỏng, ngồi chễm chệ một thiếu phụ vàng đeo đầy người, chắn bước chõn Trung. Trung dừng lại và chờ nốt hai xe nữa vượt qua. Anh thấy lũng nao lờn và hồi hộp lạ thường.

Chiều sắp tàn hẳn. Khụng cũn một gợn nắng. Cả tõm hồn Trung cũng đó mịt mựng thứ sắc xỏm nhờ như chỡ bủa võy trời mõy. Trung ghờ rợn. Trung muốn vồ lấy hết cả khụng khớ nỏo nhiệt ở những gian hàng tấp nập kia và hết cả chỳt ỏnh sỏng ngày cũn thoi thúp đương chỡm dần vào búng tối.

Trung thổn thức:

- Ừ! Khụng thể ở nhà mụ Phao được! Khụng thể nào được!

Một giọng núi nhẹ nhàng ở sau lưng Trung:

- ễng làm ơn cho chỏu đi nhờ.

Trung vội trỏnh sang một bờn. Một người con gỏi vận vỏy nỏi và ỏo the đổi vai, đội đầy thỳng vàng mó và hoa quả, vừa bước vừa thở. Đụi mắt sỏng, hai mỏ nỳng nớnh, tà ỏo hóy cũn gọn nếp và dải thắt lưng lỏ mạ làm Trung thẫn thờ nhỡn theo tới khi cụ ta quặt ra phố Đầu Cầu. Trung vụt nhớ cỏi chợ nhà quờ ở nơi chụn rau cắt rốn của anh, Trung tự nhủ:

- Hay là?...

Nhưng Trung lắc đầu ngay.

Một luồng giú chợt lộng lờn, bụi đường trắng xúa cuồn cuộn vựng dậy. Trời đó thẫm lại. Đốn điện thoắt bật. Phố xỏ ầm ầm hẳn lờn với ỏnh sỏng đột hiện. Trung đi ra đường Cỏt Dài, thẳng lờn chợ Cột đốn.

- Hữu! Ta thử tỡm Hữu để hỏi hắn xem.

Cõu núi vừa dứt trong đầu Trung, Trung thấy tim như bị búp lại. Anh vội quay gút:

- Lại đi với Hữu! Lại đi với Hữu!

... Cỏnh liếp kộo phựt ra với tiếng rớt sắc và dài. Trung đưa mắt nhỡn khắp nhà. Chỗ tối, chỗ sỏng, Trung chưa kịp nhận ra ai. Chợt một người nằm gần đấy, tu xong nước, vựng ngồi dậy và kờu lờn:

- Kỡa bỏc! Bỏc vào đõy!

Trung định thần nhỡn. Thỡ ra Kộ, anh chàng đẫy đà và mắt một mớ ngồi ăn cạnh Trung hụm đó qua với vợ chồng Cả Liờn. Trung vừa lại bờn giường, Kộ liền nắm lấy tay Trung, xoắn xuýt núi:

- Chắc bỏc quờn em rồi? Khổ quỏ! Cả một tuần lễ nay em đi tỡm bỏc, khụng nơi nào quen khụng sục vào, mà khụng thấy bỏc! Kỡa! Bỏc ngồi xuống đõy với em. Ngồi xuống đõy xơi nước rồi xơi thuốc với em.

Và rút chộn nước đưa mời Trung, Kộ cất cao tiếng:

- Bỏc Vi ơi! Cho tụi thờm "kẹo hựu" nạm thầu đõy!

Kộ xuýt xoa:

- Kỡa bỏc xơi nước đi! Chắc bỏc vào tỡm anh Hữu?

Trung vừa gật đầu, Kộ liền sa sầm nột mặt:

- Khổ quỏ! Anh Hữu vừa bị "bớm"(1) hụm kia. Đó dắt được hàng lờn đến phố rồi mà bị mới cay đắng chứ!

Lũng Trung liền nhũn ra. Hữu lại bị bắt, bị tự rồi! Anh cũn nỏn lại đõy làm gỡ? Để rồi lại hỳt thuốc phiện, lại say cồn cào, lại mệt mỏi và chỏn nản đến điờn cuồng và cú thể chết được ư? Trung yờn lặng, mắt tờ tỏi. Thỡ Nuụi đó đổ xụ lại, reo lờn:

- A! Cậu Trung! Cậu Trung! Cậu Kộ tỡm cậu hết cả hơi đấy! Sao cậu hụm nay mới lại? Kỡa cậu xơi nước với cậu Kộ đi.

Kộ liền kộo gối:

- Bỏc nằm xuống đõy rồi xơi thuốc. Đờm nay bỏc với em sẽ chẳng biết giờ giấc là gỡ nữa! Bỏc! Hễ mỗi lần nghĩ đến bỏc thỡ em lại sụi cả ruột gan lờn. Cả nhà em nú cũng thế, nú làm tỡnh làm tội em mấy ngày chỉ vỡ em khụng tỡm thấy bỏc, để đụi gà nú mua về định làm cơm thết bỏc lạc mất.

Trung ngạc nhiờn, khụng thể sao hiểu được, thỡ Nuụi lờn tiếng:

- Chưa thấy một ai can trường như cậu. Độc một thõn một mỡnh mà dỏm chiến với tụi cai Bựng dưới thuyền? Anh em mới quen sơ nhau mà cậu đó liều thõn như thế. Người chơi cú ăn học như cậu cú khỏc!

Trung bàng hoàng cả người. Thiếu phụ bị chũng ghẹo đờm nọ ngờ đõu là vợ Kộ. Núng mắt lờn trong cỏi phỳt chỏn nản và say sưa, Trung đó làm một việc mà mấy con người kia phục là phi thường, là đầy ý nghĩa. Trung thấy ghờ rợn trong một sự khoan khoỏi.

Thoỏng chốc, một gó túc mai chộo và ỏo dạ khăn len đến, lấm lột nhỡn Trung. Hắn nhấc chộn nước mời:

- Bỏc Trung xơi nước với chỳng em.

Trung sượng sựng:

- Khụng dỏm! Mời cỏc bỏc cứ tự nhiờn.

Kộ liền chau mày:

- Bỏc! Đõy chỳ Tỏm nú và cả em nữa, bỏc cứ coi chỳng em là "đàn em", đừng gọi thế. Bỏc chơi với anh Hữu và anh chị Cả Liờn thỡ chỳng em tất nhiờn phải là bề dưới bỏc.

Trung giật mỡnh thờm một lần nữa vỡ những tiếng "đàn em" mà Kộ núi ra ngọt thỉu đi. Anh đau đớn tự nhủ:

"Kộ cũng cho mỡnh là một anh chị và khiếp phục cỏi tài ba anh chị của mỡnh rồi!"

Trụng lại Kộ, Trung lại nhận thấy hắn khụng đàn em ở chỗ nào: người tầm thước và chắc chắn, da đen nhỏnh, mắt một mớ cú ve ở một bờn, túc dựng đứng như bàn chải tre. Kộ núi nhiều nhưng cười chỉ nhếch mộp. Những đặc biệt ấy chứng tỏ rằng Kộ gan gúc và tỏo bạo hơn ai.

Kộ đó múc tỳi ỏo tõy cổ trũn lấy gúi thuốc lỏ cú hỡnh con lạc đà, đưa bằng hai tay:

- Bỏc lấy thuốc lỏ để hóm với "ken nếp".

Nghĩ đến hỳt và khi ngửi thấy khúi thuốc phiện, Trung lợm giọng, ghờ tởm hết sức. Anh đương tỡm cỏch để chối từ thỡ Tỏm, anh túc mai chộo, đó sắp tiờm xong. Hắn lăn qua điếu thuốc và chọc vào lỗ nhĩ. Hắn vờ lại lần nữa cho dầy hơn, búng hơn rồi quay đầu dọc trước miệng Trung:

- Bỏc xơi với chỳng em.

Kộ cũng tươi cười:

- Chỳ Tỏm nú tiờm khộo lắm ạ.

Trung đành nhắp mụi vào miệng tẩu, kộo một hơi dài, và sõu, hóm luụn với thuốc lỏ và kẹo lạc do Nuụi mua về. Nếu Trung khụng lầm, và Trung lầm sao được! Sau điếu thuốc đú, Trung thấy đầu úc nhẹ hẳn đi, và tõm trớ vui vui. Dần dần khúi thuốc phiện, thuốc lỏ, hương chố, vị kẹo dồn dập chảy vào giỏc quan mở rộng của Trung. Trung muốn cưỡng chống cũng khụng được bởi sự õn cần của Kộ và Tỏm, và bởi chớnh cả sự xiờu lũng của mỡnh.

Một người ở bờn kia giường bước sang, ngồi chồm chỗm, đưa tay chỉ điếu thuốc lỏ Trung đương ngậm mà tàn đó quỏ đốt ngún tay. Hắn gói tai và rụt rố:

- Đàn anh cho em xin cỏi đầu mẩu để em hóm thờm cho đứng thuốc.

Trung đưa luụn, Kộ liền trừng mắt như muốn giơ tay ra:

- Cỏi anh đếch này! Người ta đương núi chuyện. Thụi đi đi...

Trung thấy rừ là sự xua đuổi một kẻ ăn mày. Kộo xong điếu thuốc phiện mà Kộ quay vội dọc mời, Trung đưa mắt sang phớa người kia. Trung ngạc nhiờn hết sức. Hắn cao gấp rưỡi Kộ mà lại sợ Kộ đến thế! Chỉ lủi thủi về chỗ nằm, chẳng núi chẳng rằng và khụng chỳt căm tức! Bờn này, Kộ cũn ngoỏi cổ lại núi to lờn một cõu để cả tiệm nghe rừ:

- Anh em dạo này nhờn nhau lắm đấy!

- Cả tiệm đương ồn ào bỗng hạ thấp, xỡ xào nhỏ. Kộ cười với Trung:

- Ở đõy khụng thế, hỏng mất bỏc ạ. Tụi "lỏi" con chỳng nú tấp tểnh chơi nú xỏ chõn lỗ mũi ngay.

Cú tiếng rao "giũ..." phào lờn ở ngoài, Kộ ngồi nhỏm dậy:

- À! Bỏnh giũ của lóo Tuất! Ngon lắm bỏc Trung ạ.

Nuụi đó chạy lại. Kộ múc đồng hào đụi đưa cho Nuụi:

- Đói anh em ba xu diờm thuốc đấy!

Rồi Kộ lại nằm xuống tiếp thuốc lỏ cho Trung. Hắn vừa núi vừa nhỡn vào mắt Trung:

- Bỏc như cú sự gỡ buồn bực thỡ phải? Khụng thấy bỏc vui chuyện, hay tớnh bỏc thớch yờn lặng?

Trung khụng nộn được, thở dài:

- Xin lỗi người anh em, quả thật tụi đương cú chỳt buồn lũng và... khổ tõm cho tụi...

Trung bỏ dở cõu núi. Trung thấy chỉ nờn núi đến đõy thụi. Thà Trung chết hơn là để người ta xua đuổi và cụ độc giữa cỏi thành phố mà bao người đương vui vẻ này. Trung bỗng yờn lặng, Kộ ngạc nhiờn nhưng hiểu bằng cỏch khỏc. Kộ cho rằng Trung nghẹn lời vỡ quỏ xỳc động. Kộ càng thờm mến Trung, quý Trung vỡ Trung cú giàu tỡnh cảm mới như thế, mà cỏi kẻ đi chơi thỡ phần nhiều là khụ khan, Kộ đó nhiều lần phỏt sợ vỡ thế.

Kộ thần mặt ra giõy phỳt rồi cất tiếng:

- Bỏc ạ! Ở đời này sống được mấy gang tay, vậy buồn phiền, lo nghĩ làm gỡ để già thờm người đi, khổ thờm đời đi?! Bỏc ạ, núi bỏc bỏ lỗi, chẳng hay ho gỡ em, là em khụng bao giờ oỏn thỏn thõn phận dự nú chẳng ra sao. Kiếm được tiền đem tiờu, em sung sướng cho hết, chẳng vướng vớu ai. Đỏng lẽ em cũng chẳng dỏm đa mang vợ con. Khụng phải em keo kiệt, đớn hốn đến nỗi khụng chú nào nú nhỡn tới, mà em sợ nhỡ ra phải bỏ họ, lại mang tiếng là vũ phu, là tàn ỏc. Nhưng phải duyờn kiếp thế nào ấy, nhà em nú cứ nhất định gắn bú với em ngay từ lỳc thoạt biết nhau, vậy chả nhẽ nú thủy chung tha thiết với mỡnh mà mỡnh khụng thủy chung tha thiết với nú. Ấy, ngày nay em cú bận bịu là chỉ bận bịu vỡ nú thụi. Nhưng khụng phải vỡ thế mà em khụng như trước, nghĩa là dự thế nào em cũng chẳng lo phiền gỡ, mặc đời lụi kộo đến đõu thỡ đến, gặp sự vui sướng cứ vui sướng đó rồi muốn sao thỡ sao. Như đờm nay gặp bỏc thỡ em chỉ cần biết cú bỏc và em, sao cho thỏa thuờ...

Trung nghe khụng sút một tiếng. Khụng ngờ một người như Kộ lại núi được những cõu thấm thớa đến thế! Khụng phải là những cõu núi bằng một giọng ai oỏn mới cú thể làm người ta khúc được. Chỉ là những cõu rất tầm thường, nguyờn vẹn của sự thực trong cỏi giọng bạt mạng ở tự tớnh người của Kộ, cũng thừa đủ búp chặt cả tim phổi Trung.

Cú tiếng phỏo ran lờn rồi tắt ngấm rồi lại ran lờn. Kộ nhớn nhỏc.

- Phỏo! Phỏo gỡ mà nhiều thế?

Tỏm nằm tiờm thuốc, hất hàm:

- Phỏo cỳng ụng Cụng chứ cũn phỏo gỡ.

Kộ trũn mắt:

- Hăm ba Tết rồi à?!

Hắn quay núi với Trung:

- Thế mà em chẳng biết gỡ hết!

Giú vu vu nổi lờn, lựa vào kẽ liếp, kẽ lỏ những làn khúi vàng và khúi hương thơm ngỏt. Kộ nhỏm dậy, khạc đờm nhổ xuống đất rồi quay vào phớa trong nhà gọi với:

- Gớm! Sao khúi thế? Cú ai đúng hộ cửa sau lại một tý khụng?

Trung lấy làm lạ. Sao lại cú người bạo đến thế? Mựi nhang dịu dàng thế kia mà Kộ khú chịu. Và, quỏi gở, khụng chỉ mỡnh Kộ mà cả những người chung quanh cũng kờu khúi ầm lờn. Trung ngẫm nghĩ:

- Phải rồi! Vỡ đời họ cú cần gỡ lễ bỏi?! Cú muốn cú những cỏi gỡ bú buộc, bận bịu đến mỡnh?!

Bờn này, Kộ đương lẩm bẩm:

- Làm gỡ cú ụng Cụng ụng Tỏo, chỉ bày vẽ!... Và cú thành kớnh tổ tiờn thỡ mõm cỗ, bàn thờ là ở như tấm lũng của mỡnh là đủ.

Trung cho Kộ núi phải. Anh cũng nhận như thế. Và anh thấy mỡnh hợp với Kộ tuy mới gần nhau hai lần và lần này được chuyện cựng nhau. So sỏnh Kộ với mấy người bạn, khụng kể Hữu làm gỡ, Trung thấy Kộ đỏng để mỡnh thõn mến hơn.

Hai càng xe đỗ phịch xuống trước một ngừ sõu và tối mờ. Kộ đưa cả cho hai bỏc phu đồng hào đụi rồi bật đốn bấm soi cỏi lối đi gồ ghề và đổ bừa rỏc rưởi, phõn tro, Trung và Cả Liờn theo sau, Kộ đẩy cửa một nhà buụng mành ở dóy bờn trỏi. Chủ nhà là bà Năm Lỳ vẫn cuộn trũn trong chăn, thấy tiếng khỏch quen vào nhà, làm ra bộ nhạt nhẽo với cỏi giọng thừng thượt:

- Gớm! Mới mặt nhỉ? Hụm nay rồng đó đến nhà tụm. - Nhưng mà dứt tiếng, mụ Năm liền nhỏm dậy, vấn vội mớ túc trờn cỏi trỏn thấp của bộ mặt đen rắn. Và mở giành rút nước, đon đả mời để chuộc lại cõu núi vừa rồi vỡ mụ thấy trong bọn Cả Liờn cú một người lạ. Cả Liờn vứt hộp thuốc xuống khay đốn, hất hàm bảo mụ Năm:

- Chốc nữa mới về hỳt đấy?

- ???

- À... cũn đi đằng này cú chỳt việc. Nhưng đó cú chỳ Trung nú nằm đõy.

Phịch! Một gúi giấy to nộm tiếp xuống giường cựng với tiếng Kộ núi:

- Chị lấy cho cỏi đĩa tõy để đựng kẹo, bỏnh và cam tỏo trong này.

Mặt mụ Năm sỏng hẳn lờn, những luồng mắt chơm chớp và dồn về phớa Trung. Mụ tự hỏi tay chơi nào và ở đõu mà trưng thế? Mụ toột miệng cười...

Cả Liờn đó quay ra, giọng ngọt dịu bảo Trung:

- Chỳ nằm hỳt đõy nhộ. Gọi con Lan hay con Tý nú tiờm cho. Chốc nữa nhà tụi sẽ đến và chỳng tụi thế nào cũng về.

Kộ nhỏy mắt cười với Trung rồi hất hàm hỏi Tỏm:

- Đoàn cú "bồng"(1) đi khụng?

Tỏm mớm mụi, vỗ nhẹ vào bờn đựi làm nổi lờn mấy tiếng phành phạch. Cả Liờn õn cần dặn Trung lần nữa rồi cựng Kộ và Tỏm đi ra. Cỏnh cửa đúng sập lại nhưng khúa khụng bắt vào ổ, lại mở toang. Qua chiếc mành cũ, giú lồng vu vu vào nhà với tiếng xỡ xào của ba búng người đi sỏt vào nhau thoỏng chốc mất hỳt, để lại trong cỏi vắng lặng của ngừ hẻm tờ mờ, ỏnh ngọn đốn vàng kệch, một cỏi gỡ quỏi gở, tàn bạo.

Trung chợt rựng cả người khi mụ Năm lừ lừ ngồi xuống giường với nụ cười nhe ra trước hai hàm răng vẩu và đến nham nhở:

- Anh nằm chơi!...

Dứt lời, mụ nhấc chụp đốn lờn, lấy kộo sửa lại bấc. Ánh đốn trong và sỏng hơn. Hộp thuốc phiện một đồng nổi bật lờn giữa cỏi khay sứ con con trong chiếc khay gỗ đen búng. Mụ Năm lấy đớt tiờm chọc lỗ hộp thuốc và búp ra một cỏi cối bằng đồng. Mụ lại cười:

- Thuốc tốt quỏ! Con Tý gầy nú về tiờm, kộo thỡ đến vỡ tẩu mất!

Như lỳc ở tiệm Vi Mự ra, cựng Kộ lờn cao lõu chố chộn với Cả Liờn và Tỏm, Trung đó tưởng cú thể hỳt rất nhiều thuốc phiện nữa. Thuốc phiện! Trung đó thấy nú làm anh khú chịu, trỏi lại, đem đến cho tõm trớ anh bao nhiờu thoải mỏi và hứng thỳ. Cỏi chỗ nằm ngồi để hỳt tuy chật chội, bẩn thỉu, người ta phải dỳm dú, tỳ gỏc lờn nhau và phỏt ngứa ngỏy, đó bắt đầu hay hay đối với Trung, cú thể núi là "thi vị"!

Nhưng giờ!

Mụ Năm Lỳ, trước sự yờn lặng nghiờm nghị của Trung, thấy sợ sệt, bốn ra cỏi bàn cạnh giường mỡnh lấy gương lược ra sửa lại mỏi túc, khăn. Bờn ngọn đốn thẳng mỳp, Trung duỗi dài chõn, một tay vắt lờn trỏn, nghe tiếng giú rào rào chảy vang vào tõm trớ với cỏi vắng vẻ u tối của cỏi ngừ hẻo lỏnh cũn thức độc gian nhà mại dõm trốn mụn bài này.

Trong người Trung khụng lỳc nào khú hiểu như bõy giờ. Mỏi mệt khụng ra mỏi mệt, chỏn nản khụng ra chỏn nản, bực tức khụng ra bực tức. Trời rột mà trỏn Trung hõm hấp núng như người ngõy ngấy sốt. Khúe mắt anh tưng tức; ngực Trung nặng nề và bứt rứt ở khắp mọi thớ thịt. Và, trong đầu úc Trung, như cú những mũi kim li ti chõm nhẹ nhẹ và lào xào những tiếng núi khụng lưỡi và khụng cú trong ngụn ngữ của người.

Gương mặt nõu sạm hằn hai vết dao chộm của Cả Liờn, hai cỏnh túc mai đen nhỏnh của Tỏm, và đụi mắt một mớ cười gờm gờm của Kộ, chợt từ từ hiện ra trước mắt Trung. Ba con người này sau khi ra khỏi ngừ sẽ làm gỡ với mấy lưỡi dao kia. Con "đoàn"! A! Con "đoàn"! Khụng kể những lần trước, Trung chỉ muốn nhớ lại lần trụng cỏi khớ cụ để băm vằm, chộm giết nọ ở tiệm ăn. Tiếng rơi soang soảng, nghe gai cả da thịt. Kộ nhấc nú lờn, ỏnh sỏng của thộp mỏng và sắc như nước lướt vốo qua mắt Trung. Rồi cỏi mũi nhọn hoắt như muốn xiờn thẳng vào lũng con ngươi, giữa lũng con ngươi nếu khụng giữa tim hay giữa cổ.

Gian ỏc và tự tội!

Sống với con "đoàn" khụng thể nào tay khụng đẫm mỏu, tõm hồn khụng vấy mỏu! Tim cằn lại và nhức nhối vỡ những kớch thớch quỏi gở. Chỉ một chỳt vựng lờn là nú thỳc ngay người ta lao mỡnh vào bất cứ việc gỡ.

Mắt Trung đó xanh lờn nhỡn những hỡnh ảnh hiển hiện.

Chỗ Trung làm việc gần ngay đề lao của thành phố. Nhiều lỳc, khụng cũn thể nhớ xiết, hay núi cho sỏt chữ, luụn luụn Trung dừng tay giữa hai tay bỳa để trụng ra ngoài. Một dóy người cả lớn, nhỏ, đàn ụng, đàn bà, lành lặn, rỏch mướp, vừa chạy vừa chới với núi hỏi những bà con thõn thuộc đún cho quà bỏnh chạy theo ở hai bờn hố. Họ lụi kộo nhau, gắt gỏng và chửi rủa lẫn nhau...

Cả bao nhiờu hỡnh ảnh trờn đõy chợt vung ngời và nhảy mỳa dồn dập trước mắt Trung. Trung luống cuống. Cổ họng Trung nghẹn lại và Trung nức nở:

- Hỏng rồi! Ta hỏng rồi!

Người Trung mềm nhũn ra. Trung nhắm mắt lại và ỳp tay lờn. Ánh đốn dầu lạc vàng nhờn chúi quỏ!

- Gớm! Cỏi ụng này... Làm gỡ mà hay thở dài thế?

Một giọng núi dịu dàng nổi lờn. Người đàn bà ấy vào nhà và lại sỏt giường Trung lỳc nào khụng biết, Trung vẫn khụng nhấc tay ra. Người nọ liền cỳi xuống, cầm lấy tay anh kộo từ từ. Đụi mắt bàng hoàng của Trung bàng hoàng thờm vỡ cỏi nhỡn cười cợt lờ đờ của đụi mắt nõu trong, đắm trong quầng thõm nhờ. Mựi phấn thơm ngỏt và cay như hoa dạ hương trỳt xuống mặt Trung với những hơi thở cũng ngào ngạt vỡ phải qua đụi mụi tụ son đỏ như mỏu.

Trung đó định thần. Nhưng Trung khụng thể trụng thấy gỡ. Mặt người đàn bà sỏt mặt Trung đến nỗi đụi gũ mỏ xương xương của y dồ hẳn lờn như hai quả nỳi chắn cả tầm mắt Trung. Tiếng mụ Năm Lỳ trỏch múc vẳng tới:

- Để anh ấy nằm chờ mói! Thụi cụ Tý mau mà tiờm cho anh ấy đi.

Tý cười nhẹ:

- Người ta thốm gỡ hỳt; cũn bận thở dài cơ!

Trung cũng mỉm cười, và cựng với cỏi cười này Trung thấy khụng thể nào ủ rũ, lo lắng nữa...

- Mà thụi anh ạ, hỳt vào làm gỡ để đõm nghiện rồi để khổ cho chị ấy ở nhà. Em chả dỏm mời kẻo lại bị đổ tội.

Trung phải cất tiếng vỡ khụng nớn được:

- Khụng! Ai vợ con gỡ mà đổ tội với đổ vạ? Hay cụ thấy ai ngoan thỡ làm mối giỳp tụi một người để tụi cú mắc nghiện vỡ những người tiờm khộo cũng khụng sợ gỡ giày vũ nào?

Trung vừa dứt lời, Tý đó vựng dậy, kờu:

- Thụi, em lạy anh cả nún, lại khụng đương bao đến một tỏ ấy?!

Ngừng một phỳt, Tý ấp tay Trung giữa hai bàn tay ấm ỏp của mỡnh, và giọng núi dịu hẳn đi:

- Sao anh hay thở dài thế, anh Trung?

Trung lờ đờ nhỡn vào mắt Tý, cười và lắc đầu:

- Tụi cũng chẳng biết nữa! Nhưng này sao Tý biết
tờn tụi?

Tý lại liếc mắt:

- Thế mới tài! Cỏc anh, em khụng gặp cũng đó biết.

Thấy Tý lẳng lơ, Trung nghĩ ngay đến sự sống phải biết đưa đún của Tý... Thỡ ả ấy gặp anh ở đõy, nằm chờ đợi bờn bàn đốn sẵn sàng cả một hộp thuốc, thỡ trăm phần trăm ả phải tin thờm rằng anh là một du cụn, một anh chị...

Đời Trung thế là đó cú một tờn tuổi!

Trung thấy lạnh rợi cả lũng; anh mớm chặt mụi như để cắn tan sự chua xút đi. Trong gian nhà mờ sỏng, yờn lặng rừ rệt thờm. Bấc chỏy như cú tiếng xốo xốo. Hơi thở của người nghe thấy cả với trống ngực. Giú bờn ngoài vu vu. Chiếc mành thỉnh thoảng cút kột. Tý vội lay vai Trung:

- Anh! Anh Trung! Sao anh ớt núi, buồn rợi thế? Em tiờm thuốc anh hỳt nhộ?

Cỏnh cửa bỗng kẹt mở, và giọng lanh lảnh:

- Tý gầy ơi, chưa xong cơ à?!

Tý vội ngoỏi cổ ra nguyền rủa:

- Con voi giày đi chết đõu rồi mà về oang oang lờn thế?...

Một ả mặt phấn trắng bự vận ỏo lụa đỏ tớa bước vào nhẹ cỳi đầu chào Trung.

Tý cười bảo Trung:

- Em gỏi anh đấy! Nú sắp lấy chỳ Tỏm túc mai... Kỡa Lan! Mày khụng nhận anh đi.

Lan cũn đương bẽn lẽn thỡ Tý kộo ngồi xuống giường. Lan lễ phộp thưa:

- Em xin phộp anh.

Cõu núi này Trung thấy dịu dàng quỏ, anh nảy ra một ý kiến. Trung trỏ vào đĩa kẹo bỏnh và cam tỏo ở trờn khay đốn, gần gối mỡnh:

- Của anh Tỏm túc mai để dành cho chị tụi giữ hộ đấy.

Lan vội reo lờn:

- À của nhà em! Vậy nhà em đi đõu? Với anh Cả Liờn hay ai? Bao giờ mới về?

Trung đỏp bằng một giọng rất trơn tru:

- Xuống sũng, cú lẽ sắp về Lan ạ.

Tý với đĩa bỏnh trỏi, bửa nhẹ nhẹ một miếng bỏnh đậu xanh nhai. Tý tấm tắc:

- Ngon thật! Bỏnh mua ở đõu thế? Mỡnh chả cú ai thốm để phần và cũng chả ai thốm giữ hộ cho.

Dứt lời, Tý đưa tiờm và dọc cho Trung, nũng nịu núi:

- Anh Trung khụng hỳt thỡ tiờm hộ em mấy điếu...

- Tụi cú biết tiờm thuốc đõu?...

Lan bĩu mụi:

- Tay chơi "ken" nặng mà lại khụng biết tiờm!

Tý ngước mắt nhỡn vào mặt Trung, cười:

- Xin lỗi anh nhộ, thế để em Tý dạy anh tiờm vậy?...

Trong bàn tay bộ nhỏ của Tý, hai ngún tay Trung như khụng cú. Trung cú cảm giỏc khụng phải anh lăn mũi tiờm trờn diện tẩu... Trung ghộ răng cắn nhỏy một cỏi cỏnh tay Tý. Tý rớt nhẹ và cấu lại Trung:

- Gớm! Đau quỏ! Em bắt đền anh đấy.

Trung khụng đỏp, nghển đầu lờn nhỡn Tý...

Chợt mắt Trung sỏng lờn, lấp lỏnh những tia lửa:

- Em ở đõu hả Tý? Mỗi lỳc tụi muốn tỡm em đến đõy cú gặp khụng? À, mai em cú thể cho tụi ăn nhờ một bữa cơm khụng?

Tý liền nõng cỏnh tay Trung cắn nhẹ vào cổ tay, ngập ngừng:

- Em ở đõy chứ cũn ở đõu? Tỡm em cứ đến đõy, lỳc nào cũng thấy. Cũn ăn với em thỡ anh cú thể ăn phở trừ bữa được khụng?...

- Được! Ăn gỡ cũng được! Miễn là em cho tụi ăn...

Trong khi ấy, ở bờn kia, Lan đó ngỏy giũn, và vài tiếng ho khan của mụ Năm ở giường trong. Ngoài ngừ, tiếng rao xa vắng phào lờn qua giú vang vang: "Lạp xường... lồ... mói... phàn... àn... àn...".

- Chết! Chết! Hỏng cả điếu thuốc rồi!

Tý quờ vội lấy chiếc tiờm, đưa nướng trờn lửa đốn rồi lăn trờn diện tẩu. Ngún tay Tý đưa thoăn thoắt, nàng cười:

- Anh Trung mới hỳt được cú hai điếu nhỉ? Vậy điếu này em bao dày cho anh.

Thoỏng giõy, đầu dọc tẩu kề sỏt tận miệng Trung. Tý nghiờng đầu, cầm chiếu điếu thuốc thẳng trờn ngọn lửa. Vo... vo... vooo... ooo... Điếu thuốc đương kờu giũn bỗng bập một tiếng, ngay đú Trung vựng nhỏm dậy, ho sặc sụa. Tý chau mày:

- Sao lại thế?

Trung chiờu một ngụm nước:

- Cú lẽ vỡ tiờm to và chặt quỏ!

Tý ngạc nhiờn và thấy chỳt bực dọc:

- Anh núi lạ! Cỏc anh phải như thế mới ngon.

Trung lắc đầu:

- Khụng! Tụi chỉ quen hỳt điếu nhỏ thụi.

Tý cười nhẹ:

- Điếu nhỏ thụi! Tay đi chơi gần nghiện rồi!

- Khổ quỏ! Tý tưởng vậy chứ tụi mới hỳt, nghiện ngập gỡ nào! Và tụi đi chơi...

Đến đõy, Trung phải bỏ dở, vỡ đầu úc anh đó núng rực lờn bởi sự hổ thẹn gần như đau tủi. Sau đú lõu Trung mới nghĩ ra cõu núi tiếp:

- ... để biết thụi chứ cú cốt tõm chơi đõu.

- Thụi em lạy anh, cỏc anh mầu vừa chứ! Thỡ cứ núi trắng ngay ra, việc gỡ phải ỳp mở như thế. Cỏc em đõy đó thừa hiểu cỏc anh rồi.

Núi thế nhưng Tý nghĩ khỏc hẳn. Giọng núi từ tốn, tiếng tụi nhó nhặn và những vẻ ờm dịu khụng màu mố của Trung, và những nột mặt, những cử chỉ khụng sắc mắc, thành thạo như của con người cằn cỗi kia. Những cỏi ấy gúp lại, giờ làm Tý đầy đủ và rừ ràng, nhận thấy Trung núi thật với sự nhận xột xỏc đỏng này, Tý chợt cú chỳt khinh miệt Trung. Nàng tự nhủ:

- Bao giờ cũng thế, "yờu lỏi"(1) cũng hay trưng!

Nhưng đồng thời với cảm tưởng này, lũng tự ỏi của Tý phơi phới. Tý thấy mỡnh cú thể xỏ mũi được Trung và được cả Trung mến chuộng. Tý lấy cỏi kộo cắt bấc cạo diện tẩu rồi lại dỳng diờm vào cúng đựng thuốc bằng đồng chưa vợi mấy tý:

- Chắc anh ở Hà Nội mới xuống, nếu khụng ở Hải Phũng sao em khụng gặp anh?

Trung nằm xuống:

- Khụng! Tụi vẫn ở Hải Phũng.

- Vậy Hải Phũng thỡ anh ở đõu, làm gỡ?

- Tụi trọ ở gần phố Dzinh và làm cựng sở với anh Hữu.

Tý mỉm nụ cười đắc thắng trong khi Trung càng thấy khoan khoỏi với sự nghe và núi một cỏch thõn mật với một người ngoan ngoón.

Trung bửa đụi một nửa quả tỏo tõy ra, anh đưa vào miệng Tý, giọng của sự dỗ dành:

- Tý ăn đi! Kỡa Tý ăn với tụi đi!

Tý nhai sồn sột và vờ nhai phải cả ngún tay Trung. Mấy lần Trung phải rụt tay lại vào tỏt nhẹ vào mỏ Tý. Nước miếng chảy ra, Tý khụng cú "mựi soa", đưa mắt tỡm cỏi để chựi. Thấy miếng giấy nhầu để cạnh đĩa bỏnh trỏi, Tý cầm lấy. Soạt, mảnh giấy đưa suốt chung quanh miệng và cằm, rồi Tý toan vất đi. Thoỏng nhỡn mẩu ảnh in trong giấy, Trung liền giữ lại:

- Đưa tụi xem, Tý!

- Thỡ vứt đi, giấy gúi hàng cú gỡ mà xem?!

- Cứ đưa đõy cho tụi.

Mở hẳn miếng giấy ra, mắt vừa chạm phải dũng chữ trờn đầu và hỡnh dóy nỳi trắng xúa trong khung ảnh, Trung bật núi:

- C'! Bài "rộcitation" tụi học trước kia.

Tý nớu tay Trung:

- Cỏi gỡ? Cỏi gỡ thế?!

Trung khụng đỏp, chau mày ngắm. Đú là một trang sỏch trờn đầu cú bốn chữ "La chanson de l'eau" và dưới là một phong cảnh đúng khung cho mười sỏu dũng chữ ngắn, cứ bốn dũng lại cỏch một khoảng trống, Tý nhỡn cỏi dũng nước trắng xúa đổ xiết phớa trờn qua một sườn đỏ chút vút rồi lững lờ chảy giữa hai bờ cõy cỏ sạch sẽ. Một con chim nhỏ khụng hiểu là chim gỡ đậu cheo veo ở một ngọn lau bơ phờ như bụng gạo, vắt vẻo chỳi xuống soi búng nước. Cả con chim và mấy bụng hoa khụng tờn bờn dũng suối kia đều ngửa mặt lờn phớa những đỉnh nỳi xa tớt, tuyết phủ mịt mựng.

- Anh học cả sỏch này? Sỏch gỡ thế anh? Chắc khú lắm nhỉ?!

Trung bõng khuõng:

- Sỏch tập đọc ngày cũn nhỏ, Tý ạ. Bài này tụi vẫn cũn nhớ mang mỏng. Tụi đó phải đũn gần nỏt đớt vỡ khụng thuộc bài lỳc ăn Tết xong, thầy giỏo bắt ụn lại cả mọi bài và khảo từng thằng một.

Tý cười bằng đụi mắt lấp lỏnh:

- Ồ! Hay nhỉ! Anh đọc thử và cắt nghĩa cho em nghe với. Mà này anh! Sao trong sỏch lại cú cả suối chảy, cõy cối, nỳi non và chỉ một con chim vẽ nhỏ tý thế kia?

Đến hơn mười năm ớt khi cầm đến sỏch vở và thỉnh thoảng mới núi vài cõu tiếng Phỏp thụng thường, Trung cũn thể sao nhớ được nghĩa những chữ mà chớnh lỳc đương cắp sỏch đến trường cũng khú nhọc cố gắng hết sức để học nú kia. Trung yờn lặng và thoỏng thấy man mỏc đau xút vỡ sự tản mỏt chúng quỏ những cụng phu học hành trong cảnh nghốo tỳng...

Tưởng Trung làm bộ với sự đọc và hiểu được chữ Phỏp, Tý cười thầm buụng tay Trung ra, lại nhấc tiờm nướng thuốc. Trung như khụng hay biết cử chỉ của Tý, anh tờ mờ thầm đọc cho tới dũng chút và tờn người làm cựng nhà xuất bản. Đoạn Trung thở dài lờn một tiếng... Người Trung phỳt lặng đi, tim Trung như đằm vào chậu nước đỏ...

Cả Liờn cởi ỏo dạ mặc ngoài, vứt mạnh xuống giường, giục vợ:

- Kỡa mỡnh! Đem thuốc lờn cho chỳ Trung uống chứ!

Và thấy Trung ngồi dựa lưng vào tường, mặt thẫn thờ.

Cả Liờn chau mày:

- Chỳ đó đỡ chưa? Uống thuốc này thế nào?

Trung mệt mỏi đến thấy giả nhời cũng là một việc khú nhọc, anh chỉ gật đầu và cười nhẹ. Vợ Cả Liờn lấy miếng giẻ lút tay, bắc siờu thuốc ra đương phỡ hơi trắng xúa trờn lũ than tàu hồng rực làm mỏ chị ửng lờn như gấc chớn. Trung khụng dỏm nhỡn lõu cỏi siờu thuốc đó bảy hụm rũng liờn miờn đun gần giường anh, cỏi quỏi vật lần này là thứ chất rờn rỉ với những tiếng sụi sựng sục trước cặp mắt ngạc nhiờn và đau xút của Trung.

Trung cảm và sốt từ cuối thỏng Giờng. Cả Liờn hay tin liền bắt Kộ dẫn vợ đến tận chỗ Trung trọ, đún Trung về ở nhà mỡnh chạy chữa... Vợ Cả Liờn đó lom khom đi rún từng bước, bờ bỏt thuốc lại, giọng dịu dàng:

- Chỳ! Chỳ uống ngay đi rồi nằm xuống, đắp kớn chăn cho ra mồ hụi. Trụng sắc mặt chỳ từ sỏng nay đến giờ tụi thấy tươi lắm.

Trung nhoại ra, đỡ bỏt thuốc núng chỏy cả tay:

- Chị đưa em.

Rồi Trung đặt nhẹ bỏt lờn mặt bàn cạnh giường. Anh khụng dỏm để súng sỏnh ra ngoài dự một giọt thuốc. Chộn thuốc, chớnh vợ Cả Liờn đi lấy rồi về cặm cụi sắc đi canh lại đến nước thứ ba mới thụi. Khụng phải chỉ hụm thứ nhất cảm động thấm thớa vỡ sự săn súc õn cần như là ruột thịt mỏu mủ này, Trung mới cú sự thận trọng ấy. Càng về sau, càng nghĩ sõu xa, lũng càng bựi ngựi, Trung cũn phải băn khoăn, tự hỏi: "Sao ta lại cũn gặp vợ chồng Cả Liờn trong những bước này?".

Trung chờ ớt phỳt đoạn dỳng ngún tay ỳt vào nước thuốc để xem. Cả Liờn liền rút chộn nước:

- Chỳ uống thuốc đi rồi sỳc miệng.

Uống xong, Trung nằm đắp chăn được một lỳc, thấy Trung trở mỡnh, Cả Liờn hỏi:

- Cú ra thờm được nhiều mồ hụi khụng?

- Cú. Và em thấy trong người nhẹ đi nhiều. Mai, thụi anh ạ. Em đó sợ thuốc lắm!

Núi như thế vỡ Trung khụng đành tõm nhỡn cỏi cảnh mấy hụm nay vợ chồng Cả Liờn phải chạy ngược, chạy xuụi. Trung tớnh mỗi ngày vào mỡnh Trung ớt nhất đồng rưỡi bạc. Ấy là khụng kể sự chi tiờu trong nhà mà chỉ người vợ nọ phải lo toan. Khụng như thỏng trước, dạo này Cả Liờn "đột" quỏ! Nghĩa là bạc thỡ thua và khỏch sũng tự nhiờn sụt hẳn đi. Mọi sự thu xếp trong nhà Cả Liờn đều bỏ cả cho vợ. Trung rất đỗi ngạc nhiờn trước sự chịu khú và hiền từ của người đàn bà ấy... Cứ ở đụi mắt sỏng và sắc như dao cạo, và cỏi cỏch ăn núi, ứng biến và rào đún đầy lẳng lơ, chua cay, đầy mỏnh lới điờu luyện kia, Trung khụng thể nào tin được cú những đức tớnh ấy.

Cú chăng là sự bừa bói, sự lười biếng, sự phỏ hoại!

"- Thụi vào quỏch nhà thương mà nằm!"

Luụn luụn Trung thỡ thầm trong tõm trớ cõu núi ấy.

Đó một lần, Trung đương chập chờn ngủ bỗng choàng mắt. Cú tiếng nắp hũm rơi đỏnh sầm và tiếng kờu rớt "Ái dà đau!...". Vợ Cả Liờn búp tay giõy phỳt rồi nõng nắp hũm lờn, nhấc từng vật trong đú ra. Đú là một chiếc ỏo satanh đen, một quần lĩnh và hai ỏo cỏnh lụa. Chị để những thức ấy vào một thỳng con, ngần ngại một lỳc rồi đậy vỉ buồm lờn. Nhưng chưa đứng thẳng lờn chị đó cỳi xuống, lấy ra một cặp ỏo. Chị giũ ỏo và đưa ướm vào mỡnh. Làn lụa mỡ gà phủ dưới the thõm nhấp nhỏnh. Mắt chị chơm chớp rồi mặt thần ra. Chị từ từ gấp ỏo lại và đặt trả chỗ cũ. Rồi vỳt cỏi, chị cầm lờn, và, như người giận dữ, chị lật phắt vỉ buồm, bỏ cặp ỏo vào. Nắp hũm buụng phịch. Chị mặc vội chiếc ỏo nhiễu tõy màu hạt dẻ đó rạn vai và hơi bạc, ra đường với chiếc nún chỳp và cỏi thỳng kia.

Bữa cơm hụm đú lại cú canh thịt, lạp xường và trứng hấp. Và Trung xế chiều, lại một mỡnh ăn những bỏnh trỏi thường lệ, khụng phải để vợ Cả Liờn núi, Trung cũng biết rừ ràng, hơn nữa, biết thấm thớa, những quần ỏo khụng hay mặc và cất trong cỏi hũm da đen ở đầu giường ngủ của vợ chồng kia, là thế nào của một người đàn bà? Dự là một người lấy chồng khụng cưới cheo, khụng bàn thờ khúi hương nghi ngỳt, mõm cao, cỗ đầy, và những quần ỏo khụng phải là vành cỏnh sắm bởi mẹ cha thỏch hay đó bõng khuõng soạn sửa những đờm gần tõn hụn. Mà chỉ là những đồ dựng may mặc để tăng thờm vẻ đẹp của sự đứng đắn, làm ăn.

Áo satanh đen, quần lĩnh và ỏo cỏnh lụa! Và cặp ỏo the! Và sự rắp định: làm vợ, làm mẹ, một cuộc đời lương thiện!

Trung chợt quay lại:

- Anh Cả ạ! Em đó thấy dễ chịu và thấy sợ thuốc lắm rồi!

Vợ Cả Liờn ngồi ngay cạnh bàn đốn chồng, nghe thấy nhưng cũng hỏi chồng:

- Chỳ ấy núi gỡ thế, mỡnh?

- Chỳ ấy bảo chỳ khụng uống thuốc nữa.

Núi đoạn, Cả Liờn im bặt để nghe vợ thỡ thầm bờn tai. Anh cắn mụi, gần gật đầu: "Ừ... ừ...". Rồi kộo xong điếu thuốc, Cả Liờn cười:

- Mặc chỳ ấy! Cứ để chỳ ấy khỏe hẳn rồi muốn đi đõu và làm gỡ thỡ làm.

Một luồng giú lồng vào nhà. Cỏi rột giội đằm vào mặt Trung. Trung rựng mỡnh, nằm xuống giường và kộo chăn đắp. Nhưng Trung khụng trựm kớn và cũng xõy mặt vào phớa trong. Khung cửa xế trờn đầu Trung đương mở ra và rộng một cảnh vật ờm dịu trong thứ ỏnh sỏng bạc cũ, lạnh đỡu hiu của chiều xuõn.

Mấy thửa ruộng cũn sút lại đằng sau nhà, đương mơn mởn lỳa. Từng lớp súng xanh nổi lờn cuồn cuộn, rào rào. Sau đú là những dóy nhà hai từng vắng vẻ vỡ hầu hết khụng người thuờ bởi vừa xa trung tõm thành phố, vừa khụng tiện cho những gia đỡnh chỉ cú thể sống rỳi rú với đồng tiền eo hẹp của mỡnh. Những năm xưa, đõy phải tranh nhau mới thuờ được. Nhất là một mặt hàng để bỏn những ăn uống, những vật dựng lặt vặt cho những lao động tấp nập ở đấy.

Cú tiếng trẻ khúc oe oe vang lờn trong tõm trớ Trung. Trung sực nhớ đến cỏi gian hàng hiện giờ vẫn cũn trước kia là của một cặp vợ chồng Trung Hoa. Họ làm bỏnh rỏn, bỏnh tụm, phở và bỏn cả hương, nến, xỡ dầu, cỏ mặn và lạp xường. Cả Hải Phũng đều biết tiếng thứ nước dựng vàng trong và ngọt, ăn tỉnh cả người và thứ bỏnh rỏn phổng, nhõn đậu xanh bựi nghịt của hàng này. Dự đụng khỏch, vợ chồng nhà nọ cũng khụng chịu mở mang. Chỉ ba cỏi bàn trũn và hơn chục cỏi ghế đẩu đen búng và nhờn, và cỏi bếp lũ bằng vỏ chiếc thựng đỏ thắp đốn, vừa đủ đun nồi nước dựng và ấm nước uống.

Người chồng gầy và cao. Người vợ tầm thước và bộo trắng. Chắc họ muộn màng nờn người chồng túc đó lớt phớt mới cú một đứa con trai mà họ đeo vàng bạc cả ở chõn và tay nú. Thằng bộ này bụ bẫm, trắng hồng như hũn bột. Nú khụng quấy khúc, lỳc nào cũng như thiu thiu ngủ trờn lưng người mẹ luụn tay làm phở.

Chợt một hụm Trung nhận ra thằng bộ xọp hẳn đi, đồng thời, những tiếng khúc sa sả. Sau đú mấy hụm, khụng thấy người mẹ bỏn hàng và màn cửa buồng buụng kớn. Và, một thỏng sau, cửa hàng trụng nom bởi người khỏc. Đứa con chết! Hai vợ chồng khụng biết dắt nhau đi đõu. Thứ nước dựng và bỏnh rỏn ngon quờn chết kia thế là hết! Rồi Trung cũng khụng làm ở đõy mà sang phố.

Trung càng đắm mắt nhỡn trong khi tõm trớ xỳc động. Những ống khúi, những từng lũ, những núc xưởng mỏy cao vũi vọi và hựng vĩ hơn dưới vũm trời xỏm nhạt và một khụng trung đồng màu. Nhiều khung cửa sỏng trưng rừ cả người đi lại trụng coi trong bộ quần ỏo vải thụ xanh. Tiếng ầm ầm tỏa vang trong giú, và giú thổi rộng mỏng những làn khúi khen khột xuống những núc nhà lỏ san sỏt từng xúm tụ họp chung quanh.

Trung chợt lại thấy mỡnh đương đi trong một dũng người dồn dập, huyờn nỏo. Đú là lỳc cũi tầm thứ nhất đó thỳc giục người ta đương ngủ thiếp bỗng choàng dậy, tưởng cũn là mệt mỏi và ngao ngỏn thế mà sau khi rửa qua mặt, xỏ guốc ra đi, nhập mấy bước vào những đỏm đụng mải miết hăm hở kia liền thấy tỉnh tỏo ngay và cú thể quờn cả mọi sự một khi lại cảm xỳc với cỏi khụng khớ mựi dầu than, điện và mỏy khụng phỳt nào ngừng.

Đó cú những buổi, tiện xong những miếng thộp, Trung chỉ cũn việc giũa là thành khớ. Trong cỏi phỳt cố gắng và ham thớch nồng nàn ấy, Trung chợt giật mỡnh vỡ cỏi vỗ vai rỏt cả thịt. Người bạn cựng trạc với anh cười:

- Kỡa! Sắp tầm về rồi, thu xếp đồ đạc đi chứ!

Trung ngẩn mặt ra. Người bạn lại cười giũn tiếng:

- Sỏng nay kờu nhức đầu, khú chịu mà suốt từ chớn giờ đến giờ, chỉ thấy hựng hục làm?!

Trung như tỉnh giấc, cười theo rồi giở cho bạn xem cỏi vật đó tiện và giũa hoàn toàn, sỏng ỏnh và sờ tuy gợn nhưng vẫn ờm tay. Để bạn lật đi lật lại ngắm nghớa và mơn trớn cỏi cụng trỡnh của mỡnh giõy phỳt, Trung mới lờn tiếng:

- Ấy! Vào làm được một lỳc rồi mỡnh chẳng thấy gỡ mới lạ! Tụi nghiệm rằng thuốc uống khi khú chịu của tụi mỡnh là cứ làm việc bừa đi. Nhưng... khụng biết lỳc ốm nặng thỡ thế nào?

Sự hăm hở và hứng thỳ vỡ hoạt động cũn đem đến cho Trung nhiều khoỏi lạc khỏc! Trung cũn nhớ như in trong cảm giỏc những bỏt phở núng sốt ăn như khụng thấy chỏn ở hàng vợ chồng người Trung Hoa kia. Nhất là, về mựa rột. Cả người Trung cồn cào lờn vỡ thốm thuồng rồi mới được ăn sau khi cỏi đúi làm Trung bước như chạy trong giú lạnh. Cao lương mỹ vị Trung chưa từng được dỳng đũa nhưng Trung khụng thấy khao khỏt lắm, vỡ Trung chỉ cần được ăn khi đúi, và khi đúi với cỏi dạ dày khỏe mạnh mà ăn thỡ cũn thứ rượu khai vị và thức ăn cầu kỳ nào làm người ta ăn ngon miệng bằng!

Và những giấc ngủ! Phải! Những giấc ngủ thẳng một mạch, khi tỉnh dậy, đầu úc nhẹ lõng, mỡnh mẩy như lỳc bức tắm xong và miệng lưỡi khụng chỳt khụ đắng như trỏng bằng miếng cam ngọt. Ánh sỏng ban mai nghe rừ ràng ựa vào tõm hồn, ngực như nở rộng hơn. Cỏi khăn mặt xấp nước ló vừa vuốt lờn mặt, da thịt liền rựng ngay lờn vỡ mỏt rượi.

Trung bỗng nhớu mày lại. Trung ghờ rợn tưởng đến sự ăn uống trong ớt lõu nay phải cố gắng như phải nhai trấu và cỏ thịt ụi, và những giấc ngủ lầy nhầy sau đú Trung mệt mỏi và chỏn nản đến cú thể chết cũng khụng oỏn hận. Những tiếng chõn người dồn dập hăm hở lại sầm sập trong trớ tưởng Trung. Khụng những Trung đương đi cựng với những lớp người quen thuộc ấy mà cũn thấy mỡnh đương võy bọc bởi bao nhiờu vật gần gụi và chan chứa cảm tỡnh khỏc mà đến giờ Trung mới thấm thớa nhận ra. Những bỏnh xe, những dõy da, những đĩa ốc và những trục chuyển vự vự với những tiếng ầm ầm đó quen tai Trung đến mực chỉ cũn là một làn thanh õm đều đều và ờm như ru. Bao thứ ỏnh sỏng tỏa ra làm rực rỡ thờm khụng khớ. Ánh điện chúi lũa, ỏnh kền búng soi gương được, ỏnh thộp đó gọt giũa sắc lạnh đi và ỏnh đồng lồng lộng. Thờm vào những ỏnh long lanh của mắt nhỡn phản chiếu những ỏnh ngời mónh liệt của những tinh thần ham hiểu biết và sỏng tạo.

Trung đó thở mạnh và khụng đều. Trung khụng thể cảm xỳc rừ rệt và núi ra được, nhưng Trung thấy mỡnh rạo rực lắm, rạo rực đến tờ tỏi. Sự làm việc cú lẽ giờ mới dồi dào và mónh liệt đỏnh thức dậy hầu hết trong trớ úc và tõm hồn Trung những cỏi gỡ của sự tha thiết, sự sung sướng và cả đau xút nữa. Cả người Trung đều cồn cào, - con người sinh trưởng giữa những khụng khớ nếu khụng đượm mựi của ruộng đất cày bừa, thúc đỗ gặt hỏi thỡ lại nồng nàn mựi dầu mỡ, than đỏ và hơi nước nú kớch thớch sự hụ hấp và tuần hoàn dự lười biếng chừng nào nữa.

Mắt Trung xanh lại. Một hỡnh ảnh hiện lờn nột răn và ngời. Một thõn thể lanh lẹn mặc quần ỏo vải thụ xanh ngồi ăn uống giữa một hàng cơm ồn ào và nồng mựi mồ hụi và thức ăn mặn. Trung cỏch đõy ba thỏng! Trung mặc đồng tiền của mỡnh, ăn bằng đồng tiền của mỡnh, đồng tiền mà Trung cũng như những người bờn cạnh Trung kia, kiếm bằng mồ hụi của sự chịu khú.

Trung lắc đầu rồi nhắm nghiền mắt lại. Một sự đau đớn sắc như dao cạo và chặt chẽ như mũi kim vặn ốc, cứa dài và kẹp riết lấy lũng Trung.

Trời mõy xỏm nhạt đặc dần. Đen nhờ. Đốn điện cỏc nơi đó bật lờn. Búng tối pha thứ dầu vàng nhờn. Trong nhà, tiếng dọc tẩu reo vo vo vẫn đều một nhịp. Cả Liờn chưa xuống sũng vỡ hộp thốc cũn nhiều, bỡnh nước ủ vẫn núng bỏng tay, và đĩa kẹo lạc mới vợi mấy chiếc.

Lũ than để sưởi tỏa sức hơi núng. Thỉnh thoảng than nổ lỏch tỏch. Nột mặt Cả Liờn càng sắc thờm trong cỏi yờn lặng mờ sỏng. Cả khi hỳt, mắt hắn cũng long lanh, đầy giận tức. Miệng nhắp vào dọc tẩu, mụi mớm lại, vết dao chộm lừm sõu chếch dưới cằm, tất cả như gọt lờn nước da nõu sạm.

- Khụng! Khụng thể được!

Những tiếng đú dằn mạnh trong tõm trớ Trung, Trung thấy phải nhất định như thế nếu khụng anh sẽ chết mất! Sẽ chết mất! Khụng phải Trung chết vỡ ốm yếu mà vỡ những cỏi khỏc, những cỏi ghờ rợn vụ cựng, Trung chỉ thoỏng tưởng đến đó đủ rựng cả tim gan. Nghiện ngập! Bệnh tật quỏi gở và... cũn rất nhiều cỏi khụng thể đoỏn trước, lường trước sự tối tăm thờ thảm!

Trung trở mỡnh và quay mặt ra phớa ngoài. Cửa sổ bờn giường vợ Cả Liờn đó khộp chặt.

Cảnh vật bờn ngoài phải trụng bằng cỏi cửa nỏch ra sõn. Sương đó tỏa mờ mờ. Khúi của những lũ Xi măng khổng lồ phụt ra từng luồng cuồn cuộn, làm mịt mựng thờm trời mõy. Những xúm nhà lỏ san sỏt càng lỳp xỳp. Những ỏnh đốn hoa kỳ lắt lay ẩn hiện trờn nền tối thẫm, rừ hơn giờ đõy, hầu hết dõn xúm mới ăn cơm vỡ phải đợi tầm về của chồng con, cha anh. Dạo Trung làm ở đõy, Trung cũng phải ăn tối như họ. Nhà Trung trọ cú hai người con trai kộm tuổi Trung và một mẹ già với ba đứa chỏu nhỏ mồ cụi. Đó nhiều lần cả Trung và hai người con nọ ộp nài bà cụ ăn trước với những đứa bộ, nhưng bà ta cứ nhất định chờ. Núi thế chứ thật ra vắng bà và những tiếng rớu rớt của trẻ thơ, bữa cơm mất cả vui và ngon.

Vo... vo... vooooo... vooooo... Pập! Cả Liờn khụng kịp đặt dọc tẩu xuống khay, nhỏm dậy:

- Chỳ Trung! Chỳ đi đõu thế?

Chõn trước chõn sau dưới khung cửa ra sõn, Trung run rẩy:

- Em ra ngoài...

- Nhưng đi đõu?!

Trung càng luống cuống:

- Khụng em cú đi đõu?!

Sực nghĩ ra, Trung vội núi:

- Em ngõm ngẩm đau bụng anh ạ.

- Mau lờn mà vào khụng cú ngoài giú to lắm đấy!

Thỡ giú lộng ngay lờn khi dứt cõu Cả Liờn núi. Khớ lạnh chạy suốt sống lưng Trung. Hai ống chõn gầy tờ đi và chỉ chực khuỵu xuống, Trung mớm mụi:

- Sao lại yếu đến thế này.

Trung thở hồng hộc, rớt một tiếng dài rồi vội bước. Mồ hụi trỏn toỏt dầm và người núng ran rồi lạnh toỏt. Mày Trung chau lại và khúe mắt chúi nhức. Trung lặng cả tõm hồn đi tự nhủ: "Đi đõu? Yếu thế này thỡ đi đõu bõy giờ?"

1942

(1) Năm hào.

(2) Bắt.

(3) Vỏc, đem.

(4) Tay chơi ớt tuổi