PhầnMột

Họ đều bắt đầu trở thành quả phụ từ cái đêm mùa hè năm bốn tư ấy. Từ đó Sử Đồn có tới chín quả phụ đang tầm tuổi hoa. Cô lớn tuổi nhất cũng chỉ có hai mươi. Cô nhỏ tuổi nhất mới mười bốn, tên Vương Bồ Đào. Sau đó các quả phụ đều được phong danh là “quả phụ anh hùng”, trừ một mình Bồ Đào. Hàng năm thu hoạch lúa mạch, ngũ cốc, người dân trong thôn đều góp năm mười đấu biếu các quả phụ, nhưng không có phần của Bồ Đào. Thời gian sau đó, chính quyền mai mối giúp các quả phụ trẻ tìm được nơi chốn tốt, Bồ Đào vẫn một mình ủ chăn với giấc ngủ chay riêng mình.

Mùa hè ấy, vào lúc hoàng hôn đàn ông trong thôn đều ra chợ xem mấy cô thiếu nữ thi đu quay với bà lão Ngụy. Bà lão Ngụy bảy mươi tuổi, năm nào cũng dựng khán đài thi thố. Đôi chân nhỏ không đứng được nữa, quỳ trên ván dẫm bằng hai đầu gối, lúc hăng lên có thể lắc cho sợi dây đu liệng thành cả vòng tròn. Chính vào lúc bà lão Ngụy lắc đến mức chiếc váy thạch lựu buông ngược xuống, che khuất cả thân trên và mặt, thì tiếng súng vang lên. Người còn nghẹn trong một tiếng thét, bà lão Ngụy đã nát dưới chân họ, thành một đám máu thịt bầy nhầy, không ai kịp nhìn xem bà lão Ngụy có còn chút hơi thở nào, con phố trong nháy mắt đã trống trơn, chỉ còn chiếc váy thạch lựu màu lục nhạt của bà lão Ngụy phất qua phất lại mấy lần.

Nếu như ngày hôm đó Bồ Đào có mặt trên phố, biết đâu bà lão Ngụy sẽ còn chơi đu thêm vài năm nữa. Nếu có Bồ Đào, hẳn cô sẽ ở lì trên chiếc đu, khiến bà lão Ngụy sốt ruột mắng nhiếc ở phía dưới. Bồ Đào có nghe thấy tiếng súng cũng sẽ không ngã lộn đầu xuống, để người bị đập nát thành một đám máu thịt. Đối với Bồ Đào, trên đời chẳng có việc gì là đáng sợ. Nghe mọi người nói: “Mấy chục vạn lính quốc gia bị mười vạn quỷ Nhật Bản đánh tan tành rồi, Lạc thành ¹ bị chiếm mất rồi!” Cô liền nói: “Ồ, bị chiếm mất rồi”. Trong đầu cô nghĩ: “Cái từ ‘bị chiếm’ nghe cứ như từ của vùng khác, du nhập vào từ những vùng lớn”.

Hôm đó Bồ Đào đi thu tiền cho bố chồng. Ông bố chồng nhắm vào tính ngoan cố của cô, người ta mà chưa trả tiền thì cô tuyệt đối không buông tha, leo tót lên tường sân động nhà ² người ta, mặc mọi người bên dưới đẩy cối xay, nhóm lửa, nấu cơm, cô cứ nhìn chong chong. Có khi từ sáng đến tối, người dưới sân ăn xong ba bữa cơm, cô vẫn bám lì ở đó. Nếu hỏi cô: “Cô không đói à?” Cô bảo: “Đói quá đi chứ”. Nếu người ta bảo: “Xuống ăn bát canh đi”. Cô liền đáp: “Thày ³ tôi bảo rồi, ăn vào là há miệng mắc quai, tiền không thu về được nữa đâu”. Người ta bảo: “Tiền nợ thày cô có một cân ‘mĩ phù’ chứ bao nhiêu?” Cô đáp: “Mỗi nhà nợ một cân, thì thày tôi đến canh cũng không có mà ăn”.

Bố chồng của Bồ Đào tên là Tôn Hoài Thanh, ở trong nhà xếp hàng thứ hai, là hộ giàu có ở vùng Sử Đồn, trồng tới năm mươi mấy mẫu đất, lại mở một cửa hàng, phía trước bán hàng tạp hóa, phía sau làm bánh, làm xì dầu, giấm. Năm mươi thôn xung quanh thường đến cửa hàng của Tôn nhị đại bán vừng, hạt điều, đỗ tương, rồi mua dầu thắp đèn, sơn tươi, nhân đơn, nước thập đê⁴. Tới dịp lễ tết, hay có việc ma chay cưới hỏi, đồ điểm tâm ⁵, xì dầu đều đặt mua ở cửa hàng của Tôn nhị đại. Trước khi thu hoạch lúa, không có tiền mặt, Tôn nhị đại nhất loạt đều cho nợ. Tiền nợ sẽ thu một lần vào vụ thu hoạch lúa hè kế đó, đến vụ mùa thu lại thu lần nữa. Lúa vụ mùa thu sắp chín vàng rồi, mà có người vẫn chưa trả nợ. Tôn Hoài Thanh liền sai con trai đi đòi. Tôn Hoài Thanh chê con trai đặt dẹo, thường chạy mấy ngày trời cũng không thu được nợ. Ép thêm là cậu ta liền giả vờ đau đầu ốm sốt. Hôm đó Bồ Đào bảo: “Để con đi”. Đến tối đã gói tiền mang về. Trong thôn nhiều kẻ lắm chuyện hay buôn dưa lê, bảo Tôn Hoài Thanh già rồi lẩm cẩm quên hết cả phép tắc, đâu lại có con dâu còn ít tuổi dám ra cả ngoài thôn.

Tôn nhị đại chỉ làm như không nghe thấy.

Lúc đi lên đỉnh ngọn núi nhỏ ở Ngụy Pha, Bồ Đào nghe thấy tiếng súng. Ngụy Pha và Sử Đồn chỉ cách nhau có một con dốc, đất trên dốc rất kì quặc, tạo thành vách dựng đứng, không có những cây lớn thành rừng, một vài cây bụi lùm mọc đâm ngang ra từ tường vách. Những vách đất và cây bụi lùm này tạo thành rào chắn, tới một chỗ rẽ ngoặt mới phát hiện ra người đi từ phía đôi diện đã ở ngay trước mặt. Bồ Đào đứng lại, nhìn đám chim sẻ bị kinh động bởi tiếng súng, che tối cả bầu trời. Đêm hôm trước có mấy chú “lính Bát” ⁶ chạy từ trong núi ra, đến phố Sử Đồn tìm lương thực, chiều hôm sau mới gom đủ lương thực, định về núi thì gặp hai thằng quỷ ⁷ kéo đường dây điện thoại, tiện tay giết luôn. Không ngờ trên đỉnh cột điện còn một thằng, truyền tin qua đường dây điện thoại về cho trại binh của bọn quỷ. Lúc mọi người xem đu quay trên phố Sử Đồn, một tiểu đoàn quỷ đã vây đến, đường quan đường dân, đường nhỏ ruột dê nhất loạt đều bị phong tỏa.

Bồ Đào nhìn xuống, trông thấy một bóng người từ phía bên vách đất loáng qua. Cậu thanh niên mặc quân phục màu vàng này, còn nhỏ hơn chồng cô, râu đen lún phún trên mép chưa từng nếm mùi dao cạo. Đây là một thằng quỷ. Đánh nhau bảy tám năm rồi, nhưng đây là lần đầu tiên cô mặt giáp mặt, mắt đối mắt với một thằng quỷ. Thằng quỷ trẻ tuổi nói với cô một câu gì đó, rồi chỉnh lưỡi lê nhọn trên vai hướng ra phía ngoài. Cô không hiểu, còn nhìn nó chăm chú. Nó bước lên trước nửa bước, mũi lê nhọn đưa ngang ra, lấy báng súng đẩy mấy nhát về phía ngoài, vẻ mặt khó chịu, răng nhe cả ra. Răng trắng thật. Bồ Đào lùi lại phía sau một bước.

Nó tiến thêm về phía trước một tí, lại đẩy súng ra chắn.

Bồ Đào hiểu ra, nó muốn đuổi Bồ Đào về phía ngoài, không cho cô về Sử Đồn. Cô cuồng lên, quên mất là thằng quỷ không hiểu được lời của cô, nói to: “Tôi còn phải về nhà nấu cơm!” Thằng quỷ đáp lại cô một câu, rất dữ tợn. Cô làm động tác bưng bát húp cháo, miệng còn suỵt soạt thành tiếng. Thằng quỷ cũng hiểu ra, rút súng về, hất đầu một cái, cô liền bước qua. Chưa xuống dốc đã trông thấy bọn quỷ khắp bốn phương tám hướng đang dồn mọi người trong thôn về phía bãi trống. Khán đài thi đấu dựng ở đầu bãi lúc tổ chức các trò chơi dân gian ⁸ vẫn còn chưa bị dỡ.

Trong đám đông không có con gái trẻ, toàn là các chị đã lấy chồng. Các cô gái chưa chồng đều trốn trong rãnh xay hoặc dưới giếng ở các nhà, lương thực cũng giấu ở đó.

Bồ Đào cùng các phụ nữ đã có chồng và các bà già trong thôn đứng ở một đầu của bãi, đám đàn ông đứng ở đầu kia. Chừng một hai trăm tên quỷ người đẫm mồ hôi, súng đều giương lê nhọn hoắt, vây kín bốn bên bãi. Họng súng giương lên khiến người cách đó vài bước cũng phải cảm thấy sau gáy căng ra.

Thiết Não chồng Bồ Đào cũng giống như tất cả đám đàn ông, hai tay ôm gáy, quỳ trên mặt đất. Đám đàn ông đều bị buộc chân bằng sợi dây thừng to như ngón tay, bốn năm người xâu thành một xâu. Gà đồng quay bán ở chợ cũng xâu như thế, Bồ Đào nghĩ.

Giữa đàn ông và đàn bà cách ra một khoảng chừng hai mươi bước. Có hai thằng đi ở giữa, một thằng mang dao dài, thằng kia mang súng ngắn. Hai thằng đi qua, rồi đi lại, bước chân không nhanh cũng không chậm, đưa chân trái hay chân phải ra đều như đã có thương lượng từ trước. Chỉ trong thời gian hai bao thuốc, cả đàn ông lẫn đàn bà đều loạn tim hoa mắt vì bước chân của chúng.

Thằng cầm dao dài bỗng nhiên dừng lại, thằng mang súng ngắn không đề phòng trước, chân đã bước ra liền thu vội về, đảo hai đầu gối một cái. Thằng cầm dao dài nói với thằng kia một câu gì đó, khẽ đến mức không ai nghe thấy tiếng. Thằng cầm súng ngắn liền sang sảng nói: “Thưa các ông các bà, các anh các chị!”

Hóa ra cái loại này là người Trung Quốc. Mọi người trong thôn không biết còn có nghề phiên dịch, trong bụng bèn gọi anh ta là “tên thông dịch lời của bọn quỷ”. Lời của thằng quỷ được dịch ra, mọi người dần dần hiểu rõ: Trong mấy trăm người trên bãi, có hơn mười lính du kích Bát lục quân, họ chính là hung thủ giết Hoàng quân ⁹. Hoàng quân người ta tử tế mắc đường điện thoại ở đó, anh lại giết người ta. Dân lành có thể để hung thủ thoát khỏi bị trừng phạt hay không? Tất nhiên là không thể! Sau khi nghe tiếp, mắt mọi người đều cụp xuống, chân nhũn ra. Bọn quỷ bắt các cô tìm nhận chồng mình.

Các cô có chồng đều nín thở, không động đậy. Chẳng cần nhìn mặt, chỉ cần nhìn chân cũng biết ai lạ ai quen. Hơn mười anh “lính Bát” da đều trắng hơn chồng các cô một chút, nguyên do là ban ngày thì nghỉ còn ban đêm hành động, cũng không rắn rỏi bằng chồng của các cô, vì ăn uống quá tồi, no dồn đói góp. Các bà già nhận lấy các ông năm sáu mươi tuổi.

Trên bãi còn lại toàn thanh niên trai tráng. Một cô vợ trẻ đứng lên, cúi đầu, đờ đẫn đi sang phía đám đàn ông. Cô tên là Thái Hổ Phách, được gả đến đây vào năm kia, lúc mang thai lần đầu, quay tay kéo múc nước giếng, tay kéo giật ngược lại làm sảy mất đứa con trai sáu tháng tuổi trong bụng. Thai thứ hai sinh được một cô con gái, từ đó bố mẹ chồng bắt cô kéo cối xay, để đám gia súc nghỉ ngơi, ngày ngày thả ngoài bãi hoang ăn cỏ. Cô đi được khoảng năm bước liền dừng lại, đem đứa con gái đang ôm trong lòng đưa vào tay bà mẹ chồng. Lúc này cô ngẩng đầu lên. Đám đàn ông chưa từng nhìn thấy mắt cô như thế nào, cô lúc nào cũng giấu chúng sau sự e thẹn, tự ti, và quầng mắt sưng húp nặng nề. Hóa ra cô có đôi mắt tròn, đẹp như hạt ngọc lưu li đen gắn trên quân cờ sứ trắng. Cô đưa mắt nhìn họ khắp một lượt, rồi lại giấu mắt vào sau mi. Sau đó bước chân cô trở nên nhanh hơn, đi qua hàng con trai đầu tiên, bỏ qua không hề hướng mặt về phía chồng. Cô cúi đầu giấu mặt xuống, nắm lấy tay anh “lính Bát” khoảng hơn ba mươi tuổi kéo đi.

Người phiên dịch nhận ra tay người đàn ông khẽ giật trong tay cô vợ trẻ. Nhưng anh ta không nói gì. Đây không phải là việc của anh ta. Thêm một việc không bằng bớt một việc, chỉ cần xong việc là lập tức nhanh chóng trở về Lạc thành. Thái Hổ Phách dẫn người đàn ông đến đầu phía nam của bãi, mắt tối sầm lại, đầu gục vào vai anh. Tám anh “lính Bát” đều được cứu thoát. Một bà cụ nhổ toẹt bãi nước bọt xuống đất. Con dâu bà nhận về một cậu “lính Bát”, để con trai bà ở lại làm ma chết. Bà chỉ muốn rủa cho con dâu chết ngay lập tức.

Lúc này người đi tới là Bồ Đào. Bồ Đào vừa bước một bước liền trông thấy Thiết Não quỳ ở cuối hàng đầu tiên. Anh ta quỳ rất thấp, nửa người phía trên gần như bò ra, hai tay đưa lên ôm gáy, dáng vẻ trông như đang chịu hình phạt sống. Anh ta nhìn Bồ Đào một cái, rồi cúi đầu xuống. Bồ Đào chắc chắn đã nguôi hận, bao nhiêu năm nay anh không hề để ý đến cô, bỡn cợt cô, tất cả mọi nỗi hận của Bồ Đào hôm nay đều được giải tỏa. Chỉ cần nhận một anh “lính Bát”, thế là hả cơn giận. Đến cả hai tháng động phòng, anh ta cũng không tử tế với cô. Đối với Thiết Não, mất mặt không gọi là mất mặt, mà gọi là Vương Bồ Đào. Bây giờ Bồ Đào phải làm cho hả cơn giận của mình mới được.

Bồ Đào đi rất chậm. Có thể vì mọi người đều sốt ruột như thể có lửa đốt trong lòng nên cảm thấy cô đi chậm. Nhìn từ phía sau lưng, Bồ Đào vẫn còn là một cô bé, chỉ có vóc người không nhỏ mà thôi. Hôm động phòng, nhà họ Tôn dựng tới hơn mười lều khách, những “lỗ hạt tiêu” trên mép lều đều xếp bằng vải Indanthren màu xanh lam mới. Hôm tổ chức cưới, trong sân dựng hẳn ba bếp lò bát phong, mời về hai đầu bếp và một thợ chuyên làm bánh nướng của Lạc thành, cỗ ăn hết lượt này đến lượt khác từ trưa đến tối. Bàn ghế của cả thôn đều bị mượn hết mà vẫn chưa đủ, trước khi bày cỗ còn lên trường tiểu học trên phố để mượn thêm. Bồ Đào không có người thân, cô được một đám người chạy hoàng thủy mang đến Sử Đồn. Cho đến tận hôm cô động phòng, mọi người trong thôn mới nhớ đến việc Tôn Hoài Thanh mua cô bé từ nhiều năm trước. Bồ Đào được rước kiệu hoa một vòng trên phố Sử Đồn, cậu của Thiết Não cưỡi con ngựa đỏ lớn dẫn đầu đoàn - người ngựa rước dâu, đám dập kiệu, hộ kiệu, gánh gà, chặn lừa, đều là con trai họ Tôn. Bồ Đào được gả không hề tủi phận, chua xót chút nào, nghi lễ không hề thua kém con gái của bất cứ hộ lớn nào trong thôn. Sau khi dừng kiệu, kéo rèm lên, người trong thôn nhìn thấy Vương Bồ Đào bước xuống, đầu không phủ khăn, chỉ có cặp kính đen che mắt, tóc cũng không búi, mà lượn sóng qua tai, trên đầu có chiếc miện hoa bằng nhung đỏ. Trong thôn có người từng đến Trịnh Châu, Tây An bảo đó là loại đồ trang sức trên đầu cô dâu đang mốt ở Thượng Hải, phủ đầu làm gì chứ? ở những nơi lớn trước khi thành thân không những được nhìn mặt, còn cả hôn rồi ấy chứ. Bồ Đào và Thiết Não cùng ăn một nồi, cùng mót một hố đến bảy tám năm rồi, không lẽ còn cần lật khăn phủ đầu? Có điều người trong thôn đều cảm thấy đeo cặp kính đen vào làm mất hết cả vẻ thanh tú của khuôn mặt.

Bồ Đào còn hai bước nữa là đến trước mặt đám đàn ông.

Cô không đi nữa, hướng về phía Thiết Não nói: “Còn không dậy đi!” Thiết Não vội ngẩng đầu lên, nhìn cô một cái. Muốn nhìn xem Bồ Đào nói với ai bằng khẩu khí dữ dằn như vậy. Nhìn xem với ai mà cô thân mật đến như vậy, lại dùng cái giọng điệu dữ dằn mà cô thường nói với Thiết Não. Anh ta phát hiện ra người mà cô đang nhìn chằm chằm vào chính là mình. “Gọi anh đấy, Thiết Não!” Bồ Đào tiến về phía trước một bước, lôi anh chàng Thiết Não hơn cô ba tuổi dậy.

Thiết Não chờ một thằng quỷ đến cởi dây trói ở chân ra cho anh ta. Mỗi lần anh ta chơi với đám con trai ở rừng táo quên cả thời giờ, Bồ Đào lại gọi vọng từ xa. Cô hét to: “Trông thấy anh rồi đấy, Thiết Não! Định trốn vào đâu hả?... Về nhà ăn cơm thôi!... Mình ăn mì vít!... Có đập cả trứng đấy!... Còn bỏ cả mỡ nữa! Anh có về không?... Gọi anh đấy, Thiết Não!...” Lúc đó cô mới tám chín tuổi, còn Thiết Não mười một mười hai. Lúc đi từ đầu sân bên này sang đầu sân bên kia, Bồ Đào không nắm tay Thiết Não như tám cô vợ trẻ vừa cứu các anh lính Bát khi nãy. Nếu như người dịch lời của bọn quỷ hiểu phép tắc ở vùng này, chắc chắn có thể nhận ra có điều gì đó không ổn: ở vùng này đàn bà dù già hay trẻ đều là người theo sau đít đàn ông. Không có đàn bà con gái nhà nào đi ngang hàng với đàn ông, lại còn tay nắm tay. Giống như thường ngày, Bồ Đào đi cách Thiết Não một bước, anh ta đi trước, cô đi sau. Khi Thiết Não đi học trên phố Sử Đồn, Bồ Đào cũng đi theo như thế, tay cầm bánh hấp, sách và nghiên mực cho anh ta. Chỉ có hai lần khác biệt, đó là lúc đi xem kịch, Bồ Đào người thấp, Thiết Não kiệu cô trên vai. Vừa kiệu Bồ Đào vừa chửi rủa: “Lần sau còn đưa cô đi xem kịch, thì tôi đúng là số con rùa!” Lần thứ hai, cô nịnh anh ta, ngồi trên lưng anh ta nói: “Em nhường hết bánh rán cho anh ăn nhé”. “Bánh rán là được à?” “Thế anh muốn gì? Làm cho anh một đôi giày nhé?” “Cô mà cũng biết làm giày! Lại không nhầm gót giày thành mũi giày ấy chứ!” Nhưng đúng là Bồ Đào làm đôi giày đầu tiên cho Thiết Não khi cô mười hai tuổi, đế chần còn cứng hơn cả ván gỗ.

Bồ Đào không cảm thấy được là tất cả mọi người đều đang nhìn cô. Thằng quỷ mang dao dài lại nhỏ nhẹ nói mấy câu gì đó với tên phiên dịch.

Lời nói nhẹ nhàng của nó sang đến chỗ phiên dịch liền biến thành quát tháo: “Đứng lại!... Cấm động đậy!” Toàn thể bọn quỷ cùng dập chân, gót giày, báng súng bật ra tiếng vang khô khóc.

“Cô là gì của anh ta?”

“Vợ”.

Tên phiên dịch nói cho thằng quỷ mang dao dài biết quan hệ của đôi trai gái trẻ, vừa nói, vừa gật đầu, nhún gối, lại vừa lắc mông, mấy việc cùng làm một lúc. Thằng quỷ đặt nắm tay trên dao, đi về phía Bồ Đào. Nó chừng gần năm mươi tuổi, vốn là tướng chuyên vẽ bản đồ, vì bọn tướng chính cống đều chết hết, nên bị điều lên tiền tuyến. Nó nhìn cô gái Trung Quốc này, tóc cháy nắng buộc thành hai sừng dê, trên thái dương có một vết nám màu xám. Các cô vợ thường búi tóc, chút kiến thức này nó cũng biết. Nó từ từ rút dao ra, mũi dao vẫn còn ở trong vỏ. “Có người làm chứng không?” Thằng quỷ hỏi Bồ Đào qua tên phiên dịch.

Người ta thấy mặt Thiết Não bệch ra như mặt người chết. Họ có đôi chút mừng vui trước sự bất hạnh của người khác: Không lẽ vận may lại để nhà họ Tôn các ông chiếm hết? Có tiền hay không có tiền, ở chỗ bọn quỷ đều như nhau hết.

“Người trong thôn tôi đều có thể làm chứng”. Bồ Đào nói: “Anh không tin thì hỏi họ ấy, thu hoạch xong lúa mạch, họ đều đã đến nhà tôi uống rượu cưới”.

Bấy giờ mọi người mới phát hiện thấy cái cô Bồ Đào này hình như không phải là người bình thường. Cô thiếu một cái gì đó. Cái thứ bị thiếu đó vô cùng quan trọng. Đó là sự sợ hãi. Đây là một cô gái bẩm sinh đã thiếu tính biết sợ. Người như thế nào thiếu tính biết sợ? Người điên. Thảo nào lần đầu tiên lên giá đu, cô đã quay điên cuồng như bà cụ Ngụy. Một đứa bé miệng không được ngậm vú mẹ, oa oa khóc tướng lên.

“Các người có làm chứng được cho họ không?”

Không có ai lên tiếng, mọi người đều cúi đầu rất thấp.

“Không có người làm chứng cho anh chị”.

Bồ Đào không nói nữa, cô nhìn tên phiên dịch, ý là: “Thế thì tôi có cách gì được”. Dao của thằng quỷ đã được rút ra khỏi vỏ. Tên phiên dịch vội hỏi: “Bố mẹ chồng cô có đảm bảo cho cô được không?” Bồ Đào đáp: “Được chứ”. Tên phiên dịch hét vào đám đông: “Ai là bố mẹ của họ? Ra di!”

“Đừng gọi nữa, họ đi Tây An rồi. Anh thứ hai chuẩn bị tốt nghiệp”.

“Thế trưởng bảo ¹⁰ chỗ các người ở đây đâu? Bảo ông ta bảo lãnh anh chị”.

“Thày tôi chính là trưởng bảo”.

Hai chân Thiết Não như hóa thành nước lạnh, cũng không biết anh ta dựa vào cái thứ gì để không bị đổ nhào xuống. Anh ta chỉ mong sao tất cả những lời xầm xì kết thúc ngay lập tức, để anh ta ăn một phát đạn cho xong, thế coi như là tha cho anh ta rồi. Anh ta sợ chẳng may lưỡi dao dài không bén, chém cổ còn phải nhay mấy lần, phiền toái. Có điều súng cũng có lúc bắn không trúng chỗ, khiến cho người ta trợn mắt gãy chân, cũng không đẹp mắt. Biết đâu dao còn nhanh gọn hơn. Nhưng mà cái lúc lưỡi dao đưa lên cổ lạnh rợn người, lưỡi dao ăn vào da thịt còn kêu đánh roẹt một cái. Thôi thà súng còn hơn, miễn là đầu đừng có bị bắn thành quả dưa hấu nát, Thiết Não là người rất ưa thể diện.

Thằng quỷ nói một câu. Tên phiên dịch dịch: “Này cô nhóc, cô nói dối”. Thằng quỷ lại nói một câu. “Nói dối phải chịu hậu quả đấy”. Bồ Đào hỏi: “‘Hậu quả’ là cái thứ gì?” Nó “hả?” một tiếng với tên phiên dịch. Anh ta dịch lời của Bồ Đào sang thứ tiếng của thằng quỷ.

“Roẹt” một cái, lưỡi dao kề chếch ngang cổ Bồ Đào. Tên phiên dịch nói: “Đây chính là ‘hậu quả’. Khai thật mau”.

Bồ Đào so vai, mắt nhắm nghiền lại, chờ chém. Mọi người trong thôn cử động hệt như cô, tất cả đều so vai, mắt nhắm chặt. Mấy người già bắt đầu thấy hối hận trong lòng, vốn là có thể làm một việc cứu người tích đức.

Thằng quỷ đột nhiên hất mũi dao, mọi người trông thấy một bên sừng dê của Bồ Đào đã bị xén đứt sát chân tóc, rơi trên mặt đất. Nhìn lại, lưỡi dao dài đã chúc xuống. Thằng quỷ nói với tên phiên dịch mấy câu, mắt nhìn chằm chằm vào Bồ Đào.

“Nếu đến một con nhóc như mày mà cũng có thể từ bỏ người thân của mình để cứu đám phần tử chống Nhật, thì cái dân tộc đê hèn thối nát của các người còn không đáng chết sao”.

Chẳng có mấy người hiểu được đám câu chữ mà thằng quỷ đang nói. Mọi người chỉ biết là có thể thở phào một cái được rồi, Bồ Đào cuối cùng đã không biến thành ma dưới dao.

Tám chàng trai trẻ tuổi của Sử Đồn bị lôi đi. Đi làm phu sửa chữa, vận chuyến đạn pháo, đào than. Không chết vì mệt cũng chết vì đói, có dai sức sống sót đến cùng thì sẽ phải nếm mùi dao hoặc súng. Họ bước đi xiêu vẹo, người nọ xô đẩy người kia, sợi thừng buộc ở chân thỉnh thoảng lại giật cho ai đó ngã. Đám đàn bà đều khóc, nhưng không khóc thành tiếng, chỉ phát ra những tiếng nấc nghẹn rất bé từ sâu trong cổ họng. Tất cả đều không lau nước mắt, sợ cử chỉ lau nước mắt ấy bị đám đàn ông đang bị lôi đi nhìn thấy. Từ chỗ thế đất cao hơn một chút trên bãi, có thể nhìn thấy những người buộc thừng bị lôi đi qua con phố tập trung nhiều sân nhà động nhất, có thể nhìn rõ một người trong số họ còn nghiêng mặt nhìn một cây ngô đồng mọc lên từ dưới sân động, trên ngọn có treo một chiếc diều rách.

Mọi người nghe thấy anh lính Bát khoảng ba mươi tuổi lên tiếng. Mắt anh đỏ hoe, giọng nói nghèn nghẹn nơi sống mũi: “Dù thế nào cũng phải cứu họ về”. Không ai lên tiếng.

Tám người đàn ông Sử Đồn đã bị bọn quỷ áo vàng che khuất. Anh lính Bát nói: “Chỉ cần lính Bát chúng tôi còn sống một ngày, là còn nhớ ngày hôm nay được ai cho”. Vẫn không có người nào lên tiếng. Cả bọn quỷ Nhật Bản, cả đám đàn ông Sử Đồn, đều mất hút trong tầm mắt của hơn bốn trăm người dân Sử Đồn.

“Hôm nay bọn quỷ đến đúng lúc như thế, tất là được báo tin trước. Bà con đều biết đấy, lính Bát công bằng nhất: Người có công được thưởng, có ơn được báo, còn gian phi tất phải diệt trừ!”

Mọi người bắt đầu tập trung suy nghĩ vào việc “trừ gian”, không ai khóc nữa. Đúng là bọn quỷ chộp rất đúng lúc, sao lại có thể vừa đến đã vây chặt Sử Đồn, mà không đi vây Ngụy Pha, Hạ Trấn?”

Các anh lính Bát cầm lấy số lương thực gom được, chuẩn bị đi. Mọi người còn nói thêm vài câu giữ chân khách: Thế nào thì cũng phải ăn bữa tối xong rồi hẵng đi. Các anh lính Bát đều bảo thôi, đã chịu đại ân đại đức của bà con trong thôn rồi. Họ vẫn để cho bà con hiểu được cái tầng ý đích thực, cái thôn này của các người chúng tôi còn dám lưu lại? Lại không bị gian tế cho thêm một vố?

Lính Bát đi rồi, không có sân động nhà nào nổi lửa. Cũng đều không thắp đèn, ánh trăng màu xám xanh rất sáng. Nếu như có người nào leo lên đỉnh dốc cao nhất, hơn một trăm sân động của Sử Đồn trông giống như những miệng giếng vuông khổng lồ. Đám con trai mười mấy tuổi vẫn ngủ trên sân, chỉ có điều tối nay không có người kể cho chúng nghe “Thất hiệp ngũ nghĩa” hoặc “Liêu trai”. Những người già ngủ ngoài sân vì sợ phòng trong động bí, không nghe thấy động tĩnh trên đường cái, lỡ bọn quỷ lại đến chạy không kịp. Mấy người già nằm trên chiếu cỏ, ngửa mặt nhìn sao trời, một hồi lâu, ai đó nói một câu: “Làm sao mà cứu được đây? Xem vũ khí của lũ quỷ đấy”. “Lính Bát bay được qua nóc nhà, đi được trên tường”. “Còn bảo lính Bát râu đỏ mắt xanh nữa chứ! Bộ dạng chẳng khác mình cái cóc khô gì”.

Thiết Não cũng ngủ trên sân. Mùa này phòng trong động ẩm đến mức nhỏ cả nước, cho nên mùa hè anh ta quen ngủ ngoài sân. Trước khi sương xuống, mọi người giật mình tỉnh dậy vì mấy tiếng súng. Một hai trăm con chó gân cổ lên sủa thành đàn. Bồ Đào mặc quần cộc áo yếm, chân đất nhảy từ trên giường xuống. Tiếng súng nổ trên hiên nhà, lúc bị kinh động thức giấc cô đã hiểu ra.

Mọi người trong thôn đều tỉnh dậy, lặng lẽ vớ lấy quần áo mặc vào, một mặt quát chó ngưng sủa. Đêm nay đám chó sủa đến rách cả họng. Đợi tới lúc đám chó lắng xuống, ai đó đột nhiên nghe thấy tiếng khóc. Tiếng khóc nghe nửa giống tiếng ma nữ, nửa giống tiếng sói con, khóc đến mức sự sống mất đi, khóc cho năm mươi thôn huyện biến thành vùng hoang dã ngàn năm. Mọi người từ từ quây kín quanh sân, nhìn thấy Bồ Đào quỳ ở đó, trên người, trên vai toàn là máu màu tối thẫm. Ánh trăng chiếu chếch qua, mọi người nhìn rõ trên đùi cô là xác người không thấy đầu mặt. Mấy nhát súng đã bắn tan đầu Thiết Não, thành quả dưa hấu nát, hình thù mà anh ta ghét nhất.

Cô bé bảy tuổi nói với mọi người nó tên là Vương Bồ Đào. Miệng lưỡi nó hoạt bát, nhưng có người hỏi mới đáp lời. Những người trốn hoàng thủy dựng lều sậy trên bãi sông phía ngoài thôn, đan chiếu sậy làm tường. Người Sử Đồn sang cho họ nửa túi khoai lang khô hay bát mì vỏ hồng, hỏi: “Cô bé con kia có bán không?” Đám người trốn hoàng thủy người nọ nhìn người kia, không có ai làm chủ. Cả nhà cô bé Vương Bồ Đào đều bị hoàng thủy cuốn đi mất, đem bán nó đi ai đếm tiền đây?

Mấy ngày hôm sau, người Sử Đồn thấy trên bãi sông bên cạnh cái lều sậy chăng lên sợi dây thừng, trên dây treo hàng xâu cá. Sao họ có thể ăn những thứ hôi tanh này được chứ? Trong thôn từng có con chó ăn cá, bị hóc xương chết. Thế là dân Sử Đồn cho là những người ở bờ sông Hoàng Hà này số hèn hơn mình. ở Sử Đồn, đến người không có nổi mì vỏ hồng ăn, cũng không thèm nuốt cái loại cá hôi tanh một miếng thịt nửa miếng xương.

Việc Tôn Khắc Hiền định mua cô bé Vương Bồ Đào lập tức lan truyền khắp phố Sử Đồn. Tôn Hoài Thanh đang ở phía sau cửa hàng dạy hai người thợ học làm xì dầu, nghe tin liền cởi luôn chiếc tạp dề ra, vừa chạy vừa kéo hai ống tay xỏ ngoài¹¹ cái trước cái sau quăng xuống đất. Ông sai Tạ Triết Học người quản sổ sách đem hai túi mì trắng cho lên chiếc xe nhỏ, đẩy xe đến bên bờ sông tìm Tôn Khắc Hiền, vẫn còn sợ không kịp, trên đường ông gọi hai thằng bé trốn học, bảo: “Mau chạy hộ ông hai một chuyến đến bãi sông nói với cái thằng lừa Tôn Khắc Hiền, bảo nó đợi ở đó, ông nhị đại của nó có việc nói với nó”. Vừa nói ông vừa ném cho đám trẻ mấy đồng tiền đồng.

Tôn Khắc Hiền nhỏ hơn Tôn Hoài Thanh một tuổi, là cháu trong họ nhà ông. Tôn Hoài Thanh biết Tôn Khắc Hiền tiêu đến một nửa tiền cho gái điếm. Vợ hắn nhiều hơn hắn bảy tuổi, mua cô bé này là để đợi tiễn vợ đi. Đuổi được đến bên sông, trông thấy những người trốn hoàng thủy và Tôn Khắc Hiền đang một tay giao tiền một tay nhận hàng. Ông gầm lên một tiếng: “Tôn Khắc Hiền!”

Tôn Khắc Hiền nghe thấy, không dám động đậy. Hắn hiểu Tôn nhị đại thực ra đang gầm lên: Mày, cái thằng lừa khốn nạn! Hắn quay đầu lại, cười cười với Tôn Đại Thanh đang trượt nghiêng người từ trên dốc đê xuống, đáp lời: “Nhị đại đến rồi à?”

Tôn Hoài Thanh làm như không nhìn thấy hắn ta. Đầu tiên ông nhìn cô bé tên là Vương Bồ Đào một cái. Nhìn thấy cái gì? Cả gương mặt chỉ còn có đôi mắt. Ông nói với đám người trốn hoàng thủy: “Mọi người cùng làm chủ, phải không?” Những người đó nói bằng khẩu ngữ vùng khác, bảo nếu để cô bé ở lại, cô bé sẽ sống. Nếu cho cô bé theo cùng đi xin ăn, đến bản thân họ cũng chẳng biết đi về đâu, đi được bao lâu.

Lúc này Tôn Hoài Thanh mới chính thức đối diện với Tôn Khắc Hiền. Ông nhìn hắn, khẽ gật đầu với mình. Tôn Khắc Hiền hiểu ngay, ý của nhị đại là: Được lắm, đến cô bé bé như thế này, anh còn định mua về dùng. Tôn Khắc Hiền có chút gia nghiệp, cũng được đi học, chỉ có điều, hễ trông thấy đàn bà và tiền bạc là quên hết cả đạo lí sách vở. “Nhặt nguyên bảo đấy à? Ra tay là hai túi mì trắng?” Nhị đại hỏi thằng cháu lớn.

Tôn Khắc Hiền nghe ra nhị đại ý muốn nói: Chỉ bỏ ra khoản tiền bằng hai túi mì trắng, vài năm nữa là anh có thể dùng được nó, nhắm được món hời lớn thật.

“Cho vay thôi. Cứu giúp người lúc khó khăn hoạn nạn, không có mục đích gì”. Tôn Khắc Hiền nói.

Tôn Hoài Thanh thấy thằng cháu lớn này định chơi bài vô liêm sỉ đến cùng. Sắc mặt ông ta cũng tỏ ra có chút vô liêm sỉ. Mọi người đều biết Tôn Hoài Thanh thích đùa, sau này người ta mới hiểu những lời thật của ông đều ẩn giấu sau lời nói đùa. Tôn Khắc Hiền tinh, vừa nghe là biết ngay lời của nhị đại còn có ẩn ý khác.

“Ba con trai của anh đều hỏi vợ rồi, anh mua nó làm gì?”

Nụ cười của Tôn Khắc Hiền trở nên rất đểu giả. Nét mặt đểu giả một lúc rất lâu, mà vẫn không nghĩ ra điều gì để đáp lời. “Là muốn thêm một chân sai vặt cho mẹ của bọn trẻ”.

“Ồ”. Tôn Đại Thanh khẽ gật đầu, nheo mắt cười.

Thế là Tôn Khắc Hiền hiểu ra lời ẩn sau tiếng “ồ” này: “Vợ anh cũng biết anh vô liêm sỉ đến mức nào: Ra chân tường đái ngay trước mặt con dâu”.

Tôn Hoài Thanh nói: “Cô bé này tôi mua rồi”.

Tôn Khắc Hiền cuống lên nói không ra lời: “Ôi, nhị đại!..”.

“Thiết Não nhà tôi vẫn chưa dạm hỏi ai”. Tôn Hoài Thanh nói.

Tôn Khắc Hiền nói: “Thiết Não nó số vinh hoa phú quý, lại có học! Con bé này không bằng cả con chó con mèo, xứng đôi thế nào được?”

Tôn Hoài Thanh quay đầu hỏi đám người trốn hoàng thủy: “Các ông đã mặc cả xong giá tiền chưa?”

“Hai túi mì trắng”. Một ông già trốn hoàng thủy đáp, “Thế ông chủ trả bao nhiêu?”

“Cũng hai túi mì trắng”. Tôn Hoài Thanh trả lời. “Mì thì như nhau”.

Tôn Khắc Hiền cứ vặn vẹo hai bàn tay cháy vàng vì hút thuốc lá: “Nhị đại, mình cũng phải có thứ tự trước sau chứ..”. Tôn Hoài Thanh vẫn nheo nheo cười, nói: “Không phải anh cũng muốn báo hiếu nhị đại nhà anh lâu rồi đấy thôi?” Tôn Khắc Hiền hiểu lời nói ẩn bên trong của ông là: lúc mộ binh, trưởng nhà anh chính là người bốc trúng thăm. Lính Bát đến kéo người đi lính, cũng là tôi giúp anh ứng phó.

Bồ Đào theo Tôn Hoài Thanh về đến thôn. Mẹ của Thiết Não lập tức ra đo hông, nắn nách, lại ngắm bàn chân nó. Bà ta bảo: “ừm, sau này vóc không nhỏ. Xem kịch tốt. Vai dày, vác cày được. Có số tử vi không?” Bồ Đào nói với bà ta, mẹ cô chi nói cô sinh vào tầm sau nửa đêm, tuổi ngựa. Ngày hôm sau mẹ Thiết Não bảo: “Số tử vi cũng hợp với Thiết Não. Cứ giữ lại xem thế nào. Cùng lắm cũng chỉ bỏ đi hai túi mì”.

Ngày đầu tiên Bồ Đào ăn cơm tối xong là lên bệ bếp. Bệ cao ngang cằm nó, hai tay nó giơ cái chổi cọ nồi, loẹt xoẹt cọ rửa, lá rau, vụn dính mỡ bắn đầy mặt. Bồ Đào cọ xong, cả người toàn mùi nước rửa nồi, lông mày còn dính một miếng vỏ ớt đỏ. Nhị đại xì mũi xong, nhìn nó, chỉ vào lông mày dính ớt của nó cười. Ngày hôm sau ăn tối xong, Bồ Đào lại lên bệ bếp cọ nồi, phát hiện thấy trước bếp có một chiếc ghế gỗ chắc chắn. Nó giẫm lên ghế, nghe thấy tiếng nhị đại hút thuốc cuốn ở ngay cửa nhà bếp: “Ghế có đủ cao không?” “Đủ rồi”. “Đừng có ngã xuống đấy”. “Vâng”.

Về sau Bồ Đào và nhị đại không nói chuyện thêm lần nào nữa. Từ lúc tám tuổi Bồ Đào đã học được cách vặn dây bông. Nó ngồi ở cửa phòng mình vặn bông, đầu tóc, lông mày, lông mi đều trắng xóa, nhị đại đi ngang qua, thấy hai tay nó thoăn thoắt đưa bông cuốn vào thân cao lương, vặn vừa nhanh vừa đều, chăm chú đến mức chẳng kịp ngước mắt lên chào ông. Một lúc sau thấy mẹ Thiết Não hỏi nó: “Bồ Đào, ngày hôm qua tết được mấy dây bông?” “Hai mươi bảy dây”. “Có một tí thế thôi à? Người ta một ngày tết được ba mươi dây đấy?” Nhị đại biết mẹ Thiết Não nói dối, con gái lớn đảm đang nhất trong thôn một ngày cũng chỉ tết được hai lăm dây.

Lần thứ hai nhị đại nói chuyện với Bồ Đào, nó đã mười một tuổi. Lúc hoàng hôn, nó giặt quần áo ở ven ao nghiêng, nhị đại đi qua cho bò uống nước. Ông nói: “Bồ Đào, mười một tuổi rồi nhỉ?”

“Vâng”.

“Tuổi âm mười hai rồi”.

Bồ Đào múc nước dưới ao lên đổ vào chậu đồng. Trong chậu là khăn quấn chân của mẹ Thiết Não và áo dài cũ của nhị đại.

“Giặt quần áo có tìm thấy cái gì bao giờ không?” Nhị đại hỏi nó.

Nó quay đầu lại nhìn nhị đại. Nhị đại giật mình, con bé này sao lại có kiểu nhìn người khác như thế? Nhị đại lảng tránh ánh mắt thẳng đuột của nó, trong lòng bực bội: Tránh cái gì chứ? Chẳng nhẽ mình sợ nó? Mình có gì không phải?

“Chưa giặt thấy cái gì bao giờ à?”

“Cái gì cơ?”

“Một vài đồng tiền hay thứ đồ trang sức không đáng tiền gì đó chẳng hạn”. Ông nói, mắt nhìn mồm bò.

Bồ Đào vẫn nhìn ông. Ông vẫn nhìn mồm con bò bỏm bẻm nhai. Bồ Đào chợt hiểu, túm lấy cái áo dài lắc mạnh, lắc ra hai đồng tiền đồng thật.

“Cháu xem đấy”. Tôn Hoài Thanh nói. “Có người còn khen tính nết cháu đấy. Nhớ lấy, sau này giặt quần áo có thấy gì cũng đừng có lấy. Không được phép lấy, hiểu không?”

Sau này Bồ Đào giặt được không ít đồ: Một chuỗi vòng tay bằng hạt lưu li, một tờ tiền mặt, hai cuộn sợi nhung đỏ. Toàn là những thứ đám con gái nhỏ thích. Có một lần Bồ Đào vò xong quần áo mới sờ thấy một hạt cứng, mở ra xem, thì là một chiếc kẹo tây bọc giấy bóng, đã tan gần hết. Nó vội vàng bưng chậu chạy về nhà. Mẹ Thiết Não đang ngủ trưa, Bồ Đào liền đặt cái kẹo đã tan mỏng dính lên tay vịn chiếc ghế nằm của bà ta.

Tết Đoan Ngọ năm sau, mẹ Thiết Não lấy ra ba chiếc áo màu đỏ táo, vải tháo từ túi đựng mì của Tây nhuộm lại. Bà ta bảo ba chiếc áo chia cho chị Thiết Não một chiếc, con gái nhà cậu Thiết Não một chiếc, còn một chiếc của Bồ Đào. Bồ Đào mới mười hai, cơm nhà họ Tôn toàn là nó ăn, ăn nhiều nên người lớn vổng, không thấp hơn chị Thiết Não là mấy, có điều là gầy. Mẹ Thiết Não nói Bồ Đào ít tuổi nhất, được chọn áo đầu tiên. Bồ Đào nhận ra ba chiếc áo giống hệt nhau thực ra không như nhau; có một chiếc lưng áo màu đỏ nhuộm không che hết chữ số đen in trên túi mì Tây. Ai phải mặc chiếc áo đó, người ấy thiệt. Lúc này Bồ Đào liếc thấy mắt nhị đại nheo lại, cười tinh nghịch. Bồ Đào hiểu ngay, nó chọn lấy chiếc áo có chữ số, nỗi ấm ức trào lên làm mũi đỏ dựng. Nhị đại sợ nó khóc, liền ra sức nheo mắt méo miệng trêu cho nó cười, không để người khác nhìn thấy. Ông hiểu Bồ Đào, đối với nó khổ thế nào cũng chịu được, chỉ có thiệt thòi là khó chịu.

Chẳng mấy chốc Bồ Đào không cần nhị đại nhắc nhở nữa. Mấy lần mẹ Thiết Não sai nó đưa cơm đưa trà ra ruộng cho thợ. Sắp cơm ra xong, lúc rót trà phát hiện trong ấm có tiếng lục cục, xem thấy có hai quả trứng gà luộc để trong ấm. Nó bỏ hai quả trứng vào bát, gọi thợ nghỉ tay ăn cơm trưa. Đến bữa tối, mẹ Thiết Não vừa trông thấy thợ làm liền hỏi bữa trưa ăn có ngon miệng không, cũng chẳng có gì ngon, nhưng phải ăn no đấy. Thợ đáp là ăn no lắm! Hai quả trứng gà muối phải bằng bốn cái bánh, cả buổi chiều không thấy đói!

Năm mười ba tuổi Bồ Đào bị hoa mắt, sốt cao bảy ngày không đỡ. Mẹ Thiết Não bảo: “Sợ là không được nữa rồi, nhìn xem sắc mặt nó thành màu gì? Phủ tờ giấy, gọi bà khóc mướn cho đám ma đến khóc được rồi”. Nhưng nhị đại nói cô bé này cao số, tiếp tục đi khắp nơi mời thầy lang, tìm thuốc chữa. Chập tối ngày thứ tám, một bà mai đến nhà, mang đến một túi đồ ăn, một trượng vải đỏ, nói là mẹ của Sử Đông Hỉ ở đầu phía tây thôn nhờ đến hỏi vợ ma cho Thu Hỉ, cậu em của Đông Hỉ năm ngoái chết vì bệnh lao. Bà ta lấy ra số tử vi của Thu Hỉ, bảo Bồ Đào hơn Thu Hỉ ba tuổi, gái hơn ba, ôm gạch vàng, chỉ đợi Bồ Đào ngừng thở là kết thành vợ chồng ma, hai nhà cũng được may mắn. Bà mai khua môi múa mép, huơ chân huơ tay, bảo Thu Hỉ là đứa hiếu thảo, chu đáo nhất trong ba đứa con nhà họ Sử, kết thành vợ chồng ma rồi chắc chắn sẽ nghe lời Bồ Đào, việc gì cũng sẽ để Bồ Đào làm chủ, không bao giờ bị bắt nạt. Nhị đại nói làm chủ thì làm chủ, có thành ma Bồ Đào cũng không được nghỉ ngơi, hằng ngày vẫn phải phơi tấm lót nước đái cho chồng nó, Thu Hỉ giỏi đái thật, đái suốt từ một tuổi đến mười một tuổi. Nhị đại ý nói toẹt là nhà Sử nói dối: Để có thể kết thành vợ chồng ma với Bồ Đào, nhà Sử đã nói tăng thêm một tuổi cho Thu Hỉ. Bà mai cũng không ngượng, vừa cười vừa nói, người ta thích Bồ Đào cần cù chịu khó, nên mới thế! Nhị đại lại nói toẹt ra: Kì thực nhà Sử nhắm vào Bồ Đào không có người thân, không có người thách cưới, vật lễ đáng phải hai trượng vải thì tiết kiệm được một trượng. Bà mai đem đồ ăn và một trượng vải đỏ về, ngày hôm sau lại đến, mang thêm một túi đồ ăn. Nhị đại bảo bà ta lại mất công đi rồi, Bồ Đào vẫn còn thở. Bà mai bảo đằng nào thì cũng chẳng có việc gì, ngồi ở sân nói chuyện, chờ một tí. Nhị đại bảo bà ta đừng đợi nữa, nếu đợi phải đợi sáu bảy mươi năm nữa. Sáu bảy mươi năm nữa, Bồ Đào vẫn quỳ trên giá đu thi thố như bà cụ Ngụy ấy. Nhà Sử sốt ruột không đợi được Bồ Đào, lấy cho Thu Hỉ một cô con gái chết từ sáu năm trước bên Ngụy Pha. Hôm nhà Sử rước vợ ma cho Thu Hỉ, thuê một đám kèn trống đến vùng này để tránh đói, trẻ con khắp thôn chạy lẵng nhẵng theo sau. Đông Hỉ ra nghênh đón kiệu hoa không người của cô dâu ma, lúc đi qua nhà nhị đại, trông thấy Bồ Đào đã ngồi trước cửa dệt bông, người gầy như ma.

Sau này nữa, đến cả việc đi thu nợ Tôn Hoài Thanh cũng giao cho Bồ Đào. Thu nợ vốn là việc của Tạ Triết Học người quản sổ sách, Tạ Triết Học tính hay ngại, không dám đắc tội với ai, có món nợ khất đằng đẵng đến cả năm. Thiết Não cũng không ổn. Tôn Hoài Thanh chẳng trông đợi gì vào thằng con trai này, bảo nó là cái roi làm bằng cứt chó, ngửi (văn) không được, múa (võ)¹² không xong. Bồ Đào đi đòi nợ, chẳng mấy chốc trong thôn có người nói, Bồ Đào không được dạy bảo ra gì, có con gái nhà nào cả ngày chạy ra ngoài như thế? Mẹ Thiết Não dẫn lại lời của họ cho Tôn Hoài Thanh nghe. Nhị đại bảo để con gái biến thành con dâu có gì khó? Cho động phòng thành hôn là xong chứ gì.

Tôn Hoài Thanh từ Tây An về có một mình. ở bến xe ông đã nghe nói chuyện Thiết Não. Tạ Triết Học đi đón, đợi ông lên chiếc xe la xong mới nói: “Nhị đại, cụ lớn nhất định phải bình tĩnh... Thiết Não mất rồi”. Tiếp đó Tạ Triết Học kể lại ngắn gọn sự việc lúc hoàng hôn ngày hôm đó, trong thôn bỗng nhiên có thêm chín bà quả phụ. Anh ta nói người trong thôn đoán là Thiết Não bị kẻ làm gian tế giết hại. Lúc xe sắp vào trong thôn, trông thấy Bồ Đào đang đuổi đám lừa từ máng xay nước trên sông của nhà họ Tôn về, nó hỏi từ rất xa: “Mẹ con đâu?”

Giờ Tôn Hoài Thanh mới khóc lên hu hu. Mới hai tháng mà ông đã mất đi hai người. Mẹ Thiết Não bị bom nổ chết khi bọn quỷ không kích đường sắt. Tạ Triết Học nghĩ trong lòng, anh chỉ chú tâm vào việc làm thế nào báo tin Thiết Não chết cho ông chủ, mà không hỏi một tiếng sao mẹ Thiết Não không về cùng.

Sau khi gieo xong lúa mạch, mọi người thấy Tôn Hoài Thanh đã ra lại cửa hàng cắt đặt mọi việc. Ông vẫn như trước, tay không nghỉ, chân không dừng, miệng cũng không ngơi nói. Đi ra đi vào, ông lúc nào cũng mang theo một thứ đồ gì đó, mang vào một tấm cửa cần quét sơn, lại mang ra một thùng dấm vừa rót, hoặc là thuận tay cầm lấy con dao, cắt chút giấy ố vàng. Ông hay nói chuyện khi làm việc, hoặc là tán gẫu với hai anh thợ trong phòng sổ sách, hoặc là nói chuyện với những người đến mua hàng. Nếu không còn ai để nói chuyện, ông lại hát kịch một mình, từ lời dẫn kịch, tiếng chiêng trống gõ nhịp, cho đến tất cả các vai chính vai phụ vai hề, một mình ông bao hết. Có lúc đang hát, ông bỗng quát lên: “Cái thằng ranh Tôn kia, mày chuồn đi đâu. Chuồn đến sát tường là tao không nhìn thấy mày chắc?”

Từ phía bóng râm của bức tường đối diện vọng ra mấy tiếng cười khan, đáp: Ái chà, nhị đại, cụ về rồi à? Tôn Hoài Thanh nói nếu ông không về, cũng bị bom đánh chết lúc bọn quỷ thả bom phá xe lửa rồi, thế là món nợ giữa họ coi như xong phải không? Người đó liền đáp nhị đại toàn nói khó nghe, con người còn có thể diện chứ. Nhị đại nói cho khất nợ là ông nhị đại nhân nghĩa, không cho khất nợ vẫn là ông nhị đại nhân nghĩa. Đúng là đại nhân đại nghĩa nhị đại không nỡ để thằng cháu lớn đập nồi, có phải không? Nhị đại liền nói đập nồi đi là đại nhân đại nghĩa, nếu không sẽ là nhân nghĩa đàn bà. Thế thì cho thằng cháu khất thêm ba hôm rồi đập nồi vậy. Khất thêm một ngày cũng không được. Kẻ đó cứ một điều nhị đại tôi, hai điều nhị đại thương tình, bảo lần này cai thật rồi. Nếu vẫn không cai thì nói sao đây? Không cai cháu làm con chó.

Tôn Hoài Thanh nhìn kẻ đó vừa hất cái tay áo rách vừa lẩn đi. Ông coi thường nhất là mấy vị thầy đồ trên phố Sử Đồn, ruộng không biết làm, sách cũng chẳng đọc nên cơm nên cháo gì, chỉ biết mỗi một việc là bại gia. Năm vị thầy đồ thì ba vị hút thuốc phiện, hút đến nỗi chỉ còn mỗi bộ áo dài trên người, mùa đông nhồi bông vào làm áo bông, mùa hè lại rút bông ra làm áo đơn. Thuốc phiện mua chịu được từ mấy người thợ. Mấy người thợ không từ chối được sự lì lợm ỉ eo của họ. Trong đó bầy nhầy nhất là một vị tên Sử Tu Dương, mười năm trước còn dạy mười hai học sinh tư thục, bây giờ không nhà nào cho con theo học hắn nữa. Hễ Sử Tu Dương đến, là đám thợ làm lại chạy ra khu làm phía sau gọi Tôn Hoài Thanh. Nếu Tôn Hoài Thanh đi vắng, họ liền vội vàng mỗi người mỗi việc, người thì tính bàn tính, người cân muối, giả vờ bận rộn không trông thấy hắn ta.

Ngoài Tôn Hoài Thanh ra, chỉ có Bồ Đào đối phó được mấy vị thầy đồ này. Vừa nghe đến mua chịu, nó liền đặt luôn cân xuống bảo: Không có tiền thì đừng mua. Nếu mà nói lại nó: Bố chồng cô toàn cho nợ. Ông ấy là ông ấy, tôi không cho nợ. Cô làm chủ nhà bố chồng à? Tôi chẳng làm chủ nhà ai cả, đủ tiền mua thì mua, không đủ tiền mua, nhịn đói, chỉ muốn da bụng không phải khổ, sao không nghĩ đến da mặt bị hành hạ thế nào.

Một lần, có người vùng khác đến, mặc quân phục, tay cầm mũ. Anh ta muốn mua năm điếu trong một bao thuốc cuốn. Bồ Đào bảo thế phần còn lại bán cho ai được chứ? Người đó cười cười ngắm nó. Bảo muốn bán cho ai thì bán, anh ta chỉ mua năm điếu. Vừa nói anh ta vừa đập một tờ tiền mặt lên bàn. Bồ Đào bảo không có tiền trả lại. Anh ta vẫn cười cười, bảo không có tiền lẻ. Thôi coi như anh trai mượn tạm vậy. Bồ Đào nói chờ một lát, nó cầm lấy tờ tiền, xé một góc ra. Người đó không cười nữa, nói con ranh này, xé mất một góc, tiền làm sao tiêu được nữa? Bồ Đào nhìn chằm chằm vào anh ta, bảo thế là hợp lý: Anh còn hơn một nửa tiền, tôi còn hơn một nửa chỗ thuốc cuốn.

Người từ vùng khác bỗng mất bình tĩnh, chính là ánh mắt của Bồ Đào làm cho anh ta mất bình tĩnh. Đôi mắt vừa đen vừa tròn xoe, nếu hơi vàng một chút sẽ không khác mắt mèo rừng. Đôi mắt này nhìn ai, sẽ làm người ấy nghĩ đó là mắt của con thú hoang còn non nớt, nó tự cho mình là bá chủ của núi rừng. Nó còn chưa biết trong núi còn có hổ, có sư tử, có gấu, con nào cũng có tư cách xưng vương hơn nó, nó tự do và oai phong, đầy ắp lí lẽ, cho rằng mình đã biết hết mọi điều trên đời, tất cả đều phải nghe lời nó.

Hai người thợ vội vàng ra can, bảo Bồ Đào mới mười lăm tuổi, chỉ huy đừng chấp nó. Hai người rất tự nhiên nhét hộp thuốc vào tay viên chỉ huy. Viên chỉ huy cũng cảm thấy cần lấy lại chút thể diện, cười cười bảo con gái nhà ai, biết đùa ra phết.

Viên chỉ huy đi rồi, hai người thợ nói với Bồ Đào, ối trời, cô chủ ơi, cô giây vào ai không được, lại đi giây vào quân trung ương cơ chứ? Họ đến Lạc thành để giải giáp quân Nhật, người nào cũng là công thần cả đấy! Bồ Đào bảo: Ồ! Một lúc sau nó hỏi: Ai là quân trung ương? Chính là quân đội Trung Quốc ta chứ còn gì nữa. Bọn trộm Hoa Viên Khẩu ấy à? Đúng rồi! Lấy xong Hoa Viên Khẩu là họ đi chống Nhật đấy. Ô. Bồ Đào gật đầu, lại nhớ ra cái gì đó: Thế còn lính Bát? Lính Bát cũng chống Nhật. Đều chống Nhật, lính Bát với quân trung ương đánh cái gì? Đám thợ nghĩ Bồ Đào cho tất cả là một rồi đây. Một người thợ nói: Bồ Đào, lính Bát và quân trung ương không giống nhau, lính Bát là quân đội của Cộng Sản... Anh ta chưa nói dứt lời, Bồ Đào đã đi ra chỗ khác giã đường kính.

Từ sau hôm đó, trên huyện bắt đầu trở nên tấp nập, mấy đội quân ra ra vào vào, anh chiếm được huyện thì tôi rút quân, tôi đánh trở lại anh lại lùi thua. Các cửa hàng đều dựng tấm gỗ đóng cửa lên, chỉ để một khe nhỏ cho khách đến mua những đồ cần dùng gấp. Quân trung ương, quân địa phương, Bát lục quân, dân đoàn đều tham gia giải giáp giặc. Quân Nhật Bản nói, chúng chỉ đầu hàng một phe quân, là quân trung ương. Đội du kích của Bát lục quân thoắt ẩn thoắt hiện, buổi sáng sớm hôm thu hàng bao vây cả Lạc thành và nơi đóng quân của quân trung ương, nói quân trung ương đánh bọn quỷ thế nào được, sau khi Lạc thành bị vây là tan tác không còn quân nữa, chẳng biết đã trốn đi đâu từ tám hoánh nào rồi. Kiên trì đánh du kích với quân Nhật chỉ có Bát lục quân. Quân trung ương lại nói một nửa Bát lục quân là thổ phỉ. Không sai, Bát lục quân đúng là đã cải tạo một đội ngũ thổ phỉ, nhưng bây giờ họ không còn là thổ phỉ nữa, mà là những dũng sĩ chống Nhật anh dũng thiện chiến. Đàm phán vẫn chưa có kết quả, quan chỉ huy của quân Nhật lên tiếng. Hắn nói hắn đã tiếp nhận mệnh lệnh đầu hàng quân đoàn mười bốn của quốc quân. Bát lục quân nói quân đoàn mười bốn ăn cắp thành quả chiến thắng của các chiến sĩ kháng Nhật. Quan chỉ huy quân Nhật nói xin lỗi, hắn chỉ phục tùng mệnh lệnh của cấp trên. Nếu như Bát lục quân nhất định muốn giải giáp, thì quân Nhật chỉ có nước đánh.

Sau khi giải giáp địch xong, lính trung ương lên phố Sử Đồn nhởn nhơ dạo chỗ nọ chỗ kia, vào quán ăn bắt chủ quán mời họ uống rượu mừng công, vào tiệm cắt tóc, nhà tắm, đòi kì lưng, cắt tóc, cắt mụn cơm miễn phí. Trên phố Sử Đồn có vài kĩ viện bên ngoài treo biển quán ăn, đại quân vào tiệm, đòi các cô gái điếm mời họ ngủ vài đêm. Những cửa hàng làm ăn nghiêm túc đều không dám mở cửa thường xuyên, cửa hàng của Tôn Hoài Thanh cũng vậy, chỉ để mở một cánh cửa, hàng hóa cũng chỉ là một ít thuốc và muối, nhiều nữa cũng chỉ có mấy loại như sơn tươi, dầu ngô đồng, đều là những thứ có lấy cũng không ăn uống được.

Ban ngày ông chỉ giữ một người thợ để trông hàng, Bồ Đào đã không lộ diện từ lâu. Đến tối, người trong cửa hàng lại nhiều lên. Tôn Hoài Thanh biết trên phố Sử Đồn tấp nập như thế, là vì có bọn cướp giật đến. Đến đêm sau khi đóng cửa tiệm, hai người thợ và một người quản sổ sách ở lại trong tiệm. Ông và Bồ Đào trông giữ kho hàng, trưởng quản sổ sách coi giữ gian hàng phía trước, hai người thợ trông chừng gian gia công. Cửa sau để một con dao phay, trộm mà luồn vào từ đó, chỉ cần thò đầu vào là ăn ngay một dao.

Một hôm vào sáng sớm, trời mưa nhỏ, Bồ Đào nghe thấy sân sau có tiếng động. Sân sau là một mảnh đất trống lát đá, dùng để phơi đỗ tương, phơi máng, làm hồ táo, cũng phơi táo và đào lộn hột ở đó. Bồ Đào nghe ngóng, bước ra cửa sau, nhìn ra qua miệng con dao phay. Bên ngoài khe cửa toàn là chân người, tất cả đều quấn vải ở chân. Cũng có người đi bốt cưỡi ngựa. Nó nghe thấy toàn là khẩu ngữ của vùng khác.

Lúc này Tôn Hoài Thanh mới khoác áo ngoài đi đến, nhìn thấy Bồ Đào quỳ trên mặt đất, mắt chăm chăm nhòm qua khe cửa, liền hạ giọng hỏi nó đang làm gì.

“Bên ngoài toàn là chân!” Bồ Đào đáp.

“Chân ai?”

“Chỉ thấy chân thôi!”

Tôn Hoài Thanh không hỏi thêm gì nữa, đưa mắt bảo Bồ Đào đi trông chừng kho hàng. Ông sợ nó không biết chừng mực, lại đắc tội với những người chỉ huy ngoài cửa.

Từ sau đó vào lúc sáng sớm Bồ Đào thường nghe thấy có tiếng động ở sân sau. Sân sau là khoảng đất sạch sẽ trơn tru nhất ở Sử Đồn, nên thường bị các đội quân lấy làm chỗ đóng quân. Tiếng súng thỉnh thoảng lại phát ra, đám người này đánh cho đám người kia bỏ chạy, được vài ngày, đám người kia lại đánh trở lại, trở thành quân chiếm lĩnh. Mặc ai thắng ai thua, sân sau cửa hàng nhà họ Tôn chẳng bao giờ để không, lúc nào cũng có người đóng trại ở đó, nhóm lửa nấu cơm, kéo nhị hồ thổi tiêu, bắt muỗi diệt rận, băng bó vết thương, thay bông băng. Bồ Đào nhìn từ khe cửa ra, đều là một loại chân người như nhau, chỉ có mỗi vải quấn chân là không giống nhau. Có lúc màu xám, có lúc màu vàng, có lúc không xám cũng không vàng, cùng một màu với đất ở đây.

Tôn Hoài Thanh cứ thấy Bồ Đào nằm bò trên mặt đất, mắt châu vào khe cửa là “tặc” lưỡi một cái, để dọa nó, cũng là trách nó. Nó lúc nào cũng mở to mắt nói với ông: “Bên ngoài toàn là chân!”

Buổi sáng hôm đó, Bồ Đào đang định nằm bò xuống để nhìn ra ngoài thì nghe thấy có người gõ cửa, nó không lên tiếng, tay cầm chặt chuôi con dao phay. Người bên ngoài nói: “Chắc là không có người ở nhà”. Người nói là con gái. Một người khác nói: “Thế thì cô đến nhà khác trong phố xem, liệu có thể mượn được cái chậu rửa mặt không”. Bồ Đào nghĩ, đám người bó chân này khác với đám trước, không lấy đồ, cũng không cướp đồ, mà “mượn” đồ. Bên ngoài và bên trong cửa không phiền hà đến nhau cho tới gần trưa, Bồ Đào mở cửa đi ra, tay cầm hai chiếc chậu sứ đựng xì dầu. Nó đặt chậu xuống đất, nhìn đám lính xung quanh, những người này đều mặc vải thô, vá xanh vá đỏ.

Đám lính nói hóa ra có người trốn ở trong thật. Bồ Đào vẫn nhìn họ từng người từng người một, hỏi: “Sao các anh mặc thứ quần áo tồi thế?”

Đám lính cười ồ lên. Bấy giờ, nó mới trông thấy cái bánh rau họ cầm ở tay, bột mạch thô còn bỏ ít hơn cả những nhà nghèo nhất ở Sử Đồn. Nó lại nói: “Cái để ăn cũng tồi như thế”.

Đám lính càng cười lăn cười bò. Một anh chàng để râu con kiến nói: “Cô xem người chúng tôi có tồi không?”

Bồ Đào không trả lời trực tiếp.

Nó bảo: “Tôi cứ nghĩ các anh là lính Bát cơ”.

Anh chàng để râu nói: “Chúng tôi chính là lính Bát đấy”.

Đám lính cười đến mức mép dính đầy bánh rau đen xanh.

Trên phố Sử Đồn yên bình trở lại, mùi thơm của bánh nướng, bánh bao hấp rán lại bay khắp nơi. Mùi thơm ngậy ngọt ngào của bánh sợi vàng, bánh Há Miệng Cười, bánh Mật Tam Đao từ gian chế biến của nhà họ Tôn khiến cho không khí trong huyện quện sánh lại. Bồ Đào từ phố về đến thôn. Mọi nhà đều đã trồng lúa mạch. Đất của Tôn Hoài Thanh vẫn còn để không, Bồ Đào điều khiển trâu, Tôn Hoài Thanh cầm cày, trồng được hơn mười mẫu tiêu mạch. Hơn ba mươi mẫu đất còn lại cho thuê hết. Từ trước tới giờ lúa mạch cung cấp cho gian chế biến của Tôn Hoài Thanh đều là nhà tự trồng được, đột nhiên mất đi hai người, nên có thuê người làm tạm thời cũng không tiếp ứng đủ.

Lúc đang tháo gia súc, nghe thấy trên bậc thềm có tiếng bước chân. Bồ Đào quay đầu lại, thì thấy bảy tám người mặc quân phục cũ rách đuổi một con thỏ khoang tiến vào trong sân. Con thỏ khoang to béo kì lạ, lúc chạy da bụng chạm cả xuống đất. Vẫn còn mấy anh lính chưa xuống, bò trên tường nhìn xuống dưới, hét xôn xao, còn bảo ai đó mau bắn súng. Cả đám gà đều bay như tiểu đại bàng. Bảy tám người đuổi cho con thỏ chạy vấp ngã liên tục. Một người trong số họ hỏi Bồ Đào con thỏ có phải là của nhà nó không.

Bồ Đào không nói gì. Con thỏ là của nhà bà mợ Sử Lục. Là thỏ giống, lông rất quý, nghe đâu nuôi một ổ thỏ đổi được năm đấu mạch. Mấy người bò trên tường chắn ngựa hét lên: Mọi người tránh ra một tí nào! Người ở dưới cũng hét: Đừng có bắn bừa bãi, bắn trúng người mất! Không tránh ra tối không được ăn canh thỏ đâu!...

Súng chưa nổ, một người đã tóm được con thỏ mẹ toàn thân đang run bần bật. Anh ta xách tai thỏ đứng dậy, vùng ngực áo quân phục dính một vết cứt gà lớn màu xanh xám, như thể không nhìn thấy Bồ Đào, tự hỏi rồi tự trả lời: Nhà bếp là chỗ này đấy nhỉ? Phải tìm tí ớt iếc gì đó. Một người khác to tiếng bổ sung: Còn cần nồi nữa! Nhìn xem có nồi cỡ to không? Mấy người còn lại nghiêng đông ngó tây, đi vào trong sân giữa, bảo ái chà, là người có học đấy, trong phòng có giá sách! Là nhà giàu? Nếu phải thì cũng không phải là hộ lớn, vùng này chưa thấy hộ đại giàu nào.

Bồ Đào thấy thật kì quặc, sao họ lại có thể tự tiện thế được, đến cái bô bằng đồng phơi ở dưới gốc cây thơm cũng vẹo đầu nghiêng mặt ra nhìn. Một cậu lính vào nhà xí, vừa đái vừa thò đầu ra ngoài đầu tường nói với những người khác: Nhà này giàu lắm đấy, đi ỉa còn dùng giấy chùi đít.

Họ lấy một xâu ớt, một củ tỏi, một bát muối to, một cái nồi sắt trong bếp.

Bồ Đào kệ lời răn của nhị đại, mở miệng hỏi: “Không phải là lính Bát không cướp đồ của người ta à?”

Đám lính ngớ người ra, như thể bỗng nhiên phát hiện ra cái sân này không phải là chốn không người. Họ nhìn Bồ Đào, rồi lại nhìn nhau. Bồ Đào không hề biết cơ thể mười bảy tuổi của mình đã dậy thì, nhìn kĩ khuôn mặt cũng thanh tú. Cô thấy đám lính lại cười, mắt đưa lên đưa xuống khắp người cô. Cách cười của họ sao lại giống hệt như bọn đểu cáng ở Lạc thành? Đám lính lại cười rồi hỏi: “Nhà cô từng có lính Bát ở chưa?” Bồ Đào nói: “Chưa - này, chân anh đừng có giẫm lên bánh hồng đang phơi!” Đám lính hỏi cô: “Cô thấy chúng tôi giống lão Bát thế nào?” “Ăn mặc thật tồi tệ. Súng cũng thật tồi tệ”. Họ nhất loạt cười ha hả. Họ cười như vậy lại không giống đám đểu giả nữa, cười giống như lão Bát. Họ cười rồi nói: “Lính Bát bị bọn tôi đánh chạy từ lâu rồi”. “Ai thèm để ý các anh ai đánh ai thua chạy, chỉ cần các anh đừng có lấy mất nồi nhà tôi”.

“Lấy mất thì sao nào?” Một cậu lính vừa nói vừa thò tay vạch ngực áo Bồ Đào.

Bồ Đào cầm phắt lấy cái chốt cửa to bằng cổ tay, hai chân dạng ra, chặn trước thềm. “Không bỏ nồi xuống, tao dần chết nó!”

Đám lính đã tìm được đúng người gây sự với họ, cái cô gái xinh xắn này định “dần chết” ai, thật khiến họ ngứa ngáy trong lòng, vốn không định động vào cô, nhưng cô đã tạo ra một cái cớ để họ nhảy bổ vào cô, túm chặt lấy cánh tay nuột nà của cô, xé rách chiếc áo hoa nhỏ kia. Họ tiến từng bước lên bậc, cô lùi từng bước lên trên, lùi mỗi bước cô lại lắc lắc cái chốt cửa trên tay.

Lúc này họ mới phát hiện ra cô gái này có gì đó không bình thường. Hai mắt không bình thường lắm - thiếu một chút gì đó. Họ nhìn nhau, im lặng thương lượng: Cô ta liệu có phải là người điên? Mắt không biết lảng tránh người khác, không hề sợ hãi, không biết trên dưới. Nếu đúng là người điên thì còn vị gì nữa. Anh đi tụt quần một con điên, thế chẳng phải là tự hạ thấp mình? Thế chẳng phải là sẽ để lại hậu họa cho mấy đời?

“Đặt nồi xuống!” Bồ Đào vừa nói, vừa xoay cái chốt cửa giữa hai lòng bàn tay. Phía sau lưng cô là cửa chính, chân cô đang giẫm trên bậc thềm cao nhất. Mấy cậu lính trông thấy đồng bọn bò trên tường chắn ngựa định tấn công cô từ phía sau lưng, vội vàng đưa mắt ra hiệu, bảo họ đừng có động. Bồ Đào lập tức nhận ra phía sau lưng mình có địch, nhanh chóng quay đầu lại nhìn, một tay cầm chặt cái chốt, một tay đánh chiếc chuông đồng bên cửa kêu lên. Đó là chuông chống phỉ, nhà nào cũng có, hễ bị thổ phỉ tấn công thì đánh.

Tiếng chuông làm trong thôn đổ ra mấy trăm người vác dụng cụ làm đồng. Lữ đoàn năm mươi tư vốn đã đóng quân ở đó cũng khoác vũ khí lên, dàn đội ngũ. Đội chỉ huy hỏi lính cảnh giới xem đã xảy ra việc gì, cảnh giới nổi cảnh giới chìm đều nói các con đường đều không người không ngựa, tất cả vẫn bình yên. Rất nhanh chóng có người báo cáo với đội chỉ huy về nguyên nhân đánh chuông, là vì một cái nồi sắt. Quan chỉ huy vừa buồn cười vừa bực, lôi mấy cậu lính bắt thỏ lấy nồi ra trói lại, ra vẻ giáo huấn vài câu trước mặt dân Sử Đồn, còn đưa roi da cho Bồ Đào và bà mợ Sử Lục, để họ tự đánh vài cái cho hả giận.

Lữ đoàn năm mươi tư ở Sử Đồn cả ngày mở tiệc mừng công, cũng không biết đi đánh đấm thắng trận ở những đâu. Hễ mừng công là thuê gánh kịch đến hát kịch, ban ngày hay ban đêm đều hát. Người ở năm mươi thôn đều đến xem kịch, trên phố còn rộn rã hơn cả các dịp lễ tết, tất cả các gian chế biến đều kéo bễ quạt gió kêu ù ù, mồ hôi của những người thợ làm rơi vào nồi mỡ rán hàng, bắn lách tách. Tôn Hoài Thanh rất say kịch hát, nhưng bận rộn không rời nổi gian chế biến, những người xem kịch đều thích ăn đồ điểm tâm. Ông nhào bột, làm mì nhiều đến mức cổ tay muốn rời ra.

Bồ Đào cũng thích xem kịch, nhưng công việc làm ăn của xưởng chế biến quá tấp nập, cô phải liên tục xay bột. Một con sông chảy qua mười thôn, trên sông có hai mươi giàn cối xay nước. Bơi ở trên sông mà nhìn, hai mươi chiếc bánh xe quạt gió cùng quay, xa gần đều kêu u u, ai nấy trong lòng đều nảy ra một cảm giác kì lạ. Bồ Đào giẫm cối xay mì cả ngày, hai chân xiêu vẹo đi ra khỏi nhà xay. Nước sông vẫn còn nắng, trên trời nắng đã nhạt nhòa. Cô nhổ một bãi nước bọt khan, muốn hát một câu gì đó. Bồ Đào là người không có tâm tư gì, nhưng đứng giữa cảnh sắc như thế, cô thật sự cũng muốn có chút tâm tư.

Bồ Đào bắt đầu có tâm tư vào một buổi sớm sau khi lập đông. Hôm đó trời vẫn sớm, Bồ Đào vừa nhóm lò lên. Nhị đại đã dậy, khoác áo bông đứng ngoài cửa chuồng ngắm gia súc. Lúc này có người gọi ở ngoài cửa. Giọng rất lễ phép, không giống như những cậu lính kia. Anh ta gọi: Ông ơi, mở cửa cho cháu với. Chắc anh ta nhìn từ trên tường chắn ngựa xuống thấy nhị đại. Tôn Hoài Thanh cũng không hỏi là ai, liền đi lên trên bậc, mở một một cánh cửa lớn ra. Bồ Đào nghe thấy cái giọng lễ phép đó nói: Muốn mượn ông cái cối dùng một tí.

Vào đi vào đi. Tôn nhị đại mời khách vào, nhắc anh ta cẩn thận bậc thềm.

Người đến là một chàng thanh niên chừng mười tám mười chín tuổi. Khuôn mặt dài, trắng, lông mày rất gọn, mắt rất trong. Anh mặc một chiếc áo dài màu đen, quấn chiếc khăn ca rô, lưng hơi gù. Tôn nhị đại nói: Cối xay ở trong lều ấy, có biết đẩy không? Chàng thanh niên khẽ cười, bảo đã từng đẩy rồi, nhưng nhiều năm rồi không đẩy. Vừa nói, anh ta vừa lấy từ trong túi áo dài ra một chiếc túi khăn tay. Bồ Đào đứng nhìn ở bên cạnh, nói với nhị đại, thày bảo anh ấy không phải làm bẩn tay nữa. Con đẩy cho. Chàng thanh niên bảo: Thế sao được? Ông cứ bảo em hướng dẫn con là được.

Bồ Đào đi tới, lấy chiếc túi khăn tay từ tay anh ta. Cô ước chừng có nửa cân mạch, xay xong rồi sảy vỏ, hấp được hai cái bánh đã là nhiều. Cô nói với nhị đại: Thày bảo anh ấy chờ một lúc, xay xong ngay thôi.

Cô vừa đi vào lều xay, Tôn Hoài Thanh liền đi vào theo, nói khẽ: Một tí mạch của nó, không đủ lọt kẽ cối. Ông ôm một vốc mạch từ một chiếc túi trong góc tường ra, tuôn vào miệng cối. Nhìn bàn cối bắt đầu xoay, ông nói: Hát kịch đúng là không bõ sức, hát một ngày một đêm mới kiếm được hai chiếc bánh không nhân. Bồ Đào nghĩ trong lòng, thảo nào anh ta không giống như những chàng trai cô đã gặp, hóa ra là người hát kịch. Sau đó chàng thanh niên ngày nào cũng đến mượn cối xay, Bồ Đào ngày nào cũng bỏ thêm vào số mạch của anh ta một nửa lúa mạch mới của nhà mình. Dần Bồ Đào cũng tìm hiểu được chàng thanh niên là người Khai Phong, học đàn từ bé, là người đánh đàn đầu tiên của đoàn kịch. Vì anh ta mắc bệnh lao phổi nên ông chủ mới để anh ta ăn một chút đồ khác, mỗi ngày đều cho anh ta thêm nửa cân tiểu mạch. Chàng thanh niên không bao giờ nói chuyện với Bồ Đào, Bồ Đào cũng không để ý đến anh ta, nhưng hai người lại nói chuyện rất rôm rả, câu nào cũng nói qua Tôn nhị đại.

Hôm đó Bồ Đào nói: “Thày ơi, thày đã hỏi xem anh ấy tên là gì?”

Chàng thanh niên đáp: “Thưa ông, cháu họ Chu, tên Mai”.

Bồ Đào lại nói: “Thày ơi, anh ấy còn hát kịch ở đây mấy ngày nữa?”

Chàng thanh niên đáp: “Chúng cháu sáng sớm ngày kia là đi rồi ông ạ. Đội ngũ ở đây cũng phải xuất quân đi đánh cộng sản rồi”.

Buổi tối Bồ Đào đến gian chế biến giúp việc, nhị đại bảo: “Cái thằng Chu Mai này số khổ, bệnh lao không nhẹ đâu”.

“Đúng là không nhẹ,” Bồ Đào nói, “nghe anh ấy nói chuyện dưới cổ cứ như kéo cái bễ nhỏ”.

“Gảy đàn cả ngày cũng hao sức lắm. Thế mới kiếm được hai cái bánh. Ngũ Hợp thôn mình còn kiếm được nhiều hơn nó”. Tôn nhị đại lại nói.

Bồ Đào biết Ngũ Hợp. Ngũ Hợp đã từng làm thuê cho Tôn nhị đại, vốn định để anh ta học làm bánh điểm tâm, làm xì dầu, nhưng không trị được cái miệng ăn vụng của anh ta nên thôi.

“Nó đúng là đứa ngoan. Thày nói thằng Chu Mai ấy. Nhưng con gái nhà nào mà gả cho thì thật không may, nó lấy gì ra mà nuôi vợ chứ? Hơn nữa cũng chẳng sống được lâu”.

Bồ Đào tay nhào bột tán bơ, trong lòng đầy tâm sự.

Ngày hôm sau, trong thôn có nhà lấy vợ cho con, nhân lúc gánh hát vẫn chưa đi liền thuê họ hát vài đoạn chúc tụng. Chú rể vốn là bắt trúng thăm phải đi lính, nhà vay được mấy chục đồng bạc tây, tìm một người đi thay, nên rước dâu lại càng đúng dịp. Cũng chả mua vôi quét tường, chỉ đắp ít bùn trộn trấu mới lên nhà động mới đào. Bồ Đào nghe thấy tiếng sáo liền ngồi không yên, vội vàng cho bột mì vừa xay vào túi, vác lên xe lừa, mau chóng từ ven sông về nhà, thay chiếc áo bông mới. Sau khi người Nhật đầu hàng, hàng Nhật vẫn cứ bán rất chạy ở chợ Sử Đồn. Cửa hàng của Tôn nhị đại nhập vải giả sa tanh sản xuất ở Nhật, nếu không cắt trước cho Bồ Đào một mảnh, chắc đã bị các cô các chị tranh mua hết. Chiếc áo bông vải giả sa tanh Bồ Đào may, nền hồng, hoa trắng, màu rực rỡ quá, cô mãi không muốn mặc. Giờ khoác lên người, chạy ra ngoài, lại chạy về, soi gương một lúc, trong lòng hết sức bắn khoăn. Mình là đàn bà góa chồng, mặc rực rỡ như thế này sợ thành trò cười cho thiên hạ. Nhưng Bồ Đào sợ ai mới được chứ? Cô vươn người, hất cằm, Bồ Đào đây là quả phụ phong lưu thì có sao? Lúc Thiết Não mới chết, tóc cô một bên ngắn một bên dài, trên phố có người chỉ vào cô bảo là “vợ của gian tế”, cô quát giữa phố: “Mày không phải là giống đểu thì ra đứng trước mặt tao đây! Dám gọi tao là vợ gian tế!”

Bồ Đào chạy đến nhà có đám rước dâu, nhìn thấy Chu Mai mặc một chiếc áo gi lê đỏ, ngồi kéo đàn trong sân. Anh nhìn Bồ Đào, rồi lập tức cúi đầu xuống. Nhưng Bồ Đào không buông tha, mắt vẫn giữ nguyên ở chỗ cũ, chờ anh ngẩng đầu lên nhìn cô lần nữa. Sắc mặt Chu Mai không trắng nữa, gò má như được tô phấn. Mặc dù không dám nhìn thẳng vào Bồ Đào, nhưng Bồ Đào biết anh kéo đàn chỉ để cho một mình cô nghe. Những sợi lông đuôi ngựa trắng dài trên cung đàn, rung động cùng một nhịp với mái tóc đen dài bóng của anh, một người vốn tính điềm đạm mà cũng có thể trở nên cuồng nhiệt.

Đến lúc động phòng, Bồ Đào chen trong đám đông cười nói xôn xao, chợt cảm thấy có hơi thở nhẹ nhàng yếu đuối thổi sát sau gáy. Bồ Đào không dám quay đầu lại, sợ làm anh giật mình. Hơi thở ấm áp của anh trên cố cô phảng phát mùi của anh. Là mùi thuốc đắng ngai ngái.

Chu Mai bỗng lên tiếng: “Em nhìn kìa, Bồ Đào, nhìn phía tường ấy!” Trong phòng cô dâu chú rể thắp mười mấy cây nến đỏ, tay anh kéo tay cô, hướng cô nhìn về bên phải.

Trong ánh nến, Bồ Đào nhìn thấy mầm mạch mọc ra trên tường. Đó là những hạt mạch còn sót lại trong thân mạch trộn lẫn vào bùn trát tường. Tất cả mọi người đều không nhìn thấy kì quan này, chỉ có Chu Mai và Bồ Đào nhìn thấy. Bồ Đào kéo mạnh tay Chu Mai một cái.

Hai người trước sau cách nhau chừng hai trăm bước, từ hạ lưu sông đi về phía trên. Chó trong thôn đều đã đến chỗ nhà động mới chầu vui. Cánh quạt gió trên sông kêu kẽo kẹt, Bồ Đào bước chậm lại, tâm tư xao động. Lúc cùng Thiết Não động phòng cô không hề có cảm giác giống như thế, ruột gan như muốn tan thành nước.

Chu Mai đuổi theo, thở như kéo bễ. Bồ Đào trong lòng thương thầm, hối hận là mình đã đi nhanh quá, đường lại toàn dốc. Gió trên sông thổi mạnh, mong đừng làm bệnh của anh lại phát. Dù trong lòng tràn đầy tình thương dịu dàng đối với anh, lời nói vẫn cứ thẳng tưng:

- Cũng chả gọi một tiếng! Gọi có phải là em dừng lại đợi anh rồi không?

Chu Mai mặt đỏ, môi tái mét. Đôi môi nhợt nhạt của anh khẽ cười, hệt như anh chàng Lương Sơn Bá.

Bồ Đào bắt đầu thấy bứt rứt trong người, có chỗ nào đó đang bị giày vò. Cô nói: “Làm thế nào đây?” Chu Mai hiểu cô chỉ điều gì, đáp lời: “Em nói xem làm thế nào, tùy em”.

“Anh đến nói với bố chồng em được không?”

“Anh nói gì được chứ?”

Bồ Đào thấy chẳng trông chờ được gì nữa, anh đã sợ đến mức thế rồi. Cô bảo: “Thế để em đi nói vậy”.

“Bồ Đào,” Chu Mai lại gần, đứng sát lại gần cô, đầu mũi họ chạm vào nhau. “Em theo anh, phải chịu khổ suốt đời thôi”.

“Em thích chịu khổ. Em vốn sinh ra đã là người chịu khổ”.

“Nhà chồng em đối với em rất tốt, đúng không?”

Bồ Đào không trả lời trực tiếp, bảo: “Thày em là người thế đó, nhìn thấy ghét. Anh sợ ông ấy. Em đi nói với ông ấy”.

Chu Mai ngắm người đàn bà góa trẻ da thịt nở nang, toàn thân tràn đầy nhựa sống, trong lòng rạo rực, đầu óc quay cuồng. Nhìn lại, hai cánh tay anh đã cuốn cô vào lòng.

Làn môi Bồ Đào căng lên, tê dại. Nhưng môi Chu Mai tìm mọi cách trốn, chỉ áp vào búi tóc, thùy tai cô. Anh thì thầm vào tai cô: “Bệnh của anh vẫn chưa khỏi, sợ lây sang em”.

Bồ Đào nghe xong, xót thương trỗi dậy trong lòng. Quay ngoắt lại, môi áp chặt vào môi anh, hôn rất sâu.

Hai người thở hổn hển, mặt áp mặt, ôm chặt lấy nhau.

Chẳng ai nói gì, loáng sau họ đã thấy mình nằm dưới đám rơm lúa mạch đã bị tời ra. Phòng xay tỏa mùi thơm của bột mì mới, bánh xe quạt gió thong thả kêu, cách một tiếng, lại cách một tiếng. Bồ Đào cảm thấy phía dưới mình có gì đó lạ, khẽ lấy tay sờ, nước nóng ấm từ người cô đã chảy ướt hết cả rơm bên dưới. Lần đầu tiên động phòng với Thiết Não sao lại khác lần này thế? Mẹ Thiết Não nhờ Mã Não chị Thiết Não nói cho cô một lượt về chuyện động phòng. Mã Não nghiêm mặt, hệt như thày đồ dạy học, hướng dẫn cô làm thế nào để tiện cho đàn ông cử động. Chị ta có nói đến thứ nước này, chị ta còn nói nếu cô có cảm giác, trong người sẽ chảy ra nước, nếu cô thích anh ta, anh ta chưa làm gì, nước đã tràn ra. Bồ Đào nghĩ, hóa ra đúng là như thế; cô và Chu Mai chỉ mới đứng nhìn nhau thôi, quần bông đã ướt rồi. Chu Mai cũng cảm nhận thấy được, sau khi xong việc, khò khè kéo bễ gió hỏi cô: Em đã ăn nho ¹³ bao giờ chưa?

“Chưa”.

“Biết vị thế nào không?”

“Không”.

“Em chính là một quả nho, chạm vào toàn là nước ngọt”.

Cô biết anh nói gì, đập tay lên mu bàn tay anh. Bàn tay đó đặt trên môi cô. Cô thích anh nói thêm vài câu như thế, nghe có hơi ngượng, nhưng làm cho người cô lại trỗi dậy cái cảm giác bứt rứt sung sướng đó.

Họ hẹn nhau sáng sớm hôm sau gặp nhau trên phố Sử Đồn, Bồ Đào dẫn Chu Mai đến nói với Tôn Hoài Thanh. Bồ Đào đã nghĩ hết những lời định nói, cả đêm nghĩ những lời mềm mỏng. Câu đầu tiên là: Thày ạ, thày cứ coi Bồ Đào như con gái đẻ vậy. Con gái không thể ở nhà mãi được, sẽ đến ngày phải gả chồng. Đi lấy chồng rồi, Bồ Đào vẫn về chăm sóc thày như thế, có bệnh có nạn, gọi bất cứ lúc nào Bồ Đào cũng về ngay.

Chỗ họ hẹn gặp là cổng trường tiểu học bên ngoài phố. Ăn sáng xong, ủ lại cho nhị đại trên lò, Bồ Đào liền đi luôn, chân giẫm lên lớp sương dày. Cô vác theo con dao chặt củi, định chặt một ít củi đun. Thực ra cô muốn tránh mặt nhị đại. Cô vung dao lên chặt từng nhát, con dao lắc mạnh làm những vết nẻ cóng mỗi năm để lại trên mu bàn tay nứt ra. Một lát, mấy vết nứt trên mu bàn tay đã ứa máu. Cô ép mình nhớ đến những chuyện nhà họ Tôn không phải với mình. Mẹ Thiết Não khắc nghiệt, chị Thiết Não khó tính, cô dằn lòng bắt mình giận họ. Trước đây động một tí là cô lại bực họ, chẳng hiểu sao giờ lại không thể bực nổi. Mặc cho cô vung mạnh con dao làm những vết nứt trên tay chảy máu, lòng cô vẫn không trỗi dậy được cảm giác bực tức với ai. Cô lại nghĩ về Thiết Não, anh ta làm khó cô bao nhiêu lần? Đến cô đi đường anh ta cũng lầm bầm với Mã Não: Cái thứ này ăn cho béo lắm vào, đi bộ cũng khó nhọc. Nhưng mà Thiết Não đã chết rồi. Lúc này cô vừa chặt cành cây làm củi vụn, vừa bực bội với chính mình, tính khí hàng ngày giờ đi đâu sạch rồi?

Chờ ở cổng trường tiểu học cho đến lúc mặt trời đã lên cao lắm rồi, vẫn không thấy Chu Mai. Cô bước vào trường, dám trẻ con đọc bài ngắt từng chữ từng chữ một, có cả giọng đọc tiếng nước ngoài, gióng lên quàng quạc như đám quạ nhỏ. Cô đi đến cái miếu Tây ở cạnh trường, các ni cô Tây đều chết sạch rồi, chỉ còn mấy ni cô Trung Quốc mà các ni cô Tây dạy. Bồ Đào biết không gọi là ni cô mà gọi là xơ. Cô tìm thấy một bà xơ trung tuổi, liền hỏi bà những người trong gánh hát đi đâu hết rồi. Gánh hát đã chạy hết từ nửa đêm hôm qua, bà xơ nói: Một viên quan ghẹo cô đầu trong gánh hát, bị anh kép dần cho một trận. Viên quan liền dẫn cả một đại đội đến dinh bắt cô đầu anh kép. Ông chủ đem hai người giấu đi, viên quan đòi ông sáng sớm hôm sau phải nộp người, nếu không nộp, sẽ trói cả gánh hát dẫn đi. Ông chủ liền dẫn mười mấy người chạy ngay trong đêm. Bồ Đào hỏi: Có thấy người đánh đàn không? Lúc họ chạy, không ai trông thấy, cũng không ai nghe thấy, bà xơ trả lời. Bồ Đào hỏi: “Xơ có biết họ đi dâu rồi không?”

Bà xơ đáp: “Làm sao mà biết được?”

Bà xơ thấy Bồ Đào buông thõng hai cánh tay đứng thừ ra ở đó, hồn cũng bay đi đâu mãi. Bà xơ biết Bồ Đào, từ nhỏ đã mang ô, mang giày mưa đến trường, cũng thường hay đến nhà thờ xem các xơ cầu nguyện. Bà cũng biết Thiết Não chồng Bồ Đào chết như thế nào. Nghĩ đến anh chàng đánh đàn bệnh lao trắng trẻo đẹp trai, bà đã hiểu hết. Xơ trở thành xơ chính là vì biết quá rõ trên đời chẳng qua cũng chỉ là mấy câu chuyện như thế, đám con trai con gái đều ở trong truyện, mà không biết rằng thực ra truyện đã được người xưa diễn chán rồi, xem chán rồi.

Bà xơ bảo Bồ Đào con người ai cũng có lúc không thể theo ý mình được, cô cũng nên nghĩ rộng ra, đừng trách anh ấy. Bồ Đào hỏi bà: “Anh ấy không để lại thứ gì ạ?”

Bà xơ đáp: “Để ta đi hỏi giúp cháu”.

Bà xơ hỏi những xơ khác, không ngờ cuối cùng cũng hỏi ra được. Ông già quét dọn lấy từ trong túi ra một chiếc hộp diêm Tây, bên trong có một chiếc nhẫn bạc. Ông già nói với Bồ Đào: “Thằng bé bảo tôi mang cho cô, bảo tôi đi từ tối. Tôi nghĩ cũng chỉ là cái nhẫn, đến vào lúc nửa đêm, lại không nghi tôi là lính, là phỉ?”

Bồ Đào cầm lấy chiếc nhẫn, nhún chân quay người chạy vụt đi. Đầu tiên cô chạy đến đường cái đi xuống Trịnh Châu, hỏi thăm một bà cụ bán trà và nước rửa mặt xem gánh hát đi về hướng nào. Bà cụ chỉ lắc đầu. Cô lại chạy tiếp hơn mười dặm, ¹⁴ đến ga tàu để hỏi thăm, mọi người đều bảo không thấy gánh hát nào.

Đến chiều, tóc Bồ Đào dính đầy bụi đất vàng, đi đến mức hai chiếc giày cũng rách cả. Lúc cô trở lại trường tiểu học, thì gặp ngay bà xơ trung tuổi và một bả xơ già đang kéo nước ở giếng. Bồ Đào đi vào giữa họ, kéo một mạch thùng nước từ dưới giếng sâu hơn ba mươi mét lên.

Bà xơ hỏi: “Cháu còn muốn hỏi gì nữa?”

Bồ Đào giờ mới ý thức được, cô quay lại đây đúng là còn muốn hỏi một điều gì đó.

“Nếu còn hỏi ta sẽ nói với cháu,” bà xơ hiền hòa nhìn Bồ Đào, “nếu cậu ấy có tình, cậu ấy sẽ trở về tìm cháu”.

Môi Bồ Đào khẽ run, cũng không nói một câu cảm ơn. Nhìn hai bà xơ đổ nước vào cái thùng gỗ rồi cùng xách về.

Ngân Não trở về vào lúc vật giá đang tăng từng ngày. Tên học của Ngân Não là Tôn Thiếu Tuấn, hơn cậu em trai thứ ba Thiết Não đúng một giáp, hơn cậu em thứ hai Đồng Não chín tuổi. Ngân Não xa nhà học trường quân đội từ năm mười sáu tuổi, anh ta từ miền Nam trở về, định đào ngũ. Tôn Hoài Thanh muốn anh ta quay trở lại, anh ta thấy ấm ức, bảo đánh không thắng người Nhật, suốt ngày đánh người Trung Quốc, anh ta chán lắm rồi. Nhưng cuối cùng vẫn không bật được lại với bố, đành phải trở về đội. Lúc này anh ta đã là trung úy, mang theo sáu cần vụ và cảnh vệ, còn có hai bà vợ, vợ cả và vợ lẽ, đi hai chiếc xe ngựa trở về Sử Đồn.

Ngân Não khác với hai cậu em. Anh ta thích phô trương, hay ra vẻ, thích thể hiện, vừa về đến phố Sử Đồn đã nào cô nào mợ chào hỏi không ngớt, thực ra đi xa bao nhiêu năm rồi, vai vế mọi người đều bị anh ta xưng hô sai gần hết. Anh ta mang về thuốc cuốn có bọc giấy kim loại, nước hoa đựng trong bình nhỏ có in hình các cô gái đẹp, một thùng giấy đầy kẹo, mọi người trong thôn đều kéo đến, trong sân không đủ chỗ ngồi liền leo lên tường chắn ngựa, đợi lính cần vụ của Ngân Não phát kẹo và thuốc lá cho. Không ít các chị giành được nước hoa, mở luôn nắp bình ra bôi lên, thơm đến mức hắt xì hơi cả loạt.

Đến tối ngày hôm sau, vẫn có từng đám người ở thôn bên cạnh đến sân nhà họ Tôn tụ tập. Họ đa phần đều là bạn chơi trò thi đái bậy với Ngân Não từ nhỏ, thấy Ngân Não không ra vẻ là quan, liền bắt đầu tếu táo thoải mái. Một người hỏi Ngân Não sao thăng quan nhanh thế, có phải là do đánh bọn quỷ lập được công. Ngân Não trả lời hẳn rồi, trên người có đến bốn năm chỗ hoa văn. Thế cho chúng tôi nhìn một tí có được không? Lúc này Ngân Não đang mặc áo ngắn vải thô, trước ngực chỉ có ba nút gài. Anh ta phanh áo ra, chỉ vào hai vết thương bị bắn ở trước và sau vai: Đây là vinh quang có được ở Thượng Hải. Lại chỉ vào cánh tay trái, đây là Từ Châu, đây là Vũ Hán.

Một người bảo: “Còn vẽ được cả bản đồ nữa cơ đấy”.

Một người khác hỏi: “Còn nữa không?”

“Còn nhưng không xem được”. Ngân Não chỉ vào đùi, lại liếc một cái về phía Bồ Đào khi đó đang ngồi dệt bông bên cạnh.

“Đều là do đánh bọn quỷ à? Súng của bọn quỷ thánh thật”.

“Cộng sản còn thánh hơn, nhát súng này suýt thì làm tôi tuyệt đường con cháu”. Ngân Não nói, rồi hướng về phía Bồ Đào nói to một câu: “Không phải, em dâu bỏ qua nhé!”

“Còn đánh nhau với cả cộng sản nữa cơ à?”

Mọi người bắt anh ta kể chuyện. Ngân Não mở mấy chai rượu cao lương, một mình cầm một chai tu, số người còn lại chuyền tay nhau mấy chai còn lại, anh một hớp tôi một hớp, một chốc đã thấy mắt ai nấy đều đỏ sọng vì rượu. Ngân Não một tay cầm chai rượu, một tay cầm tẩu thuốc, bốc phét về chuyện đánh nhau, thua trận cũng như thắng trận, đều được anh ta kể như sách. Uống thêm một lúc, đánh bọn quỷ hay đánh cộng sản mọi người cũng chẳng để ý nữa.

Bồ Đào ngồi bên cạnh kéo cho xe dệt kêu u u, trong lòng lấy làm lạ, sao ông anh lớn này lại khác Thiết Não, Đồng Não đến thế, cả cái sân động nhà to là thế cũng không đủ chứa giọng anh ta. Có ai đó hỏi nhỏ một câu: Sao anh lại lấy hai vợ? Anh ta đáp lớn: Một thì làm sao mà đủ dùng?

Đến ngày thứ ba, Ngân Não đi thăm nom hỏi han khắp nơi, xem nhà ai đào động có đào được chum chậu đời nhà Minh. Đi dạo trên phố, gặp được người bán đồ cổ đi rong, anh ta cũng vừa đỗ vừa đe mua lấy vài chiếc. Trên phố Sử Đồn cứ cách một ngày lại họp chợ một lần, cách một hai phiên chợ thế nào cũng có người vác đồ chôn theo mộ, chẳng biết giả hay thật, chờ người từ Lạc thành đến mua. Họ biết ai có khả năng là khách hàng, gặp Ngân Não đã đổi mặc áo dài thường dân, liền thì thụt xúm vào, kéo anh ta, ra hiệu, ý là muốn xem hàng thì theo tôi.

Đến tối, Tôn Hoài Thanh thấy cậu con trai cả xếp một đống bình lọ sứt mẻ trong sân, mặt sa sầm lại: “Có tiền đốt, sao không mua nhà đất”.

“Thày ơi, lần này thì thày sai rồi. Trước mắt, mua gì cũng được trừ nhà đất”. Ông con cả nói với bố, “con còn đang định khuyên thầy bán nhà bán đất đi đấy”.

“Bán đi rồi tao gặm cái đám bình lọ này của mày chắc?”

Ngân Não nói đến chuyện cộng sản chia ruộng chia đất ở đông bắc. Tôn Hoài Thanh nói: “Có chuyện gì lạ? Năm ba mấy bên An Huy làm kinh thế nào? Địa chủ đều bị đấu chết, đánh chạy, bây giờ mà chẳng xong rồi đấy thôi? Quân của cộng sản ở trong núi thiếu ăn, nên xuống tìm mấy địa chủ đấu tố, chia tí lương thực, có thế mà anh đã không trồng trọt không ở nhà nữa à? Lính Bát tao cũng không phải là chưa biết mặt nhé, có lúc họ thiếu tiền tiêu, còn viết giấy nợ vay hai trăm đồng bạc dương. Giấy nợ tao vẫn còn khóa chặt kia”.

“Lần này khác. Con ở bên ngoài mấy năm nay, chết hụt mấy lần rồi, chẳng tiến bộ được gì, chỉ học được mỗi cách xem vận số. Lão Tưởng ¹⁵ hết thời rồi”.

“Cứ cho nó hết. Tao làm ruộng buôn bán, ai đến thì nộp thuế cho người đó”.

“Bây giờ kẻ có tí chức quyền đều tham ô cả, có tí tiền đều đi buôn lậu cả. Tưởng Kinh Quốc bắn chết bấy nhiêu quan chỉ huy buôn lậu vàng, có chặn được đâu? Cái đầu mà còn, vẫn cứ buôn lậu. Đều có tay sau chuẩn bị chạy ra nước ngoài hết. Thế con mới khuyên thày đừng có mua nhà mua đất”.

Vừa mới ngủ, thì nghe thấy tiếng chó trong thôn sủa tướng lên, một lúc sau, có người đến gõ cửa nhà họ Tôn. Đám cảnh vệ bất ngờ chưa kịp hiểu ra chuyện gì, Tôn Hoài Thanh nói với họ: “Nghe theo tôi, không ai được tùy tiện hành động”. Ông khoác áo mang giày vào chạy ra sân trước hỏi xem ai gõ cửa. Người bên ngoài không đáp, vẫn cứ đập cửa. Tiếng đập cửa loạn xạ liên hồi, cứ đập vòng cửa mấy nhát rồi dừng một tí, lại đập mấy nhát. Tôn Hoài Thanh bỗng nhớ ra, lần trước lính Bát đến vay tiền ông, cũng đập cửa như thế. Ông hướng ra ngoài cửa nói: “Có phải là vay tiền không?”

Lần này người ngoài cửa lên tiếng: “Muốn mua ít lương thực, người đồng hương ạ”.

Nghe thấy giọng Hà Bắc, Tôn Hoài Thanh nghĩ bụng, thôi xem mạng Ngân Não có lớn không. Ông nói ra ngoài cửa: “Cứ chờ ở bên ngoài để tôi vác lên cho”. Rồi hét to với sân giữa và sân sau: “Không có chuyện gì đâu, không phải là thổ phỉ!” Người ngoài cửa lại nói: “Người đồng hương ơi, tôi mua nhiều, hay cứ để tôi tự xuống vác”.

“Trong nhà cũng không có bao nhiêu lương thực”. Tôn Hoài Thanh nói. Ông hối hận vô cùng, đáng ra không nên để Ngân Não phô trương, khoe giàu khắp nơi. Trong số những người đến nhà ông ôn chuyện với Ngân Não, có người ăn kẹo hút thuốc rồi nói chuyện đến tai lính Bát.

Bồ Đào từ sân giữa chạy ra, mặc chiếc quần lửng, hỏi: “Thày ơi, vác gì?”

Tôn Hoài Thanh nghĩ, cô con gái này hóa lại được việc. Ông lập tức nói với người bên ngoài trong sân có cô con dâu ít tuổi, vào sợ không tiện. Người bên ngoài nói, sẽ không làm phiền đến đàn bà con gái đâu. Tôn Hoài Thanh ngại không dám từ chối mãi, quay người lại hét: “Đều tránh cả đi, có khách đến”. Ông cho bốn lính Bát mình nhẹ như cái bóng vào trong sân trước, chỉ vào lều xay nói: “Bột mì đã xay chỉ có một trăm cân, xay ra để làm đồ điểm tâm cho cửa hàng. Còn lại đều là mạch, phải xay bây giờ, có kịp không?”

Đám lính Bát nói thế thì lấy trước một trăm cân bột mì vậy.

“Có vác mạch về không? Mang về qua chỗ nào mượn cái cối đẩy một lúc là được”. Tôn nhị đại nói vậy để thăm dò xem lính Bát có tất cả bao nhiêu người, trừ những người đã vào trong sân, bên ngoài liệu có còn bộ đội không.

“Mạch cũng được. Có bao nhiêu mạch?” Người dẫn đầu hỏi.

“Có vác nổi không? Đường còn xa phải không?”

“Chúng tôi vẫn còn người ở bên ngoài”.

“Sao không gọi cả vào? Nghỉ chân, uống ngụm nước!” Giọng Tôn Hoài Thanh rất lớn, người ở sân giữa cũng nghe thấy. E rằng hôm nay Ngân Não không cá chết thì cũng lưới rách. Đây là cái sân có ba lối vào. Phía cuối cùng là một dãy nhà hướng bắc, mặt đông mặt tây mỗi mặt có hai gian đối diện nhau nằm sát tường, trước đây Tôn Hoài Thanh và mẹ Thiết Não ở, giờ thuộc về Ngân Não và hai bà vợ. Sân giữa, sát vách núi có đào ba cái động, phía bên kia xây ba gian nhà, là nhà mới của Bồ Đào và Thiết Não. Ông biết lúc này Ngân Não đã ngầm phục ở sân giữa, tất cả đám cảnh vệ đã đặt súng lên bệ cửa sổ, miệng súng nhằm vào cửa sân giữa, chỉ cần cánh cửa đó mở ra, hai nòng súng của Ngân Não sẽ vang lên. Ông múc bột mì giúp hai cậu lính Bát, hai người lính khác cầm súng đứng ở cửa lều xay. Ông chỉ lo thủ hạ của Ngân Não nhỡ có thằng ngu nào nổ súng. Người của lính Bát nhiều hơn, chặn lấy cửa đánh từ từ, Ngân Não sẽ khó thoát vây. Ông cũng quan sát thấy, trên người lính Bát nhiều chỗ phồng lên, chắc là có lựu đạn. Chẳng cần nhiều, chỉ cần hai quả lựu đạn vứt vào trong sân, khả năng xảy ra rủi ro cho Ngân Não là rất lớn.

Đổ xong bột mì, lại vào trong kho để lấy lúa mạch. Kho có khóa, Tôn Hoài Thanh gỡ chìa khóa ở thắt lưng ra mới thấy ngón tay mình run bần bật, đánh rơi cả chùm chìa khóa lớn xuống đất. Phần lớn quãng thời gian hơn nửa cuộc đời đã trải qua, ông phải đối phó với binh lính, thổ phỉ, trộm cướp, những kẻ lươn lẹo, những mụ đàn bà chua ngoa, ông đối phó rất giỏi, mọi việc thường dễ như trở bàn tay. Lần này ông nghĩ trong lòng: Sợ không được rồi, lần này sợ không được rồi. Lúa mạch cũng chỉ có chín mươi cân, nét mặt lính Bát có vẻ không vui, nói: “Có một tí thế này thôi à?”

“Không biết là các anh đến, nếu không đã chuẩn bị trước rồi. Chính ủy Đinh của các anh đến vay tiền, thường mang giấy vay đến trước để tôi chuẩn bị cho ông ấy”.

Người ngoài cửa nói: “Chính ủy Đinh nào?” Giọng khách khí, nhưng hàm ý không hề khách khí; ý là ông đừng có làm thân.

Bốn người mỗi người vác một bao lương thực, chuẩn bị cáo từ. Tôn Hoài Thanh thấy nhẹ cả lòng, nhưng người lại bủn rủn. Bỗng nhiên người lính Bát Hà Bắc nói còn chưa trả tiền. Tôn Hoài Thanh vội vàng bảo họ chỉ cần lúc ăn mì nhớ đến ông là được. Ông lấy tay đặt lên bàn tay để trên bao lương thực của anh ta, để anh ta không lấy tiền ra nữa. Lính Bát nói thế thì cảm ơn quá. Tôn Hoài Thanh bảo nếu họ có việc gì thì cứ đến, có điều báo trước thì hơn, còn có thể nướng ít bánh cho họ ăn.

Họ vừa đóng cửa lại, đã thấy đám cảnh vệ và hậu cần đã lên bậc thềm hết cả, ở ngay sau lưng ông. Ngân Não đã vũ trang đầy mình, đang giương hai khẩu súng.

“Làm cái gì thế?!”

Ngân Não không để ý đến ông, nói với đám thuộc hạ: “Đuổi theo!”

Tôn Hoài Thanh chắn ở cửa: “Quay lại hết! Người ta không gây sự với các anh, các anh làm cái gì thế?! Anh tưởng người ta không biết các anh ở bên dưới chắc? Đấy là người ta nể mặt tôi”. Thấy Ngân Não do dự, ông nói tiếp: “Họ không động đến các anh, vì cớ gì chứ? Họ kiếm lương thực kiếm bạc tiêu cần đến tôi. Chính vì thế, mà hôm nay không động đến sợi lông chân nào của các anh”. Tôn Hoài Thanh hạ thấp giọng, nhưng mỗi chữ bật ra từ miệng đều rất rõ ràng. Ngân Não đứng đối diện với bố, giọng bố anh ta quất lên mặt anh ta đau rát.

Ngày hôm sau Ngân Não rời Sử Đồn sớm hơn so với dự định.

Người trong thành chạy đến phố Sử Đồn nói, lính Bát lần này ghê lắm, sắp sửa đánh chết sạch quân thủ bị trong thành. Không chết thì cũng sẽ đầu hàng hoặc khởi nghĩa. Lính Bát giờ gọi là giải phóng quân. Bồ Đào nghe cái tên đó cũng chẳng biết là “giải” cái gì “phóng” cái gì. Trên phố cũng nghe thấy tiếng pháo, đêm đến phía chân trời từng vệt lóe lên sáng đỏ. Cô hỏi một người thợ làm trong xưởng xem lại là đánh gì nữa đây?

Người thợ làm đáp là cũng không rõ. Anh ta nói: “Thôn mình chẳng phải là có cả trò đánh bậy. Thiết Não chồng cô chết có khi cũng là do đánh bậy. Giải phóng quân với cả Quốc dân đảng, cũng giống đánh bậy cả, đánh mấy chục năm. Chuyến này chắc là đánh cho ra tí sửu dần mão rồi đây”.

Cửa hàng nhà họ Tôn đông chật người trong thành, chen chúc chẳng còn lấy một khe hở nào, họ mua đồ điểm tâm, dược phẩm, rượu, thuốc lá. Đương nhiên cũng có kẻ chuồn vào mua thuốc phiện. Mọi người bảo: sắp hết đánh nhau rồi, sắp hết đánh nhau rồi. Bồ Đào phát hiện thấy có mấy người đi giầy nhầm; mỗi chiếc một màu, nếu không thì hai chiếc cùng một bên. Giá cả thay đổi từng ngày, Tôn Hoài Thanh bảo với những người khách trong thành, nếu mà lợn lớn nhanh như thế này thì tốt phải biết. Ông luôn tay xé giá vừa dán lên trên các mặt hàng, rồi lại dán giá mới viết lên, dân trong thành không có đủ tiền mặt, đành phải đem đồ trang sức, đồng hồ, quần áo bán cho tiệm cầm đồ. Bán xong lại đến mua đồ điểm tâm nhà họ Tôn để chống đói.

Mặt trời vừa lặn, Tôn Hoài Thanh liền sai thợ làm đóng cửa hàng, ông và Bồ Đào lập tức đem tiền bán hàng trong ngày đổi lấy bạc tây. Lúc đổi bạc tây, ông vô cùng cảnh giác, nhìn ngó trước sau xem có người đi theo không. Nếu không có ai đi theo, ông và Bồ Đào người đi trước người đi sau trở về cửa hàng.