32

Sau bữa ăn dưới bóng đêm, một tốp múa xuất hiện. Để giữ cho đầu óc được tỉnh táo, bà Hồng không uống chút rượu nào. Bà nhìn những vũ công vẻ thán phục và nhớ đến niềm khát khao đã thuộc về quá khứ của mình. Khi còn rất bé, bà ước mơ trong tương lai mình sẽ trở thành một diễn viên xiếc hoặc là nghệ sĩ nhạc kịch. Đó là một giấc mơ hai phần. Lúc bà nhìn thấy mình trên sân khấu đang khéo léo giữ nhiều chiếc đĩa sứ quay tròn trên đầu các que tre, từ từ đi xung quanh đồng thời giữ cho những chiếc đĩa quay tít và đã giữ cho một chiếc đĩa chao nghiêng suýt rơi xuống vào phút cuối cùng. Còn ở nhà hát nhạc kịch Bắc Kinh, bà lại là một nữ anh hùng chân chính đang chiến đấu với một kẻ thù mạnh hơn hàng ngàn lần trong cuộc mãi võ với gậy gộc tượng trưng cho ngọn giáo và thanh kiếm. Sau này, khi đã lớn tuổi hơn và những giấc mơ đã qua, bà hiểu ra rằng mình khát khao kiểm soát hoàn toàn những gì xảy ra xung quanh. Bây giờ, khi nhìn những vũ công đã hòa vào nhau thành một thân hình duy nhất có nhiều cánh tay, một chút cảm xúc ngày đó lại sống dậy trong bà. Thời thơ ấu của bà đã quay trở lại trong cái đêm châu Phi với bóng tối mù mịt, cái nóng hầm hập hơi nước, mùi của biển với tiếng sóng rì rào khe khẽ giữa khoảng tĩnh lặng.

Bà quan sát Nhã Như ngồi trên chiếc ghế vải bạt, hai mắt khép hờ, giữ thăng bằng cốc rượu vang trên đầu gối. Bà thầm nghĩ mình hầu như chẳng biết gì về những giấc mơ thời nhỏ của nó. Nhã Như không bao giờ cởi mở với bà. Hai người họ là chị em gần gũi thật đấy, nhưng không tới mức nó thổ lộ những giấc mơ với bà.

Tay phiên dịch người Trung Quốc giới thiệu các điệu vũ. Điều đó thật không cần thiết, bà nghĩ. Bà có thể thấy rõ rằng đó là những vũ điệu dân gian, bám rễ ăn sâu vào đời sống thường nhật hoặc đề cập đến những cuộc chạm trán tượng trưng với yêu quái hoặc với các vị thần tốt bụng. Các nghi lễ của con người thường có nguồn gốc giống nhau, không phụ thuộc vào màu da và đất nước. Dĩ nhiên là khí hậu cũng có ảnh hưởng: ở những nước xứ lạnh, người ta ăn mặc kín đáo khi nhảy múa. Nhưng khi nhập hồn, hoặc tìm kiếm mối liên hệ giữa thế giới người sống với thế giới người chết, giữa quá khứ và tương lai, người Trung Quốc và người châu Phi đều có quan niệm như nhau.

Bà vẫn đưa mắt nhìn quanh. Tổng thống Guebuza và những người cùng đi với ông đã biến mất. Trong lán trại chỉ còn các thành viên của đoàn Trung Quốc, cùng với các nhân viên phục vụ, đầu bếp và lực lượng an ninh lẩn khuất trong bóng tối. Nhiều người dường như đã chìm đắm giữa dòng suy nghĩ của mình trong khi mắt vẫn nhìn các vũ công. Một bước nhảy vĩ đại đang được chuẩn bị trong đêm châu Phi, bà thầm nghĩ. Và mình thì không cho rằng đó chính là con đường chúng ta cần phải đi. Không thể gửi tới đây bốn triệu nông dân nghèo của chúng ta, hoặc thậm chí còn nhiều hơn nữa, đến đất nước này mà không đè lên vai họ một gánh nặng.

Một phụ nữ bắt đầu cất tiếng hát. Phiên dịch viên nói đây là một khúc hát ru. Hồng Quế lắng nghe, giai điệu ấy cũng có thể dỗ ngủ được một đứa trẻ Trung Quốc. Ở những nước nghèo người phụ nữ địu con trên lưng để hai tay không vướng bận trong khi làm việc: cuốc đất ở châu Phi, cấy lúa mà nước ngập tới tận đầu gối ở Trung Quốc. Chính nhịp bước chân của mẹ ru những đứa trẻ ngon giấc.

Bà nhắm mắt lại và lắng nghe. Người phụ nữ kết thúc bài hát với một nốt ngân dài rồi đột nhiên buông xuống như một chiếc lông vũ. Buổi diễn kết thúc, khán giả vỗ tay hoan hô. Tiếng nói chuyện rì rầm nổi lên, những chiếc ghế được kéo sát lại gần nhau. Có người đứng lên, trở về lều của mình hoặc đến đứng bên cạnh đống lửa trại như thể chờ đợi một điều gì đó.

Nhã Như đến ngồi bên chị.

– Một buổi tối kỳ lạ, anh ta nói. Tự do và tĩnh lặng tuyệt đối. Em nghĩ mình chưa bao giờ sống xa những ồn ào của thành phố như thế này.

– Cũng gần giống văn phòng làm việc của cậu, bà Hồng nói. Tít cao trên những người dân bình thường, trên dòng xe cộ và tiếng ồn.

_ Không thể so sánh như vậy được. Ở đó em thấy như đang ở trên một chiếc máy bay. Đôi lúc em nghĩ tòa nhà của mình đang lơ lửng trong không trung. Còn ở đây em đang trên mặt đất. Trái đất giữ chặt em lại. Em rất thích có một ngôi nhà ở đất nước này, một căn biệt thự bên bãi biển, em có thể đi thẳng từ chỗ tắm buổi đêm lên giường ngủ.

– Điều này em chỉ cần hỏi là được. Một khu đất, một hàng rào, và người ta sẽ xây một ngôi nhà theo ý em.

– Có thể đến một lúc nào đó. Không phải là bây giờ.

Bà để ý thấy lúc này chỉ còn lại hai chị em họ với nhau. Những chiếc ghế xung quanh đã bỏ trống. Bà tự hỏi liệu có phải Nhã Như đã có chỉ thị để có thể nói chuyện riêng với chị gái?

– Chị có nhìn thấy người phụ nữ nhảy như một mụ phù thủy đang lên đồng đó không?

Hồng Quế nghĩ lại. Một vũ công với các động tác mạnh mẽ nhưng nhịp nhàng.

– Có, chị ta nhảy rất hoang dã và mạnh mẽ.

– Có người bảo em là chị ta bệnh nặng sắp chết.

– Sao lại chết?

– Một bệnh về máu. Không phải là AIDS, hình như họ nói về bệnh ung thư. Người ta còn bảo chị ta nhảy múa cũng là để có can đảm cho cuộc chiến này. Nhảy múa là cuộc đấu tranh sinh tồn của chị ta. Nó giữ cái chết lại.

– Dù gì thì chị ta cũng sẽ chết.

– Như một hòn đá, chứ không phải như một chiếc lông vũ.

Lại là một câu nói của Mao Chủ tịch, bà nghĩ. Có thể nó thường hay nghĩ đến Người cầm lái vĩ đại hơn là mình tưởng. Nó ý thức rằng mình thuộc vào lớp người ưu tú mới, cách xa với nhân dân mà nó tin rằng nó là người đại diện và bảo vệ.

– Cái giá cho tất cả là bao nhiêu? Bà hỏi.

– Trại nghỉ này? Chuyến đi này? Ý của chị là gì vậy?

– Di dời bốn triệu người Trung Quốc đến thung lũng châu Phi này. Và sau đó có thể là mười, hai mươi hoặc một trăm triệu nông dân nghèo khổ của chúng ta đến các nước khác ở lục địa này.

– Rất nhiều tiền nếu nhìn ngắn hạn. Nhìn lâu dài thì hoàn toàn không là gì cả.

– Chị đoán tất cả đã được chuẩn bị. Tiêu chí tuyển chọn, chuyên chở bằng một hạm đội tàu, nhà cửa đơn giản mà họ phải tự xây cất lấy, lương thực, thực phẩm, dụng cụ, cửa hàng, bệnh viện, trường học. Hợp đồng giữa hai Nhà nước đã được ký kết? Đổi lại, Mozambique nhận được gì? Chúng ta nhận được gì, ngoài cái quyền được loại đi một số lượng nông dân nghèo sang một đất nước nghèo khác? Chuyện gì sẽ xảy ra khi cuộc di dân khổng lồ này là một sai lầm? Còn có điều gì mà chị còn chưa biết? Điều gì ẩn sau dự án này, ngoài việc người ta loại bỏ được một vấn đề có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát của Trung Quốc? Em sẽ làm gì với hàng triệu dân Trung Quốc khác đến một lúc nào đó sẽ nổi loạn chống lại chế độ hiện hành này?

– Em muốn chị nhìn vấn đề này bằng chính đôi mắt của chị. Sử dụng lý trí của mình và chị sẽ hiểu ra sự cần thiết là phải di dân đến thung lũng sông Zambezi. Đồng bào chúng ta ở đây sẽ sản xuất ra thừa hàng hóa để có thể xuất khẩu được.

– Theo lời em mô tả, người ta cứ tưởng rằng chúng ta đang làm một việc tốt cho đất nước này khi kéo những người nông dân nghèo của mình đến đây. Chị cho rằng chúng ta chỉ đơn giản là lại đi theo vết xe mà những tên đế quốc cũ đã đi. Các vùng thuộc địa phụ thuộc vào chúng ta còn lợi nhuận thì chúng ta hưởng. Một thị trường mới cho hàng hóa của chúng ta, một phương thức vĩnh cửu hóa chủ nghĩa tư bản. Vậy đấy, Nhã Như, đó là sự thật ẩn sau tất cả những lời lẽ hay ho của em. Chị biết, chúng ta đã xây dựng một bộ tài chính mới cho Mozambique và gọi đó là quà tặng, nhưng chị thì cho rằng đó là tiền bôi trơn. Chị cũng nghe nói những cai thợ người Trung Quốc đã đánh công nhân bản xứ, một khi họ không chịu khó làm việc. Đương nhiên những hành động như vậy được giữ kín. Nhưng chị thấy xấu hổ vì chuyện đó. Và sợ nữa. Ở châu Phi, chúng ta đang dần chế ngự hết nước này đến nước khác nhằm phục vụ sự phát triển của riêng mình. Chị không tin em, Nhã Như.

– Chị già đi rồi đấy, chị Quế. Và giống như mọi người già khác, chị cũng sợ hãi trước những cái mới. Chị nhìn chỗ nào cũng thấy toàn những âm mưu chống lại những lý tưởng cũ. Chị nghĩ mình là người gìn giữ sự thật, nhưng thực tế thì chị bắt đầu trở thành thứ mà chị e ngại nhất: một người bảo thủ, một kẻ phản động.

Hồng Quế nhoài người về phía trước giáng vào mặt cậu em trai một cái tát. Nhã Như giật mình, sửng sốt nhìn chị gái.

– Bây giờ chị đã đi quá xa rồi đấy. Tôi không để chị làm nhục tôi đâu. Chúng ta có thể tranh luận với nhau, có thể không nhất trí với nhau. Nhưng không được đánh tôi.

Nhã Như đứng dậy không nói lời nào rồi biến mất vào đêm tối. Hình như không có ai để ý thấy việc này. Hồng Quế thấy hối hận. Lẽ ra bà phải kiên nhẫn hơn và tìm cách giải thích cho Nhã Như thấy cậu ta đã lầm lẫn.

Nhã Như không quay trở lại. Bà đi về lều của mình. Ngọn đèn dầu hỏa treo ở bên ngoài dưới mái lều tỏa sáng một vùng. Màn chống muỗi đã được buông xuống, giường chiếu đã được chuẩn bị sẵn.

Bà Hồng ngồi xuống trước lều. Đêm oi bức. Lều của Nhã Như vẫn bỏ trống. Bà biết đứa em trai của mình sẽ trả thù cú bạt tai. Nhưng chính điều đó lại không làm cho bà lo sợ. Nó giận vì bị chị đánh, điều đó bà có thể hiểu được. Bà sẽ xin lỗi nó ngay khi gặp mặt.

Căn lều của bà nằm hơi tách biệt ra một chút. Những âm thanh của thiên nhiên bao quanh bà. Cơn gió nhẹ mang theo mùi muối, cát ẩm và một mùi gì đó rất khó tả.

Bà thả mình theo dòng suy nghĩ. Mao Chủ tịch từng nói rằng trong chính trị mỗi một khuynh hướng lại ẩn giấu một khuynh hướng khác. Rằng ở sau cái mà người ta có thể nhìn thấy thì lại có một cái khác đang hình thành. Cuộc nổi dậy vào ngày hôm nay hay mười nghìn năm nữa thì cũng đều chính đáng. Lịch sử của đất nước Trung Hoa cổ xưa, cùng với hàng ngàn năm nhục nhã, áp bức đẫm máu, mồ hôi và nỗ lực đã rèn giũa nên sức mạnh cách mạng tương lai. Quyền lực tàn bạo của các lãnh chúa phong kiến đã dẫn đến sự suy tàn và nghèo đói không kể xiết ở Trung Quốc. Nhưng trong nỗi thống khổ ấy đồng thời cũng xuất hiện sức mạnh nuôi dưỡng nhiều cuộc chiến tranh và các phong trào nông dân không bao giờ hoàn toàn bị dập tắt. Cuộc đối đầu kéo dài hàng trăm năm. Nhà nước của bọn quan lại và của các triều đại vua chúa đã phải rút vào một thành trì được cho là không thể đánh chiếm. Nhưng sự bình lặng không bao giờ trở lại, cuộc nổi dậy tiếp tục, và cuối cùng thời cơ cũng chín muồi, các thủ lĩnh nông dân đã vĩnh viễn tống cổ bọn lãnh chúa phong kiến ra khỏi đất đai tài sản của chúng và hoàn thành cuộc giải phóng nhân dân.

Mao Trạch Đông đã biết sẽ có nguy cơ gì. Ngay trong ngày tuyên ngôn sự ra đời của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trên quảng trường Thiên An Môn năm 1949, ông đã tập hợp những đồng chí thân cận nhất của mình và nói rằng Nhà nước mới được thành lập vài giờ nhưng các lực lượng chống đối đã bắt đầu hình thành.

“Ai tin rằng, trong thời đại của chủ nghĩa cộng sản, sẽ không còn xuất hiện hàng ngũ quan lại, thì người đó hoàn toàn không hiểu gì cả,” ông đã nói như vậy. Và nhiều sự kiện sau này đã cho thấy là ông đúng. Trong lúc chờ đợi sự đăng quang của một con người mới, đoạn tuyệt hoàn toàn với những giá trị thừa hưởng từ quá khứ, người ta vẫn sẽ luôn thấy có những nhóm cá nhân tìm cách chiếm đoạt các đặc quyền.

Mao Trạch Đông đã cảnh báo trước sự phát triển ở Liên Xô. Vì lúc bấy giờ Trung Quốc còn hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của người anh lớn này, nên ông đã cẩn trọng bày tỏ ý kiến: “Con người hoàn toàn không cần phải ác độc. Cuối cùng rồi họ cũng sẽ tìm được đặc quyền cho mình. Tầng lớp quan lại Trung Hoa không chết. Nếu chúng ta không cảnh giác, sẽ có một ngày họ đứng trước chúng ta với những lá cờ đỏ trong tay.”

Hồng Quế đã cảm thấy bất lực khi tát Nhã Như. Bây giờ bà nhận thấy việc đó đã qua. Điều quan trọng nhất đối với bà là tiếp tục suy nghĩ làm thế nào để có thể góp phần xây dựng một cuộc thảo luận nghiêm túc trong Đảng về vấn đề hậu quả của đường lối mới. Trong thâm tâm bà phản đối điều mà ngày hôm nay bà đã được chứng kiến, phản đối hình ảnh tương lai mà Nhã Như dựng lên trước mắt bà. Chỉ cần ý thức được sự bất bình rõ ràng ngày càng tăng ở các vùng nông thôn Trung Quốc là có thể hiểu được rằng cần phải hành động. Nhưng không phải như thế này, không phải bằng cách đày hàng triệu nông dân sang châu Phi.

Bà đã nói với Mã Lý về chín mươi ngàn vụ lộn xộn. Chín mươi ngàn! Bà nhẩm tính trong đầu sẽ là bao nhiêu vụ một ngày. Hai đến ba trăm vụ, và chiều hướng còn tăng lên. Sự bất bình ngày càng tăng không chỉ do chênh lệch thu nhập trong các tầng lớp dân cư. Nó cũng không chỉ do vấn đề trường học, y tế, mà còn do những nhóm tội phạm hoành hành ở các làng mạc, bắt cóc phụ nữ, ép họ làm gái mại dâm, buộc họ làm nô lệ cho các lò gạch, các nhà máy phải tiếp xúc với hóa chất độc hại. Người ta bất bình với những kẻ, thường được sự hỗ trợ của các quan chức địa phương xua đuổi nông dân ra khỏi đất đai của họ rồi trục lợi khi giá đất tăng lên do nhu cầu xây dựng căn hộ cho các thành phố không ngừng tăng. Qua nhiều chuyến đi về vùng nông thôn, bà cũng đã nhận thấy những hậu quả mà phát triển kinh tế thị trường tự do gây ra cho môi trường: các dòng sông bị ô nhiễm, cạn kiệt dần. Để cứu vãn được chúng, nếu như còn có khả năng, sẽ phải tốn một khoản tiền khổng lồ.

Bà đã nhiều lần công khai nổi giận phản đối các công chức Nhà nước có trách nhiệm ngăn ngừa những sai phạm này nhưng lại bán mình để lấy những khoản tiền bôi trơn.

Nhã Như cũng dính líu vào đó, bà nghĩ. Mình không bao giờ được phép quên điều này.

Hồng Quế ngủ chập chờn, thường xuyên thức giấc. Những tiếng động lạ trong bóng tối thâm nhập những giấc mơ của bà, kéo bà lên bề mặt. Lúc mặt trời nhô lên phía chân trời, bà đã thức dậy và mặc xong quần áo.

Nhã Như bất ngờ đứng trước bà. Anh ta cười nói.

– Cả hai chúng ta đều thức dậy sớm. Không ai trong chị em mình có đủ kiên nhẫn ngủ quá nhu cầu tối thiểu.

– Chị xin lỗi vì đã tát em.

Nhã Như nhún vai và chỉ vào chiếc xe Jeep sơn xanh đậu trên đường gần khu lều.

– Chiếc xe đó dành cho chị, anh ta nói. Tài xế sẽ đưa chị đến một nơi cách chỗ này khoảng vài dặm. Ở đó chị sẽ được xem một cảnh tượng đặc sắc diễn ra vào buổi rạng đông bên một hố nước: trong một lúc, những con dã thú và con mồi sẽ kết thân với nhau, chỉ trong thời gian uống nước.

Người tài xế da đen đứng bên cạnh chiếc ô tô.

– Anh ta tên là Arturo, Nhã Như nói. Một tài xế mà chị có thể tin tưởng được, anh ta biết nói tiếng Anh.

– Cảm ơn sự quan tâm của em, bà nói, nhưng chúng ta cần nói chuyện với nhau.

Nhã Như sốt ruột lảng tránh như muốn gạt bỏ sang một bên câu nói cuối cùng của chị mình.

– Chuyện trò hãy gác lại sau. Bình minh châu Phi rất ngắn ngủi. Cà phê và bữa ăn sáng ở trong giỏ.

Hồng Quế có cảm giác Nhã Như muốn tìm một con đường hòa giải. Việc xảy ra vào tối hôm qua không nên tồn tại giữa hai người nữa. Bà đi đến ô tô, chào người lái xe, một người đàn ông gầy gò, trạc tuổi trung niên, rồi chui vào xe, ngồi ở hàng ghế sau. Con đường chạy ngoằn ngoèo giữa các bụi cây lúp xúp gần như không lớn hơn một vệt hằn trên mặt đất khô. Bà để ý tránh những cành gai góc quệt vào sườn chiếc xe trống hoác.

Khi họ đến nơi, Arturo cho xe đỗ lại trên một gò nhô cao phía trên hố nước và đưa cho bà một chiếc ống nhòm. Bên hố nước là đám linh cẩu và vài con trâu rừng đang uống nước. Arturo chỉ cho bà một đàn voi. Những con vật khổng lồ màu xám đang đủng đỉnh đi đến bên hố nước như thể chúng từ mặt trời đến.

Hẳn đây phải là sự khởi thủy của thời gian, bà nghĩ. Ở đây những con thú đã đến và đi trong hàng dài vô tận của nhiều thế hệ.

Arturo đưa cho bà một cốc cà phê mà không nói gì. Những con voi đến gần hơn, bụi tung mù mịt xung quanh thân hình to lớn của chúng.

Rồi sự tĩnh lặng nổ tung.

Arturo là người chết trước tiên. Viên đạn bắn trúng vào thái dương, xé rách một nửa khuôn mặt anh ta. Hồng Quế chưa kịp hiểu chuyện gì đã xảy ra thì cũng bị trúng một viên đạn vào quai hàm, viên đạn chệch xuống phía dưới phá nát cột sống. Những tiếng nổ khô khốc làm cho những con thú ngẩng đầu lên trong chốc lát và lắng nghe. Rồi sau đó chúng lại cúi đầu xuống, tiếp tục uống nước.

Nhã Như và Lưu Sinh đến bên chiếc xe Jeep, cùng hợp sức đẩy nó xuống sườn dốc. Lưu Sinh tưới một can xăng lên chiếc xe. Hắn bước sang một bên, quẹt diêm rồi vứt vào chiếc xe, nó cháy bùng lên. Đám thú bỏ chạy tán loạn.

Nhã Như đợi ở cạnh chiếc xe Jeep của mình. Gã vệ sĩ bước vào xe chuẩn bị nổ máy. Nhã Như nhẹ nhàng tiến lại phía sau Lưu Sinh, giáng mạnh thanh sắt vào gáy gã. Anh ta nện liên tục cho tới khi Lưu Sinh không cựa quậy nữa. Sau đó Nhã Như đẩy xác gã vệ sĩ vào đống lửa vẫn còn đang cháy rừng rực.

Nhã Như phóng xe vào rừng và chờ đợi. Nửa tiếng sau anh ta quay về trại báo động cho mọi người biết ở chỗ hố nước đã xảy ra một vụ tai nạn ô tô, chiếc xe Jeep phóng chồm lên cạnh một tảng đá, lăn xuống dốc rồi bốc cháy. Chị gái của anh ta và người lái xe bị chết cháy. Lưu Sinh tìm cách cứu họ cũng bị chết trong đám cháy.

Tất cả những người nhìn thấy Nhã Như ngày hôm ấy kể lại rằng Nhã Như đã bị sốc như thế nào. Nhưng đồng thời họ cũng lấy làm ngạc nhiên về khả năng tự chủ của anh ta. Anh ta không cho phép nỗi bất hạnh này làm cản trở đến công việc quan trọng của họ. Bộ trưởng Thương mại Kế bày tỏ lời chia buồn với Nhã Như và cuộc đàm phán vẫn được tiến hành theo kế hoạch.

Những xác chết đựng trong các túi ni lông màu đen được chuyển đi và được thiêu ở Harare. Báo chí ở Mozambique và cả ở Zimbabwe hoàn toàn không đăng tải sự kiện này. Gia đình Arturo sống ở thành phố Xai Xai, sâu dưới miền Nam Mozambique, sau cái chết của anh ta, đã nhận được khoản tiền trợ cấp suốt đời, tạo điều kiện cho sáu đứa con của anh ta được học hành, và vợ anh ta, chị Emilda, nhận được một ngôi nhà mới và một chiếc xe ô tô.

Nhã Như cùng đoàn đại biểu trở về Bắc Kinh đem theo hai bình tro. Vào buổi tối đầu tiên ở Bắc Kinh, anh ta bước ra sân thượng nằm cao trên thành phố và tung những nắm tro vào bóng tối.

Đôi khi anh ta cảm thấy thiếu người chị gái của mình cũng như những tranh luận giữa họ. Đồng thời anh ta biết rằng điều mình đã làm là tuyệt đối cần thiết.

Mã Lý âm thầm khóc bạn, đầy sợ hãi. Trong thâm tâm, bà không tin vào vụ tai nạn ô tô.