11

Đêm họ ngủ trên cầu tàu, vì Sáng không nghĩ ra còn chỗ nào tốt hơn. Con chó nằm canh họ và gầm gừ khi có những bước chân rón rén lại gần. Nhưng sáng hôm sau khi thức dậy, có kẻ nào đó đã lấy cắp của họ chiếc bình đựng nước. Sáng tức giận tìm quanh. Người nghèo ăn cắp của người nghèo, anh nghĩ. Thậm chí cả chiếc bình đựng nước trống rỗng, cũ kỹ cũng khơi dậy lòng thèm muốn ở kẻ không có gì.

– Con chó đáng yêu, nhưng không phải là con chó giữ nhà tốt, Sáng nói.

– Chúng ta làm gì bây giờ? Vũ hỏi.

– Chúng ta tìm việc làm. Sáng nói.

– Anh đói! Quốc Sĩ nói.

Sáng lắc đầu. Quốc Sĩ cũng biết rõ như anh, họ hoàn toàn không còn gì để ăn.

– Chúng ta không thể ăn cắp, Sáng nói. Làm vậy chúng ta có thể bị chặt đầu cắm cọc ở ngã tư đường. Trước hết chúng ta phải có việc làm, sau đó mới kiếm được cái ăn.

Anh đi cùng với Quốc Sĩ và Vũ đến chỗ những người khuân vác. Con chó chạy theo sau. Sáng quan sát những người đàn ông đứng bên cầu tàu ra lệnh một lúc. Cuối cùng Sáng cũng quyết định đi đến bên một người đàn ông thấp béo không đánh đập phu khuân vác, ngay cả khi họ có đi lại chậm chạp một chút.

– Chúng tôi là ba anh em, Sáng nói với ông ta. Chúng tôi có thể khuân vác được.

Người đàn ông tức giận nhìn Sáng trong lúc vẫn giám sát đám phu khuân vác đi từ khoang hầm tàu ra.

– Bọn tá điền các người định làm gì ở Quảng Châu, ông ta thét to. Vì sao chúng mày lại tới đây? Có hàng ngàn tá điền ăn mày đến xin việc. Tao đã có quá đủ rồi. Hãy xéo đi và đừng quấy rầy tao nữa.

Ba anh em họ lại tiếp tục đi dọc bến tàu và các cầu chuyển hàng. Nhưng ở chỗ nào cũng chỉ nhận được câu trả lời giống nhau. Chẳng ai muốn nhận họ vào làm.

Hôm ấy họ chỉ ăn những chỗ rau thừa bẩn thỉu bị người ta quăng bỏ trên mặt đường ngay gần chợ. Họ uống nước ở một vòi nước công cộng, nơi những con người đói khát bu quanh. Đêm đến anh em họ lại ôm nhau nằm còng queo trên cây cầu. Sáng không thể nào ngủ được. Anh ấn mạnh nắm tay lên vùng dạ dày để xua đuổi cảm giác gặm nhấm của cái đói. Anh nhớ tới bầy bươm bướm mà anh đã lọt vào trong đó. Dường như tất cả những con bướm đó đã chui vào người anh, cào xé lòng ruột anh với những đôi cánh mài sắc của chúng.

Hai ngày nữa lại trôi qua mà không tìm thấy được người nào nói với họ rằng những cái lưng của các cậu dùng được đấy. Ngày thứ hai đã kết thúc, Sáng biết họ sẽ không thể nào trụ tiếp được nữa. Chẳng còn gì để ăn kể từ khi kiếm được những cọng rau thừa bị xéo nát trên đường. Bây giờ họ chỉ sống nhờ vào nước lã. Vũ bị sốt, nằm dưới bóng râm của chồng thùng phuy và run lên cầm cập.

Lúc mặt trời lặn, Sáng đã có quyết định của mình. Cần phải có cái gì đó để ăn, nếu không họ sẽ chết mất. Anh dẫn hai người anh em và con chó đến một bãi trống, nơi những con người đói khổ đang ngồi bên đống lửa và ăn những gì vớ được.

Lúc này Sáng hiểu ra vì sao mẹ lại đưa con chó này đến cho các con của bà. Anh đập vỡ đầu con chó bằng một cục đá to. Những người ở bên đống lửa gần đấy lại gần chỗ họ. Trên những khuôn mặt gầy gò của họ chỉ còn dính lại lớp da. Sáng mượn con dao của một ông lão, làm thịt con chó, thái ra thành từng khúc rồi thả vào nồi nấu. Mọi người ai cũng đói đến mức không còn chờ được tới khi thịt chín. Sáng chia đều cho những người có mặt.

Ăn xong, họ lăn ra ngủ trên nền đất. Chỉ còn một mình Sáng ngồi lại, chăm chăm nhìn vào ngọn lửa. Ngày mai sẽ không còn con chó nào nữa để ăn thịt.

Anh lại nhìn thấy cha mẹ mình đã treo cổ trên cây vào cái buổi sáng ấy như thế nào. Bây giờ, cần cổ của chính anh còn cách xa cành cây và sợi dây thừng bao xa? Anh không biết.

Bỗng nhiên anh có cảm giác có ai đó đang quan sát mình. Anh nheo mắt nhìn vào đêm tối. Quả là có người đứng ở đó. Lòng trắng trong đôi mắt của người đó lóng lánh trong bóng tối. Anh ta bước đến bên đống lửa. Người thanh niên này nhiều tuổi hơn Sáng một chút, nhưng không quá chênh lệch. Anh ta cười. Sáng nghĩ, hẳn anh ta phải là một trong những con người hạnh phúc kia, không bị đói mãn kiếp như anh.

– Tôi họ Di. Tôi nhìn thấy các anh đã ăn thịt một con chó như thế nào.

Sáng không trả lời. Anh chờ đợi. Có gì đó ở người đàn ông này làm cho anh thiếu tin tưởng.

– Tôi là Di Quán Hào. Còn anh là ai?

Sáng lo ngại nhìn quanh.

– Tôi bước vào mảnh đất của nhà anh à?

Di cười.

– Hoàn toàn không. Tôi chỉ muốn biết anh là ai thôi. Tò mò là một tính cách của con người. Ai không ham biết thì khó mà mong đợi có được một đời sống tốt.

– Tôi là Vương Sáng.

– Anh từ đâu đến?

Sáng không quen bị người ta hỏi. Anh bỗng thấy nghi ngờ. Có thể người thanh niên họ Di này là một trong những người được cử ra, có quyền chất vấn và trừng phạt người khác. Có lẽ anh và hai người anh em đã vi phạm những quy định vô hình luôn bủa vây người nghèo.

Sáng do dự hất đầu về một hướng trong bóng tối:

– Từ nơi đó. Anh em chúng tôi phải đi mất nhiều ngày đêm, vượt qua hai con sông lớn.

– Có anh có em thì tốt quá. Thế các anh làm gì ở đây?

– Chúng tôi tìm việc làm. Nhưng vẫn chưa tìm được.

– Điều này thì khó đấy. Rất khó. Ai cũng bị thành phố lôi kéo như ruồi thấy mật ong đổ. Để tìm được kế sinh nhai cũng không dễ gì.

Sáng đã có sẵn câu hỏi trên môi nhưng anh quyết định nuốt nó xuống. Di như nhìn thấu gan ruột anh.

– Anh có muốn biết tôi sống bằng cái gì, tại sao tôi không bị ăn đói mặc rách không?

– Tôi không muốn tò mò về những người ở trên tôi.

– Điều này đâu có làm phiền tôi. Cha tôi có một số thuyền tam bản, một đội thương thuyền nhỏ chạy ngược, xuôi trên các con sông ở đây. Khi ông ấy qua đời, một người anh em và tôi đã tiếp nhận công việc buôn bán này. Em trai thứ ba và thứ tư của tôi đã di cư sang một nước ở bờ biển bên kia, sang Mỹ. Ở đó họ làm nên cơ nghiệp bằng nghề giặt quần áo bẩn cho những người đàn ông da trắng. Mỹ quả là một đất nước độc đáo. Thử hỏi có ở nơi nào người ta có thể trở nên giàu có từ những thứ bẩn thỉu?

– Tôi cũng tính đến việc đi đến nước đó, Sáng nói.

Di nhìn Sáng vẻ dò xét.

– Để làm được việc đó thì cần phải có tiền. Chẳng có ai chở không cho mình vượt qua đại dương đâu. Bây giờ thì tôi chúc anh ngủ ngon. Tôi hy vọng các anh sẽ tìm được việc làm.

Di hơi cúi người xuống rồi biến vào đêm tối. Sáng nằm xuống và thầm hỏi liệu có phải mình đã tưởng tượng ra cuộc chuyện trò này không. Có lẽ anh đã nói chuyện với chính cái bóng của mình? Mơ rằng đó là một người khác?

Ba anh em họ tiếp tục công cuộc tìm kiếm việc làm và miếng ăn đầy vô vọng trong cái thành phố lúc nhúc những người là người này. Sáng không buộc khăn vào với hai người anh em nữa. Anh thấy mình giống như một con thú với hai chàng thanh niên luôn áp sát vào mình trong đám người đông đúc.

Họ tìm việc làm ở bến cảng, trong các ngõ hẻm. Sáng nhắc hai người phải đi đứng cho thẳng người, khi đứng trước một trong những nhân vật quan trọng, có thể ban phát cho họ công ăn việc làm.

– Chúng ta phải tỏ ra là những người khỏe mạnh, Sáng nói. Không ai giao việc cho một người không có sức khỏe.

Họ ăn những thứ mà người khác vứt bỏ. Khi họ phải tranh giành vài cục xương với mấy con chó, Sáng thấy như thể họ đã dần dần biến thành thú vật. Mẹ Sáng đã có lần kể cho anh một câu chuyện cổ tích về một thanh niên đã biến thành một con thú không có tay, mà chỉ có bốn chân và đuôi, vì anh ta lười biếng không chịu làm lụng. Nhưng anh em Sáng thì không có việc gì để làm, bị biến thành thú vật không phải vì lười biếng.

Họ vẫn ngủ trên cầu tàu trong cái nóng oi ả. Đôi khi có những cơn mưa nặng hạt từ biển kéo vào, đổ ập xuống thành phố. Họ phải tìm chỗ trú mưa dưới gầm cầu, chui vào giữa những xà gỗ ẩm ướt nhưng cuối cùng vẫn ướt như chuột lột. Sáng nhận ra Quốc Sĩ và Vũ đang dần tuyệt vọng. Niềm ham sống của họ mỗi ngày một ít đi, cùng với cái đói, gió mưa, cái cảm giác không ai đoái hoài đến mình, không ai cần mình.

Một tối, Sáng để ý thấy Vũ ngồi xổm, gập người xuống, miệng lầm rầm cầu xin các vị thần thánh mà cha mẹ họ đã tôn thờ. Việc làm của Vũ khiến Sáng phẫn nộ trong giây lát. Những vị thần của cha mẹ chưa bao giờ giúp gì được cho họ, kể cả trước kia lẫn bây giờ. Nhưng Sáng không nói gì. Nếu như Vũ tìm thấy niềm an ủi trong lời cầu nguyện của nó, thì anh đâu có quyền tước đi.

Càng ngày Sáng càng thấy Quảng Châu là một miền đất khủng khiếp. Sáng sáng, khi họ bắt đầu cuộc hành trình vô tận để tìm kiếm việc làm thì lại thấy có những xác người mới dưới các rãnh nước. Đôi khi khuôn mặt của họ đã bị chuột cống hoặc những con chó đói gặm mất. Sáng nào anh cũng lo sợ cuộc đời của mình rồi cũng sẽ kết thúc như vậy trong vô vàn ngõ ngách của Quảng Châu.

Sau một ngày nữa trong cái nóng oi ả, Sáng cũng dần mất đi niềm hy vọng. Anh đói đến chóng mặt và không còn có thể suy nghĩ sáng suốt được nữa. Khi anh nằm trên cầu tàu với hai người anh em đang ngủ, lần đầu tiên anh nghĩ tốt hơn hết là nên ngủ thiếp đi và không bao giờ thức dậy nữa.

Thức dậy làm gì cơ chứ?

Đêm ấy anh lại mơ thấy ba cái đầu. Đột nhiên chúng bắt đầu nói chuyện với anh, nhưng anh không hiểu những cái đầu đó nói gì.

Lúc anh mở mắt trong hừng đông đã thấy Di ngồi bên mố móc dây neo tàu và đang rít tẩu thuốc. Anh ta cười khi thấy Sáng đã thức dậy.

– Anh ngủ không được ngon giấc, Di nói. Tôi thấy anh đã mơ thấy một cái gì đó mà anh muốn trốn chạy khỏi nó.

– Tôi đã mơ thấy những cái đầu bị chặt, Sáng nói. Có thể một trong số đó là đầu của tôi.

Di nhìn Sáng ngẫm nghĩ trước khi tiếp tục.

– Khi còn có thể lựa chọn, thì hãy nên lựa chọn. Anh em của anh trông không được khỏe mạnh. Nhìn là thấy các anh đói ăn. Ai tìm người để khuân vác, kéo xe hàng, chắc sẽ không tìm người ốm đói. Bất luận thế nào người ta cũng không nhận những người như anh em anh, trong khi ở đây còn nhan nhản những người mới đến, còn khỏe mạnh, còn cái ăn dự trữ.

Di gõ tẩu cho tàn thuốc rơi ra, trước khi tiếp tục nói:

– Sáng nào cũng có người chết trôi sông. Đó là những người không còn đủ sức để tiếp tục sống nữa. Họ nhét đá vào túi áo, hoặc treo vật gì nặng vào chân. Quảng Châu trở thành một thành phố đầy những bóng ma chập chờn của những kẻ tự sát.

– Vì sao anh lại kể cho tôi nghe điều này? Nỗi đau đớn sự giày vò của tôi cũng đã đủ lớn rồi.

Di giơ tay ngăn lại:

– Tôi kể ra không phải là để làm cho anh lo lắng. Mà tôi đã nói hết đâu. Anh họ của tôi có một nhà máy mà vào lúc này lại có quá nhiều thợ bị ốm. Có thể tôi giúp được cho anh em anh.

Sáng hầu như không thể tin nổi vào tai mình. Nhưng Di nhắc lại lời anh ta đã nói, tuy vậy không dám hứa chắc có thể kiếm việc làm cho họ được không.

– Vì sao anh lại chọn chúng tôi để giúp đỡ?

Di nhún vai:

– Vì sao chúng ta lại làm việc này mà không làm việc kia? Có lẽ tôi muốn giúp anh chỉ vì anh đáng được như vậy.

Di đứng lên:

– Chừng nào có tin mới, tôi sẽ quay trở lại, anh ta nói. Tôi không phải hạng người hứa bừa bãi. Một lời hứa không giữ đúng có thể giết chết một con người.

Anh ta đặt trước mặt Sáng một ít hoa quả rồi đi. Sáng nhìn anh ta đi dọc theo cây cầu rồi mất dạng trong đám người đông như kiến.

Vũ vẫn còn sốt khi tỉnh dậy. Trán Vũ nóng hầm hập.

Sáng ngồi xuống bên Vũ, còn Quốc Sĩ ngồi ở phía bên kia. Sáng kể cho hai người nghe về Di.

– Anh ấy cho anh số hoa quả này, và cũng là người đầu tiên ở Quảng Châu cho chúng ta một chút gì đó. Có thể Di là một vị thần mà cha mẹ đã gửi đến cho chúng ta từ một thế giới khác. Nếu như anh ta không quay trở lại, lúc đó chúng ta sẽ biết anh ta cũng chỉ là một kẻ dối trá. Chúng ta sẽ chờ ở đây.

– Chúng ta sẽ chết đói trước khi anh ta quay lại, Quốc Sĩ nói.

Sáng tức giận:

– Em không muốn nghe lời than vãn ngu xuẩn của anh!

Quốc Sĩ không nói gì thêm nữa. Sáng hy vọng họ sẽ không phải chờ đợi lâu.

Cái nóng hôm nay thật ngột ngạt. Sáng và Quốc Sĩ thay nhau tới chỗ vòi công cộng lấy nước uống về cho Vũ. Sáng đã may mắn kiếm được một ít rễ rau đem về ăn sống.

Trời đã tối mà vẫn chưa thấy Di trở lại, Sáng cũng bắt đầu thấy hoài nghi. Có thể Di cũng là kẻ hứa hão hòng giết chết người khác. Một lúc sau, chỉ còn Sáng ngồi thức bên đống lửa, lắng nghe mọi tiếng động từ trong bóng tối vọng đến chỗ anh ngồi. Anh không biết khi nào Di quay trở lại. Đột nhiên anh ta đã đứng ngay phía sau Sáng, khiến anh giật mình.

– Đánh thức họ dậy, Di nói. Chúng ta phải đi ngay. Tôi đã tìm được việc làm cho các anh rồi.

– Vũ bị ốm. Không thể chờ đến sáng mai được sao?

– Nếu vậy người khác sẽ nhận mất công việc này. Một là chúng ta phải đi ngay bây giờ, hoặc là chẳng bao giờ nữa.

Sáng vội vàng đánh thức Sĩ và Vũ dậy.

– Chúng ta phải đi, anh nói. Cuối cùng sớm mai chúng ta cũng sẽ có việc làm.

Di dẫn họ đi qua nhiều con hẻm tối tăm. Sáng mấy lần vấp phải người nằm ngủ trên đường. Anh em họ nắm chặt lấy tay nhau.

Không lâu sau, Sáng nhận ra gần đâu đây có nước qua cái mùi của nó.

Rồi mọi chuyện xảy ra rất nhanh. Từ trong bóng tối xuất hiện nhiều kẻ lạ mặt túm chặt lấy cánh tay anh em Sáng, trùm bao tải lên đầu họ. Sáng bị đánh ngã, nhưng anh vẫn chống trả.

Sáng nghe có tiếng Vũ hét lên ngay gần mình. Trong ánh sáng của chiếc đèn lồng đung đưa, anh nhìn thấy em mình nằm ngửa trên mặt đất. Một người đàn ông rút con dao găm ở ngực Vũ ra và lăn nó xuống nước. Dòng nước từ từ cuốn xác Vũ đi.

Trong khoảnh khắc choáng váng này, Sáng hiểu ra Vũ đã chết. Anh đã không bảo vệ được em mình.

Rồi anh bị ai đó đánh mạnh vào gáy. Quốc Sĩ và Sáng ngất đi, được khiêng lên một con thuyền chở ra vịnh, nơi có một con tàu đang đợi.

Sự việc này xảy ra vào năm 1863, trong cái năm mà hàng ngàn nông dân Trung Quốc nghèo khổ bị bắt cóc và bị đưa vượt biển sang châu Mỹ, một châu lục đã nuốt chửng họ với lòng tham vô độ của nó. Ở đây, chờ đợi họ vẫn là công việc lao khổ mà trước đây họ từng mơ sẽ thoát được.

Họ đi qua biển rộng. Nhưng sự nghèo khổ cũng cùng đi với họ.