Lời cảm ơn

Trong giai đoạn quyết định đầy căng thẳng của sự nghiệp, giai đoạn chuẩn bị cho đợt xét duyệt giáo viên chính thức, anh bạn và cũng là đồng nghiệp, Eric Abrahamson, đã tìm cách làm dịu đi những nỗi lo lắng của tôi bằng câu chuyện ví von sau đây.

“Rốt cuộc thì cô muốn gì khi làm giáo viên chính thức?” anh ta hỏi. “Làm một giảng viên đại học thì cũng như một con chuột bị nhốt trong lồng, cứ đạp hoài chiếc xe đạp đứng yên. Cô đạp mạnh hơn, nhanh hơn suốt mà chẳng đi được một ly, rồi kết cục là đạp một cách giận dữ đến nỗi hoàn toàn tin rằng mình sắp chết. Nếu gặp may thì có ai đó chú ý và thích cái cách cô làm bánh xe quay, thế là họ mở cửa lồng ngay phút chót, ngay lúc cô sắp ngã gục. Mầu nhiệm nối tiếp mầu nhiệm, giờ thì cô có thể thở. Và không chỉ thế, cô còn được phép leo xuống xe đạp, bước ra khỏi lồng, hít một hơi thở trong lành và nhìn thế giới bên ngoài, việc mà cô không làm bao năm qua. Việc được bổ nhiệm làm giảng viên chính thức là thế đấy. Nhưng sau một lúc, cô quay lại cái lồng của mình và trở lại với chiếc xe đạp, khác biệt duy nhất bấy giờ chính là cô có thể đạp ở một nhịp độ nhàn nhã và có chiều sâu hơn nhiều.”

Vì thế, khi tôi thử liều bước ra khỏi lồng và hoang mang nhìn những con đường khả dĩ trải ra trước mắt, tôi đã may mắn tình cờ gặp được Malcolm Gladwell. Tôi hỏi “Tới đây tôi nên làm gì?” Ông khuyên “Viết sách đi.” Chỉ đơn giản thế thôi - nhưng cũng khó khăn khôn lường. Quyển sách này có được một phần là do tôi khao khát được nấn ná ngoài “chiếc lồng” thêm chốc lát và sử dụng được những gì đã học sau “chấn song” để tỏa sáng ra thế giới bên ngoài. Cám ơn các đồng nghiệp ở Trường Kinh doanh Columbia đã ủng hộ, kiên nhẫn và khích lệ không ngừng trong quá trình này, và cũng hết sức độ lượng cho phép tôi có thời gian tập trung bên ngoài chiếc lồng.

Trong lúc viết quyển sách này, tôi phát hiện rằng dù đã dành cả chục năm nghiên cứu cách người ta chọn lựa, nhưng thực tế thì tôi biết quá ít. Quyển sách này thực sự là một thách thức lớn hơn nhiều so với luận văn tốt nghiệp hay bất kỳ bài báo và những chương trình tài trợ mà tôi đã làm, tôi đã học được nhiều hơn tôi tưởng trong quá trình thực hiện nó.

Hỡi quý độc giả, tôi hy vọng bạn sẽ thích thành quả của những nỗ lực của tôi, và hy vọng nó có thể soi chút ánh sáng lên vô vàn lựa chọn mà bạn phải thực hiện trong cuộc sống. Điều này quan trọng bởi câu chuyện chọn lựa không chỉ thuộc về những ai nghiên cứu nó mà thuộc về tất cả chúng ta, và tôi may mắn không thể ngờ khi có được, cả lượng lẫn chất, những người cùng nghiên cứu lựa chọn, những người đã hào phóng góp cho tôi sự thông thái, kinh nghiệm và ý kiến của mình. Họ cũng góp phần viết nên quyển sách này.

Trước hết, tôi mang ơn rất nhiều chuyên gia đã tư vấn tôi trong thời gian này, những người đã giúp tôi san lấp những lỗ hổng kiến thức.

Kristen Jule, Lisa Leaver, Lauren Leotti và Martin Seligman đã giúp tôi hiểu nhiều hơn về nghiên cứu bản chất của sự lựa chọn.

Mặc dù trong nhiều năm qua, tôi đã nghe điều này điều kia về đám cưới của ba mẹ, nhưng cô Rani Chadha của tôi đã mô tả rất nhiều về chi tiết đám cưới và các tục lệ của đạo Sikh một cách tổng quát hơn.

Một số học giả mang lại cho tôi những nhận thức sâu sắc về lịch sử của tự do và lựa chọn khắp địa cầu, bao gồm: Alex Cummings, Dennis Dalton, Eric Foner, Jon Hanson, William Leach, Orlando Patterson, Peter Stearns và Jude Webre.

Tôi đã may mắn gặp gỡ một số nhà chính trị học, xã hội học và kinh tế học của Đông Âu và Trung Quốc, họ giúp tôi hiểu cách Đảng Cộng sản ảnh hưởng đến hiện thực và quan điểm về điều gì cấu thành sự lựa chọn công bằng. Rất nhiều người đã giúp tôi thật không thể ngờ đến. Xin đặc biệt cảm ơn: Olga Kuznia, Carsten Sprenger và Sergey Yakovlev ở Nga; Svitlana Chernyshova, Mykhajlo Kolisnyk, Dmitry Krakovich, Victor Oksenyuk, Volodimir Paniotto, Yehven Pentsak, Pavlo Sheremeta, Inna Volosevych và Dmytro Yablonovskyy ở Ukraina; ở Ba Lan có Maria Dabrowska, Ewa Gucwa-Lesny, Dominika Maison và Joanna Sokotowska; và ở Trung Quốc là Kai-Fu Lee và Ningyu Tang. Ngoài ra, Elena Reutskaja xứng đáng nhận được lời cảm ơn đặc biệt cho sự giúp đỡ của cô trong việc hợp tác và thực hiện với tôi phần lớn nghiên cứu này.

Nhiều người trong ngành thời trang đã cho phép tôi có cơ hội thấy được những gì họ làm trước khi công khai trước công chúng và kết cục là chúng ta ăn mặc như thế nào. Rất cám ơn David Wolfe, Ana Lucia Bernal, Pat Tunksy, Abby Doneger và tất cả những người khác của tập đoàn Doneger; tất cả thành viên của Hiệp hội Màu sắc của Mỹ, đặc biệt là Leslie Harrington và Margaret Walch; Rachel Crumbley; Sherri Donghia; Steven Kolb và Hội đồng các Nhà tạo mẫu của Mỹ; Michael Macko; Jerry Scupp; tập đoàn Trybus, đặc biệt là Larry Drew và Sal Cesarani; và từng thành viên của Faith Popcorn. Cũng xin gửi lời cảm ơn đến Snowden Wright và Aaron Levine đã hộ tống tôi đến nhiều buổi ra mắt và gặp gỡ, đóng góp nhận xét và thực hiện phần nghiên cứu nền về lĩnh vực bán lẻ. Ngoài ra tôi còn biết ơn Henri-Lee Stalk đã đóng góp nhiều công sức ở phần nghiên cứu nền cho rất nhiều đề tài khác nhau, và đã đưa ra câu hỏi mà từ đó dẫn đến cuộc nghiên cứu về ngành thời trang.

Một kết quả bất ngờ là tôi đã học được nhiều điều về nghệ thuật chọn lựa qua việc nghiên cứu nhạc jazz. Công lao lớn nhất là của đồng nghiệp Paul Ingram, khi thách đố tôi thực hiện cuộc nói chuyện về nhạc jazz và vấn đề đa lựa chọn tại Trung tâm nghiên cứu nhạc Jazz của Columbia. Quá lúng túng trước công việc này, tôi đã nói chuyện với một số chuyên gia, bao gồm George Lewis và Wynton Marsalis, và phát hiện ra rằng cuộc thâm nhập chớp nhoáng này đã giúp tôi hiểu rõ về cách hoạt động của lựa chọn trong đời sống chúng ta. Tôi nợ họ rất nhiều cũng như mang ơn Carolyn Appel và Jude Webre đã giúp tôi hiểu hơn về jazz.

Tôi cũng biết ơn Atul Gawande, Kristina Orfali và Peter Ubel đã mở mang kiến thức cho tôi về những quyết định liên quan đến sức khỏe.

Thứ hai, tôi phải cám ơn rất nhiều người đã khiến tôi khởi sự con đường nghiên cứu về lựa chọn này. Trước hết và sâu sắc nhất là cảm ơn Judy Kurbis, cố vấn Ủy ban Người Mù ở trường trung học của tôi, bà đã khuyến khích tôi tiếp tục học đại học, cụ thể là học ở Wharton. Nếu không vì bà, tôi đã không làm thế.

Khi đang là nghiên cứu sinh và chật vật định hướng cho tương lai thì chính John Sabini là người đầu tiên gieo cho tôi ý nghĩ một người mù cũng có thể thực hiện các thí nghiệm. Tôi vẫn còn nhớ đã lo lắng, hồi hộp khi hỏi ông liệu tôi có thể có một vị trí nào đó trong phòng thí nghiệm về tâm lý học của ông hay không, lúc đó tôi đã sợ rằng sự im lặng của ông sẽ kéo dài mãi mãi thì thình lình ông nện xuống bàn và nói rằng ông đã quyết: tôi sẽ thực hiện các thí nghiệm vì người ta đều thấy xấu hổ như nhau sau khi làm một công việc ngu ngốc dù là trước một người sáng mắt như hồi nào tới giờ hay trước một người mù cũng thế. Thế là khởi đầu mọi sự.

Martin Seligman cho tôi cơ hội tự thiết kế và chủ trì thí nghiệm khi tôi vẫn đang là sinh viên chưa tốt nghiệp, và bằng cách này, ông đã giúp tôi thấy được hướng đi của mình trong quãng đời còn lại. Ông cũng quyết định cho tôi đến học sau đại học ở Stanford, theo học Mark Lepper và Amos Tversky. Và tôi đã làm thế.

Tôi biết ơn Mark Lepper, người hướng dẫn luận án tiến sỹ cho tôi, về tất cả những gì ông đã dành để dạy cho tôi. Dưới sự dìu dắt của ông, tôi chính thức bắt đầu nghiên cứu về lựa chọn. Ông đã dạy tôi cách suy nghĩ, cách đặt vấn đề. Chẳng bao giờ có thể bày tỏ được hết lòng biết ơn của tôi về tất cả những điều ông đã làm.

Amos Tversky cũng xứng đáng được đặc biệt đề cập đến. Mặc dù ông qua đời trước khi tôi hoàn thành luận án tiến sỹ, nhưng nghiên cứu và ý kiến của ông đã tác động lớn đến suy nghĩ của tôi trong nhiều năm. Ngoài ra, tôi cũng rất biết ơn Danny Kahneman đã dành thời gian trình bày những hiểu biết về cuộc nghiên cứu mà ông và Tversky đã thực hiện, giúp tôi hiểu được suy nghĩ của chính mình về lựa chọn.

Có rất nhiều người mà qua công việc và các cuộc chuyện trò của họ đã hình thành nên suy nghĩ của tôi những năm qua. Tôi có thể dễ dàng viết cả một quyển sách về tất cả những học giả vĩ đại trong lĩnh vực này. Ít ra hãy để tôi bày tỏ lời cảm ơn đặc biệt đến những người sau đây: Dan Ariely, John Bargh, Jon Baron, Max Bazerman, Roland Benabou, Shlomo Benartzi, Jonah Berger, Colin Camerer, Andrew Caplin, Robert Cialdini, John Dayton, Mark Dean, David Dunning, Carol Dweck, Craig Fox, Dan Gilbert, Tom Gilovich, Chip Heath, Robin Hogarth, Chris Hsee, Shinobu Kitayama, Rakesh Kurana, David Laibson, Jennifer Lerner, Jonathan Levav, Hazel Markus, Barbara Millers, Walter Mischel, Olivia Mitchell, Read Montague, Richard Nisbett, Wolfgang Pessendorfer, Lee Ross, Andrew Schotter, Barry Schwartz, Cass Sunstein, Phil Tetlock và Richard Thaler.

Nhiều suy nghĩ của tôi cũng mang ảnh hưởng từ các cộng sự, nhiều người trong số này đã xuất hiện xuyên suốt quyển sách. Cảm ơn mọi người vì đã chịu đựng tôi.

Tôi cũng cám ơn lớp độc giả đầu tiên, những người đã cống hiến thời gian quý báu và đưa ra những bình luận của mình, đó là một phương tiện phát ngôn cho quyển sách qua rất nhiều giai đoạn phác thảo: Jon Baron, Simona Botti, Dana Carney, Roy Chua, Sanford DeVoe, Sumit Halder, Akhila Iyengar, Radhika Iyengar, Jonah Lehrer, Kristina Orfali, John Payne, Tamar Rudnick, Barry Schwartz, Bill Duggan, Bill Scott, Joanna Scutts, Karen Siegel và Peter Ubel, bằng những đề xuất đầy giá trị của mình, họ đã giúp tôi không phạm sai lầm để có một con đường đúng đắn.

Tôi có vẻ như là một người nhìn xa trông rộng đằng sau quyển sách này, nhưng tựu trung lại thì đây là sản phẩm của sự hợp tác xuất sắc. Các trợ lý của tôi quả là vô giá, và tôi học được rất nhiều từ họ. Mỗi người góp một tài năng riêng biệt vào sự hòa trộn này, và cùng với nhau họ đã tạo ra một kết hợp phi thường, mạnh mẽ. Kanika Agrawal đóng vai trò người cố vấn thông thái, liên tục hỏi những câu hỏi khó nhất, và cũng là cần thiết nhất. Khi cô ấy cho rằng điều gì đó là thú vị thì tôi biết mình đã làm được một điều xuất sắc thực sự. Kate McPike là người dàn xếp vĩ đại, luôn có thể đi đúng vào ngay trọng tâm của vấn đề và đưa ra giải pháp hoàn hảo cho mọi rắc rối. Rất nhiều lần cô ấy đã giữ cho guồng máy vẫn tiếp tục khi nó có nguy cơ chết máy. Lani Akiko Oshima tạo cho ngôn từ sự thần kỳ và thêm vào vô số chi tiết nhỏ đầy tính sáng tạo, khiến cho nội dung trở nên sống động theo nhiều cách mà tôi không tài nào tưởng tượng được. Và xuyên suốt, trên hết thảy chính là John Remarek đã thể hiện sự cống hiến, sự tận tụy không mệt mỏi cho tính hợp lý của các cuộc tranh luận của chúng tôi, cả bề rộng và bề sâu của nghiên cứu này.

Tuy nhiên, tôi chẳng thể nào thể hiện được tất cả những đóng góp này nếu không nhờ đến hai cá nhân đã khéo léo thực hiện vai trò của nhà giả kim, đó là biến những nguyên liệu thô sơ này thành một quyển sách thực sự. Quả là một vinh dự lớn khi được làm việc với Jon Karp, nhà biên tập của Nhà xuất bản Twelve Book, danh tiếng lẫy lừng nhất giới vang lên trước cả khi ông xuất hiện, thậm chí là nói thế cũng chưa xứng với ông. Làm việc với đội ngũ của ông ở Nhà xuất bản Twelve Book là một đặc ân lớn và là niềm vui thích. Và tôi không có gì ngoài sự ngạc nhiên và biết ơn sâu sắc trước năng lực của người đại diện, Tina Bennett, nhờ sự hướng dẫn vô giá, sự khích lệ không ngừng và làm việc không mệt mỏi, cô đã đưa quyển sách này đến đỉnh điểm tiềm năng. Tina, sao một người thông minh và cương nghị như cô lại có thể cực kỳ tử tế đến vậy? Thật đáng kinh ngạc.

Và trên hết là gia đình của tôi - luôn có mặt trước, trong và sau khi tôi viết quyển sách này. Bố chồng tôi, ông N. G. R. Iyengar, giống như một người cha ruột, dõi theo từng bước phát triển của suốt chặng đường và liên tục nhắc tôi luôn phải ưu tiên hàng đầu cho việc này. Mẹ chồng tôi, bà Leela Iyengar, luôn luôn đem lại cho tôi cảm giác yên tâm tuyệt vời rằng mọi việc sẽ như ý. Con biết ơn sâu nặng cả bố và mẹ. Cũng xin gửi lời cảm ơn đến Tsewang Chodon: tôi hoàn toàn yên lòng khi biết rằng có thể giao con cái và nhà cửa cho cô chăm sóc để tập trung vào viết lách. Em gái tôi, Jasmin Sethi, luôn sẵn có những ý tưởng và nhận xét trong suốt thời gian này. Suốt chặng đường này, mẹ tôi, bà Kuldeep Sethi, hơn cả bổn phận và trách nhiệm của một người mẹ, đã làm bất kỳ việc gì để có thể xoa dịu và khuyến khích tôi. Mẹ, cám ơn mẹ vì luôn luôn bên cạnh con.

Tặng chồng tôi, Garud, anh xứng đáng được trao huy chương cho sự ủng hộ và nhẫn nại không chùn bước của mình. Anh đã phải chịu đựng rất nhiều, kể cả việc biến căn hộ của chúng ta thành xưởng viết lách và cả khi em vắng nhà. Em sẽ không làm được điều này nếu không có anh. Và cuối cùng, dành cho tác phẩm sáng tạo quan trọng nhất của hai chúng ta - con trai chúng ta, Ishaan. Con chính là “người tư vấn trẻ tuổi” vô giá với câu hỏi đặt ra mỗi tối “Hôm nay mẹ viết câu chuyện gì?” và kiên nhẫn nghe tôi giải thích. Trong lúc cố gắng làm cho những câu chuyện ấy trở nên dễ hiểu và hào hứng cho con, mẹ đã không khỏi phát hiện ra những cách mới mẻ hơn và hay hơn để kể cho những người khác. Quan trọng hơn, mẹ luôn có thể trông cậy rằng con sẽ xóa được sự nản lòng chỉ bằng một cái ôm chặt dành cho mẹ. Mẹ yêu cả hai bố con và không thể diễn đạt hết bằng lời.