nếp cũ

tín ngưỡng việt nam

Quyển hạ

298(V)

184/47-CXB

Trẻ - 2005

TÁC GIẢ GIỮ BẢN QUYỀN

Nhà xuất bản Trẻ xuất bản theo hợp đồng sử dụng tác phẩm 2004-2015.

NẾP CŨ

Quyển Hạ

Nhà xuất bảN trẻ

Tín ngưỡng Việt Nam

HOAN NGHÊNH BẠN ĐỌC GÓP Ý PHÊ BÌNH

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

161b Lý Chính Thắng - Quận 3 - TP. Hồ Chí Minh Điện thoại: 9316211 - 8465595 - 8465596 - 9316289

Fax: 84.8.8437450 - E-mail: nxbtre@hcm.vnn.vn 6

Mê tín dị đoan

PhầN Thứ NhấT

Tôn giáo

Tín ngưỡng Việt Nam

Mê tín dị đoan

ThiêN Chúa giáo

Một tôn giáo vào bậc quan trọng và có tổ chức khoa học nhất tại Việt nam ngày nay phải kể Thiên chúa giáo, tuy đạo này mới du nhập vào đây từ hơn ba trăm năm nay.

Thiên chúa giáo thờ phụng đức chúa Trời.

Sách chép lại rằng đức chúa Trời sau khi tạo nên trời đất và muôn vật, lại tạo ra con người. Hai người đầu tiên là ông A-đam và bà Ê-va.

Ông A-đam và bà Ê-va được sống chung trong một vườn cực lạc, được cai quản các thú vật và được ăn hoa quả trong vườn, ngoại trừ trái cấm.

Hai ông bà vẫn giữ lệnh cấm của đức chúa Trời, không đụng tới trái cấm, nhưng về sau bị quỷ sứ xúi giục, bà Ê-va đã ăn trái này và đã đưa cho ông A-đam ăn.

Ăn trái cấm rồi, hai người biết xấu hổ, và bị đức chúa Trời trừng phạt đẩy xuống trần gian, với lời hứa sẽ sai người xuống chuộc tội cho.

người mà đức chúa Trời sai xuống chuộc tội cho loài người là chúa Jésus, con một của đức chúa Trời, ra đời tại thành nazareth, xứ Galillée, ở Tiểu Á (Asie mineure), cách đây 1968 năm, tính tới năm Mậu Thân.

Tín ngưỡng Việt Nam

Thân phụ chúa Jésus là ông Joseph, thân mẫu ngài là bà Marie. Sự tích chúa Jésus chép rằng bà Marie đồng trinh, cảm thông thần mộng sinh ra chúa.

chúa Jésus rất thông minh, trước học theo người Do Thái, nhưng sau thấy các tu sĩ Do Thái có nhiều sự bậy bạ, nên tự

ngài phải dạy mọi người lấy sự yêu mến tôn kính đức chúa Trời làm gốc, và sự tôn kính cần ở trong lòng, còn đối với mọi người thì chúa dạy người ta phải coi nhau như anh em một nhà và ai cũng bình đẳng cả.

người ta theo chúa rất đông, và sự tin theo này đã khiến các tu sĩ Do Thái ghét người, và người đã bị người Do Thái đóng đinh trên thập tự giá. người đã hy sinh để chuộc tội cho nhân loại tại núi Sọ thành Jérusalem, sau khi ra đời 33 năm.

người đã bị chôn ba ngày nhưng sau đó, người đã sống lại.

người đã sống lại thật vì các môn đệ đã trông thấy người, mó đến người, chuyện trò cùng người, và sau đã chịu chết để làm chứng sự thật ấy.

Sau khi sống lại, người còn ở lại cõi trần 40 ngày để dạy dỗ các tôn đồ và đi giảng phúc Âm, rồi ngài mới lên Trời về với đức chúa Trời.

TriẾT lý ThiêN Chúa giáo

chính ra có một triết lý Thiên chúa giáo không? có thể có hoặc không được. Sự thực, Thiên chúa giáo không xuất hiện với một nền tảng triết lý, mà chỉ là một sự thông cảm giữa Thượng đế và loài người qua chúa Jésus. Kinh sách phúc Âm cũng như những sách tường thuật hành động của các Tông đồ

không phải là những sách triết lý; đó chỉ là những sách giảng thuật lại cuộc đời của chúa Jésus và nói lên những điều gì con người phải làm để ca ngợi Thượng đế, để có thể xứng 10

Mê tín dị đoan

đáng được Thượng đế vĩnh viễn ban ơn sau khi chết. như

thế, Thiên chúa giáo không liên hệ trực tiếp với bất cứ một nền tảng triết lý Âu Á nào.

Tuy nhiên, Thiên chúa giáo đã có một ảnh hưởng to tát đối với việc phát triển tư tưởng triết lý. Thiên chúa giáo đã soi sáng cho rất nhiều triết gia danh tiếng nhất là ở Âu châu, và có thể nói được rằng không thể có lịch sử triết học nếu không kể đến sự soi sáng này.

Tại sao Thiên chúa giáo lại có ảnh hưởng như vậy?

Trước hết Thiên chúa giáo mang lại những quan điểm mới mẻ và rõ rệt về Thượng đế, về vũ trụ và về loài người. chính đạo cũng đã làm cho các triết gia thấy rằng Thượng đế không phải chỉ một điều gì mơ hồ, thiếu cá tính như các triết gia thời cổ đã nói, mà chính Thượng đế là một thần linh hoàn toàn, là một đấng cao cả mà mọi người có thể cầu khẩn và đấng cao cả này cai trị toàn vũ trụ: ngài là chúa tể và vị chúa tể

là vị chúa tể duy nhất và thập toàn. nguồn gốc vũ trụ, trong triết học thời cổ không được giải thích rõ ràng, nhưng Thiên chúa giáo đã mang lại ý kiến là vũ trụ do vị chúa tể toàn năng tạo lập ra, vị chúa tể đã lập ra vũ trụ, với tất cả mọi vật hiện diện trong vũ trụ, mà không cần đến gì cả.

Đạo Thiên chúa cũng đã sửa đổi lại những quan niệm cũ

về con người, và chú trọng nhất đến giá trị về tâm linh, giá trị này khiến cho mỗi người phải được tôn trọng không kể gì đến học thức hay địa vị xã hội. Vì vậy, Thiên chúa giáo đã là một sức mạnh trong việc bãi bỏ nô lệ. Đạo cũng đã chủ

trương con người được phú giữ một sự tự do nội tâm, và phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình: luân lý không phải chỉ ở chỗ phục tùng những luật lệ của kẻ mạnh, nhưng phải tránh phạm lỗi đối với Thượng đế cũng như đối với người khác. Lòng bác ái không hạn chế đã lan tràn từ khi có giới luật của chúa Jésus dạy rằng người ta phải yêu mến hết mọi người, kể cả kẻ thù. Bởi vậy, lẽ đương nhiên đạo đã 11

Tín ngưỡng Việt Nam

làm tăng số các cơ quan từ thiện trong mọi thời đại để giúp đỡ kẻ bệnh hoạn cũng như các trường học để giúp đỡ trẻ em trong đám quần chúng.

Đạo Thiên chúa cũng đã hoán cải quan niệm cũ về hôn nhân: đạo dạy rằng việc phối ngẫu giữa nam nữ là một sự

cam kết tự do và bất khả ly, như vậy để còn giáo hóa con cái.

Đạo cũng dạy nữ giới cũng được tôn trọng như nam giới, do đó không có vấn đề đa thê.

chính đạo Thiên chúa cũng đã nêu lên sự hợp tác giữa các quốc gia vì lợi ích chung của nhân loại.

Với những điểm mới nêu trên, Thiên chúa giáo đã đặt nhiều vấn đề cho các triết gia. người ta bắt đầu bàn cãi về

sự liên hệ giữa lý lẽ và lòng tin, giữa tôn giáo và triết học.

những triết gia Thiên chúa giáo đã chỉ rõ tại sao không nên lầm lẫn và cũng đừng nên chia cách hẳn những điều trên. Tín ngưỡng không phải là lý lẽ: tín ngưỡng phải sử dụng lý lẽ, nhưng cũng đã mang tới cho con người những sự thật vượt trên lý lẽ. các triết gia thời cổ không có sự phân biệt này.

Thiên chúa giáo cũng đặt lại vấn đề về sự liên lạc giữa tâm linh bất diệt với thể xác vật chất khả vong. Sự tự do của con người, hoàn toàn trách nhiệm về hành động của mình và không chịu ảnh hưởng các vị tinh tú hoặc những sức mạnh mù quáng, cũng được đặt ra bởi Thiên chúa giáo, và vấn đề

này trong triết học ngày nay đã là một trong những vấn đề

được bàn cãi tới nhiều. Quan niệm một Thượng đế duy nhất và sáng tạo vũ trụ đã nêu lên vấn đề có Thượng đế về phương diện triết lý. ngoài sự quả quyết về tín ngưỡng, người ta có thể chứng minh sự hiện có của Thượng đế chăng, nếu có với những sự biện luận nào? Vấn đề có Thượng đế đã trở thành một vấn đề hoàn toàn về triết lý, và được thảo luận tùy theo trình độ hiểu biết về Thiên chúa, của cả những triết gia không theo Thiên chúa giáo.

Mê tín dị đoan

ngoài ra những đạo lý Thiên chúa giáo cũng chịu ảnh hưởng của triết học. người ta muốn chứng tỏ rằng những đạo lý này phù hợp với tôn giáo, và người ta có thể hệ thống hóa chúng được. Điều này là công trình của những người được gọi là nhà “thần học” luôn luôn cố gắng để tạo nên như một

“khoa học về sự thần khải Thiên chúa”.

những điều trình bày đã chứng tỏ tại sao đương nhiên những điều khẳng định của Thiên chúa giáo đã xâm nhập vào nền triết lý. ngày nay những điều khẳng định của một Karl Marx hay của một Sartre vô thần cũng không thể giải nghĩa được nếu không có những quan niệm Thiên chúa giáo, những quan niệm này đã trở nên phổ thông cho tất cả

các nhà tư tưởng.

Tuy nhiên một số các đại triết gia Âu Tây đã đặc biệt liên hệ tư tưởng của họ với tín ngưỡng Thiên chúa giáo. những người đó được mệnh danh là triết gia Thiên chúa giáo, dù rằng trên địa hạt triết học của họ, họ chỉ muốn thảo luận theo lý lẽ, ngoài tín ngưỡng về tôn giáo của họ.

Buổi sơ khai, trong nhiều thế kỷ đầu, triết học đã bị phê phán nghiêm ngặt bởi những tín đồ Thiên chúa giáo đầu tiên vì không sánh bằng những sự thật do đạo giảng dạy hoặc vì có thể có hại cho Đức Tin. nhưng ngay sau đấy, các đại tác giả Thiên chúa giáo đã dùng những học thuyết đương thời của các triết gia để trình bày rõ ràng hơn về tín ngưỡng Thiên chúa giáo. chính những người phương Đông đã đầu tiên dựa theo triết thuyết của platon hoặc platon tâm thuyết để giải thích những học thuyết liên quan tới sự sáng tạo vũ trụ bởi Thượng đế, sự cung chiêm Thượng đế của linh hồn, số mệnh của con người do Thượng đế và vì Thượng đế. Ảnh hưởng của platon trong thần học đã thống ngự cho đến thế kỷ thứ

XIII và đã hướng dẫn rất nhiều các nhà tư tưởng, như Saint-Augustin là một nhà đại tư tưởng của mọi thời đại. chính 13

Tín ngưỡng Việt Nam

cũng nhờ Thiên chúa giáo mà các tác phẩm của các văn hào được lưu giữ trong các tu viện trước khi có nghề in.

Thời Trung cổ rất phong phú về những cuộc thảo luận triết học và có rất nhiều triết thuyết khác nhau.

Về thế kỷ thứ XIII, những tác phẩm của Aristote, trước đây một phần đã bị bỏ quên, lại được biết tới nhiều hơn.

Saint Thomas đã làm một bản tổng hợp về thần học Thiên chúa giáo theo triết thuyết của Aristote đồng thời giữ một vài quan niệm của platon. Đó là học thuyết của Saint Thomas được gọi là học thuyết Thomiste đã được giáo hội giới thiệu với các tín đồ, trong khi không ngăn cấm những học thuyết khác. Giáo Hội nghĩ rằng trong tất cả các công trình của những nhà tư tưởng Âu Á đều có những sự thật có thể phù hợp với tín ngưỡng Thiên chúa giáo. Thí dụ như trong luân lý Khổng Mạnh, lẽ đương nhiên có những điều khẳng định tổng quát có thể dung hòa với giáo lý Thiên chúa cùng những điều khẳng định của nền luân lý Aristote.

Sau Trung cổ thời đại, triết học đã có những đường hướng mới dưới sự thúc đẩy của Descartes, nhưng chính Descartes cũng rất lưu tâm tới sự hiện hữu của Thượng đế và sự bất diệt của linh hồn. Và tất cả triết thuyết của ông đã xây dựng trên các điều này.

Tiếp với Descartes các triết gia Mallebranche, Leibniz, Berkley Maine de Biran v.v..., trong lý luận, đã công nhiên chấp nhận Thiên chúa giáo. có những quan niệm triết lý duy vật về hai thế kỷ XVIII và XIX muốn chống lại những điều khẳng định của Thiên chúa giáo về sự hiện hữu của Thượng đế và linh hồn. cũng lại đã có thực nghiệm chủ nghĩa xuất hiện tưởng có thể thay thế được Thiên chúa giáo do những lợi ích của khoa học và kỹ nghệ. Điều này đã trở thành một trong những điều quả quyết chính yếu của triết lý mác xít.

nhưng người ta nhận thấy nền văn minh thuần túy khoa học 14

Mê tín dị đoan

và sự phát triển kỹ nghệ không đủ giải quyết những vấn đề

xã hội và bảo đảm hạnh phúc nhân loại. Bởi vậy, những nền tảng triết học dựa trên những quan niệm riêng biệt của Thiên chúa giáo vẫn tồn tại, trái lại ngày nay một nền triết học Thiên chúa giáo đã như phục hưng với nhiều cố gắng để hồi phục triết thuyết của St.Thomas xưa, như cố gắng của nhóm Thomas tân thuyết, và của các tác giả như Sertillanges, Maritain, Gilson. ngoài ra còn nhiều nhà tư tưởng hiện đại đã đặt trong triết thuyết của mình những quan niệm của Thiên chúa giáo. cho nên, ngày nay người ta phân biệt hai chủ

nghĩa hiện sinh: chủ nghĩa hiện sinh Thiên chúa giáo và chủ

nghĩa hiện sinh vô thần.

Buổi sơ khai của chủ nghĩa hiện sinh đã được liên hệ với các nhà tư tưởng như St.Augustin hay pascal. chính Kierkergoard, trong khi đoan quyết đức tin của mình chống với duy lý luận của Hégel, đã gieo nguồn gốc của chủ nghĩa hiện sinh ngày nay, và bây giờ một Gabriel Marcel trong đa số, đã rung động trong những danh từ mới, các vấn đề lớn đã được Thiên chúa giáo đặt ra ngay tự lúc ban đầu.

như vậy triết lý Thiên chúa giáo luôn luôn xuất hiện trong đạo Thiên chúa cũng như đối với tất cả nhân loại, không riêng ở phương Tây hay là ở một quốc gia nào. Và người ta có thể nói được rằng nền tảng triết học của tất cả các quốc gia đều có thể đồng hóa và phát triển mạnh mẽ theo những điều không thể sai lầm mà Thiên chúa giáo đã phát hiện và đã nằm trong giáo lý đạo.(1)

1. Đoạn này viết theo tài liệu của linh mục Gautier dòng Tên tại Trung tâm Alexandre de Rhodes, Saigon.

Tín ngưỡng Việt Nam

ViệC TruyềN giáo

Giáo hội Thiên chúa có nhiệm vụ truyền giáo, phổ biến Thánh Kinh cho nhân loại. Giáo hội là gia đình của các con chúa. Giáo hội đã được lệnh chúa để thi hành một chương trình cứu vớt nhân loại, không thể phản bội phần hành giữ

lệnh chúa cho riêng mình.

các phái đoàn truyền giáo được gửi đi khắp bốn phương với nhiệm vụ cảm hóa những người vô tín ngưỡng, lôi họ

trở lại đạo.

“giáo hội, đúng như sự đòi hỏi thầm kín của bản chất mình và tuân thành chỉ thị của Chúa, đem hết nỗ lực để phố

biến thánh Kinh. trong suốt cuộc du hành qua trái đất, giáo hội chỉ là nhà truyền giáo... Cũng như Jésus được đức Chúa trời gửi xuống cõi thế, người đã phái các tông đồ đi khắp nơi với lệnh truyền: Các người hãy biến mọi quốc gia thành môn đồ, nhân danh đức Chúa Cha, đức Chúa Con và thánh thần rửa tội cho họ. Hãy đi loan tinh lành cho toàn thể nhân loại. ai tin sẽ được rửa tội và được cứu giúp, ai không tin sẽ

chịu tội. (mc.16).

“Do đó, giáo hội có bổn phận quảng bá đức tin và sự tốt lành đấng Christ mang tới”.

Đoạn trên trích trong sắc lệnh về các phái đoàn truyền giáo của Đệ nhị cộng đồng Vatican, nhắc nhở bổn phận của Giáo hội trong công tác truyền giáo.

Việc truyền giáo đã có hiệu quả sâu rộng ngay từ đầu kỷ nguyên. các tông đồ đi khắp mọi xứ từ Tây sang Đông, từ I-pha-nho đến Ấn Độ. Ông Thánh phêrô, vị tông đồ

cả, và cũng là vị Giáo hoàng đầu tiên đã thực hiện tượng trưng sự hiện diện tổng quát đó trong bài thuyết giáo đầu tiên, ngày lễ Hiện Xuống khi ông tuyên bố Đức Tin tại 16

Mê tín dị đoan

Jérusalem trước công chúng, thành phần gồm đủ các sắc dân các địa phương.

Sứ đồ paul de Tarso, trở lại đạo vào năm 36 hoặc 37, tử vì đạo năm 67 đã là người gieo Đức Tin lan rộng từ Âu sang Á, nhất là sau khi ông thọ tử. Đạo Thiên chúa từ đó dần dần đi vào các tầng lớp địa phương mới. Quốc gia đầu tiên lấy Thiên chúa giáo làm quốc giáo là vương quốc Osrhoéno với quốc vương Abgar đệ cửu, rửa tội tại kinh thành Edessa năm 200.

Đạo ngày một bành trướng, cho đến thế kỷ thứ VI thì tại Ba Tư có nhiều giáo khu được thành lập; thế kỷ sau, những giáo khu này xuất hiện tại Ấn Độ, rồi dần dần tại các quốc gia Hung nô và Thát Đát ở Trung Á.

Tại châu Âu, đạo Thiên chúa phổ cập với mọi tầng lớp mau hơn, tuy vào thế kỷ thứ V, sự thống trị của người Maudi có làm cho đạo hơi suy giảm vì những tà giáo dị đoan. năm 385 ở Ái nhĩ Lan sứ đồ patrick ra đời. Sứ đồ đã xây dựng nhiều tu viện tại đảo này, sau đã nổi danh là Đảo các thánh.

Rồi Hoàng đế pháp clovis trở lại đạo, biến nước pháp thành một quốc gia Thiên chúa giáo.

cuối thế kỷ thứ VI, Hoàng đế I-pha-nho (Tây Ban nha) Recaredo, đã làm lễ rửa tội tại Đệ nhất cộng đồng.

Giáo hoàng Grégoire hồi đó, sau khi nhậm chức đã xúc tiến rộng rãi việc truyền giáo các quốc gia đa thần tại Âu châu.

Đạo truyền sang Anh quốc cùng với nền văn minh la tinh. các sứ đồ đã lập được nhiều thành tích đáng kể, nhất là những vị linh mục Ái nhĩ Lan, trong đó ghi tên thánh colomban.

Thế kỷ thứ VIII, người nhật nhĩ Mãn (Germany) theo đạo.

Rồi người Tư Lạp phu (Slaves) do sự truyền giáo hiệu quả của hai anh em thánh cyrille và Méthode cùng đứng vào trong đạo.

Đầu thế kỷ thứ XIII khi người Mông cổ sang châu Âu, giáo hội đã dẫn dụ họ, nhưng không có kết quả, tuy nhiên 17

Tín ngưỡng Việt Nam

khi họ rút về Á châu, nhiều nhà truyền giáo đã đi theo họ tới Trung Á, nhất là các giáo sĩ dòng phan Xi cô và Đa Minh, hai dòng có nhiệm vụ truyền đạo cho các dân tộc du mục Á

châu. nhiều tù trưởng đã trở lại đạo.

năm 1289, giáo sĩ Jean de Montecorvino được gửi đi Trung Hoa và được bổ nhiệm Tổng Giám mục Bắc Kinh. Việc truyền giáo có một đôi phần kết quả, nhưng đến đời nhà Minh, các vua Minh sát đạo khiến đạo không những không tiến được mà còn hầu như bị tan rã.

Thế kỷ thứ XVI là thế kỷ rạng rỡ nhất của sự truyền giáo.

Hai quốc gia Bồ Đào nha và I-pha-nho (Tây Ban nha) với sự thám hiểm khám phá thêm đất đai mới đã mang đạo truyền sang Mỹ châu và phi châu. cùng trong thời kỳ này phi Luật Tân được người I-pha-nho (Tây Ban nha) Thiên chúa giáo hóa một cách nhanh chóng, cho nên tới đầu thế kỷ thứ XVII tại đây đã có một đại học Thiên chúa giáo: Đại học Santo Tomas hiện nay còn là một đại học tại Ma ni.

Việc truyền giáo ở Á châu đã được phát triển mạnh mẽ

nhờ sự thành lập của Dòng Tên vào năm 1540. Dòng này đã đào tạo nên những vị đại sứ đồ, mở một kỷ nguyên mới với một phạm vi mới cho việc phổ biến đạo giáo tại Viễn Đông.

Thánh Francois Xavier đã đi suốt Á châu từ Ấn Độ tới nhật Bản. Dân nhật Bản dường như cảm mến đạo mới này nên đạo phổ cập mau chóng trong quần chúng. nhiều nhà quý phái cũng xin rửa tội, nhưng đạo đã ngừng tiến khi ngày 27-9-1614, Hoàng đế Yeyasu công bố sắc lệnh cấm sự truyền đạo Thiên chúa. Từ 200.000 đến 300.000 tín đồ không chịu bỏ đạo đã bị giết.

Trung Hoa cũng không bị bỏ quên mặc dầu những khó khăn. Trước văn minh Trung Quốc, các nhà truyền giáo đã lấy kiến thức để thu phục kiến thức. Sứ đồ Mathieu Ricci đã 18

Mê tín dị đoan

mang tới nước Tàu những sách giáo khoa về thiên văn, địa lý, toán học và cả về luân lý nữa. các nhà bác học Dòng Tên đã tiếp theo sứ mạng này và linh mục Adam Shall đã được cử làm viện trưởng Viện Thiên văn của Hoàng tộc.

Thế kỷ thứ XVIII, tại nước này đã có rất đông tín đồ. Số

ước lượng lên đến hàng trăm ngàn, sau 50 năm truyền giáo.

Đáng tiếc về sau có sự tranh chấp về phong tục Tàu giữa các giáo sĩ nên đạo lại bị cấm, và số tín đồ do đó giảm sút dần đi. Vào đầu thế kỷ XIX chỉ còn độ trên 100.000 người.

Tại Ấn Độ việc truyền giáo cũng có kết quả, nhưng kết quả này đã bị ảnh hưởng tai hại cũng như ở Trung Hoa bởi những cuộc tranh lộn của các sứ đồ các dòng và các nước khác nhau: Bồ Đào nha, Hà Lan, Anh và pháp.

Việc truyền giáo, nếu đạt được những kết quả tốt đẹp trên cũng nhờ Bộ truyền giáo, sáng lập ngày 6 tháng giêng năm 1622 bởi đức Giáo hoàng Gregoire XV. Trước đây, các giáo sĩ

nhất là giáo sĩ Bồ Đào nha và I-pha-nho (Tây Ban nha) thường bị chính phủ của họ lấn áp, lợi dụng tôn giáo cho chính trị.

Để tách rời chính trị khỏi Đức Tin, Bộ truyền giáo ra đời với nhiệm vụ rõ rệt, với một bộ trưởng Hồng Y. Bộ thành lập một chủng viện để đào tạo giáo sĩ cho các quốc gia, có một ấn quán đa ngữ, có thể in được nhiều thứ tiếng.

Bộ tổ chức giáo phẩm tại các quốc gia. các giám mục, linh mục được gởi tới các nước bốn phương, đến tận những nơi chưa được khai phá. Theo đề nghị của bộ, nhiều người địa phương được tấn phong vào hàng giáo phẩm: Giám mục Mathéo de castro là người da đỏ.

Tại Việt nam, năm 1658, theo sáng kiến của linh mục Đắc Lộ (Alexandre de Rhodes) hai địa phận được ra đời: địa phận Đàng Trong với Giám mục pallu và địa phận Đàng ngoài với Giám mục Lambert.

Tín ngưỡng Việt Nam

Tóm lại có thể nói rằng, việc làm của Bộ truyền giáo đã có kết quả. cho đến thế kỷ thứ XVII, số tín đồ Thiên chúa giáo đã đạt tới một con số lớn:

Từ 15 đến 20 triệu tại Mỹ châu.

Từ 4 đến 5 triệu tại phi Luật Tân.

1 triệu tại châu Á và các nơi khác.

Bước sang thế kỷ thứ XVIII, việc truyền giáo hơi sút kém vì sự bãi bỏ Dòng Tên vào năm 1773, nhưng bắt đầu sang thế

kỷ thứ XIX lại được phục hưng bởi Giáo hoàng Grégoire XVI.

cuối thế kỷ thứ XIX có thể nói rằng tại khắp trên hoàn cầu đều có sự hiện diện của các giáo đồ.

Việc truyền giáo được có kết quả nhờ sự khai hóa các nước chậm tiến và nhờ sự thiết lập thuộc địa của các cường quốc Âu châu tại Á phi.

Với sự bành trướng đạo giáo, Bộ Truyền giáo phải tăng cường nhân số linh mục. Đầu năm 1800, có 20 giám mục, tới năm 1956, con số tăng lên 600.

ngoài việc truyền giáo của bộ lại có các hội truyền giáo: Hội quảng Bá Đức tin, Hội thánh Hài Đồng, Hội các trường Viễn Đông, Hội chống nô lệ, v.v... Tất cả có trên 270 hội đã hoạt động để đạo chúa được phổ biến, và phần lớn các hội này đều do các tư nhân bảo trợ.

Lại thêm các trường đạo cũng gây một ảnh hưởng tốt đẹp cho đạo Thiên chúa. Và các cơ quan xã hội nữa.

Với các thế chiến, con người càng hướng nhiều về đức tin.

Số người trở lại đạo ngày càng nhiều: năm 1800 có khoảng từ 1.500.000 đến 5.000.000 người rửa tội. con số này tăng đến năm 1927, 14.660.000 người.

năm 1939, 22.770.000, năm 1949, 27.945.000.

Riêng tại Á châu năm 1948, số tín đồ là 30.500.000; tại phi châu con số này là 20.678.000 người vào năm 1956, con 20

Mê tín dị đoan

số tăng gấp 200 lần con số của năm 1800.

các con số trên tuy không sát thực nhưng cũng đủ chứng tỏ đạo Thiên chúa đã hợp với con người ra sao. Mọi dân tộc đều bình đẳng trước chúa, cũng như bình quyền trong Giáo Hội. Mọi người đều được kêu gọi trở lại với chúa, làm anh em với nhau, con chung của chúa.

chính với mục đích cao cả ấy, các nhà truyền giáo đã phổ

biến tin lành mọi người đều là anh em, mọi người đều chung một vị cha ở trên trời. Sự thành công của các phái đoàn truyền giáo chính là do đó, tức là do lòng thương vậy.

ViệC TruyềN giáo Tại ViệT Nam

nhiều người thường quan niệm sai lầm rằng đạo Thiên chúa cùng tới Việt nam với thực dân pháp. Sự thật, đâu có phải. Đạo Thiên chúa đã truyền sang Việt nam, từ lâu trước hồi pháp thuộc, từ đầu thế kỷ XIX, nhưng sự truyền giáo đã gặp khó khăn, nên sự phát triển không được mạnh mẽ lắm.

Thực dân pháp tới Việt nam, mục đích của họ cốt để thôn tính đất nước, nô lệ hóa nhân dân, còn công việc khai thông đạo giáo, đó là công việc của các tu sĩ truyền giáo. có thể

nói rằng trước thời pháp thuộc, sự truyền giáo bị cấm đoán, và sau này sự hiện diện của người pháp với hiệp ước ký kết tôn trọng tự do tín ngưỡng ở Việt nam, đạo Thiên chúa đã có cơ nảy nở và bành trướng dễ dàng hơn.

Ở đây cũng có thể nói thêm được rằng tình thương đã quảng bá đạo chúa. nhiều hội thiện, nhiều cơ sở xã hội đã hoạt động để giúp đỡ dân nghèo Việt nam, đem lại cho Thiên chúa giáo nhiều thiện cảm và do đó nhiều tín đồ.

Hơn nữa, các linh mục với lòng thương bao la thường can thiệp với các nhà cầm quyền pháp để xin ân xá cho những 21

Tín ngưỡng Việt Nam

kẻ bị pháp buộc tội chống chúng cũng như cho nhiều tội nhân thường phạm đã tự gây nên tội vì dại dột. nhờ sự can thiệp hữu hiệu này, các tội nhân được tha đã vì ân đức xin trở lại đạo. cũng nên nói thêm rằng có một số người thiếu đạo đức đi tìm sức mạnh ở các linh mục cũng đã theo đạo.

Tóm lại Thiên chúa giáo đã tới Việt nam trước thực dân, và trải qua nhiều thế kỷ đã lan rộng để ngày nay trở nên một tôn giáo quan trọng tại Việt nam.

Mở đầu trang “công giáo sử Việt nam”, trước hết phải kể đến hai thánh Odorico de pardenone và Francois Xavier.

Thánh Odorico de pardenone đã tới Bình Định, lúc đó còn là lãnh thổ của chiêm Thành vào tiền bán thế kỷ thứ XIV; thánh F.Xavier trong khi đi từ Ấn Độ qua Quảng châu và nhật Bản đã ghé bờ biển Thanh Hóa.

Kể từ đó đất nước Việt nam đã được con cháu chúa luôn luôn đặt chân tới và việc truyền giáo phải kể là đã có kết quả nên năm 1533, vua Lê Trang Tôn đã có chiếu chỉ cấm đạo, lúc đó đang bắt rễ tại các xã ninh cường, Quần Anh và Trà Lũ thuộc tỉnh nam Định ngày nay.

năm 1550, một giáo sĩ dòng Đa Minh, linh mục Gaspar de Santaz cruz đã đặt chân lên cửa cồn cao, và sau đó, 1580 - 1586, lại có hai giáo sĩ dòng Đa Minh khác là Luis de Fonceca, người Bồ Đào nha và Grégoire de la Motte, người pháp đã tới giảng đạo tại Quảng nam. Mười năm sau có hai giáo sĩ Aduarte và Simenez cũng đi ngang qua tỉnh này.

Tại miền Bắc, dòng phan Xi cô có giáo sĩ Diego de Oropesa đã tới vào năm 1585, nhưng chưa kịp giảng đạo đã phải rút về Quảng châu. Một giáo sĩ khác cũng dòng này, sang năm 1586 đã được vua Mạc Mậu Hợp tiếp và cho phép truyền đạo nhưng vì ngôn ngữ bất đồng, việc truyền đạo không đem lại kết quả và giáo sĩ này cũng đã rời khỏi đất Bắc ngay năm đó.

Mê tín dị đoan

năm 1588 có hai linh mục Bồ Đào nha Alfonse de costa và Gonsalves de Sa đến Thanh Hóa.

Vào cuối thế kỷ thứ XVI, có câu chuyện công chúa con vua Lê Anh Tôn là Mai Hoa xin theo đạo và được rửa tội bởi giáo sĩ Ordonez de cévallos. cùng theo đạo với công chúa có một số bà con họ hàng.

chuyện trên chưa được xác nhận. Sử liệu chỉ nhắc đến ông Đỗ Hưng Viễn người làng Bồng Trung, tỉnh Thanh Hóa, là một trong những người Việt nam đầu tiên đã theo đạo Thiên chúa vào khoảng năm 1580. ngoài ông Viễn ra, còn một người nữa là Đỗ Viên Mẫu cũng trở lại đạo vào hồi thế

kỷ thứ XVII, sau tử vì đạo đã được Giáo hoàng Léon XIII phong chức Á Thánh vào năm 1900: đó là chân phước Yia cô Bê Đỗ nam.

Việc truyền giáo được mạnh mẽ phải kể từ đầu thế kỷ thứ

XVII với các giáo sĩ dòng Tên: Buzomi người Ý, carvalho người Bồ với các tu sĩ khác là các thầy Diza người Bồ, Giuse và phao Lô người nhật. những giáo sĩ này đã tới cửa Hàn vào đầu năm 1615.

Từ cửa Hàn, giáo sĩ Buzomi lại vào Quảng nam và ở đây kết quả truyền giáo rất khả quan với 300 tân tòng.

Sau đó, lại có thêm các linh mục André Fernandez, người Bồ từ Áo Môn tới, linh mục carvalho được đổi sang nhật, nhưng giáo sĩ Buzomi lại có được các linh mục Francois de pina người Ý và F.Barreto, người Bồ tới phụ giúp.

năm 1618, giáo sĩ mở thêm cơ sở ở Quy nhơn, có thêm tân tòng, và nhằm mục đích quảng bá đạo, một cuốn kinh bằng chữ nôm được ấn hành.

Giáo sĩ Buzomi lại khéo trong vấn đề xử thế, đã duy trì nhiều tục lệ lễ nghi không trái phép đạo và chỉ phế bỏ những điều dị đoan mê tín, nên số người tin đạo do đó càng tăng.

Tín ngưỡng Việt Nam

Ba năm sau, có thêm năm linh mục tới Việt nam để tiếp tay với giáo sĩ, và vào cuối năm 1624, linh mục A Lịch Sơn Đắc Lộ (A.de.Rhodes) cũng tới.

các vị linh mục này của Dòng Tên đã tích cực hoạt động, và sau 22 năm, số tín đồ đã có tới trên 20.500 người trong đó có bà Minh Đức Vương Thái phi vợ thứ của chúa nguyễn Hoàng, một người đã tận lực giúp các giáo sĩ trong việc truyền giáo.

năm 1926, linh mục Đắc Lộ ra Bắc và đã được chúa Trịnh Thanh Đô Vương cho phép giảng đạo. Kết quả hết sức tốt đẹp với 6.700 tín đồ sau ba năm truyền giáo.

các thầy giảng bắt đầu được đào tạo và đã hoạt động rất đắc lực cho đạo.

năm 1630, linh mục Đắc Lộ, rời Việt nam. các thầy giảng vẫn tiếp tục việc chúa. Số người rửa tội càng nhiều, thêm 3.340 tín đồ với 20 nhà thờ được lập nên.

Tính đến năm 1639, tại miền Bắc có hơn 80.000 tín đồ với 230 nhà thờ vừa lớn vừa nhỏ.

năm 1640, linh mục Đắc Lộ (A. de Rhodes) lại trở lại Việt nam nhưng đến miền Trung để thay thế giáo sĩ Buzomi.

Lần này linh mục gặp nhiều khó khăn, nhưng ngài vẫn hoạt động mạnh mẽ, tổ chức một đoàn 10 thầy giảng đi truyền đạo tại các nơi. Một trong số các thầy giảng này là An Rê đã bị xử tử: đây là người tử vì đạo đầu tiên tại miền đất của chúa nguyễn.

năm 1645, chính linh mục Đắc Lộ cũng bị án tử hình nhưng chỉ bị trục xuất.

Linh mục Đắc Lộ chính là người đã có công sáng tạo ra chữ Quốc ngữ. Linh mục cũng chính là người đã vận động với Tòa Thánh để cử một vị giám mục sang Việt nam.

Theo lời đề nghị trên, năm 1658, hai vị giám mục được cử sang Việt nam: Giám mục Lambert de la Motte và Giám 24

Mê tín dị đoan

mục Francois pallu - năm sau, hai địa phận truyền giáo được thiết lập: Địa phận Đàng Trong gồm cả chiêm Thành, cao Mên và Xiêm La, giao cho Giám mục De la Motte và địa phận Đàng ngoài giao cho Giám mục pallu.

Với hai giám mục này, việc đề cử các linh mục bản xứ

được lưu ý. năm 1668, có bốn linh mục Việt nam được tấn phong, năm sau lại có thêm bảy linh mục nữa.

các cộng đồng được triệu tập ở Đàng ngoài vào năm 1669 tại phố Hiến (Hưng Yên) và ở Đàng Trong vào năm 1672 tại Hội An.

ngoài ra, năm 1670, dòng nữ tu sĩ Mến Thánh giá bắt đầu được thiết lập tại Đàng ngoài.

năm 1679, một phần địa phận Đàng ngoài được tách riêng ra, giao cho dòng Thánh Đa Minh phi Luật Tân đảm nhiệm, gọi là Địa phận Dòng Đàng ngoài, nay là Hải phòng.

Qua các trang trên ta thấy rằng việc truyền giáo tại Việt nam đã đều đều tiến triển mặc dầu có những cuộc cấm đạo của chúa nguyễn cũng như của chúa Trịnh.

nếu những cuộc cấm đạo về thế kỷ thứ XVII không gay gắt, thì đến thế kỷ thứ XVII việc cấm đạo thật ngặt nghèo.

Tại Đàng Trong chúa Minh Vương cho đốt phá nhà thờ, bỏ tù giáo sĩ đến chết và tru lục nhiều giáo hữu. chúa Võ Vương sau cũng cấm đạo, trục xuất hết các giáo sĩ ngoại quốc.

chỉ còn sót lại ba linh mục bản xứ lén lút làm việc chúa.

Tại Đàng ngoài việc cấm đạo cũng ghê gớm. các linh mục bị trục xuất và bị giết, các Thánh đường bị đốt phá.

Dưới triều Tây Sơn, việc cấm đạo càng dữ dội hơn. nhiều linh mục và giáo hữu đã chết vì chúa.

cho đến khi vua Gia Long lên ngôi (1802) việc cấm đạo mới ngưng, nhưng sau khi ngài băng hà vua Minh Mệnh lại tiếp tục cấm đạo.

Tín ngưỡng Việt Nam

Sau vua Minh Mệnh, vua Tự Đức càng cấm đạo ngặt nghèo.

Với các chỉ thị của nhà vua năm 1851 và 1856, 400.000 giáo dân phải tù đầy trong số đó từ 50.000 đến 60.000 người đã chết. Lại có 3.500 người bị xử tử, hơn một trăm làng đạo bị

phá, tài sản bị tịch thu, các linh mục bị giết.

Trước sự diệt đạo một cách quá bạo tàn, quân đội pháp và quân đội I pha nho (Tây Ban nha) đã can thiệp. Vua Tự

Đức đã đình chỉ cấm đạo, và sau đó quân pháp bắt đầu xâm lăng Việt nam. Với sự xâm lăng, việc truyền giáo được tự do, nhưng các tín đồ Thiên chúa giáo lại phải chịu sự thù ghét của dân chúng và nhiều người đã bị thảm sát, vì dân chúng Việt nam hồi đó đều coi là giáo dân đã dẫn quân pháp xâm lăng nước nhà.

Mặc dầu những cuộc cấm đạo liên tiếp, việc truyền giáo tại Việt nam vẫn tiến triển. con số tín đồ trên toàn quốc lên tới 420.00 người năm 1840, ngày nay đã tổng cộng trên 3.000.000 tại cả hai miền nam, Bắc Việt nam.

Số địa phận cũng tăng lên. Trên toàn quốc hiện nay có tất cả 22 địa phận.

Địa phận Hà nội 1659 - Địa phận Sài Gòn 1844

- Hải phòng 1679 - Bùi chu 1848

- Quy nhơn 1844 - Bắc ninh 1883

- Vinh 1845 - phát Diệm 1901

- Huế 1850 - Thanh Hóa 1932

- Hưng Hóa 1895 - Vĩnh Long 1938

- Lạng Sơn 1913 - nha Trang 1957

- Thái Bình 1936 - Long Xuyên 1960

- cần Thơ 1955 - Mỹ Tho 1960

- Đà Lạt 1960 - Đà nẵng 1963

- Đarlac 1967

Mê tín dị đoan

Trong 22 địa phận trên, 7 địa phận mới được thiết lập tại miền nam Việt nam từ năm 1960. Và trong thời gian chín năm số tân tòng cũng đã tăng lên một cách mau chóng đáng kể.

Với 22 địa phận, số linh mục lên tới 1.500 vị thay vì bốn vị

lúc ban đầu. ngoài trên 1.500 linh mục, còn hàng vạn nam nữ

tu sĩ các dòng và các thầy giảng cũng cùng nhau lo việc chúa.

Tòa Thánh La Mã trước sự tiến triển cao độ của Thiên chúa giáo tại Việt nam, đã cho thành lập một tòa Khâm mạng tại Saigon từ năm 1925. Đồng thời Tòa Thánh cũng nghĩ đến việc tấn phong một số các tu sĩ Việt nam lên hàng Giám mục, mà vị đầu tiên là Giám mục nguyễn Bá Tòng được tấn phong năm 1933. Và từ đó tới nay lần lần các địa phận đều được trao phó cho các Giám mục và các giáo sĩ

Việt nam, chỉ một số tối thiểu còn nằm trong tay các giáo sĩ ngoại quốc, với số địa phận tăng, tín đồ tăng, nhà thờ và nhà nguyện cũng tăng. Tới trước năm 1945 có tất cả 1931

nhà thờ và 4.071 nhà nguyện.

năm 1960, cùng với ba địa phận Đà Lạt, Mỹ Tho và Long Xuyên được lập nên, hàng Giáo phẩm Việt nam cũng bắt đầu được tổ chức với ba tòa Tổng Giám mục: Hà nội, Huế

và Sài Gòn và đồng thời các hàng Giám mục Hiệu tòa cũng được nâng lên hàng Giám mục chính tòa.

Tóm lại, sau 300 năm lan truyền tới Việt nam, Thiên chúa giáo ngày nay qua các biến cố lịch sử và nhờ sự nhẫn nại của các tu sĩ đã trở nên một đoàn thể tín ngưỡng quan trọng tại nước nhà với 22 địa phận chính tòa, ba tòa Tổng Giám mục, hơn 3.000.000 tín đồ.

Tín ngưỡng Việt Nam

CáC dòNg Tu Tại ViệT Nam

Tìm hiểu Thiên chúa giáo tại Việt nam, không thể không biết đến các dòng tu của tôn giáo này, biết đến để hiểu về

đạo sâu xa hơn cũng như biết đến để nhận thấy những sự hy sinh và công lao vất vả của tu sĩ các dòng đối với các công cuộc văn hóa và nhất là các công cuộc chấn hưng, xã hội mà các dòng đã chủ trương cũng như đối với việc phổ cập đạo giáo trong mọi tầng lớp quần chúng.

Tất cả hiện nay có 55 dòng hoạt động tại Việt nam, 22

dòng nam và 33 dòng nữ. Trong số các dòng này có dòng gốc tại ngoại quốc, có dòng thành lập tại Việt nam.

Dù là dòng nam hay dòng nữ, sáng lập tại ngoại quốc hay gốc tại Việt nam, các tu sĩ ai nấy đều dốc một lòng trông một hướng phụng sự chúa và giúp đỡ nhân loại. Sự gắng công của mọi tu sĩ đã là những tấm gương sáng cho các tín đồ và những kết quả thâu đạt được, làm rạng rỡ đạo chúa đã là những phần thưởng tinh thần quý báu hơn bất cứ phần thưởng nào.

CáC dòNg Nam

Dòng tHánH Biển ĐứC (OrDO SanCti BénéDiCtine) Đây là một dòng cổ thành lập từ thế kỷ thứ VI bởi Thánh Biển Đức. Hiện có các đặc tính:

- Dòng này nay là một dòng Tòa Thánh, trực thuộc đức Giáo hoàng; ngài là vị bảo trợ cho cả dòng;

- Dòng được hưởng đặc ân miễn trừ (exemptio) chỉ thuộc quyền Bề trên các địa phương trong những khoản giáo luật ấn định;

- Dòng là một tổ chức tự lập. Vị đại diện chung cho cả

dòng là đức Thống phụ (Abbas prima) hiện ở La Mã.

Mê tín dị đoan

Mục đích của dòng là sống kết hợp với Thiên chúa trong khuôn khổ một cuộc sống cộng đoàn mà kiểu mẫu lý tưởng là cuộc sống cộng đoàn Kitô hữu ở Jérusalem.

Hiện nay trong thế giới dòng có 16 tu hội (congrégatones) với bảy nhà biệt lập (monasteria singularis) với tổng số gần 12.000 đan sĩ (moines). Dòng lại có 23.603 nữ đan sĩ theo đuổi mọi hoạt động từ đời sống kín đến các việc từ thiện.

Tại Việt nam, dòng Biển Đức (Bénédictine) có hai nhà: Thiên An ở Huế và Thiên Hòa ở Ban Mê Thuột. Hoạt động chính là việc giúp các linh hồn tận hiến bằng nhận giảng kỳ

tĩnh tâm, hoặc tại các dòng hoặc tại nhà trong việc tiếp các linh mục hay tín hữu đến tĩnh tâm.

Đan viện cũng có một trường tiểu học miễn phí cho 200

trẻ em và một bệnh xá mỗi tháng giúp đỡ độ 800 bệnh nhân thuốc men.

Dòng Xi tô (Saint OrDre CiSterCien) Đây cũng là một dòng cổ thành lập bởi Thánh Roberto từ

thế kỷ thứ XI tại Đồng Lác (cistels) và do đó có tên là Xi Tô (cisteaux).

Đặc tính của dòng:

- Dòng Tòa Thánh;

- Được miễn trừ;

- nhà mẹ Xi Tô tại La Mã.

Mục đích của dòng là chiêm niệm (contemplativi).

- các tu sĩ lo Thánh hóa bằng kinh nguyện, hàng ngày cả

tòa hát kinh, hát lễ, học hành làm việc xác.

- Không hoạt động bên ngoài. Tuy nhiên tu viện là nơi tiếp rước các bậc đến tĩnh tâm cấm phòng ngoại trừ phụ nữ.

Trong thế giới dòng thịnh hành tại nhiều nước, nhất là ở

Ý, Áo, Đức, v.v...

Tín ngưỡng Việt Nam

Tại Việt nam, dòng Xi Tô được thành lập từ năm 1918

tại núi phước Sơn, Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị. Lúc đầu gọi là dòng Benédicto, mãi tới năm 1934 mới chính thức thành lập dòng Xi Tô.

Dòng Đa minH

Đây là một dòng quan trọng thành lập từ thế kỷ thứ XII bởi Thánh Đa Minh.

Được đức Giáo hoàng Innocenti III duyệt y ngày 22 tháng 12 năm 1216 và được Giáo hoàng Honoro III phê chuẩn như

một dòng tư giáo, khất sĩ có lời khấn trọng và miễn trừ.

Mục đích của dòng là giảng truyền phúc Âm và lo cứu các linh hồn.

Tại Việt nam, sự hiện diện của dòng Đa Minh có đồng thời với sự hiện diện của giáo sĩ Gaspar de Santa cruz vào năm 1550 nhưng mãi tới năm 1926 mới có tu viện Đa Minh tại Việt nam.

Hoạt động của dòng gồm: Đi giảng phòng các nơi - chân lý, nhà xuất bản Thiên chúa giáo, công việc từ thiện xã hội và văn hóa với các trường tư thục Trung và Tiểu học.

nói đến dòng Đa Minh cần nói thêm chi Lyon của dòng đã hoạt động tại các địa phận Lạng Sơn, Hải phòng và Hà nội ở Bắc và các địa phận Sài Gòn và Đà Lạt ở nam Việt.

Dòng PHan Xi Cô (OrDO Fratrum minOrum) còn gọi là dòng Anh em hèn mọn vì Thánh phan Xi cô người sáng lập ra dòng này vào thế kỷ thứ XIII, đã được Giáo hoàng chuẩn nhận nếp sống nghèo hèn, giao phó cho ông và mười hai bạn đường sứ mệnh truyền bá phúc Âm trong nước Ý và ở hải ngoại.

Đây cũng là một dòng Tòa Thánh và được miễn trừ.

Mê tín dị đoan

Mục đích của dòng:

- Đối với tu sĩ: Thánh hóa bản thân bằng ý chí và thực hiện phúc Âm trong đức nghèo khó triệt để;

- Đối với hoạt động bên ngoài: truyền bá phúc Âm và hoạt động tông đồ, xã hội.

Trên thế giới, dòng có nhiều chi tại nhiều nơi.

Riêng tại Việt nam, dòng có năm nhà tại miền nam và hai nhà tại miền Bắc.

Hoạt động theo đúng mục đích của dòng.

Dòng BệnH viện tHánH giOan tHiên CHúa (OrDre HOSPitalier De St.Jean De Dieu)

Một dòng Tòa Thánh được miễn trừ, thành lập vào thế kỷ

thứ XVI bởi Gioan ciudal với mục đích giúp thân xác yếu hèn của con bệnh để làm lành cho tâm hồn họ. con bệnh đây gồm cả sự nghèo khổ, một thứ đau khổ của thể xác.

Tại Việt nam dòng này được thành lập từ năm 1952 ở Bùi chu. nhà chính của dòng hiện nay ở Miền nam là bệnh viện di cư ở Hố nai, Biên Hòa.

Dòng có một bệnh viện phổ thông, có phòng phát thuốc giúp đỡ người đau ốm nghèo khổ.

Dòng tên (SOCieta JeSu; JéSuiteS) có thể nói rằng Dòng Tên là một dòng thông thái của Thiên chúa giáo. các tu sĩ dòng này phần lớn đều học vấn uyên bác, không phải riêng về thần học mà về cả các môn khác nữa.

Dòng được thành lập từ năm 1540 và cũng là một dòng Tòa Thánh được miễn trừ.

Mục đích của dòng là nhằm Thánh hóa bản thân của từng tu sĩ và làm bất cứ hoạt động nào theo ý muốn của Tòa Thánh.

Tín ngưỡng Việt Nam

Hiện nay dòng có nhà chính tại La Mã. Số tu sĩ của dòng trên khắp thế giới lên tới 35.438, theo thống kê năm 1962.

Hoạt động của dòng gồm: Tĩnh Tâm viện, coi xứ đạo, giảng dạy; việc Tông đồ xã hội và trí thức.

Về giáo dục dòng đảm nhiệm đủ các bậc từ trung học đến đại học, thêm cả chủng viện. ngoài ra, dòng lo việc truyền giáo ở các xứ ngoại đạo.

Tại Việt nam Dòng Tên được thành lập từ thế kỷ thứ XVII do các giáo sĩ Buzomi, Alexandre de Rhodes và nhiều tu sĩ

khác. năm 1957, tại Sài Gòn nhà Thánh Ingatiô được thiết lập và mở rộng. Sau đó, Trung tâm A. de Rhodes ra đời với các hoạt động rất đáng ghi:

năm 1958, mở tại Đà Lạt: Giáo hoàng Học viện thánh pio.X.

năm 1960, mở tại Thủ Đức: Một nhà tập.

năm 1961, mở tại Huế: Trung tâm sinh viên Xavie.

Muốn được nhập Dòng Tên cần phải có điều kiện: Tài năng, sức khỏe, hiểu biết, học vấn. Lại phải có tài năng siêu nhiên như ơn Thánh Triệu, đức nhiệt tâm, đức hãm mình. phải hợp với giáo luật và luật Dòng.

Dòng CHúa Cứu tHế (reDemPtOriSteS).

Sáng lập năm 1732 bởi Thánh Alphonsô Maria đệ Ligoriô với đặc tính là dòng Tòa Thánh và miễn trừ.

Mục đích của dòng:

- noi gương chúa cứu Thế như Hiến pháp truyền dạy, các tu sĩ phải thực hành những điều nhân đức của chúa. Họ phải biểu dương Mầu nhiệm, cứu rỗi trong đời sống và hành vi để

có thể nói được: Tôi sống nhưng không phải tôi sống, chính chúa Kitô sống trong tôi.

- các tu sĩ noi gương chúa cứu Thế cực thánh trong việc rao giảng lời chúa vừa bằng loan truyền phúc Âm theo thể

Mê tín dị đoan

thức Đại phúc vừa bằng cách hành tế các nhiệm tích nhất là phép Thánh Tẩy, phép Giải Tội và phép Thánh Thể và bằng cách biểu tỏ chúa Kitô ra cho nhân loại qua đời sống chứng tỏ của mình.

nhà chính của Dòng hiện nay ở La Mã: collégio St.Alphonso.

Tại Việt nam, dòng được thành lập ngày 8 tháng 12 năm 1952 và hiện nay có một nhà chính ở Sài Gòn, sáu nhà khác ở các nơi: nha Trang, Vũng Tàu, Đà Lạt, Huế, Tuyên Đức và Hà nội. ngoài ra dòng lại có một địa sở truyền giáo tại xã Bình Vân tỉnh Quảng ngãi.

Hoạt động của dòng:

- Giảng các kỳ Đại phúc, các kỳ cấm phòng, tĩnh tâm cho các tu sĩ, chúng sinh, các đoàn thể công giáo tiến hành.

- Mở các lớp huấn luyện về giáo lý.

- Diễn thuyết cho người ngoại đạo.

- Truyền bá lòng sùng kính Đức Mẹ bằng lời giảng, báo chí, sách vở v.v...

Dòng SaléSienS (SaléSienS, DOn BOSCO).

Thành lập năm 1841 bởi thánh Gioan Bosco. Dòng Tòa Thánh và miễn trừ.

Mục đích:

- Đối với tu sĩ: Tự Thánh hóa và giúp nam Thanh thiếu niên.

- Đối với bên ngoài: Dạy nghề cho các trẻ em để sống xứng đáng con người.

Tại Việt nam, dòng thành lập từ năm 1953 và hiện nay có nhà chính: Gia Đình Don Bosco ở Gò Vấp, Gia Định, trông coi về ngành kỹ thuật.

ngoài ra lại có chủng viện Don Bosco ở Thủ Đức với 250

chủng sinh và một nhà tập ở Đà Lạt.

Tín ngưỡng Việt Nam

Dòng truyền giáO tHánH vinH Sang (COngrétatiOn De la miSSiOn)

Sáng lập năm 1625 bởi Thánh Vinh Sang tại Ba Lê (paris), người sau này cũng lập ra dòng nữ Tử Bác Ái (congrégation des Filles de la charité).

Đặc tính: Dòng miễn trừ có lời khẩn đơn.

Dòng lập ra ngoài mục đích thánh hóa bản thân còn có hai mục đích:

- Truyền giáo cho dân ngoại và hưng giáo cho các miền quê bằng việc cấm phòng, giảng tuần đại phúc.

- Đào tạo hàng Tư giáo trong các chủng viện.

Thánh Vinh Sang quan niệm công việc tông đồ thành hay bại, một phần lớn do vấn đề nhân sự. Việc đào tạo hàng Tư

giáo do đó rất quan trọng.

Điều khiển toàn dòng trên thế giới có một bề trên do một Hội đồng tối cao tám năm họp một lần bầu ra.

Tại Việt nam, dòng này có trụ sở đầu tiên ở Đà nẵng, tức là Thánh Tâm Biệt Thự. năm 1928, dòng nữ được thành lập, hiện nay có gần 20 cơ sở tại nhiều nơi.

nhà chính của dòng tại Việt nam ở Đà Lạt. ngoài nhà chính này dòng có bốn cơ sở khác:

- Họ đạo người Tàu Đà Lạt;

- Sở Tuyên Úy ở Sài Gòn;

- Sở Truyền giáo cho đồng bào Thượng ở D’jom (Đà Lạt)

- Sở Tuyên Úy trại cùi Bến Sắn (Bình Dương).

Dòng Sư HuynH CáC trường Công giáO

còn gọi là dòng La San. Dòng này hoạt động rất có hiệu quả tại Việt nam và đã giúp rất nhiều về phương diện văn hóa và giáo dục ở đây. Dòng được thành lập từ thế kỷ thứ

XVII tại pháp trước sự bê bối của việc giáo dục. Một số

Mê tín dị đoan

đông trẻ em thiếu trường, thiếu giáo sư nhất là con em giới cần lao.

Trước tình trạng ấy, Linh mục St.Jean Baptiste de la Salle đã lập nên dòng này để góp công hữu hiệu vào việc giáo dục các trẻ em thất học.

Đây cũng là một dòng Tòa Thánh nhưng không miễn trừ.

Mục đích của dòng phối hợp tu hành với giáo dục. các môn đệ thánh La Salle không những hy sinh của cải trần tục, chức quyền phần đời mà còn hy sinh cả những chức tước phần đạo, chỉ cốt lo việc tổ chức giáo dục dân chúng cho hoàn toàn, tận tình như anh cả dìu dắt các em út.

nhà Mẹ của dòng hiện nay ở Ý quốc.

Dòng hoạt động tại 80 quốc gia trên thế giới, giáo dục trong 1.500 trường trên 700.000 thanh thiếu niên thuộc mọi thành phần xã hội từ tiểu học đến đại học với đủ mọi khoa Sư phạm, chuyên nghiệp, Kỹ nghệ, Mỹ thuật, canh nông, Võ bị, Bách công. Riêng tại Việt nam dòng được hành lập từ năm 1866.

Trường đầu tiên mở ra là trường Taberd cốt để nuôi trẻ mồ

côi, nhưng sau mở rộng xây dựng thêm thành trường Taberd ngày nay. Từ năm 1897, tỉnh dòng Việt nam được biệt lập và từ đó thêm nhiều trường được mở ra.

Đến nay trên toàn lãnh thổ có tất cả trên 20 trường và tổng số học sinh vào khoảng 15.000. Riêng Sài Gòn đã có bốn trường:

Trường La San nghĩa Thục miễn phí, 900 học sinh; Trường La San chánh Hưng miễn phí, 350 học sinh; Trường Đức Minh, 1.500 học sinh;

Trường Taberd, 3.500 học sinh.

Theo học các trường của dòng không phải chỉ riêng con em các gia đình Thiên chúa giáo mà còn phần lớn con em các gia đình ngoại đạo. Ở đây các em được săn sóc chu đáo 35

Tín ngưỡng Việt Nam

như nhau không phân biệt có đạo hay không. Dòng La San đã tự tô những nét son rất đẹp.

ngoài việc huấn luyện về học vấn, các Sư huynh còn hoạt động Thiên chúa giáo Tiến Hành qua các Hội đoàn.

Từ trên được kể ra với hoạt động thường xuyên tại Việt nam, một số các dòng nam có nguồn gốc ở nước ngoài được biết nhiều trong dân chúng, có đạo cũng như ngoại đạo.

ngoài các dòng trên, còn nhiều dòng khác cũng sáng lập tại ngoại quốc và cũng đang hoạt động tại Việt nam: Hội thánh Xuân Bích (Société presbytère à St.Sulpice); Hội Thừa Sai paris (Société des Missions Etrangères de paris); Dòng Tiểu Đệ chúa Jésus (congrégation des petits Frères de Jésus);

Hội phụ Tá truyền giáo (Société des Auxilliaires des Missions).

Không kể các dòng sáng lập tại ngoại quốc được du nhập vào Việt nam, ngay tại Việt nam, nhiều dòng và tu hội cũng đã được thành lập với sáng kiến của các tu sĩ tại Việt nam.

Mục đích của dòng này, ngoài việc phụng sự chúa còn nhằm vào các hoạt động giáo dục và xã hội và đã giúp đỡ không ít cho các tầng lớp bình dân Việt nam. Dưới đây xin lược kể

sơ qua các dòng mà hầu hết đặc tính đều là dòng địa phận không miễn trừ, trong việc lược kể này không nhắc tới phần phụng sự chúa, việc bất cứ dòng nào cũng lo chu toàn, chỉ

xin nhắc đến những hoạt động về giáo dục và xã hội, những hoạt động này đã mang lại kết quả tốt đẹp cho Thiên chúa giáo, gây cảm tình với nhiều tầng lớp dân chúng và đã mang lại một số tân dòng không phải nhỏ.

Dòng ĐứC mẹ Đồng Công Cứu CHuộC

Dòng được sáng lập bởi linh mục Đa Minh Maria Trần Đình Thứ từ năm 1942 tại Bùi chu, nhưng mãi tới năm 1953

mới được Tòa Thánh chính thức chấp nhận.

Mê tín dị đoan

Trong một cơ quan từ thiện dòng nữ tu thánh Paul de Chartres Trong một cô nhi viện dòng nữ tu Bác ái thánh Vinh Sơn.

Tín ngưỡng Việt Nam

Hoạt động: dùng các viện cô nhi, tế bần, nhất là việc thiết lập và chỉ huy trường học Thiên chúa giáo với mục đích lôi kéo dẫn dắt người ngoại đạo về với chúa.

nhà chính của dòng hiện nay ở Bình Định.

thánh tâm tu viện Huế. - Sáng lập năm 1925, do đức Giám mục Hồ ngọc cẩn đốc xuất và làm bề trên tiên khởi.

ngoài mục đích phụng sự chúa, mục đích bên ngoài chú trọng về việc giáo dục thanh thiếu niên, có dạy giáo lý hàng ngày nửa giờ, dạy vỡ lòng.

Dòng thánh giu Se nha trang. - Do linh mục Sion Hội Thừa Sai, paris, sáng lập tháng 11-1926.

Hoạt động ở ngoài: Dạy giáo lý thanh thiếu niên trong các trường. Giúp các cơ sở của địa phận.

Dòng tu Sĩ truyền giáO tHánH PHaO lồ

Do giáo sĩ philippe nguyễn Kim Điền sáng lập từ năm 1963 với mục đích truyền giáo nhất là ở thôn quê, bằng đời sống và hoạt động, đặc biệt dành cho lương dân.

các tu sĩ của dòng phải noi gương Thánh phao Lồ để thánh hóa mình và thánh hóa người với tôn chỉ Tất cả chúa Kitô trong đời sống.

Về hoạt động, các tu sĩ chia từng nhóm hai hay ba người đi truyền giáo giữa lương dân, giữa người nghèo, tìm cách thích nghi với mọi hoàn cảnh.

Tu ViệN huyNh Đệ giáo lý CôNg giáo Ky Tô Vua VĩNh loNg

Thành lập từ năm 1870 bởi các linh mục Thừa Sai paris Gernot và Ritter.

Mục đích bên ngoài: giúp hàng giáo sĩ thành lập họ đạo mới, dạy tân tòng, trẻ con xưng tội, rước lễ, thêm sức v.v..., điều khiển và dạy hướng tu của họ đạo hay của Tu Viện.

Mê tín dị đoan

ngoài các dòng và tu hội kể trên còn các tu hội sau đây mới thành lập tại miền nam:

Tu hội nhà chúa ở Thị nghè, Gia Định (1960); Tu hội Đắc Lộ ở Tân sơn nhì, Gia Định (1957); Tu hội Tôi Tá Thánh Linh ở Sài Gòn (1962).

CáC dòNg Nữ

ngoài 22 dòng nam và Tu hội trên, tại Việt nam còn có các dòng nữ hoạt động cho công việc chúa, và những kết quả do các dòng nữ mang lại cũng không kém các dòng nam.

có 33 dòng nữ, có dòng nguồn gốc tại nước ngoài du nhập vào Việt nam, có nhiều sáng lập ngay tại Việt nam.

Dòng carmêlo thường gọi là dòng Tu Kín.

Đầu tiên vào đầu thế kỷ XIII, Thánh Albertô lập ra dòng Ẩn Sĩ gọi là dòng nam Đức Mẹ núi carmêlo.

Giữa thế kỷ thứ XVII, Thánh nữ Te-re-xa đệ Giê Su lập ra dòng nữ Ẩn Sĩ theo lệ luật dòng nam của Thánh Albertô.

Đặc tính: dòng Tòa Thánh, không miễn trừ.

Tại Việt nam dòng được thành lập vào năm 1895 tại Hà nội, năm 1909 ở Huế, năm 1923 ở Bùi chu và năm 1929 ở

Thanh Hóa.

Hoạt động: các nữ tu mỗi ngày sáu lần toàn thể họp tại Triều ca để xướng kinh Thần Vụ, thêm hai giờ suy ngẫm, còn dư bao nhiêu giờ dành cho thủ công.

Dòng CáC mẹ trường COuvent DeS OiSeauX

- chính danh phải gọi dòng này là dòng nữ Kinh Sĩ Thánh Augustinô

(Les chanoinesses de St.Augustin), thành lập tại Lorraine (pháp) từ năm 1597 do thánh pierre Fourier và chân phước Alix le clere.

Tín ngưỡng Việt Nam

Đây là một dòng Tòa Thánh có mục đích liên kết sự đọc kinh nhật tụng công khai và ca đoàn với việc dạy học và giáo dục thiếu nữ.

Hiện tại thế giới dòng có 1.300 cơ sở, 55 nhà, nhà mẹ Bề

Trên ở cả La Mã.

Du nhập vào Việt nam năm 1935 tại Hà nội, nhà chính của dòng này ở Đà Lạt, có một trường trung học gồm 400

nữ sinh.

ngoài ra, ở Sài Gòn, dòng có nhà Régina Mundi với hoạt động giáo dục một trường trung tiểu học có trên 1.000 nữ sinh.

Dòng nữ tu PHan Xi Cô tHừa Sai ĐứC mẹ (inStitut DeS FranCiSCaineS miSSiOnnaireS De marie).

Dòng Tòa Thánh thuộc Bộ truyền giáo, thành lập năm 1877

bởi mẹ Maria de la passion. Dùng lối sống vừa chiêm ngưỡng vừa hoạt động có mục đích tối hậu là bắt chước chúa Jésus Kitô, là Đường, là sự Thật và sự Sống của các Tâm hồn. chị

em hiến thân cố hun đúc tình yêu theo tinh thần phúc Âm: thật thà, đơn sơ, vui vẻ.

Hoạt động của dòng chuyên việc giáo dục, làm các công việc y tế, xã hội, dạy giáo lý và lưu tâm ưu đãi những kẻ cô đơn.

Tại Việt nam, dòng được thành lập tại Vinh (nghệ An) từ năm 1932.

Hiện dòng có 4 nhà ở Việt nam:

- nhà Quy Hòa: trông nom trại cùi Tuy Hòa.

- nhà chính ở Đà Lạt có trường học, xưởng máy, phòng phát thuốc.

- nhà M’Lon tại vùng Thượng có một ký túc xá và các bà Mẹ thường đi thăm các làng Thượng.

- nhà Gia Định có hai trường tiểu học và lo cứu tế

người nghèo.

Mê tín dị đoan

Dòng nữ tu tHánH Paul De CHartreS (COngrégatiOn DeS SOeurS De Saint Paul De CHartreS) Dòng Tòa Thánh sáng lập tại Lèvesville - La chenard, một làng hẻo lánh miền Beauce đất pháp, bởi linh mục Louis chauvel với mục đích thi hành đức Bác Ái với các thiếu nữ, các bệnh nhân dưới mọi hình thức trong khắp năm châu.

Tại Việt nam, dòng xuất hiện từ năm 1860, và sau 100 năm, nay có ba tỉnh dòng: Hà nội với trường Ste.Marie, Đà nẵng với trường Thánh Tâm và Sài Gòn. Ở miền nam dòng có 24

nhà lo trông nom giáo dục, y tế và xã hội: trường học, bệnh viện, cô nhi viện, nhà dưỡng lão. có thể kể một vài tên để

nói lên sự tận tâm và hoạt động hữu hiệu của dòng: Trường Thiên phước Tân Định, trường câm Điếc Lái Thiêu, trường Vũng Tàu...; Bệnh viện Saint paul, Bệnh viện Định Tường, Bệnh viện Bạc Hà tại chợ Đũi...; Viện dưỡng lão Thị nghè, cô nhi viện Việt Hoa ở chợ Lớn, cô nhi viện ở Vĩnh Long, cô nhi viện ở Gò công...

Dòng nữ tu BáC ái tHánH vinH Sơn (FilleS De la CHarité)

Dòng Tòa Thánh, thành lập năm 1633 tại pháp bởi Thánh Vincent de paul và nữ Thánh Louise de Marillae với mục đích làm sáng danh chúa bằng đức Bác ái và lo thánh hóa Bản Thân.

Tại Việt nam, dòng xuất hiện năm 1928 và hiện nay có 18

nhà với 160 nữ tu sĩ rải rác khắp nơi. Trông số 18 nhà có:

- nhà dòng ở Đà Lạt với Domaine de Sainte Marie hoạt động trường học, lưu xá, vườn trẻ.

- Institut Régina pacis ở Sài Gòn hoạt động Trường Học, Viện mồ côi, Trung tâm chỉnh hình.

- Trung tâm caritas Sài Gòn hoạt động huấn luyện y tá, nữ cán bộ xã hội, vườn trẻ, chẩn Y Viện.

Tín ngưỡng Việt Nam

các nhà khác của dòng đều hoạt động các công tác bác ái: trại cùi ở Kala (Lâm Đồng), ở Daktia (Kontum), ở Bến Sắn (Sông Bé), v.v...

ngoài các dòng trên, còn các dòng sau đây cũng là những dòng và tu hội nữ sáng lập tại nước ngoài được truyền nhập vào Việt nam, với các hoạt động bác ái, xã hội, giáo dục, y tế ở bên ngoài và lo phụng sự chúa ở bên trong: Dòng Đức Bà Truyền Giáo (Filles de notre Dame des Missions).

Dòng nữ tu chúa Quan phòng (Les soeurs de la providence de poitreux).

Dòng nữ tu Salésien (Soeurs salésiennes de St.Jean Bosco).

Dòng Đấng chăn Lành (Soeurs du Bon pasteus d’Angers).

Hội nữ tá Quốc tế công giáo.

nhóm các Tiểu muội chúa Giê Su (Les petites Soeurs du père chardes de Foucauld).

Dòng Médical Mission Sisters.

Hội nữ tỳ chúa Jésus và Mẹ Maria (Institut Séculier des Ancelles de Jésus Maria).

cũng như các dòng và tu hội nam, nhiều dòng và tu hội nữ đã được thành lập ngay tại Việt nam.

Trong các dòng này có các dòng Mến Thánh giá (Les Soeurs Aimantes de la croix) có nhiều hoạt động đáng kể, nhiều dòng mang tên các địa danh miền Bắc nhưng hiện đang ở miền nam.

Xin liệt kê dưới các dòng Mến Thánh giá đang hoạt động:

- Dòng Mến Thánh giá Hà nội, nhà chính ở couvent des Oiseaux, Đà Lạt;

- Dòng Mến Thánh giá Hải phòng, nhà chính ở xứ Bắc Hải, Hố nai, Biên Hòa;

- Dòng Mến Thánh giá Thái Bình, nhà chính ở xứ Tân Lập, xã Bình Trưng, Gia Định;

- Dòng Mến Thánh giá phát Diệm, nhà chính ở xã An nhơn, Gò Vấp, Gia Định;

Mê tín dị đoan

- Dòng Mến Thánh giá Thanh Hóa, nhà chính ở xã Tân Thanh, Lâm Đồng;

- Dòng Mến Thánh giá Vinh, nhà chính ở xã Tân Bình, Khánh Hòa;

- Dòng Mến Thánh giá (phục Hưng), Kim Đôi, Huế;

- Dòng Mến Thánh giá Quy nhơn;

- Dòng Mến Thánh giá chợ Quán;

- Dòng Mến Thánh giá Thủ Thiêm;

- Dòng Mến Thánh giá cái nhum;

- Dòng Mến Thánh giá cái Mơn;

Dưới đây là danh sách các dòng và nữ tu hội khác:

- Dòng nữ tu Thừa Sai Đức Mẹ Trinh Vương, nhà chính tại Bùi Môn, Tân Thới Trung, Gia Định;

- Dòng con đức Mẹ Mân côi Bùi chu, nhà chính ở Ấp chí Hòa xã Tân Sơn Hòa, Gia Định;

- Dòng con đức Mẹ Vô nhiễm ở phú Xuân, Huế;

- Dòng nữ tu Đa Minh Bùi chu ở Tam Hiệp, Biên Hòa;

- Dòng nữ tu Đa Minh Hố nai;

- Dòng nữ tu Ảnh Váy, Kontum;

- Dòng nữ tu Đa Minh, Lạng Sơn, nhà chính ở Xóm Mới, Gò Vấp;

- Tu hội Tôi Tá Thánh Tâm ở Sài Gòn.

Nơi hàNh Đạo

cũng như bất cứ tôn giáo nào, việc hành đạo phải có nơi riêng để thờ phượng vị giáo chủ cũng như các vị Thánh thần liên hệ tới tôn giáo, đạo Thiên chúa để phụng sự chúa cũng có những nơi nhà riêng, gọi là Thánh đường.

Thánh đường có thể gọi được là trụ sở hành đạo của Thiên chúa giáo. nơi đây còn mang tên là nhà chúa.

Trước khi xét qua về phong tục của đồng bào Thiên chúa giáo, việc tìm hiểu các Thánh đường không thể bỏ qua được.

Tín ngưỡng Việt Nam

Đi ngược dòng lịch sử trở lại, các tín đồ sơ khai bị tróc nã không xây dựng được nhà thờ. Họ đã thờ chúa tại các tư

gia, tại các rừng rậm, có nhiều khi ở ngay trong lao tù, nhưng đặc biệt nhất là trong các hang toại đạo, các đường hầm ở

dưới đất dùng làm nghĩa trang cho các tín đồ sơ khởi. Tại các hang này, chỗ giáp giới các đường với nhau được sửa sang từng quãng để có thể chứa được một số người để cùng cử hành Thánh lễ. Ở giữa, trên mồ một vị tử đạo có đặt một chiếc bàn cẩm thạch dùng làm bàn thờ.

Về sau, đời vua constantin La Mã, nhà vua dâng cho Giáo hoàng Sylvestre tất cả công thự để sử dụng tùy nhu cầu. các pháp đình cũ đã được chọn làm những nơi hành đạo và được gọi là giáo đường.

Việc truyền giáo ngày càng rộng rãi, các tín đồ ngày một đông, các giáo đường pháp đình lẽ tất nhiên không đủ cung ứng cho nhu cầu, nhất là cho các tín đồ ở các quốc gia không thuộc La Mã, việc xây cất giáo đường đã là một việc bắt buộc để có nơi phụng sự chúa.

CáC TháNh ĐườNg

Khi xây các Thánh đường, người Thiên chúa giáo đã tìm ra một lối kiến trúc riêng đặc biệt gọi là kiểu thức. Theo “Đời Sống phụng Vụ và Bí Tích” của ch.Robin, các kiểu thức đã được sử dụng tuần tự là: La tinh, Gô tích và phục hưng.

a) Tiếp sau các pháp đình là kiểu Rô man đặc điểm ở các cuốn tròn hình bán viên.

b) Từ thế kỷ XII trở đi, đến kiểu Gô tích hay Tiêm cung (Ogival) là được ưu thắng. nó biểu thị đặc điểm ở chỗ các hình cung nhọn chụm lại để chống đỡ các khung vòm.

c) Kiểu phục hưng là kiểu làm sống lại nghệ thuật Hy Lạp và La Mã.

Mê tín dị đoan

các Thánh đường xây cất xong trước khi dùng vào việc cử hành Thánh lễ phải có lễ cúng Tiến, trong lễ này một vị

Giám mục hay một vị linh mục được ủy quyền của vị Giám mục làm phép xức dầu.

Vào một nhà thờ, có thể nhận biết lễ cúng tiến đã thực hiện khi thấy trên các cột hay thạch trụ ở lòng chính nhà thờ

có vẽ hình Thánh giá đánh dấu cho việc vị Giám mục đã xức dầu Thánh.

Về các nơi hành đạo, cần phân biệt các nhà nguyện, nhà thờ và Vương cung.

nhà nguyện là nơi hàng ngày tín đồ đến cầu nguyện chúa.

Ta thấy nhà nguyện ở các ký túc xá, các bệnh viện, các nghĩa trang, v.v...

nhà Thờ tức là giáo đường, nơi cử hành thánh lễ.

Vương cung là một nhà thờ đã có nhiều kỷ niệm với đạo được Tòa Thánh chiếu chỉ nâng lên: Vương cung Thánh đường ở Sài Gòn trước đây là một nhà Thờ.

BàN Thờ Và Đồ TraNg Trí

Đã có nơi hành lễ, tất nhiên phải có bàn thờ, tôn giáo nào cũng vậy. Trong các nhà thờ Thiên chúa giáo, bàn thờ gồm một mặt bằng tức là mặt bàn thờ. có thể có chân đỡ hoặc có tảng xây.

Mặt bằng có chân chống đỡ nhắc lại cái bàn thuở xưa trước khi thụ hình trên Thập tự giá, chúa Jésus đã có một bữa tiệc sau cùng, bữa tiệc Ly thết các tông đồ. Bàn có tảng xây là để nhắc tới mồ các thánh tử đạo.

Mặt bàn thờ bao giờ cũng là một viên đá lát hay cẩm thạch, trên có tạc năm hình Thánh giá, chỉ năm dấu thánh của chúa.

Bàn thờ phải bằng đá để tượng trưng chúa Jésus là “viên đá góc tường” của giáo hội.

Tín ngưỡng Việt Nam

Tại các xứ truyền giáo, có những Thánh đường nghèo nàn, bàn thờ thường bằng gỗ. Trong trường hợp này có một viên đá lát nhỏ, có ghi năm hình Thánh giá và có chứa di hài một đấng thánh trong một tiểu huyệt. người theo đạo gọi đó là bàn thờ lưu động hoặc đá bàn thờ.

Bàn thờ không kê liền ngay trên sàn, nhưng đặt trên ba cấp bệ, tượng trưng ba đức: Tin, cậy và Mến để linh hồn tiến lên với chúa. Thường cấp trên cùng có trải thảm.

Trên bàn thờ có một tủ nhỏ hình chữ nhật gọi là nhà Tạm để lưu trữ Thánh Thể - nhà Tạm có áo hay khăn che.

các bàn thờ trước khi sử dụng phải chịu qua lễ Thánh hiện do một vị Giám mục cử hành.

Bàn thờ được gọi là Đặc Ân khi được Giáo hoàng ban ơn đại xá để hễ dâng lễ trên bàn thờ ấy cầu cho linh hồn người quá cố nào, người đó sẽ được hưởng. ngày 2-11 hàng năm, mọi bàn thờ trên thế giới đều là Đặc Ân cả. các bàn thờ tại các Thánh đường đều được trang trí như nhau. Sự trang trí gồm:

- Ba tấm khăn bằng vải sợi hay gai. Một trong ba tấm dài hai đầu trùm hết bàn thõng xuống đất. Hai tấm kia phủ hết mặt bàn.

- Một tượng chịu nạn và hai cây nến sáp.

Tượng chịu nạn nhắc nhở cho tín đồ biết Thánh lễ Misa họ tham dự, tiếp tục cho lễ Hy sinh Thánh giá.

Hai cây nến nhắc nhở đạo chúa soi sáng thế gian nguyên thủy, nên dùng soi sáng nơi cử hành Thiên lễ.

Số nến có thể là bốn hoặc sáu. Khi nào có lễ trọng do một vị Giám mục cử lễ, số nến sẽ là bảy. ngọn nến thứ bảy đặt sau tượng chịu nạn trên bàn thờ.

lễ mi Sa

phong tục của đồng bào Thiên chúa giáo tại Việt nam, chính là những phong tục từ ngàn xưa của đạo đã từng ban truyền khắp thế giới.

Mê tín dị đoan

Trong việc thờ kính chúa, lễ Misa là Thánh lễ và là một lễ

dâng hàng ngày trên bàn thờ, là lễ Hy sinh của chúa Jésus, có toàn thể cộng đồng tín hữu tham dự.

Việc cử hành lễ Misa chỉ là một hành vi thờ tự có tính cách xã hội, nhờ đó con người và xã hội truy nhận Thiên chúa là chủ tể vạn vật.(1)

như trên đã nói, lễ Misa nhắc nhở cho tín đồ lễ Hy sinh của chúa trước ngày chúa lâm nạn trên Thập tự giá. Do đó, việc cử hành lễ Misa là cần thiết. Không có lễ Misa đạo sẽ là một đạo không bàn thờ và chúa Jésus sớm muộn sẽ bị quên lãng.

Theo Album Liturgique đã được dịch lại trong “Đời sống phụng vụ và Bí tích” thì lễ Misa liên kết tín đồ không những với cuộc tử nạn của chúa mà còn cả với cuộc phục sinh của chúa. Mỗi lễ Misa là lễ phục sinh nhỏ. Bằng lòng tiến thân và chết đi với chúa đã là sống lại với người rồi vậy. Lễ Misa áp dụng cho tín đồ chúa hiệu quả cuộc tử nạn của chúa, mà hiệu quả đầu tiên là sự phục sinh. Trong khi rước lễ các tín đồ đã ăn bánh phục sinh và bất tử: Ấy là bánh Trời vậy!

Lễ Misa là tột đỉnh của Thiên chúa giáo. nhờ lễ này, con người được lên với chúa, và nhờ việc rước lễ, chúa thực sự

xuống với thụ tạo của người. Đây là giờ phút thiêng liêng, Thượng đế đã gặp gỡ con người.

cũng như các dân tộc khác theo đạo Thiên chúa, ngày chủ

nhật, các giáo dân ở Việt nam đi dự lễ Misa tại các Thánh đường. ngoài ra, trong những ngày lễ tiết của đạo, các tín đồ

cũng đến Thánh đường dự lễ Misa. Đặc biệt tại Việt nam, ngày nay, đêm giao thừa Tết nguyên Đán, tại các nhà thờ

cũng tổ chức một lễ Misa để nhân dịp năm mới tín đồ được gần chúa và được chúa ban cho những điều may mắn.

1. Ch.Robin - Đời sống Phụng sự và Bí tích.

Tín ngưỡng Việt Nam

Trong khi dự lễ Misa, để tỏ ra sự dốc lòng với chúa, các tín đồ phải:

- Dâng Hy lễ chúa Jésus lên cha người;

- Tự hiến dâng cùng với chúa Jésus (hồi dâng lễ);

- Tiếp rước chúa Jésus (hiệp lễ).

Qua ba điểm trên, lễ Misa không phải là việc riêng của linh mục mà chính là công việc của tất cả các tín đồ dự lễ.

như vậy, trên bàn thờ, trong buổi lễ có thể nói là có ba linh mục tư tế:

a) Tư Tế tối cao: chúa Jésus

b) Tư Tế thừa tác: linh mục

c) Tư Tế tham dự: tín đồ

Dự lễ, tín đồ không phải chỉ là khán giả, nhưng là diễn viên, là các động tác viên.

Trong buổi lễ cùng cầu nguyện với linh mục.

Đám rướC

Trong nhiều tôn giáo, ngoài các lễ cử hành tại nơi thờ tự, thường có những đám rước dân chúng tham dự.

cũng như các tôn giáo khác, các đám rước Thiên chúa giáo được tổ chức với mục đích phát triển mạnh mẽ tinh thần đạo.

Đám rước xưa đã có với người Do Thái ở Jérusalem. nhà Điển và La Mã trong thời thượng cổ cũng có tổ chức rước xách.

Giáo Hội Thiên chúa giáo, sau thời bị ngăn cản, đã từng tổ chức những đám rước ở Tây phương. Trong nhiều trường hợp, đám rước Thiên chúa được tổ chức để thay các đám rước cổ và cốt để cho mọi người quên đi những đám rước thời xưa, không phải của đạo: Đám rước cử hành hàng năm vào ngày 25 tháng 4 tại La Mã, thay thế cho đám rước cổ

thời của người ngoại đạo gọi là Robigalia. nhiều đám rước trước đây tổ chức để kỷ niệm những ngày lễ đạo: Đám rước 48

Mê tín dị đoan

Lễ Lá đã có ở Jérusalem từ thế kỷ IV được tổ chức theo lộ

trình của chúa Jésus đã đi trong thành phố này, với sự hiện diện của vị Giám mục trong đám tín đồ.

có thể nói được rằng đám rước là một hình thức hành lễ

công khai. Tôn giáo không phải là một tư vụ: chúa là của cả

mọi người và của cả mọi đoàn thể. các đoàn thể cũng như

mọi cá nhân có nhiệm vụ công khai phụng sự chúa bằng rước xách. Sự công khai phụng sự này xác nhận đức Tin của tín đồ, do đó rước xách có một tầm quan trọng với mục đích hiến cho các tín đồ dịp để bày tỏ mình là con chúa. Hơn nữa, rước xách cũng là một cách phát hiểu tinh thần đoàn thể của các con chúa và chứng tỏ quyền hạn tối cao của chúa với mọi người.

có những đám rước dành để tôn kính chúa, có đám rước dành cho một bí tích trong đời chúa và cũng có đám rước dành cho Đức Mẹ để tỏ lòng kính mến của con chiên đối với Đức Mẹ. Lại có những đám rước, thời Trung cổ gọi là bí tích để diễn lại một đoạn đời của chúa, những đoạn đời được tín đồ mến ngưỡng: Rước Lễ Lá, Rước trong Tuần Thánh để hồi tưởng lại sự Yêu thương của chúa.

những đám rước chính trong năm: rước Lễ nến, rước Lễ Lá, rước ngày chủ nhật kỷ niệm khi chúa vào Jérusalem, rước Tuần Thánh, rước lễ phục Sinh, và rước lễ Mình Thánh, v.v...

có nhiều đám rước được cử hành tại từng địa phương tùy tục lệ.

dấu TháNh giá

Lễ Misa cũng như những đám rước là những hình thức để

tín đồ phụng vụ chúa. Tin theo chúa, người con chiên phải dự lễ Misa và các đám rước, nhưng ngoài ra còn phải luôn luôn tỏ rằng tin kính chúa. Do đó có việc làm dấu Thánh 49

Tín ngưỡng Việt Nam

giá. Dấu Thánh giá chính là sự tóm tắt của “Tôi kính tin”.

Dấu thể hiện qua hành động và lời cầu.

Theo sách phần thì khi làm dấu đặt bàn tay phải lên trán, rồi xuống ngực, kế đến vai bên trái và sau cùng là vai bên phải, đồng thời miệng đọc: nhân danh cha và con và Thánh thần.

Ở I pha nho (Tây Ban nha), từ thời thượng cổ, trước khi làm dấu như trên, các tín đồ đã làm ba dấu nhỏ ở trán, ở môi và ở ngực và miệng đọc:

Bởi dấu Thánh ciá, xin chúa cứu vớt chúng con khỏi tay kẻ độc và sau đó cũng đọc thêm như tín đồ mọi nơi: nhân danh cha và con và Thánh thần. ngày xưa, trong thời các vị sứ đồ, người ta làm dấu trên trán những người theo chúa và trên các đồ vật để tỏ rằng đó là những người của chúa và những vật dùng để phụng sự chúa.

Việc làm dấu bắt đầu có từ thế kỷ thứ VI với sự làm dấu trên trán và ngực. Sau đó ít lâu là ba dấu ở trán, môi và ngực. Mãi tới thế kỷ thứ VIII sự làm dấu mới hoàn toàn như ngày nay, và thể

hiện bởi các tín đồ từ Đông sang Tây. người Hy Lạp làm dấu bằng ba ngón tay cái, trỏ và giữa của bàn tay phải, và dấu làm từ phải sang trái để tượng trưng cho Ba ngôi Tam Vị nhất Thể.

Ba dấu nhỏ trên trán, môi và ngực đã cắt nghĩa như sau: Dấu trên trán chỉ đức Tin ở chúa, dấu trên môi và ngực biểu lộ sự tuân hành lời phán và việc làm chúa dạy.

Dấu thường làm vào lúc nào? Trước và sau khi cầu kinh, khi tín đồ bắt đầu một việc gì: ăn uống, làm việc hoặc ra đi.

các tín đồ trung thực khi đi qua một Thánh đường hoặc một Thánh giá đều làm dấu, cũng như khi mới dậy và khi đi ngủ.

Sự làm dấu chính là sự chứng tỏ lòng Tin chúa, và đã tin chúa thì tín đồ phải luôn kính cẩn làm dấu trong tất cả những trường hợp cần thiết.

Mê tín dị đoan

Cầu NguyệN

người Thiên chúa giáo luôn luôn đọc kinh cầu nguyện, đọc kinh trong đám rước, đọc kinh lúc ở nhà, đọc kinh khi làm việc, đúng theo lời chúa đã phán dạy.

Hàng ngày, lúc ngủ dậy, lúc đi nằm đều có đọc kinh, tuy rằng đây không phải là một điều bắt buộc, chỉ là một hành động tỏ ra biết vâng lời chúa. cầu nguyện để xin ban ơn cho đời sống lành mạnh để tuân hành lệnh chúa. Sáng ngày dậy, một ngày bắt đầu. Trong ngày, tín đồ có thể gặp nhiều sự khó khăn, cầu nguyện để chúa trông tới giúp vượt qua những khó khăn đó và cũng là để dâng hoàn toàn ngày đó lên chúa. Buổi tối trước khi đi nằm, tín đồ lại cầu nguyện để cám ơn chúa đã ban ơn lành cho ban ngày. những tín đồ

tốt thường nhân lúc này có một phút vấn lương tâm để nhờ

ánh sáng của chúa xét lại những hành động của mình ban ngày có theo đường ngay của chúa không và để ăn năn nếu đã phạm những lỗi nhỏ, đồng thời cương quyết giữ ý định noi gương và tuân lệnh chúa.

Trước bữa ăn, người Thiên chúa giáo cũng cầu kinh. Đây cũng chỉ là để chứng tỏ tín đồ phải luôn luôn cầu nguyện, nhất là trong những lúc đáng kể nhất trong ngày. Vả lại chúa đã truyền phải đọc kinh để xin chúa ban cho “miếng bánh hàng ngày” (le pain de chaque jour). nhận bữa ăn, tín đồ

phải nhớ ơn chúa đã chăm sóc tới mình. ngoài ra, đây cũng là một cách để dâng hiến một cái gì hoàn toàn vật chất lên chúa cao cả; ăn uống người ta dễ phạm điều ích kỷ, tự vật chất hóa khi chỉ nghĩ đến thích khẩu; lúc này cầu kinh cầu nguyện nhắc lại tín đồ mọi vật đều xuất từ chúa, và tất cả đều phải cần tới chúa. Thánh kinh khuyên rằng: “Dù con làm gì, dù con ăn gì, dù con uống gì, con phải làm vinh danh chúa”.

Tín ngưỡng Việt Nam

CáC Bí TíCh

Tất cả bí tích đều có thể coi là những phong tục của đồng bào Thiên chúa giáo, có mục đích làm phát sinh trong tín đồ

cuộc sống của chúa và kết hợp tín đồ với nhiệm thể, nghĩa là thân thể nhiệm mầu của chúa, mỗi ngày mỗi hơn. Bí tích là những dấu hiệu biểu thị và sản xuất ra ân sủng bí nhiệm.

những phương tiện vật chất giản dị với ý nghĩa tượng trưng làm cho tín đồ chắc chắn về hiệu lực ân sủng của chúa và như thế có thể nói được rằng các bí tích chính là nguồn bình an cho tâm hồn tín hữu.

Định nghĩa bí tích, ch.Robin đã nói Bí tích là một dấu hiệu hữu hình của chúa Jésus christ đã thiết lập, để làm phát sinh hoặc gia tăng ân sủng trong linh hồn những người lãnh tụ một cách xứng đáng.

có tất cả bảy bí tích: Rửa tội, Thêm sức, Thánh thể, Giải tội, Xức dầu, Truyền chức và Hôn phối.

Rửa tội. - phép Rửa tội chính là cửa ngõ mọi tín đồ phải qua để thành người có đạo. Mục đích Rửa tội là để tẩy xóa mọi tội lỗi, ban đời sống ân sủng và khiến người chịu phép trở nên con Thiên chúa và Giáo Hội và được ràng buộc với Giáo Hội bởi một sợi giây thiêng liêng vô hình.

Khi chịu phép Rửa tội, đương nhân được đổ nước lên đầu.

Ý nghĩa của tác động này là Tẩy rửa, nước đã làm con người tội lỗi cũ biến đi để nhường chỗ cho con người mới phát xuất từ nước ra, con người này kể từ nay là con của chúa.

Trong lúc đổ nước lên đầu kẻ chịu phép, thừa tác viên, vị linh mục đọc “Ta rửa tội X, nhân danh cha và con và Thánh thần”.

Muốn được Rửa tội, chính các thụ lãnh viên cần phải muốn chịu phép Rửa để chứng tỏ đương nhân đã có lòng Tin ở

chúa. Bí tích Rửa tội là Bí tích Đức Tin.

Mê tín dị đoan

Về phần các trẻ em, việc Rửa tội phải có sự ưng thuận của cha mẹ, trừ trong những khi nguy tử hay trường hợp con trẻ bị bỏ rơi.

Thêm sức. - Thêm sức là một bí tích bổ sung phép Rửa tội. Với phép Thêm sức này chúa đổ ơn xuống để tín đồ mới Rửa tội biến thành giáo hữu hoàn toàn.

phép Thêm sức đã thực hiện trong Giáo Hội ngay từ buổi sơ khai. phép thể hiện qua sự xức dầu của một vị Giám mục.

Ban đầu việc xức dầu cử hành ngay sau lúc Rửa tội, ngày nay lễ nghi Thêm sức tách rời khỏi phép Rửa tội, và dành riêng cho hàng Giám mục.

Lễ Thêm sức gồm hai điểm chính: nghi lễ đặt tay và xức dầu Thánh hiến.

Thoạt đầu bước vào Thánh đường, tín đồ quỳ gối trước mặt vị Giám mục. Vị này giơ hai tay trên họ và cầu nguyện để chúa ban ơn cho họ.

Sau đó vị Giám mục xức dầu hiến thánh và nói: Ta ghi cho con dấu Thánh giá và kiện cường cho con với dấu cứu rỗi, nhân danh cha và con và Thánh thần.

Dầu được xức lên trán tín đồ. Đó là dấu hiệu của tích ấn không thể xóa nhòa đã in vào linh hồn người chịu phép vậy.

ngoài hai nghi lễ đặt tay và xức dầu trên, sau khi xức dầu, vị

Giám mục lấy tay khẽ tát vào má trái người chịu phép, để chứng tỏ rằng từ đây người sẽ sẵn sàng chịu đựng mọi thứ vì chúa.

Lúc lễ tất vị Giám mục còn đọc một lời nguyện cuối cùng để cầu xin chúa luôn luôn gần gũi người tân tín hữu.

Tất cả mọi người chịu phép sẽ cùng với vị Giám mục hoặc vị linh mục hầu cận đọc kinh Tinh Kính, kinh Lạy cha và kinh Kính Mừng.

phép Thêm sức tuy chỉ bổ khuyết cho phép Rửa tội, nhưng rất quan trọng, vì phép này người tân tòng biến thành tín hữu dốc lòng với chúa.

các Thụ lãnh nhân phải chọn cha mẹ đỡ đầu.

Tín ngưỡng Việt Nam

Thánh Thể và việc rước lễ. - Thánh Thể là trung tâm đời sống bí tích của tín đồ khi đã chịu phép Rửa tội và được kiện cường do phép Thêm sức.

Linh hồn cần một món ăn thiêng liêng, cũng như cơ thể

cần món ăn vật chất.

chúa đã tạo cho con người món ăn vật chất, chúa cũng không quên món ăn thiêng liêng cần thiết cho các tín đồ, do đó dưới hình thức Thánh Thể, chúa đã nối tiếp công cuộc nhập Thể và cứu chuộc giữa tín đồ.

Bí tích Thánh Thể đã khiến chúa có thể:

- Dâng mình làm Hy Tế cho đến tận thế: lễ Misa

- Hiến thân làm của nuôi mọi người đã nhập hiệp nhiệm Thể người do phép Rửa: Việc rước lễ.

- Tồn tại sự hiện diện của chúa giữa tín đồ cho đến hết đời.

phép Thánh Thể thực hiện do việc Rước lễ. Việc Rước lễ

có hiệu lực phát sinh ân sủng trong linh hồn tín đồ tham dự.

chúa đã nói: Ai ăn thịt và uống máu ta sẽ được sống đời đời và ta sẽ hoàn sinh cho trong ngày sau hết.

Việc Rước lễ chính là một ơn nuôi dưỡng, vì vậy đã phục hồi sức mạnh cho linh hồn, và đồng thời phát triển lòng quảng đại thi ân.

Việc Rước lễ cũng tẩy rửa mọi vẩn đục của tội làm mờ ám và suy yếu linh hồn. Thánh Lễ Rước, Thánh Thể chúa đã ngự vào mình tín đồ, tín đồ đã ăn Thịt và uống Máu chúa.

Muốn dự việc Rước lễ, phải là tín đồ đã Rửa tội, lại phải sống trong tình trạng chịu ơn chúa.

phải kiêng ăn uống trong luật chay thánh thể trong thời gian là ba giờ đối với đồ ăn đặc hay đồ uống có chất rượu và một giờ đối với các đồ uống khác: sữa, nước chè, cà phê, v.v...

nước lã không phá chay.

Luật trên có thể linh động đối với người đau yếu.

các tín đồ sùng mộ thường luôn luôn Rước lễ và coi việc Rước lễ như là sự tiếp diễn chính đáng của lễ Misa.

Mê tín dị đoan

phép giải tội. - Đây là bí tích tha thứ những người phạm tội. chúa đã dùng sự tha thứ để giải tội cho các con chiên đã biết sám hối. Trong sự tha thứ này, chính chúa đã chịu khổ

cực: chúa là tình yêu và chỉ có tình yêu mới có khả năng chuộc được tội lỗi.

Vì vậy với phép giải tội, tín đồ đã được hoàn lại sự sống siêu nhiên mất đi bởi những tội đã phạm. Giải tội là hết lỗi.

phép Giải tội do các Giám mục và các linh mục đã được các Giám mục thừa ủy ban hành, Giám mục là thừa kế các tông đồ.

Mỗi khi tín đồ phạm lỗi phải đi xưng tội nhưng phải biết:

- Thực tình thống hối các lầm lỗi của mình;

- Thú thực hết các điều lỗi với linh mục;

- Làm việc đền tội.

Vị Giám mục hay linh mục thừa ủy sẽ ban hành bí tích giải tội.

Kẻ xưng tội sẽ được tha hết mọi tội lỗi dầu nặng hay nhẹ

mặc lòng và được phục hồi lại những công nghiệp đã mất bởi tội lỗi.

Tích sủng của phép Giải tội là một ơn nâng đỡ và tấn phát khả dĩ giúp tín đồ chiến đấu với các khuynh hướng xấu, tránh mọi sự tái phạm cũng như tội lỗi khác.

Đành rằng không phép nào nhổ được tận căn những mầm mống của tật xấu, dù là Rửa tội hay Giải tội, nhưng dù sao các phép đó cũng đem lại cho tín đồ môn thuốc thiêng liêng về tinh thần để giúp các tín đồ hoán cải dần dần.

phép xức dầu cho bệnh nhân. - Xức dầu là cuộc viếng thăm của chúa đối với tín đồ lâm bệnh trọng.

Hành vi cuối cùng của đời sống con người thường bao giờ

cũng có một sự quan hệ đặc biệt, vì nó quy định một cách quyết liệt số mạng đời đời của tín đồ. Ơn được chết lành là một ơn cao cả chúa ban cho tín đồ, và phép Xức dầu chuẩn bị cho tín đồ nhận lĩnh ơn này.

Tín ngưỡng Việt Nam

phép Xức dầu chính là bí tích bệnh nhân. Đây là cuộc Xức dầu cuối cùng tín đồ nhận lĩnh trước khi chết, cuộc Xức dầu này hỗ trợ bệnh nhân về phương diện thiêng liêng cũng như

về thể xác.

Vị linh mục thể hiện phép này tới phòng bệnh nhân với tư

cách một người bạn để trình bày cùng bệnh nhân những điều thuộc về chúa, giải thích cho bệnh nhân hiểu ý nghĩa chân thực về cuộc đời, vai trò của đau khổ, hướng dẫn bệnh nhân trên đường trở về với chúa, tỏ cho họ thấy tình thương của chúa là rất quý giá.

Do đó bí tích bệnh nhân cốt làm vững mạnh linh hồn trong giờ phút hệ trọng và đôi khi cũng hướng về cuộc điều trị.

Trong lúc ban hành bí tích xức dầu, linh mục dùng dầu thánh vẽ hình Thánh giá trên mắt, tai, lỗ mũi, miệng, tay và chân của bệnh nhân. Dầu dùng là thứ dầu riêng đã được vị Giám mục địa phận làm phép ngày thứ năm tuần Thánh. Dầu này có hiệu lực chữa bệnh thiêng liêng cũng như bệnh thể xác.

Khi xức dầu linh mục đọc: “Vì việc xức dầu này và nhờ

lòng từ ái vô biên, xin chúa tha cho con tất cả những hành vi bất chính con đã làm do thính quan, thị quan, v.v...”

Việc xức dầu bao giờ cũng phải do một vị linh mục thể hiện.

Tất cả mọi tín đồ đã chịu phép Rửa tội và đã khôn biết đều được lãnh thụ khi lâm bệnh trọng nhưng phải sống trong ơn nghĩa của chúa. Bất cứ vì lý do gì, nếu bệnh nhân khước từ, linh mục không được ban hành phép xức dầu. Một tử tội không tỏ ý hối cải ở phút cuối cùng, linh mục cũng phải từ

chối không cho chịu phép này.

Đến nhà một bệnh nhân để làm phép này, câu đầu tiên của linh mục là cầu bình an cho nhà và hết mọi người trong nhà.

Sau đó, linh mục dùng nước thánh rảy cho bệnh nhân và các người trợ tá đang quỳ ở đó, phế bỏ quyền hành của ma quỷ và xin chúa hỗ trợ cho bệnh nhân.

Mê tín dị đoan

Vương cung

Thánh đường

đêm Giáng sinh.

Đêm Giáng sinh trong Thánh đường.

Tín ngưỡng Việt Nam

Xức dầu xong, linh mục đọc ba kinh nguyện xin chúa ban cho bệnh nhân:

- Được bình phục cả hồn lẫn xác;

- Được thêm nghị lực phấn khởi trước những thử thách thể

chất cũng như tâm hồn.

- Được qua cơn bệnh hoạn.

Lễ nghi được kết thúc bằng phép lành Tòa Thánh ban cho bệnh nhân để bệnh nhân được hưởng ơn đại xá trong giờ

phút lâm chung.

phép hôn phối. - phép hôn phối là một bí tích làm cho một người nam và một người nữ đã chịu phép Rửa tội liên kết với nhau trước mặt chúa như vợ chồng cho đến chết, nhận được ân sủng để thánh hóa lẫn nhau và để dưỡng dục các con cái họ về cùng chúa.

Hôn phối có từ ngày khởi thủy nhân loại, khi Thượng đế

dựng nên con người có nam và có nữ.

Theo tục lệ Thiên chúa giáo, việc hôn phối căn cứ trên mấy nguyên tắc: Đơn nhất tính và bất khả ly tính.

“con người không được quyền chia ly cái mà Thiên chúa đã phối hợp” và “kẻ nào ly dị vợ mình để cưới một người khác làm vợ phạm tội ngoại tình” (Math. XIX 6-9).

Luật về hôn phối của đạo minh xác rõ rệt: chỉ một người nam với một người nữ phối hợp với nhau cho đến khi một trong hai người chết đi.

Qua các điểm trên, ta thấy không có tục đa thê đối với tín đồ Thiên chúa giáo.

Muốn chịu phép hôn phối, cả đôi bên nam nữ đều phải đã chịu phép Rửa tội, phải có chủ tâm kết duyên với nhau, do đó sự ưng thuận của đôi bên phải tự do và chân thành. Đôi bên lại phải bày tỏ công khai sự ưng thuận trước sự hiện diện của vị

linh mục sở tại, hoặc vị thừa ủy và hai nhân chứng khác. ngoài ra cả đôi bên đều phải không bị gì ngăn trở làm phi hôn phối.

Mê tín dị đoan

Về mặt thiêng liêng, để hôn phối công hiệu đầy đủ, phải lãnh thụ trong tình trạng ân sủng vì ân sủng kết hiệp, tội lỗi chia ly.

có những ngăn trở làm phi hôn phối. ngăn trở có thể thuộc luật Thiên chúa hay luật tự nhiên: quan hệ huyết thống giữa anh chị em, thiếu ưng thuận, hay đã đính ước một hôn phối khác thành sự, v.v... ngăn trở cũng có thể thuộc phần giáo hội thiết định: Thiếu tuổi, anh chị em họ, đã chịu chức Thánh hoặc khẩn trọng trong dòng, dị giáo, v.v...

Giáo hội có thể chước miễn những ngăn trở do giáo luật thiết định chứ không có quyền chước miễn những ngăn trở

do luật Thiên chúa định.

Lễ nghi phép Hôn phối gồm việc trao đổi sự ưng thuận, trao nhẫn và phép lành cho tân hôn. Thường có Thánh lễ theo sau.

phép truyền chức. - Đây là bí tích ban cho thừa tác viên của giáo hội được quyền thừa hành các chức vụ tư tế và ân sủng cần thiết để chu toàn các nhiệm vụ đó một cách xứng đáng. Do phép truyền chức, các người lãnh thụ được phân biệt hẳn với các giáo dân thường. Họ được đặt vào một “chức”

bậc riêng biệt.

Không phải một vị linh mục được bổ nhiệm ngay linh mục. phải đi từ bước nhỏ lên. Đầu tiên phải chịu cắt tóc để

nhập hàng giáo sĩ.

Sau đó giáo sĩ được cử vào bốn chức nhỏ: giữ cửa, đọc sách, giữ quỹ và hầu lễ.

Rồi đến các chức bậc thượng: phụ phó tế, phó tế. Kể từ khi sung chức phụ phó tế, giáo sĩ có thể được cử phục vụ một địa phận. Khi được lên chức phó tế, lễ được ban hành bởi vị Giám mục địa phận. phó tế được công khai đọc phúc Âm, giảng thuyết, rửa tội trọng thể và phục vụ sát gần bàn thờ.

phó tế có thể được thụ phong linh mục. Trong lễ này, vị

Giám mục địa phận đặt lên đầu đương sự và hát kinh tiền 59

Tín ngưỡng Việt Nam

tụng. Sau đó vị Giám mục xức dầu hai bàn tay sẽ chạm đến Thánh Thể chúa. Với sự xức dầu này, vị tân chức đã nhận được quyền làm lễ và quyền tha tội.

Sau hết, một số ít linh mục được thụ lãnh chức bậc tối cao nhất của tư tế: chức Giám mục. Giám mục là linh mục hoàn toàn, là người kế vị các tông đồ có quyền thông ban chức linh mục. Giám mục lại có trách vụ cai trị địa phận, có quyền phong chức, ban hành phép Thêm sức, tấn phong các vị tân Giám mục, cúng hiến nhà thờ, bình thánh và làm phép dầu thánh.

Lễ tấn phong Giám mục cũng được cử hành với nghi lễ

đặt tay.

lễ TiẾT

Bất cứ tôn giáo nào, trong năm thường có những ngày lễ

để kỷ niệm những sự việc xảy ra cho vị giáo chủ hoặc liên quan tới đạo giáo, hay tới các nhân vật lịch sử của đạo.

Đạo Thiên chúa cũng có những ngày lễ riêng để nhắc nhở

lại cuộc đời của chúa, của Đức Mẹ qua mọi biến cố các người đã phải chịu. Lại có những ngày kỷ niệm các Thánh hoặc kỷ

niệm các sự liên quan tới đạo.

Lễ Tiết quanh năm có nhiều, nhưng có nhiều lễ chỉ riêng các tín đồ lưu ý tới, trái lại có nhiều lễ khác, không những chỉ tín đồ mà đến nhiều người không đồng tôn giáo cũng lưu ý tới.

Tìm hiểu Thiên chúa giáo, dù sơ lược cũng cần phải hiểu qua một số các lễ tiết, nhất là các lễ trọng được các tín đồ

ngoan đạo đặc biệt quan tâm đến.

Kể ra, nếu có thể, ai cũng nên tìm hiểu hết các lễ của đạo để nghiên cứu kỹ đạo, rất tiếc phạm vi một quyển sách chung về nếp cũ, đề cập tới hầu hết các tôn giáo chính đã có từ lâu 60

Mê tín dị đoan

tại Việt nam, không cho phép được trình bày nhiều hơn những điều được trình bày nơi đây, trong giới hạn một số các lễ trọng: Lễ Sinh nhật

Lễ phục Sinh

Lễ Thăng Thiên

Lễ Hiện Xuống

Lễ Mình Thánh

Lễ Đức Mẹ vô nhiễm nguyên tội

Lễ Đức Mẹ lên trời

Lễ chư Thánh

Lễ các linh hồn

lễ SinH nHật

Lễ Sinh nhật vào ngày 25 tháng 12 mỗi năm kỷ niệm ngày chúa ra đời.

Sách phúc Âm thánh Luca đã kể câu chuyện đó được linh mục J.Trần công Hoán lược dịch như sau:

“auguto, vua nước roma, ra sắc kiểm tra dân số trong khắp nước. Cuộc kiểm tra đầu tiên do ông Cyrino, tổng đốc xứ Sria đứng điều khiển. theo lệnh, mọi người phải trở về

quê cha đất tổ để khai tên.

“lúc đó ông Siuse đang ở thành nazareth, trong xứ galilêa, bèn xuống thành Belem thuộc xứ giuđêa, vì ngài là dòng dõi và thuộc chi tộc vua David, để khai tên mình và tên bạn là bà maria, lúc đó đang có thai. Đang khi ở Belem, bà maria đến ngày sinh: ngài lấy khăn bọc và đặt nằm trong máng cỏ

con vật ăn, vì nhà quán không còn nơi nào để trọ.

“trong miền ấy có một số kẻ chăn chiên đang thức canh, bỗng thấy sứ thần thiên chúa hiện đến, đứng gần, ánh sáng bao trùm chung quanh thì sợ lắm. nhưng thiên thần an ủi rằng: Đừng sợ, tôi đến đưa tin vui mừng cho anh em và cho 61

Tín ngưỡng Việt Nam

tất cả dân nữa, là đêm nay Chúa Cứu thế đã sinh ra trong thành Belem. anh em cứ theo dấu này để nhận biết, là thấy một con trẻ bọc trong khăn và nằm trong máng cỏ”.

“nói đoạn, tức thì có nhiều thiên thần trên trời xuống, hợp với thiên thần đó mà hát rằng: Sáng danh thiên chúa trên các tầng trời, và bình an dưới đất cho những ai có lòng ngay”.

“Bấy giờ tụi chăn chiên nói với nhau rằng: “ta hãy đi Belem xem những sự lạ thiên thần đã nói”. vội vã đi tới nơi thì thấy bà marie, ông giuse và con trẻ nằm trong máng.

Bọn chăn chiên cũng kể lại cho nhiều người khác những điều thiên thần đã nói và những sự mình đã được xem. những ai được nghe thì đều lấy làm lạ. Còn bà maria thì ân cần nhớ

lấy và suy đi ngẫm lại trong lòng.

“Xong rồi, những kẻ chăn chiên trở về và cảm tạ Chúa vì những điều mắt thấy tai nghe”.

Trên là sự tích chúa Jésus ra đời. chúa đã cứu nhân loại và ngày nay các tín đồ hàng năm kỷ niệm ngày chúa sinh với lòng thành kính.

Từ một tháng trước ngày lễ, tín đồ đã sửa soạn làm đèn ngôi sao, hang đá, in thiếp tổ chức diễn kịch để ăn mừng lễ

Giáng sinh. Trẻ con người lớn, đàn bà đàn ông đều lo xưng lễ. có lễ nửa đêm, lễ ban sáng, lễ buổi chiều để tín đồ tới dự.

Đêm hôm 24 rạng ngày 25 tháng 12, người ta tấp nập rủ

nhau đi lễ rồi về nhà ăn tiệc nửa đêm (Réveillon).

Đêm hôm đó các trẻ em đợi ông Già noel, nhưng đợi không được, các em đi ngủ, và sớm hôm sau các em thức dậy đã có quà của ông Già noel mang cho. Quà thường giấu trong chiếc giầy. các em tin là ông Già noel xuống bằng lối ống khói, mang quà cho các em.

Về lễ nửa đêm, tuy là lễ của Thiên chúa giáo, nhưng tại Việt nam nhiều đồng bào không theo đạo cũng đi dự lễ và cũng về ăn tiệc nửa đêm. nhiều đồng bào Thiên chúa giáo thường mời các bạn không cùng đạo tới ăn bữa tiệc này với mình.

Mê tín dị đoan

lễ PHụC SinH

Lễ cử hành vào ngày chủ nhật để kỷ niệm việc chúa sống lại sau ba ngày bị bọn cai pha giết. chúa bị giết vào ngày thứ

sáu đã sống lại vào ngày chủ nhật. Trước khi bị giết, chúa đã bảo bọn sát nhân:

- Bay cứ phá đền thờ này đi, nội trong ba ngày ta sẽ làm lại. (Đền thờ nói đây chỉ xác chúa).

Ý chúa bảo bọn giết chúa là chúng có giết chúa thì ba ngày sau xác chúa sẽ sống lại, và chúa cũng đã nói thẳng:

- Ta chết đoạn, ba ngày sẽ sống lại.

Lời nói của chúa đã làm yên lòng các Tông Đồ để họ tin chúa sẽ thoát tay kẻ ác. Bọn cai pha, khi giết chúa rồi sợ chúa sống lại đã cắt lính gác và chặn hòn đá lớn trước cửa mồ chúa.

chúa đã sống lại sau ba ngày, theo sách đạo kể lại. Khi ấy có mấy bà đem thuốc thơm đến xức xác chúa, ngó vào mộ đã biến mất. các bà đã được thiên thần cho biết chúa đã sống lại và đã đến xứ Galilêa.

Lễ phục Sinh hàng năm được cử hành để kỷ niệm ngày chúa tái sinh.

lễ tHăng tHiên

Sau khi phục Sinh, chúa Jésus chỉ sống ở thế gian 40 ngày.

Trong thời gian này, chúa thường hiện ra với các tông đồ và tín đồ để dạy bảo.

chúa đã cho biết trước là sau 40 ngày chúa sẽ lên trời.

Đúng ngày hẹn, tông đồ và tín đồ đưa chúa lên núi Oliveti.

Từ biệt mọi người, chúa lên trời: xác ngài từ từ lên cao khỏi mặt đất xê xế về phía Đông.

Trước hiện trạng lạ lùng các tông đồ và tín đồ theo dõi nhìn chúa lên thật cao cho đến khi có một đám mây che khuất.

Mọi người mong chờ đám mây tan ra để lại thấy chúa. có hai người ăn vận trắng toát hiện đến và bảo: 63

Tín ngưỡng Việt Nam

- Hỡi các người xứ Galilêa, sao còn đứng trông làm chi nữa. chúa đã lên trời.

Theo kinh sách, trước khi về trời, chúa Jésus đã nói mấy lời rất quan trọng:

a) Ta đã được mọi quyền trên trời dưới đất.

Ý câu này muốn nói quyền chúa bao la khắp mọi nơi, đối với tất cả.

b) Hãy đi khắp thế gian giảng cho mọi loài.

Ý chúa muốn đạo được quảng bá khắp mọi nơi, ở đâu có loài người, không phân biệt màu da hay tầng lớp xã hội.

c) Ai tin và chịu phép Rửa tội thì sẽ được cứu rỗi; ai không tin và không chịu phép Rửa tội, thì sẽ bị phạt.

Ý chúa muốn cho con người cũng được lên Trời như chúa, nhưng con người phải sạch hết mọi tội lỗi.

ngày chúa lên trời đã như khắc ghi trong tâm khảm các tín đồ. chúa đã nói những điều thiêng liêng, mong mỏi loài người sẽ sạch tội lỗi để cũng được lên Thiên Đường với chúa.

Lễ chúa lên trời chính là để kỷ niệm ngày chúa từ biệt thế gian, từ biệt các tông đồ và các tín đồ.

lễ Hiện Xuống