“Lâm Ngữ Đƣờng viết cuốn Sống đẹp bằng tiếng Anh, nhan đề là The Importance of living từ 1937. Khoảng 1957 tôi đƣợc đọc bản dịch ra tiếng Pháp L’Importance de vivre của nhà Corrêa, thấy tác phẩm rất hay mà bản dịch kém. Mấy năm sau tôi thấy ở nhà xuất bản Á Châu một bản Việt dịch hình nhƣ của Vũ Bằng1[1] cũng tầm thƣờng mà lại cắt bỏ nhiều quá, chỉ còn độ một phần ba, nhƣ vậy ý nghĩa của tác phẩm không còn gì cả. Từ đó tôi có ý dịch lại, muốn vậy phải có nguyên bản tiếng Anh và phải tra đƣợc những nhân danh, địa danh bằng chữ Hán.

Năm 1964 tôi viết thƣ hỏi thẳng tác giả ở Mĩ. Ông hồi âm liền từ Thuỵ Sĩ, nơi ông đang du lịch, vui vẻ cho phép tôi dịch, và cho biết nguyên bản tiếng Anh không còn, nhƣng có bản Hoa dịch nhan đề là Sinh hoạt đích nghệ thuật. May sao ông Giản Chi có bản này (do Việt Duệ dịch – nhà Thế giới Văn hoá xuất bản – 1940) và cho tôi mƣợn. Bản đó đầy đủ, chép hết những cổ văn, cổ thi Trung Hoa mà Lâm Ngữ Đƣờng dẫn trong tác phẩm và nhiều khi chép thêm bản dịch những bài đó của Lâm nữa. Thế là tôi có đƣợc hai bản của Hoa và Pháp. Tôi so sánh rồi khởi công dịch liền, cuối năm 1964 xong. Trong khi dịch, luôn ba hay bốn tháng, tôi thấy vui gần nhƣ hồi trƣớc dịch cuốn Quẳng gánh lo đi, vì nhân sinh quan nhà tản của Lâm – mà chính là của Trung Hoa – vì tinh thần nghệ sĩ và hài hƣớc của ông, vì giọng tự nhiên, thân mật, đôi khi nhƣ cƣời cợt, đùa bỡn nữa, không khác một cuộc đàm thoại chung quanh một bình rƣợu hay một ấm trà giữa những ngƣời bạn đồng điệu.

Nhờ có những văn thơ bằng chữ Hán, khỏi phải dịch theo bản tiếng Anh hay Pháp, nên tôi biết chắc rằng bản dịch của tôi sẽ đƣợc hoan nghênh, độc giả sẽ thích hơn là đọc nguyên tác của Lâm. Cuốn Sống đẹp bán chạy. Nhà Tao Đàn in hai ba lần mỗi lần ít nhất 3.000 bản, lần đầu vào tháng 3 năm

Chú thích:

1[1] Một số nhà khoa học ngày nay không tin chắc nhƣ vậy nữa mà ngờ rằng loài ngƣời và loài khỉ nhƣ có họ hàng xa với nhau thôi. Vấn đề chƣa giải quyết dứt khoát: chung qui chỉ toàn là giả thuyết.

1965.

Nhiều độc giả khen là dịch khéo, trong số đó có Đông Hồ. Một độc giả tôi chƣa hề quen, bác sĩ Trần Văn Bảng (học trƣờng Bƣởi trƣớc tôi vài năm) thích quá, làm một bài thơ nhan đề là Sống đẹp gởi tặng tôi. Bài gồm 5 đoạn, tôi chép lại đây đoạn giữa:

---

Đây tƣ tƣởng chín tầng mây siêu việt

Sang sảng nghe tiếng nói của thánh hiền

Ngọc chuốt, châu gieo, lời vàng, ý thép

Khiến tâm linh hoan lạc cõi vô biên

---

Từ đó chúng tôi thành bạn thân”.(Hồi kí, trang 466-467).

Ngô Văn Long, trong bài giới thiệu cuốn Sống đẹp đăng trên trang

http://www.sachhay.com/book/20080328519/song-dep.aspx, viết nhƣ sau:

“Đọc quyển này rồi thì có thể sau đó các bạn sẽ nghĩ khác đi, thậm chí sẽ sống hơi khác đi một chút.

Lâm Ngữ Đƣờng là học giả Trung Hoa từng học ở Harvard, Leipzig, sống cùng thời với những tên tuổi nhƣ Hồ Thích, Lỗ Tấn, sau qua sống ở Mỹ, viết nhiều sách bằng tiếng Anh giới thiệu Trung Hoa với phƣơng tây.

Một trong mấy cuốn đó rất nổi tiếng là The Importance of Living, bàn về cách sống, triết lý sống, tác giả thƣờng so sánh hai nếp sống Mỹ và Trung quốc, tôi nghĩ các bạn, đặc biệt các bạn sống ở nƣớc ngoài, có dịp nên đọc thử (…).

Nguyễn Hiến Lê dịch cuốn này năm 1964, còn Lâm tiên sinh thì viết từ 1937, ở New York lận. Nguyễn Hiến Lê không có bản tiếng Anh, ông dịch theo bản tiếng Hoa và bản tiếng Pháp. Nhƣng nhờ vậy bản tiếng Việt rất hay vì văn phong cổ kính theo kiểu phƣơng Đông, không có “tây” quá, đặc biệt các nhân danh địa danh đều là từ ngữ Hán Việt quen thuộc, không có mấy ông Confucius, Laot’su, hay Pekin với Beijin mà chỉ có Khổng tử, Lão tử, Bắc Kinh thôi”.

Về các nhân danh, địa danh, có lẽ ông Ngô Văn Long muốn nói rằng trong Sống đẹp không có những tên bị “Tây hoá” nhƣ ngày nay ta vẫn thỉnh thoảng thấy trên báo chí tiếng Việt vì tôi tin rằng ông Long cũng biết rõ cụ Nguyễn Hiến Lê đâu có chịu giữ nguyên các tên Confucius, Laot"su, Peking, Beijing trong nguyên tác mà không chuyển ra “từ ngữ Hán Việt quen thuộc”. Hơn nữa, nếu nhƣ trong Đắc nhâm tâm, cụ Nguyễn Hiến Lê cho bà Druckenbroad và ông Webb nhƣ ngƣời Việt, một ngƣời nuôi gà tàu, một ngƣời nuôi gà ta2[2]; thì trong Sống đẹp, cụ cho ta cái cảm tƣởng rằng Lâm Ngữ Đƣờng là ngƣời Việt, trong nhà cũng thích mặc bộ đồ “bà ba”3[3] nhƣ cụ vậy. Tôi cho rằng lời cụ tự nhận định về hai cuốn Đắc nhâm tâm và Quảng gánh lo đi cũng đúng với cuốn Sống đẹp này: “Chủ trƣơng của tôi là dịch loại sách “Học làm ngƣời” nhƣ hai cuốn đó thì chỉ nên dịch thoát, có thể cắt bớt, tóm tắt, sửa đổi một chút cho thích hợp với ngƣời mình miễn là không phản ý tác giả; nhờ vậy mà bản dịch của chúng tôi rất lƣu loát, không có “dấu vết dịch”, độc giả rất thích” (Hồi kí, trang 303). Tuy nhiên, vì cuốn Sống đẹp đƣợc cụ dịch từ năm 1964, và vì dịch theo cách hiểu của Lâm Ngữ Đƣờng nên có vài chỗ ta thấy lời của Khổng Tử, Lão Tử, Trang Tử hoặc những truyện liên quan đến các triết gia đó không giống hẳn với những lời và những truyện mà của cụ Nguyễn Hiến Lê chép trong các cuốn Khổng Tử, Lão Tử, Trang Tử.

Ngô Văn Long còn cho biết:

“Tôi rất… ghiền quyển Sống đẹp của Lâm, sau 75 một lần ra chợ sách cũ, lúc đó còn dễ dãi, cho bán búa xua, tình cờ thấy quyển The Importance of Living, bản tiếng Anh đàng hoàng (ngay Nguyễn Hiến Lê cũng không có) bày dƣới hè đƣờng, cầm lên đặt xuống, thèm… chảy nƣớc miếng mà không có tiền mua (lúc đó còn đem sách nhà đi bán lấy tiền xài, tiền đâu mà mua vô)”.

Ngày nay, chắc Ngô Văn Long và nhiều bạn đã mua đƣợc cuốn The Importance of Living, còn nếu bạn nào chƣa “sách giấy” thì có thể vào trang sau đây để đọc trực tuyến hoặc tải ebook về đọc:

http://www.archive.org/details/linyutangtheimpo008763mbp.

Nhờ có bản PDF cuốn The Importance of Living mà trong khi gõ cũng nhƣ khi đọc lại các phần do

2 [2] Thƣớc Trung Hoa, khoảng bốn tấc Tây.

3 [3] Nhân vật chính trong kịch Hamlet. hai bạn Luvasi và Lilypham gõ4[4], khi gặp những chỗ ngờ sai, tôi tìm chỗ tƣơng ứng trong bản tiếng Anh đó để chỉnh sửa và nếu thấy cần thì thêm chú thích. Tôi cũng dùng bản chữ Hán Sinh hoạt đích nghệ thuật (生活的藝術) đăng trên website Sina

(http://vip.book.sina.com.cn/book/index_40185.html ) để đối chiếu những chỗ ngờ sai5[5].

Trong ebook này, tôi cũng tham khảo thêm vài trang web chữ Hán khác để chép thêm vào Phụ lục 2 vài bài thơ chữ Hán mà Lâm Ngữ Đƣờng hoặc đã dịch cả bài sang tiếng Anh hoặc có bài chỉ dịch hai câu.

Xin chân thành cảm ơn bạn Luvasi và đặc biệt là bạn Lilypham vì bạn giúp tôi rất nhiều trong việc chép và phiên âm chữ Hán. Tôi cũng xin cảm ơn các vị trích đăng khá nhiều đoạn cuốn Sống đẹp này trên nhiều trang web khác nhau, nhờ các vị mà tôi đỡ tốn công gõ rất nhiều.

Goldfish

Tháng 03 năm 2010

Chú thích:

6 [1] Trong “Đời viết văn của tôi” chép là: của Trình Xuyên với tên sách Lạc thú ở đời. (Goldfish).

4 [4] Cà hai truyện này đều trong sách Trang tử, thiên Chí Lạc. (Goldfish).

5 [5] Sách Trang tử, thiên Tề Vật luận. (Goldfish).

7 [2] Xem Đắc nhân tâm, chƣơng 6: Xả hơi. (Goldfish). 8 [3] Bộ pyjama đƣợc cụ Nguyễn Hiến Lê dịch thoát thành: bộ bà ba. Bản chữ Hán dịch là thuỵ y ( 睡衣 ). Goldfish).

9 [4] Luvasi gõ từ đầu sách đến hết chƣơng II, Lilypham gõ chƣơng III và từ chƣơng XI đến cuối sách. Phần tôi chỉ gõ từ chƣơng IV đến hết chƣơng X. (Goldfish) 10 [5] Rất tiếc là bản này không chép chƣơng IX và chƣơng X. (Goldfish).

Lâm Ngữ Đƣờng

Một Quan Điểm Về Sống Đẹp

Dịch giả: Nguyễn Hiến Lê

TỰA

CỦA DỊCH GIẢ

Tôi đã đọc nhiều cuốn viết về Nghệ Thuật Sống nhƣng không cuốn nào có một tầm quan trọng và làm cho tôi suy nghĩ nhiều bằng cuốn này.

Những cuốn khác do ngƣời Âu hay Mỹ viết đều chú trọng đến sự thành công, đƣa ra những qui tắt thực tế về cách luyện trí, luyện tinh thần, xử thế và làm việc, cho nên tuy hữu ích thật nhƣng không để lại nhiều dƣ âm trong hồn ta. Chúng ta có cảm tƣởng tác giả là những kĩ thuật gia – ngay cả André Maurois trong cuốn “Un Art de Vivre” cũng vậy – và kĩ thuật của họ rất hợp lí, rất có hiệu quả, ta tin họ nhƣ ta tin một kiến trúc sƣ trong việc xây nhà, tin một kĩ sƣ trong việc luyện thép, và ta tự hứa sẽ rán theo họ, thế thôi. Họ không gợi cho ta một thắc mắc, một suy tƣ nào cả, mà giá trị của một tác phẩm là ở chỗ phải gợi cho ta đƣợc những thắc mắc và suy tƣ.

Cuốn này khác hẳn. Tác giả, Lâm Ngữ Đƣờng, vƣợt lên trên tất cả kĩ thuật đó mà cơ hồ ông cho chỉ là những chi tiết; ông muốn nhìn bao quát cả vấn đề SỐNG, đặt một cơ sở cho vấn đề đó, mà hễ cơ sở đã vững rồi thì chi tiết chẳng cần vạch rõ cũng thấy. Vì chỉ có Sống mới là quan trọng, mà nhiều ngƣời ngày nay quên hẳn điều đó đi, quên rằng dù mình làm việc hay tiêu khiển, dù mình trau dồi tâm trí, dựng nên những học thuyết triết lí, xã hội, kinh tế hay chính trị... cũng chỉ để phục vụ sự Sống, để duy trì đời Sống, cải thiện nó, làm cho nó phong phú lên, dễ chịu hơn, cao đẹp hơn; tóm lại là chúng ta tìm cái Chân, cái Thiện, cái Mĩ không phải vì cái Chân, cái Thiện, cái Mĩ mà vì sự SỐNG. Do đó nhan đề cuốn này trong nguyên văn là The Importance of Living: Sự quan trọng của sinh hoạt.

Mỗi loại sinh vật có một cách sinh hoạt: thảo mộc có cách sinh hoạt của thảo mộc, cầm thú có cách sinh hoạt của cầm thú, loài ngƣời cũng vậy. Cách sinh hoạt phải hợp với bản chất của mỗi loại. Mà bản chất của con ngƣời không phải là cầm thú, cũng không phải là thánh thần. Đành rằng trong lịch trình tiến hóa thời nào loài ngƣời cũng muốn vƣơn lên cao hơn, muốn chế ngự đƣợc lòng mình, chế ngự đƣợc thiên nhiên, muốn mọc cánh bay lên mà kết bạn với thiên thần, nhƣ Tôn Ngộ Không trong truyện Tây Du kí; nhƣng còn một thể xác sớm muộn gì cũng bị hủy diệt, còn những nhu cầu vật chất nhƣ ăn uống, tình dục... thì con ngƣời không thể nào là Thánh đƣợc và nhất định phải có ích nhiều khuyết điểm, nhu nhƣợc, mâu thuẫn… Nhận chân đƣợc điều đó – ngƣời không phải là cầm thú cũng không phải là thần thánh – thì mới có thể tìm một lối sống, dựng nên những học thuyết thích hợp với con ngƣời đƣợc; nhƣ vậy mới là hợp tình hợp lí, nghĩa là hợp với tâm tình con ngƣời và hợp với luật lệ thiên nhiên, chứ không phải hợp với những phép diễn dịch, qui nạp… của các luận lí gia. Vì “lòng ngƣời vẫn có những lí lẽ mà lí trí không sao hiểu nổi”. Bốn chữ “hợp tình, hợp lí” tóm tắc đƣợc tất cả triết lí của họ Lâm. Bất kì cái gì, dù cao đẹp tới mấy, dù đúng phép luận lí tới mấy mà không hợp tình hợp lí cũng là xấu.

Làm việc vốn là một hành động tôn nghiêm, nhƣng nếu cặm cụi làm việc mà quên ăn, quên ngủ, hóa quạu quọ, khắc nghiệt với ngƣời khác thì là quên mình, quên ngƣời, là không hợp tình, hợp lí, là xấu.

Đề cao một lí tƣởng để kiến thiết quốc gia, mƣu hạnh phúc cho đồng bào là một hành động rất cao đẹp, nhƣng nếu vì mục đích đó mà gây ra những cuộc tàn sát nhƣ Hitler đối với dân tộc Do Thái thì lại là không hợp tình hợp lí, là xấu.

Lâm Ngữ Đƣờng bảo triết lí đó không phải là của ông mà của dân tộc Trung Hoa vì nó tổng hợp, dung hòa đƣợc hai triết thuyết quan trọng nhất, có ảnh hƣởng lớn nhất của Trung Hoa, tức Khổng giáo và Lão giáo. Nó bàn bạc trong thơ văn Trung Hoa, thấm nhuần đời sống Trung Hoa và ông dẫn ra rất nhiều cố sự cùng danh ngôn để làm chứng cứ. Do đó, ngoài giá trị về phƣơng diện mà ngƣời Pháp gọi là Culture humaine (ta thƣờng dịch ra là Học làm người), tác phẩm còn có một giá trị lớn hơn nhiều về phƣơng diện nghệ thuật, văn hóa. Đọc nó ta nhìn đƣợc tổng quát cả nhân sinh quan của ngƣời Trung Hoa – và của ngƣời Việt ta nữa – và những bạn trẻ thiếu căn bản về cổ học có thể có một nhận thức đại cƣơng đúng và gần đủ về triết học, nghệ thuật phƣơng Đông. Cho nên theo tôi, những cuốn khác chỉ bàn về Kĩ thuật Sống, riêng cuốn này mới xét về Nghệ thuật Sống.

Về nguyên tắc “hợp tình hợp lí” thì tôi hoàn toàn đồng ý với tác giả 11 [1] , nhƣng về chi tiết thì tôi thấy có nhiều chỗ tác giả đi quá xa và tôi đoán rằng nhiều độc giả cũng nhƣ tôi, mƣời điều trong sách chỉ tin đƣợc bốn năm điều.

Nhƣng chính nhờ chỗ đó mà tác phẩm mới có nhiều thú vị. Tác giả đã có lần hô hào phục hƣng thuyết Tính linh (expressionnisme) 12 [2] trong văn học, chủ trƣơng rằng “viết chỉ là để phát huy tính tình hoặc biểu diễn tâm linh” của mình, cho nên phải cực kì thành thực, tự nhiên, rất ghét sự giả dối, tô điểm, phải nghĩ sao viết vậy, không đƣợc giấu giếm, không sợ ngƣời cƣời chê, không sợ trái với lời thánh hiền thời xƣa. Vì vậy, ông coi ta nhƣ bạn thân, đôi khi cƣời cợt, đùa bỡn ta nữa. Ta cần nhận ra đƣợc những chỗ đó, để nở một nụ cƣời đáp lại.

Ngay cả những khi ông nghiêm trang, hăng hái đả đảo một quan niệm mà từ xƣa ta vẫn tin là đúng, thì ta cũng nên tìm hiểu ông. Vì chúng ta không nên hẹp hòi mà nghĩ rằng chỉ có ta mới hoàn toàn nắm đƣợc chân lí. Vả lại xét cho cùng, đọc một tác giả đồng thanh đồng khí với mình, thú tuy thú đấy nhƣng không lợi ích gì mấy; chính những tác giả chủ trƣơng ngƣợc với ta mới bắt ta phải suy nghĩ, đặt lại vấn đề, mới mở mang kiến thức của ta. Suy nghĩ kĩ rồi mà thấy chủ trƣơng của ta vẫn đúng thì ta càng vững tin ở mình hơn; ngƣợc lại nếu thấy chủ trƣơng của ta cần phải bổ khuyết thì cái lợi càng lớn hơn nữa.

Nếu trong số độc giả có vị nào theo học thuyết Mặc Tử, nguyện “mòn trán long gót” vì nhân loại, thì tất nhiên là tôi rất kính phục và tôi càng mong rằng những vị đó có dịp đọc qua một vài chƣơng trong cuốn này, chẳng hạn chƣơng VI hay X.

Tôi nhớ có một lần sau hai năm chuyên tâm vào một công việc rất mệt trí đến nỗi bệnh cũ của tôi trở nên nặng, tôi đành bỏ dỡ công việc, đem theo bản tiếng Pháp (L’importance de vivre) của cuốn này về Long Xuyên dƣỡng bệnh. Trong cảnh nghỉ ngơi nhàn nhã nhƣ vậy tôi mới thƣởng thức hết cái hóm hỉnh, sâu sắc của Lâm và một chƣơng tả nền trời xanh cùng tiếng chim hót đã làm cho tôi thấy vũ trụ đẹp thêm lên bội phần: một dây mƣớp rũ từ cành xoài xuống đã gần tàn chỉ còn mỗi một bông vàng rực đong đƣa dƣới gió, cảnh thực là bình thƣờng, quê mùa mà sao hôm đó tôi thấy vui lạ, rực rỡ lạ. Nhờ nó một phần mà trí óc tôi dịu xuống và khi trở về Sài Gòn, tôi làm việc lại đƣợc.

Vậy, dù bạn không ƣa triết lí hợp tình hợp lí của Lâm thì bạn cũng nên cất cuốn này vào tủ, lúc nào có ra Vũng Tàu hay lên Đà Lạt nghỉ mát ít hôm thì mang nó theo, biết đâu nó chẳng làm cho bạn thấy vũ trụ đẹp hơn mà cuộc du lịch của bạn sẽ có hứng thú hơn, vì sách giúp ta hiểu đời mà đời cũng giúp ta hiểu sách.

Tinh thần phân tích, phê bình tuy là cần thiết trong việc đọc sách nhƣng thiếu sự cảm thông thì khó nhận đƣợc cái hay, cái đẹp mà tâm hồn ta chỉ khô khan lần đi thôi. Ai cũng có thể viết một cuốn sách một trăm trang để phê bình một cuốn ba trăm trang đƣợc; nhƣng suy tƣ để nhận thấy dụng ý, nhân sinh quan của tác giả là việc ít thấy, không phải vì nó khó mà ít ai chịu làm, ít ai chịu quên cái “ bản ngã” của mình để tìm hiểu cái “bản ngã” của ngƣời. Đa số đau khổ của nhân loại do đó mà ra cả. Lâm không ƣa đạo Phật vì ông cho là nó “ bi thảm” quá, nhƣng về chủ trƣơng “vô ngã” của đạo Phật thì chắc Lâm không phản đối. Đọc chƣơng XIV, tôi có cảm tƣởng nhƣ vậy. Mà ông đã đem tinh thần “vô ngã” ra nói chuyện với ta thì ta cũng nên đem tinh thần “vô ngã” ra nghe ông.

Tôi không cần giới thiệu nhiều về tác giả vì danh tiếng ông, ngƣời đọc sách nào mà không biết.

Lâm Ngữ Đƣờng (Lin Yutang), tên là Ngọc Đƣờng, sanh năm 1895 ở Phƣớc Kiến, xuất thân trƣờng đại học Thánh Ƣớc Hàn rồi du học Âu Mĩ tại các trƣờng đại học Harvard, Iéna, Leipzig, chuyên về ngôn ngữ học, về nƣớc làm giáo sƣ đại học Bắc Kinh và làm chủ nhiệm, hoặc chủ biên ba tạp chí văn học, nổi danh nhất là tạp chí Luận ngữ. Ông có hồi làm ngoại giao bí thƣ, sau thế chiến vừa rồi làm Trƣởng ban Văn Nghệ của Cơ quan Văn Hóa Liên Hiệp Quốc. Tƣ tƣởng của ông nhiều khi sâu sắc và văn lại rất dí dỏm (ngƣời Trung Hoa gọi ông là U mặc đại vương: ông vua hài hƣớc) cho nên rất nhiều ngƣời ƣa đọc.

Ông ƣa viết bằng tiếng Anh để giới thiệu văn hóa Trung Hoa với thế giới, đã soạn trên mƣời lăm cuốn hoặc thuộc loại tiểu thuyết nhƣ bộ Moment in Peking, A leaf in the storm, hoặc thuộc loại biên khảo nhƣ Lady Wu (về đời Vũ Tắc Thiên), The Gay Genius (về đời Tô Đông Pha), hoặc thuộc loại nghị luận nhƣ My Country and my People (bản dịch ra tiếng Hán nhan đề là Ngô thổ dữ ngô dân), The importance of living… Vài tác phẩm của ông đã đƣợc dịch ra mƣời bốn thứ tiếng, và cuốn The importance of living, đã đứng đầu trong số những sách bán chạy nhất ở Mỹ luôn mƣời một tháng.

Chúng tôi tiết rằng không kiếm đƣợc nguyên văn bằng tiếng Anh của cuốn The importance of living, đành phải dùng bản tiếng Pháp L’importance de vivre của nhà Correa (1948) và bản tiếng Trung Hoa Sinh hoạt đích nghệ thuật do Việt Duệ dịch, của nhà Thế giới Văn Hóa (1940). Bản tiếng Hoa đầy đủ, chép hết những cổ văn, cổ thi Trung Hoa mà Lâm Ngữ Đƣờng dẫn trong tác phẩm và nhiều khi lại chép thêm bản dịch những bài đó của Lâm nữa. Bản tiếng Pháp có cắt bớt nhiều đoạn và bỏ hẳn vài tiết.

Chúng tôi châm chƣớc cả hai bản, cũng cắt bớt hoặc tóm tắt vì những lẽ dƣới đây: tác phẩm viết vào khoảng 1937, nên có đoạn nay không còn hợp thời; tác giả chú ý viết cho ngƣời phƣơng Tây đọc, nên đối với chúng ta, ngƣời phƣơng Đông, nhiều đoạn không cần thiết; sau cùng, nhƣ chúng tôi đã nói, tác giả theo thuyết Tính Linh, cứ thuận tay mà viết, cốt tự nhiên, thân mật nhƣ trong cuộc nhàn đàm giữa bạn bè, nên nhiều chỗ chúng tôi cho là rƣờm.

Vì vậy, bản này chỉ là một bản lƣợc dịch. Nếu dịch trọn thì phải thêm khoảng trăm trang nữa.

Mới đầu chúng tôi đã có ý chép thêm vào cuối sách những văn thơ chữ Hán để một số độc giả có thể thƣởng thức nguyên văn của cổ nhân; nhƣng sau tính lại nếu chép hết rồi phiên âm nữa thì sách này sẽ dày thêm ít nhất là trăm rƣỡi trang, giá sách sẽ khó mà phổ thông đƣợc. Cho nên chúng tôi chỉ lập một bảng ghi bằng chữ Hán những tên ngƣời và tên tác phẩm Trung Hoa đã dẫn trong sách. Địa danh, xét ra không quan trọng lắm, nên chúng tôi bỏ. Những chú thích ở cuối trang đều là của chúng tôi.

Sài gòn, ngày 30-12-64

NGUYỄN HIẾN LÊ