Ch−¬ng 5 Quy tr×nh c«ng nghÖ th¸o vµ l¾p r¸p m¸y

[20, 21, 22, 23, 24, 25]

5.1 C«ng nghÖ th¸o m¸y

5.1.1 TiÕp nhËn thiÕt bÞ m¸y mãc vµo ®Ó söa ch÷a. • Lµm s¹ch s¬ bé;

• KiÓm tra m¸y;

• ChÈn ®o¸n t×nh tr¹ng m¸y th«ng qua ng−êi vËn hµnh, ph©n x−ëng,...

5.1.2 ChuÈn bÞ th¸o m¸y :

• Lµm s¹ch m¸y .

• ThiÕt lËp hå s¬ m¸y .

• ThiÕt lËp kÕ ho¹ch th¸o m¸y bao gåm c¸c c«ng viÖc sau :

a - Thèng kª néi dung c«ng viÖc cô thÓ.

b - Dù kiÕn thêi gian kÕ ho¹ch.

c - Lùa chän ph−¬ng ph¸p th¸o m¸y;

d - Dù trï vµ chuÈn bÞ dông cô vµ c¸c ph−¬ng tiÖn ®å g¸ cho th¸o m¸y.

5.2 Mét sè dông cô vµ thiÕt bÞ dïng cho th¸o m¸y

H×nh 5-1 Dông cô ®Ó th¸o vÝt bÞ g·y

H×nh 5-2 M¸y Ðp b»ng tay

H×nh 5-3 M¸y Ðp

H×nh 5-4 c¸c lo¹i clª vµ tuèc n¬ vÝt-

H×nh 5-5 C¬lª vµ tuèc n¬ vÝt c¸c lo¹i

H×nh 5- 6 C¸c lo¹i pal¨ng xÝch

H×nh 5-7 C¬ cÊu th¸o b¹c lãt

H×nh 5-8 C¸c lo¹i kÝch

H×nh 5-9 S¬ ®å nguyªn lý vµ h×nh d¸ng mét sè lo¹i vam

5.3 S¬ ®å tãm t¾t quy tr×nh c«ng nghÖ th¸o m¸y

[[2, 20, 25]

Th¸o m¸y

Côm c¸c c¬ cÊu Côm c¸c c¬ cÊu Côm c¸c c¬ cÊu

C¸c c¬ cÊu C¸c c¬ cÊu C¸c c¬ cÊu C¸c c¬ cÊu C¸c c¬ cÊu

{ { { { { { { { { { { { Chi tiÕt Chi tiÕt Chi tiÕt Chi tiÕt Chi tiÕt

H×nh 5 - 8 S¬ ®å th¸o m¸y

5.4 S¬ ®å tãm t¾t qu¸ tr×nh söa ch÷a m¸y :

KiÓm tra s¬ bé m¸y

Lau s¹ch bôi bËm & dÇu më

TiÕp nhËn m¸y vµo söa ch÷a

Di chuyÓn m¸y ®Õn n¬i söa ch÷a

Th¸o thµnh tõng côm ( Th¸o bé phËn)

Th¸o rêi c¸c bé phËn thµnh c¸c c¬ cÊu & c¸c chi tiÕt.

Lµm s¹ch c¸c côm m¸y vµ chi tiÕt

KiÓm tra vµ ph©n lo¹i chi tiÕt,

kª khai c¸c khuyÕt tËt, thiÕt lËp

hå s¬ sö ch÷a c¸c côm & chi tiÕt

Chi tiÕt cßn Chi tiÕt cÇn phôc håi Chi tiÕt cÇn Kho chi dïng ®−îc vµ söa ch÷a lo¹i bá tiÕt dù tr÷

Söa ch÷a chi tiÕt Chi tiÕt míi

KiÓm tra chÊt l − îng

chi tiÕt sau söa ch÷a

L¾p ghÐp côm ( l¾p bé phËn)

KiÓm tra vµ thö bé phËn

S¬n bé phËn

L¾p chung toµn m¸y

KiÓm tra vµ hiÖu chØnh

Ch¹y rµ vµ thö m¸y

S¬n m¸y

Bµn giao m¸y cho kh¸ch hµng

hay chuyÓn m¸y vÒ x − ëng s¶n xuÊt

H×nh 5 - 9 S¬ ®å tãm t¾t qu¸ tr×nh söa ch÷a m¸y [6]

5.5 Lµm s¹ch m¸y vµ chi tiÕt m¸y

Qu¸ tr×nh chuÈn bÞ m¸y cho söa ch÷a bao gåm c¸c c«ng viÖc : • Lµm s¹ch;

• KiÓm tra ®¸nh gi¸ s¬ bé;

• X¸c ®Þnh tr¹ng th¸i m¸y ®Ó quyÕt ®Þnh ph−¬ng ph¸p söa ch÷a vµ møc ®é söa ch÷a. • ThiÕt lËp khèi l−îng c«ng viÖc cÇn söa ch÷a; • LËp hå s¬ m¸y.

• ChuyÓn m¸y ®Õn ph©n x−ëng söa ch÷a. • TiÕp nhËn thiÕt bÞ;

• Lµm s¹ch tiÕp tr−íc khi th¸o m¸y. Lµm s¹ch m¸y vµ chi tiÕt m¸y: Cã nhiÖm vô tÈy s¹ch c¸c chÊt bÈn cßn dÝnh b¸m trªn m¸y, c¸c s¶n phÈm cÆn b·, bôi s¾t bÞ mµi mßn cßn dÝnh b¸m trªn chi tiÕt m¸y, ...

Thø tù lµm s¹ch : Lµm s¹ch bªn ngoµi ®Õn bªn trong, c¸c lç, ... C¸c ph−¬ng ph¸p lµm s¹ch • Röa b»ng n−íc l¹nh ;

• Röa b»ng n−íc nãng;

• TÈy s¹ch dÇu më b»ng n−íc vµ c¸c chÊt tÈy . • Lµm s¹ch b»ng khÝ nÐn;

• Lµm s¹ch b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p c¬ häc ( bµn ch¶i s¾t, phun c¸t, phun bi,...)

Tuy nhiªn tuú theo c¸c lo¹i chi tiÕt cô thÓ mµ cã thÓ chän c¸c ph−¬ng ph¸p lµm s¹ch kÕt hîp cho phï hîp.

VÝ dô :

TÈy hÕt bôi b»ng c¸ch phun khÝ nÐn sau ®ã lau b»ng kh¨n kh« . Röa s¹ch chi tiÕt khái bôi bÈn, dÇu mì cã thÓ dïng dung dÞch cã thµnh phÇn sau :

Na2CO3 3 - 5 %

NaNO3 >= 2 %

Thuû tinh láng 0,4 - 0,5 % NhiÖt ®é dung dÞch o 70 - 80 C

TÈy dÇu mì b»ng dung m«i :

- Cacbuahydro ( x¨ng, dÇu, benzen,... )

- H¬i dung m«i

- H¬i - phun - h¬i

- Dung m«i nãng láng - h¬i

- Dung m«i nãng láng s«i - dung m«i h¬i

TÈy dÇu më b»ng kiÒm :

• Kim lo¹i ®en : dïng kiÒm cã ®é PH = 10,5 - 12

Kh«ng bÞ øc chÕ ë ®é PH = 12,1 - 13,5

Kim lo¹i mµu : Cu, Zn, Sn, Al, Pb, ... vµ c¸c hîp kim cña chóng cÇn ph¶i cã chÊt øc chÕ. Nång ®é chØ nªn dïng ë møc th¾p, nhiÖt ®é th¾p.

Dung dÞch kiÒm t¶y dÇu më Gram/lÝt B¶ng 5 - 1 [8, 16]

Sè TT Tªn ho¸ chÊt 1 2 3 4 5

1 Natri hidroxid 30-50 10-20 - 20-30

2 Natri Cacbonat 20-30 20-30 50-60 10-20

3 Natri Photphat 50-70 50-60 50-60 30-50

4 Natri Silicat 5-10 20-30 20-30 5-10

5 ChÊt ho¹t ®éng - 3-5

bÒ mÆt

6 Xµ phßng bét - 13-35

7 o NhiÖt ®é C 80-100 70-90 50-60 80-90

8 Thêi gian phót 20 -40 20-40 3-5 20-40

9 Ph¹m vi sö dông ThÐp Ýt Cu + HK KL KL C¸c chi

Cacbon cña ®ång mµu ®en tiÕt KL

T¶y gØ thÐp c¸c bon B¶ng 5 - 2 Sè TT Tªn ho¸ 1 2 3 4 5 6 7

chÊt

1 H SO 150-250 2 4

2 HCl 175-200 80-100 150-350 200- 100-120-

220 200 160

3 Anhydrit 180-

Cromit 200

4 Ur«t ropin 40-50 40-50

5 Ctapin 3-5 - - 5-7 8-10

6 Sitanon hay

( Sunfanol)

7 H 3-5 3-5 3

8 Kaliiodua 0,8-

1,5

9 NaOH 400-600

10 NaNO3 100-200

11 NhiÖt ®é 42-82 27-42 27-57 27 67 67 137

12 Ph¹m vi øng ThÐp C + ThÐp C + Dïng t¶y gØ Choc¸c chÝn gang §Ó ph©n

dông gang gang kh«ng cã bïn chi tiÕt h x¸c t¸n gØ nÕu

cho thÐp C¸cbon 1,2 kh«ng

hiÖu qu¶

Dung dÞch 5 ®Ó tÈy c¸c chi tiÕt chÝnh x¸c cÊp 1 vµ 2 còng nh− c¸c chi tiÕt cã gØ khu vùc.

5.5.1 C¸c ph−¬ng ph¸p tÈy s¹ch dÇu mì

a. TÈy dÇu mì thñ c«ng :

• B»ng bµn ch¶i;

• B»ng chæi l«ng;

• B»ng giÎ lau;

• TÈy dÇu më trong bÓ dÇu theo quy tr×nh c«ng nghÖ sau :

a - TÈy dÇu mì trong dung m«i;

b - Röa b»ng n−íc l¹nh;

c - TÈy dÇu mì trong dung dÞch kiÒm nãng.

d - Röa n−íc l¹nh;

e - TÈy gØ;

5.5.2 TÈy dÇu mì b»ng ph−¬ng ph¸p c¬ häc

C¸c ph−¬ng ph¸p lµm s¹ch c¬ häc kh¸c : phun c¸t, phun bi, phun dung dÞch röa d−íi ¸p lùc cña vßi phun...

5.5.3 TÈy dÇu mì b»ng ®iÖn ph©n

Khi tÈy dÇu mì b»ng ®iÖn ph©n, sÏ cã tiÕt nhiÒu bät khÝ sinh ra trªn ®iÖn cùc. C¸c bät khÝ nµy cã t¸c dông kho¸y dung dÞch --> ph¸ huû mµng dÇu trªn bÒ mÆt chi tiÕt lµm cho dÇu ph©n t¸n vµo dung dÞch ë d¹ng nhñ t−¬ng. Ph−¬ng ph¸p nµy −u ®iÓm h¬n ph−¬ng ph¸p tÈy trong dung dÞch kiÒm ( Ph−¬ng ph¸p ho¸ häc ) :

- Tèc ®é nhanh;

- HiÖu suÊt cao;

- TÈy dÇu nhanh;

C¸c chi tiÕt kim lo¹i ®ãng vai trß c¸c ®iÖn cùc trong dung dÞch kiÒm. TÈy dÇu mì ë chÕ ®é :

U = 6 - 12 V

I <= 2 A/dm2 ( DiÖn tÝch bÒ mÆt cÇn ®¸nh s¹ch ) Chi tiÕt cã thÓ nèi víi cùc d−¬ng hoÆc ©m cña nguån ®iÖn 5.5.4 TÈy dÇu b»ng catèt

L−îng Hydro trªn cat«t lín gÊp ®«i l−îng oxy sinh ra trªn an«t. Bät khÝ ®i lªn, kho¸y dung dÞch vµ t¸ch chÊt bÈn khái bÒ mÆt kim lo¹i (lóc nµy lµ ca tèt (-). C¸c chi tiÕt tÝch ®iªn ©m ®Èy c¸c h¹t chÊt bÈn tÝch ®iÖn ©m.

Nh−îc ®iÓm cña t¶y cat«t :

C¸c chi tiÕt tÝch ®iÖn ©m sÏ hót c¸c ion Cu 2+ 2+ , Zn, vµ c¸c ion kh¸c trong xµ phßng, c¸c chÊt keo, tíi bÒ mÆt ®iÖn cùc. C¸c nguyªn tö hydr« (H2) sinh ra trªn c¸c chi tiÕt kim lo¹i cã thÓ b¸m vµ hÊp phô trªn bÒ mÆt kim lo¹i g©y ¶nh h−ëng ®Õn kÕt qu¶ tÈy bÒ mÆt chi tiÕt.

C¸c kim lo¹i mµu th−êng ®−îc tÈy dÇu catèt . §ã lµ do ®iÖn tÝch ©m cña bÒ mÆt ng¨n c¶n kh¶ n¨ng hoµ tan kim lo¹i mµu trong m«i tr−êng kiÒm, ng¨n ngõa hiÖn t−îng t¹o mµng oxyt trªn bÒ mÆt kim lo¹i mµu. 5.5.5 - TÈy dÇu mì anèt

• BÒ mÆt kim lo¹i tÝch ®iÖn d−¬ng (+) ®¶y c¸c cation chÊt bÈn;

• BÒ mÆt kim lo¹i kh«ng hÊp thô oxy nªn tÝnh chÊt kim lo¹i kh«ng gi¶m sót. • Kim lo¹i mµu kh«ng thÓ t¶y anèt qu¸ vµi gi©y v× dßng anèt (bÒ mÆt ®iÖn tÝch

d−¬ng) lµm cho kim lo¹i mµu dÓ hoµ tan trong dung dÞch kiÒm trong qu¸ tr×nh t¶y

dÇu, bÒ mÆt kim lo¹i mµu l¹i bÞ o xy ho¸ m¹nh vµ bÞ che phñ b»ng mµng ®ôc.

• C¸c chÊt øc chÕ cã thÓ ng¨n c¶n sù oxy ho¸. 5.5.6 TÈy dÇu mì b»ng ph−¬ng ph¸p ®¶o chiÒu dßng ®iÖn theo chu kú. Qu¸ tr×nh ®¶o chiÒu dßng ®iÖn liªn tôc lµm t¨ng nhanh qu¸ tr×nh t¶y c¸c chÊt bÈn h÷u c¬.

5.5.7 - TÈy dÇu mì b»ng " Ng©m - Dßng anèt "

Ng©m c¸c chi tiÕt lµm tõ kim lo¹i mµu vµi phót vµo dung dÞch ®Ó tÈy dÇu, sau ®ã ®¸nh s¹ch dÇu mì trong dung dÞch nµy b»ng dßng anèt. Dung dÞch tÈy dÇu ®iÖn ph©n ( xem b¶ng 5-3)

ThÐp : TÈy dÇu catèt 5 - 7 phót, sau ®ã tÈy dÇu anèt 2 - 3 phót. Nh÷ng chi tiÕt ®µn håi, máng , nªn tÈy dÇu anèt, kh«ng tÈy dÇu catèt. Nh÷ng chi tiÕt dÔ bÞ hoµ tan Cu, hîp kim cña ®ång, c¸c chi tiÕt hµn thiÕc nªn tÈy dÇu catèt.

B¶ng 5 - 3

Sè Tªn ho¸ chÊt 1 2 3 4 TT

NaOH 10-15 10-20 - 8-12

Na CO 20-30 20-40 20-40 8-12 2 3

Na3PO4.12H2O 50-70 20-40 20-40 4-6

Na SiO 3-5 3-5 - 25-30 2 3

Sunfanol 0,1-0,3

T o C 70-90 60-80 60-80 60-80

J A/dm2 5-10 2-10 2-10 1-2

t phót 20-40 5-10 3-10 0,5

C«ng dông KL ®en ThÐp Cho c¸c Dïng ®Ó tÈy dÇu ca

líp m¹ tèt HK kÏm

5.6 C«ng nghÖ l¾p r¸p trong söa ch÷a m¸y

5.6.1 C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn qóa tr×nh l¾p ®Æt m¸y [24]

- Kh¶ n¨ng thay thÕ;

- §é l¾p lÉn;

- Bé truyÒn chuyÓn ®éng;

- Hép biÕn ®æi chuyÓn ®éng;

- C¬ cÊu ®iÒu khiÓn, vËn hµnh;

- C¬ cÊu an toµn;

- Ph − ¬ng ph¸p l¾p ®Æt vµ c¸c yªu cÇu khi l¾p ®Æt.

Ngoµi ra qu¸ tr×nh l¾p ®Æt m¸y cßn phô thuéc :

- §é chÝnh x¸c khi chÕ t¹o cña chi tiÕt. §é chÝnh x¸c khi chÕ t¹o cµng cao th× cµng dÔ dµng khi l¾p r¸p. §é chÝnh x¸c chÕ t¹o quyÕt ®Þnh chÊt l−îng l¾p r¸p m¸y.

- ChÊt l−îng vËt liÖu, c¬ tÝnh, chÊt l−îng nhiÖt luyÖn quyÕt ®Þnh ®é bÒn l©u cña mét chi tiÕt.

Qu¸ tr×nh l¸p r¸p lµ mét qu¸ tr×nh lao ®éng kü thuËt phøc t¹p. Møc ®é phøc t¹p, còng nh− khèi l−îng c«ng viÖc khi l¾p r¸p cã liªn quan chÆt chÏ tíi qu¸ tr×nh c«ng nghÖ gia c«ng c¬ vµ c¶ qu¸ tr×nh thiÕt kÕ s¶n xuÊt. Gia c«ng c¬ c¸c chi tiÕt m¸y cã ®é chÝnh x¸c cao, th× l¾p r¸p chóng cµng nhanh, gi¶m ®−îc thêi gian söa ch÷a hiÖu chØnh.

MÆt kh¸c, khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p còng cã qu¸ tr×nh thiÕt kÕ s¶n phÈm. C«ng nghÖ l¾p r¸p ph¶i ®¶m b¶o nh÷ng yªu cÇu kü thuËt khi nghiÖm thu do b¶n thiÕt kÕ ®Ò ra, ph¶i ®¹t yªu cÇu cña c¸c mèi l¾p ghÐp, c¸c chuçi kÝch th−íc l¾p r¸p, ®¹t ®é chÝnh x¸c vÒ truyÒn ®éng. Bëi vËy, khi cã b¶n thiÕt kÕ s¶n phÈm hîp lý vÒ kÕt cÊu vµ sù h×nh thµnh chuçi kÝch th−íc th× gi¶m ®−îc khèi l−îng lao ®éng l¾p r¸p .

Tãm l¹i, khèi l−îng l¾p r¸p lµ kh©u c¬ b¶n quyÕt ®Þnh chÊt l−îng cña s¶n phÈm. Trong nhiÒu tr−êng hîp, giai ®o¹n gia c«ng c¬ chi tiÕt ®¹t mäi ®iÒu kiÖn kü thuËt nh−ng c«ng nghÖ l¾p r¸p s¶n phÈm kh«ng hîp lý th× chÊt l−îng cña s¶n phÈm kh«ng ®¹t ®−îc ®iÒu kiÖn kü thuËt nghiÖm thu, mµ cßn ¶nh h−ëng tíi c¶ tuæi thä cña s¶n phÈm .

VÝ dô : khi l¾p r¸p trôc b¸nh r¨ng kh«ng song song, lµm cho c¸c b¸nh r¨ng ¨n khíp kh«ng tèt, truyÒn ®éng g©y tiÕng ån, bÞ mµi mßn kh«ng ®Òu, tuæi thä sÏ thÊp...

V× vËy , nghiªn cøu, hîp lý ho¸ c«ng nghÖ l¾p r¸p ph¶i ®−îc qu¸n triÖt tõ giai ®o¹n thiÕt kÕ s¶n phÈm ®Õn giai ®o¹n gia c«ng c¬ khÝ, ®Ó s¶n xuÊt ra nh÷ng s¶n phÈm cã chÊt l−îng cao vµ gi¸ thµnh h¹.

Mét sè chó ý trong l¾p r¸p khi söa ch÷a: 1. §¶m b¶o ®é chÝnh x¸c

Nghiªn cøu kü yªu cÇu kü thuËt cña s¶n phÈm, ph©n biÖt ®é chÝnh x¸c cña c¸c mèi

l¾p vµ ®Æc tÝnh lµm viÖc cña chóng ®Ó trong qu¸ tr×nh l¾p dÔ dµng, sai lÖch kh«ng vuît qu¸ giíi h¹n cho phÐp. N¾m v÷ng nguyªn lý h×nh thµnh chuçi kÝch th−íc l¾p r¸p, tõ ®ã cã biÖn ph¸p c«ng nghÖ l¾p, kiÓm tra, ®iÒu chØnh vµ c¹o söa nh»m tho¶ m·n yªu cÇu kü thuËt cña s¶n phÈm . Bëi vËy ng−êi thî l¾p r¸p ph¶i cã kiÕn thøc tæng hîp vÒ c«ng nghÖ l¾p r¸p vµ tr×nh ®é tay nghÒ nhÊt ®Þnh, ®Ó thùc hiÖn nh÷ng néi dung c¬ b¶n cña c«ng nghÖ l¸p r¸p.

C¸c mèi l¾p ghÐp liªn tiÕp t¹o thµnh nh÷ng kÝch th−íc l¾p sao cho khi lµm viÖc c¸c chi tiÕt vµ bé phËn m¸y chÞu l−c vÉn ®¶m b¶o mèi quan hÖ cña c¸c kh©u víi nhau, tho¶ m·n ®−îc tÝnh n¨ng vµ ®é æn ®Þnh cña m¸y.

Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc ë c¸c mèi l¾p r¸p di ®éng, c¸c bÒ mÆt tiÕp xóc cña chi tiÕt vµ côm sÏ bÞ mµi mßn lµm t¨ng dÇn khe hë, lµm thay ®æi vÞ trÝ cña chi tiÕt vµ cña bé phËn m¸y. Cho nªn c«ng nghÖ l¾p r¸p cÇn t×m c¸ch gi¶m khe hë ban ®Çu vµ cã kh¶ n¨ng hiÖu chØnh vÞ trÝ cña chi tiÕt vµ bé phËn khi bÞ mµi mßn, n©ng cao thêi gian vµ hiÖu qu¶ sö dông thiÕt bÞ.

2- Tu©n theo tr×nh tù l¾p r¸p ®· ®Þnh

CÇn thùc hiÖn quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p theo mét tr×nh tù hîp lý, th«ng qua viÖc thiÕt kÕ s¬ ®å l¾p chän tuÇn tù viÖc l¾p r¸p c¸c chi tiÕt, c¸c bé phËn m¸y kh¸c nhau thùc hiÖn qu¸ tr×nh l¾p r¸p tuÇn tù hay song song tr×nh tù l¾p r¸p kh«ng hîp lý trong nhiÒu tr−êng hîp sÏ kh«ng l¾p ®−îc hoÆc ¶nh h−ëng tíi n¨ng suÊt l¾p r¸p. 3. Tho¶ m·n c¸c yªu cÇu kh¸c vÒ vÖ sinh m«i tr−êng, an toµn lao ®éng, ... tr×nh ®é tay nghÒ.

4 - §iÒu kiÖn l¾p r¸p :

• Tr×nh ®é khoa häc c«ng nghÖ;

• §iÒu kiÖn l¾p r¸p, ®iÒu kiÖn l¾p ®Æt m¸y, ®iÒu kiÖn vËn chuyÓn, ®iÒu kiÖn vËn

hµnh, ...

• §å g¸, dông cô vµ c¸c thiÕt bÞ hç trî... CÇn n¾m v÷ng c«ng nghÖ l¾p r¸p, xö lý c¸c

trang bÞ, ®å g¸ c¸c thiÕt bÞ dÇu Ðp, khÝ Ðp c¸c dông cô ®o kiÓm tra, vËn chuyÓn ®Ó

gi¶m nhÑ lao ®éng cho c«ng nh©n.

• Gi¶i quyÕt tèt c¸c nhiÖm vô cña c«ng nghÖ l¾p r¸p sÏ gãp phÇn n©ng cao n¨ng suÊt,

chÊt l−îng s¶n phÈm vµ hiÖu qu¶ qu¸ tr×nh s¶n suÊt.

• Quy tr×nh c«ng nghÖ s¶n xuÊt vµ møc ®é tù ®éng ho¸, ®iÒu kiÖn vÒ c¬ khÝ ho¸, tù

®éng ho¸.

• Tr×nh ®é tæ chøc ®iÒu hµnh s¶n xuÊt söa ch÷a ®Ó ®¶m b¶o n¨ng suÊt, hiÖu qu¶ lµm

viÖc;

• §iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng kinh tÕ, kü thuËt ; • TÝnh hiÖn ®¹i vµ thiÕt thùc, kÞp thêi; • §iÒu kiÖn söa ch÷a phôc håi vµ thay thÕ. • C¸c tÝnh n¨ng kü thuËt kh¸c : ®iÒu kiÖn vÒ kü thuËt chèng mµi mßn, b«i tr¬n, khe

hë, dung sai; ®iÒu kiÖn vÒ ®é bÒn, ®é tin cËy, ®é ch¾c ch¾n, tuæi thä, ,

5.6.2 Quy tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p m¸y 1 - TËp hîp ®ñ c¸c chi tiÕt vµ côm chi tiÕt tr−íc khi l¾p m¸y :

• KiÓm tra vµ tËp hîp ®ñ c¸c chi tiÕt vµ vËt t− cÇn thiÕt.

• Ph¶i cã phiÕu kª khai kÌm c¸c ®Æc tÝnh kü thuËt cÇn thiÕt hay c¸c b¶ng chÜ

dÉn cña nã.

• Ph¶i cã quy tr×nh h−íng dÉn thø tù l¾p ®Æt hoÆc c¸c h−íng dÉn kh¸c t−¬ng

®−¬ng.

• Nghiªn cøu c¸c yªu cÇu kü thuËt cña tõng côm, tõng bé phËn m¸y ®Ó chuÈn

bÞ l¾p

2 - C¸c d¹ng liªn kÕt c ña chi tiÕt vµ ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p a - Mèi l¾p cè ®Þnh lµ mèi l¾p ghÐp mµ vÞ trÝ t−¬ng ®èi gi÷a c¸c chi tiÕt kh«ng ®æi. Mèi l¾p cè ®Þnh th¸o ®−îc vµ mèi l¾p cè ®Þnh kh«ng th¸o ®−îc.

Mèi l¾p cè ®Þnh th¸o ®−îc nh− mèi l¾p ren, chªm, chèt then.

Mèi l¾p ghÐp cè ®Þnh kh«ng th¸o ®uîc lµ c¸c lo¹i mèi l¾p cè ®Þnh t¸n hµn Ðp nãng, Ðp nguéi vµ d¸n,...

b - Mèi l¾p di ®éng lµ c¸c mèi l¾p mµ c¸c chi tiÕt cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®éng t−¬ng ®èi víi nhau . Nã còng ®−îc ph©n thµnh hai lo¹i mèi l¾p di ®éng th¸o ®−îc vµ mèi l¾p di ®éng kh«ng th¸o rêi ®−îc.

D¹ng chi tiÕt liªn kÕt cøng kh«ng thÓ th¸o rêi ®−îc nh− c¸c liªn kÕt hµn, hµn v¶y, d¸n, l¾p Ðp nãng, ... Khi th¸o chØ cã thÓ b»ng ph−¬ng ph¸p ph¸ huû : chÆt, c¾t,...

D¹ng liªn kÕt th¸o rêi ®−îc ®−îc l¾p ghÐp nhê c¸c vÝt, chèt, then, nªm, ... Khi th¸o l¾p kh«ng cÇn ph¶i ph¸ huû.

3 - S¬ ®å qu¸ tr×nh l¾p m¸y

Chi tiÕt

m¸y

Côm chi

tiÕt m¸y

M¸y hoµn

chØnh

H×nh 5 - 10 S¬ ®å l¾p m¸y theo nguyªn lý côm m¸y [2]

L¾p tõng chi tiÕt mét vµo mét bé phËn, l¾p theo côm, l¾p r¸p tæng thÓ;(page 221/19740)

5 - C¸c ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p : a- Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn

Lµ ph−¬ng ph¸p mµ khi ®em l¾p r¸p vµo vÞ trÝ cña nã trong côm hay s¶n phÈm l¾p

kh«ng ph¶i söa ch÷a ®iÒu chØnh nh−ng vÉn ®¶m b¶o mäi tÝnh chÊt l¾p r¸p cña nã theo yªu cÇu thiÕt bÞ. Do ®é chÝnh x¸c c¸c chi tiÕt cao nªn kh«ng cÇn söa ch÷a phô thªm khi l¾p r¸p.

Ph−¬ng ph¸p l¾p nµy ®¬n gi¶n, cho n¨ng suÊt l¾p r¸p cao, kh«ng ®ßi hái tr×nh ®é c«ng nh©n cao dÔ dµng x©y dùng nh÷ng ®Þnh møc kü thuËt nhanh chãng vµ chÝnh x¸c, kÕ ho¹ch l¾p æn ®Þnh, cã kh¶ n¨ng tù ®éng ho¸ vµ c¬ khÝ ho¸ qu¸ tr×nh l¾p. MÆt kh¸c rÊt thuËn tiÖn cho qu¸ tr×nh söa ch÷a thay thÕ sau nµy v× s½n cã chi tiÕt vµ phô tïng thay thÕ.

b. Ph−¬ng ph¸p l¾p chän Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn h¹n chÕ

Ph−¬ng ph¸p nµy cho phÐp më réng dung sai chÕ t¹o cña chi tiÕt l¾p . Sau ®ã dùa vµo kÝch th−íc cña chóng ®Ó chän l¾p, sao cho ®¹t ®−îc yªu cÇu cña kh©u khÐp kÝn. §é chÝnh x¸c khi chÕ t¹o cña ph−¬ng ph¸p nµy kÐm h¬n môc 1. c. Ph−¬ng ph¸p l¾p söa (Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn cã ®iÒu chØnh, tøc lµ khi l¾p r¸p cÇn cã sù c©n chØnh, thay ®æi kÝch th−íc b»ng nh÷ng chi tiÕt ®Æc biÖt kh¸c nh− vßng ®Öm, èng lãt, ...)

Nh÷ng ph−¬ng ph¸p l¾p r¸p nãi trªn ®−îc ¸p dông tuú theo d¹ng s¶n suÊt cña s¶n phÈm, tÝnh chÊt cña chóng vµ ®é chÝnh x¸c mµ xÝ nghiÖp cã kh¶ n¨ng gia c«ng ®−îc còng nh− c¸c trang thiÕt bÞ vµ tr×nh ®é c«ng nh©n phôc vô cho qu¸ tr×nh l¾p r¸p.

Trong mét ®¬n vÞ l¾p r¸p cã n kh©u, dung sai chÕ t¹o cña c¸c kh©u lµ T1, T2, ... vµ T ∆ lµ dung sai cña kh©u khÐp kÝn. §Ó gia c«ng c¸c chi tiÕt dÔ dµng, gi¶m gi¸ thµnh chÕ t¹o ta t¨ng dung sai c¸c kh©u thµnh phÇn, viÖc ®¶m b¶o dung sai cña kh©u khÐp kÝn sÏ ®−îc thùc hiÖn trong qu¸ tr×nh l¾p r¸p, nghÜa lµ bít ®i l−îng thõa ë mét kh©u nµo ®ã trong chuçi kÝch th−íc kh©u ®ã gäi lµ kh©u båi th−êng.

Ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn söa ch÷a kÝch th−íc cña mét kh©u chän tr−íc trong c¸c kh©u thµnh phÇn cña s¶n phÈm l¾p b»ng c¸ch lÊy ®i l−îng kim lo¹i trªn bÒ mÆt l¾p ghÐp cña nã ®Ó ®¹t ®−îc yªu cÇu cña mèi l¾p. 5.6.3 - VÝ dô l¾p r¸p mét sè mèi ghÐp ®iÓn h×nh. 1- L¾p mèi ghÐp ren [6, 24]

- ChÊt l−îng mèi ghÐp ren ®−îc x¸c ®Þnh b»ng viÖc siÕt bu l«ng vµ ®ai èc ®óng, ®¹t ®−îc møc ®é l¾p ghÐp cÇn thiÕt.

- Mèi ghÐp ren kh«ng bÞ lÖch, vªnh,

- Bu l«ng , vÝt cÊy kh«ng bÞ cong, bÞ lÖch lµm c¾t c¸c ren...

- SiÕt c¸c bu l«ng theo tr×nh tù tõ siÕt s¬ bé cho ®Õn siÕt chÆt vµ siÕt ®Òu nhau.

- L¾p c¸c ®ai èc trªn n¾p trßn th× l¾p ®èi xøng vµ vÆn ®Òu. VÝ dô : Thø tù siÕt ®ai èc trªn n¾p trßn (SiÕt èc ®èi xøng)

7 3

2 1

4 8

H×nh 5 - 11 S¬ ®å thø tù vÆn c¸c ®ai èc trªn n¾p trßn

Thø tù siÕt bu l«ng khi l¾p c¸c n¾p h×nh ch÷ nhËt: siÕt ®èi xøng vµ theo thø tù tõ gi÷a ra

14 10 2 4 8 12 6

13 9 5 1 3 7 11

H×nh 5 - 12 Thø tù siÕt ®ai èc bè trÝ trªn n¾p h×nh ch÷ nhËt

3 - L¾p mèi ghÐp then

a - Then v¸t

Yªu cÇu lµ lµm cho mÆt trªn vµ mÆt d−íi cña then tiÕp xóc hoµn toµn víi

r·nh trªn trôc vµ moay¬, 2 c¹nh bªn th−êng lµ cã khe hë.

- §é dèc cña bÒ mÆt lµm viÖc cña then vµ r·nh cña lç moay¬ ph¶i trïng

nhau , nÕu kh«ng chi tiÕt l¾p trªn trôc sÏ bÞ nghiªng.

- §é chÝnh x¸c cña mèi ghÐp then ®−îc kiÓm tra b»ng th−íc nhÐt (c¨n

l¸) trõ hai ®Çu moay¬. NÕu then cã khe hë tõ mét phÝa chøng tá ®é dèc cña r·nh ë lç moay¬ vµ then kh«ng gièng nhau. Yªu cÇu ph¶i c¹o söa ®Ó khi l¾p r¸p cho ®¹t víi yªu cÇu kü thuËt.

b . Then b»ng

- Yªu cÇu ph¶i chÆt theo hai bªn vµo cña trôc vµ khe hë gi÷a mÆt trªn cña then víi ®¸y r·nh moay¬ cña chi tiÕt ®èi tiÕp ph¶i ®¶m b¶o ®é song song ®èi víi ®−êng trôc cña moay ¬; cßn ë then v¸t th× cã ®é dèc 1/10.

- R·nh then cã thÓ ®−îc më réng 10 - 15 % so víi kÝch th−íc ban ®Çu. Then ph¶i chÕ t¹o theo kÝch th−íc míi. L−îng d− 0,1 - 0,15 mm ®Ó c¹o söa theo r·nh then trªn trôc vµ trªn chi tiÕt ®èi tiÕp.

c. L¾p mèi ghÐp then hoa

+ Mèi ghÐp then hoa cã hai lo¹i :

- Di ®éng khi chi tiÕt bao cã thÓ di chuyÓn däc trôc;

- Cè ®Þnh ( cøng ) khi chi tiÕt bao l¾p chÆt cøng trªn trôc;

Mèi ghÐp then hoa di ®éng th−êng l¾p ghÐp tõ láng cÊp I ®Õn láng cÊp 4 ( theo T/C cñ ) t−¬ng øng H/h dÕn H/c ( hÖ thèng tiªu chuÈn míi ).

+ Mèi ghÐp cè ®Þnh sau khi l¾p kiÓm tra theo ®é ®¶o, cßn mèi ghÐp di déng kiÓm tra theo ®é l¾c l−.

- Khi l¾p c¸c mèi ghÐp then hoa ph¶i chó ý kiÓm tra thªm sù tiÕp xóc cña c¸c bÒ mÆt ®èi tiÕp theo vÕt s¬n.

Khi ®é chÝnh x¸c ®Þnh t©m kh«ng cã gi¸ trÞ thùc tiÔn vµ trong mét thêi gian ph¶i ®¶m b¶o ®é bÒn cÇn thiÕt cña mèi ghÐp th× dïng ph−¬ng ph¸p ®Þnh t©m theo c¹nh bªn cña then (mèi ghÐp c¸c ®¨ng cña « t«). Trong tÊt c¶ c¸c tr−êng hîp, khi c¬ cÊu cÇn thùc hiÖn ®é chÝnh x¸c ®éng häc (m¸y c«ng cô, «t« ...) th× dïng ph−¬ng ph¸p ®Þnh t©m theo ®−êng kÝnh ngßai hoÆc ®−êng kÝnh trong.

§Þnh t©m theo ®−êng kÝnh ngoµi lµ kinh tÕ nhÊt ®−îc dïng ®èi víi c¸c chi tiÕt bao nhiÖt luyÖn kh«ng qua gia c«ng tinh còng nh− trong tr−êng hîp chi tiÕt bao sau khi nhiÖt luþÖn cã ®é cøng cho phÐp chuèt d−ìng ®−îc.

¦u ®iÓm cña mèi ghÐp then hoa : + Dïng c«ng nghÖ hiÖn ®¹i ®Ó chÕ t¹o trôc then hoa (nhê dao phay trôc vÝt) + Cã kh¶ n¨ng sö dông ph−¬ng ph¸p gia c«ng chÝnh x¸c ®Ó gia c«ng nh− cµ, mµi, + N©ng cao ®é bÒn.

Hay dïng nhÊt lµ then r¨ng ®Þnh t©m theo c¹nh bªn. Khi cÇn ®é chÝnh x¸c rÊt cao cña chi tiÕt quay l¾p trªn trôc then hoa dïng ph−¬ng ph¸p ®Þnh t©m theo ®−êng kÝnh ngoµi.

Tr−íc khi l¾p mèi ghÐp then hoa cÇn xem xÐt chi tiÕt cÈn thËn, lµm s¹ch mÆt then khái bÞ bôi bÈn, lµm cïn c¸c c¹nh s¾c, v¸t mÆt mót cña trôc vµ moay¬, b«i tr¬n c¸c bÒ mÆt ®èi tiÕp.

4 - L¾p ghÐp mèi ®inh t¸n Tuú theo lç ®· gia c«ng ban ®Çu trªn chi tiÕt (theo ®−êng kÝnh ®ñ hay nhá h¬n so víi thiÕt kÕ) ¸p dông hai ph−¬ng ph¸p chuÈn bÞ læ ®Ó t¸n ®inh :

+ KhoÐt lç, nung nong hay khoan tiÕp trªn lç cã ®−êng kÝnh ®ñ;

+ KhoÐt lç trªn lç cã ®−êng kÝnh ®ñ, nung nãng hay khoan tiÕp trªn ®−êng kÝnh nhá h¬n.

a. G¸ l¾p côm chi tiÕt ®Ó t¸n ®inh.

+ Dïng bu l«ng ®Ó kÑp chÆt.

+ § − êng kÝnh bul«ng nhá h¬n d−êng kÝnh lç (2 - 4) mm tuú theo chiÒu dµy vµ cÊp chÝnh x¸c cña lç ®−îc gia c«ng.

+ Sau khi ®· siÕt c¨ng c¸c bul«ng kÑp th× tiÕn hµnh khoÐt & lµm s¹ch lç.

+ KhoÐt, xo¸y, lµm s¹ch th−êng ®−îc lµm s¹ch trªn m¸y khoan

c. Qu¸ tr×nh t¸n ®inh

+ §èi víi ®inh <= 10 mm th× t¸n nguéi

+ C¸c tr−êng hîp kh¸c th−êng ph¶i nung ®inh;

+ §Æt ®inh t¸n vµo lç;

+ Gi÷ vµ ®Þnh vÞ ®inh t¸n;

+ T¸n ®Çu ®inh

5- L¾p c¸c mèi ghÐp b»ng ph−¬ng ph¸p Ðp

§Æc ®iÓm :

+ C¸c chi tiÕt l¾p lu«n cã ®é d«i

+ KiÓm tra xem xÐt c¸c chi tiÕt tr−íc khi l¾p ghÐp;

+ Lµm s¹ch bôi bËm, chÊt bÈn nh− dÇu më.

+ B«i tr¬n

L¾p Ðp nãng ®−îc sö dông khi

- Chi tiÕt ®−îc nung trong thïng n−íc nãng, dÇu nãng hay ch× nÊu ch¶y, cã thÓ dïng má hµn h¬i ®Ó ®èt. Chñ yÕu ®èi víi c¸c chi tiÕt cã ®−êng kÝnh lín hay ®é d«i lín h¬n 0,1 mm hoÆc trong tr−êng hîp kh«ng cã m¸y Ðp ®ñ c«ng suÊt.

Lµm l¹nh chi tiÕt bÞ bao

6- C¸c mèi l¾p ghÐp kh¸c

+ L¾p mèi ghÐp c«n, l¾p c¸c æ tr−ît, æ l¨n, l¾p c¸c khíp nèi. * L¾p c¸c bé truyÒn :

+ Bé truyÒn b¸nh r¨ng trô;

+ Bé truyÒn b¸nh r¨ng c«n;

+ Bé truyÒn trôc vÝt;

+ L¾p bé truyÒn ®ai;

+ L¾p bé truyÒn xÝch;

* L¾p piston - xi lanh (yªu cÇu cao vÒ ®é kÝn, ®é chÝnh x¸c)

5.7 C¸c ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn vµ ®å g¸ ®Ó th¸o

l¾p m¸y.

a - Ph−¬ng tiÖn vËn chuyÓn

- Pal¨ng xÝch

- KÝch

b - Dông cô th¸o l¾p m¸y (xem c¸c h×nh tõ 5-1 ®Õn 5-9)

- M¸y Ðp

- C¸c dông cô c¬ khÝ .

- C¸c lo¹i dông cô nh− bóa , k×m cle, ...

c - C¸c chó ý khi sö dông c¸c dông cô ®å nghÒ cho th¸o l¾p m¸y

- Sö dông dông cô kh«ng lµm h− háng chi tiÕt m¸y.

- Lùa chän bóa cøng hay bóa mÒm;

- Th¸o vÆn ph¶i cÈn thËn, kh«ng ®Ó x−íc , h− háng chi tiÕt m¸y.

- Th¸o trôc dµi ph¶i dïng nhiÒu gèi ®ë ®Ó kh«ng lµm biÕn d¹ng trôc.

- Thø tù th¸o l¾p ph¶i hîp lý.

- Th¸o, l¾p vµ s¾p xÕp theo thø tù.

- C¸c hßm dông cô vµ hßm ®ùng chi tiÕt ph¶i cã n¾p ®Ëy ®Ó khái bÞ dÝnh

bôi.

Song ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn phô thuéc vµo: • §é chÝnh x¸c gia c«ng cña c¸c chi tiÕt l¾p. • Sè kh©u trong chuçi kÝch th−íc l¾p. • §¶m b¶o dung sai kh©u khÐp kÝn trong chuçi l¾p r¸p.

Nh− vËy ta thÊy nÕu yªu cÇu dung sai cña kh©u khÐp kÝn cao víi sè kh©u trong chuçi lín th× viÖc thùc hiÖn l¾p lÉn hoµn toµn rÊt khã kh¨n, nhiÒu khi kh«ng thÓ thùc hiÖn ®−îc hoÆc nÕu thùc hiÖn ®−îc th× gi¸ thµnh s¶n phÈm cao v× ®ßi hái ph¶i chÕ t¹o c¸c chi tiÕt trong s¶n phÈm l¾p cã ®é chÝnh x¸c rÊt cao. Trong mét sè tr−êng hîp ng−êi ta ph¶i chÞu mét tû lÖ phÕ phÈm nhÊt ®Þnh. V× thÕ ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn thÝch hîp ®èi víi d¹ng s¶n xuÊt hµng lo¹t lín, hµng khèi vµ c¸c s¶n phÈm ®· ®−îc tiªu chuÈn ho¸.

L¾p chän cã thÓ tiÕn hµnh hai ph−¬ng ph¸p: • Chän l¾p tõng b−íc. Theo ph−¬ng ph¸p nµy, ta ®o kÝch th−íc cña mét chi tiÕt, råi

c¨n cø vµo yªu cÇu cña mèi l¾p ®Ó x¸c ®Þnh kÝch th−íc cña chi tiÕt cÇn l¾p víi nã.

Tõ ®Êy ta chän chi tiÕt hîp víi kÝch th−íc ®· x¸c ®Þnh ë trªn. Nh−îc ®iÓm cña

ph−¬ng ph¸p chän l¾p tõng chiÕc l¸ mÊt nhiÒu thêi gian ®o, tÝnh to¸n vµ lùa chän

chi tiÕt phï hîp víi mèi l¾p, v× vËy n¨ng suÊt rÊt thÊp, chi phÝ l¾p r¸p t¨ng.

dô : khi l¾p ghÐp piston víi c¸c xilanh cña ®éng c¬ ®èt trong. Víi dung sai kÝch

th−íc xilanh cña trôc khi l¾p ph¶i ®¶m b¶o khe hë. NÕu ta t¨ng dung sai chÕ t¹o cho

c«ng ra n nhãm vµ thùc hiÖn qu¸ tr×nh l¾p r¸p c¸c s¶n phÈm theo nhãm ®−îc thùc

hiÖn theo ph−¬ng ph¸p l¾p lÉn hoµn toµn. Ph−¬ng ph¸p chän l¾p theo nhãm cho kh¶

phÈm.

Tuy vËy ph−¬ng ph¸p chän l¾p theo nhãm cßn mét sè tån t¹i: • Ph¶i thªm chi phÝ cho viÖc kiÓm tra vµ ph©n nhãm chi tiÕt, ®ång thêi ph¶i cã biÖn

ph¸p b¶o qu¶n tèt, tr¸nh nhÇm lÉn gi÷a c¸c nhãm.

• Th−êng sè chi tiÕt trong mçi nhãm cña chi tiÕt bao vµ bÞ bao kh«ng b»ng nhau nªn

x¶y ra hiÖn t−îng thõa vµ thiÕu c¸c chi tiÕt l¾p cña nhãm nµy hay nhãm kh¸c.

Trong ®iÒu kiÖn gia c«ng víi s¶n l−îng ®ñ lín ta sö dông ph−¬ng ph¸p ®iÒu chØnh

nhau ®ång d¹ng nh− vËy sÏ gi¶m sè l−îng chi tiÕt l¾p thõa cña nhãm nµy hay cña

nhãm kia ®èi víi d¹ng s¶n suÊt nhá, s¶n l−îng qu¸ Ýt ph−¬ng ph¸p l¾p chän cã

hiÖu qu¶ kinh tÕ thÊp, cã lóc kh«ng thÓ chÊp nhËn ®−îc.

Trong ph−¬ng ph¸p l¾p theo nhãm, sè nhãm ®−îc chia tuú thuéc vµo yªu cÇu kü thuËt cña mèi l¾p vµ ®iÒu kiÖn lµm viÖc cña thiÕt bÞ bëi vËy, tuú theo ®Æc tÝnh cña chóng mµ x¸c ®Þnh sè nhãm cho c¸c mèi l¾p mét c¸ch hîp lý. Ngoµi viÖc ph©n nhãm theo kÝch th−íc l¾p, ®èi víi chi tiÕt cã chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi víi tèc ®é cao con tr−ît biªn cÇn ph¶i ph©n nhãm theo träng l−îng nh»m tr¸nh hiÖn t−îng mÊt cÇn b»ng trong qu¸ tr×nh lµm viÖc, gi¶m rung ®éng, ®¶m b¶o chÊt l−îng cña thiÕt bÞ.

dïng c¸c dông cô ®o chuyªn dïng cã thÓ cho n¨ng suÊt cao vµ ®¹t ®é chÝnh x¸c

tíi 0,5 micromet.