Ch−¬ng 4 C¸c kh¸i niÖm vÒ söa ch÷a m¸y

4.1 - C¸c kh¸i niÖm chung [6, 21, 22] 4.1.1 Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt chi tiÕt vµ m¸y lµ tæng hîp tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng cña con ng−êi, c«ng cô lao ®éng cÇn thiÕt cho xÝ nghiÖp ®Ó chÕ t¹o hay söa ch÷a c¸c chi tiÕt, th¸o m¸y, phôc håi chi tiÕt, kiÓm tra chÊt l−îng, l¾p r¸p, vËn chuyÓn , cung cÊp vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c.

4.1.2 - Qu¸ tr×nh söa ch÷a

Lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t¹i xÝ nghiÖp theo ch−¬ng tr×nh kÕ ho¹ch söa ch÷a ®· ®Þnh hoÆc kh¾c phôc c¸c sù cè trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. 4.1.3 - Söa ch÷a chi tiÕt [22]

Lµ tËp hîp c¸c nguyªn c«ng kh¾c phôc c¸c khuyÕt tËt; phôc håi kh¶ n¨ng lµm viÖc cña c¸c chi tiÕt b»ng c¸ch phôc håi l¹i kÝch th−íc hoÆc c¬ tÝnh cña chi tiÕt m¸y, ...

4.1.4 - Phôc håi chi tiÕt lµ tæng hîp c¸c thao t¸c, c¸c nguyªn c«ng nh»m kh¾c phôc c¸c sai lÖch hay phôc håi kh¶ n¨ng lµm viÖc, tr÷ n¨ng, kÝch th−íc, h×nh d¸ng, ... cña c¸c chi tiÕt m¸y. Phôc håi c¸c chi tiÕt m¸y cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p : hµn ®Êp, m¹, phun ®¾p, gia c«ng ¸p lùc, b»ng gia c«ng c¬ khÝ...

4.1.5 Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ lµ mét phÇn cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trùc tiÕp lµm thay ®æi tr¹ng th¸i vµ tÝnh chÊt cña ®èi t−îng s¶n xuÊt. Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ bao gåm c¸c qu¸ tr×nh : thay ®æi kÝch th−íc, tÝnh chÊt, th¸o - l¾p r¸p, söa ch÷a,...

Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ l¾p r¸p : lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt trùc tiÕp liªn quan trùc tiÕp

lÇn l−ît ®Õn tõng chi tiÕt.

Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ söa ch÷a liªn quan ®Õn sù thay ®æi tr¹ng th¸i cña chi tiÕt

(kÝch th−íc, h×nh d¸ng, chÊt l−îng bÒ mÆt cña chi tiÕt.

• Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ ®−îc thùc hiÖn theo c¸c nguyªn c«ng nhÊt ®Þnh hoÆc

theo c¸c tr×nh tù nhÊt ®Þnh. Trong ®ã c¸c nguyªn c«ng ®−îc thùc hiÖn t¹i mét

vÞ trÝ cè ®Þnh ®Ó chÕ t¹o mét lo¹i hay nhiÒu lo¹i s¶n phÈm. Trong nguyªn

c«ng cã thÓ cã phÇn c«ng nghÖ chuyÓn tiÕp : th¸o , l¾p, hiÖu chØnh, ...

• C¸c qu¸ tr×nh trªn liªn quan ®Õn c¸c b¶n vÏ chi tiÕt, s¬ ®å c«ng nghÖ, b¶n vÏ

c¸c nguyªn c«ng,... C¸c tµi liÖu nµy ®−îc dïng ®Ó chuÈn bÞ c¸c vËt t− thiÕt bÞ

cÇn thiÕt, h¹ch to¸n c¸c chØ tiªu kinh tÕ, ph©n bè kÕ ho¹ch vµ tæ chøc s¶n

xuÊt.

• Chu kú söa ch÷a lµ thêi gian lµm viÖc cña thiÕt bÞ gi÷a 2 lÇn söa ch÷a lín (

®¹i tu).

• CÊu tróc cña chu kú söa ch÷a lµ thø tù lÇn l−ît c¸c d¹ng söa ch÷a gi÷a 2 lÇn

söa ch÷a lín (®¹i tu): §¹i tu (§) - B¶o d−ìng (B) - Nhá (N) - B - Trung tu (T)

- ®¹i tu (§)...

4.2. Tæ chøc söa ch÷a vµ c¸c dÞch vô söa ch÷a

4.2.1 C¬ së lùa chän ph−¬ng ¸n söa ch÷a Dùa vµo :

• KÕt cÊu m¸y, lo¹i m¸y, sè l−îng vµ khèi l−îng, ...

• §iÒu kiÖn vÒ kh¶ n¨ng söa ch÷a : c¬ së vËt chÊt, tiÒm n¨ng vÒ kü thuËt, tr×nh

®é, ®éi ngò kü thuËt vµ c«ng nh©n lµnh nghÒ, ...

• Nguån cung cÊp vËt t− vµ phô tïng thay thÕ. • Kh¶ n¨ng hîp t¸c, liªn kÕt víi c¸c c¬ së kh¸c ®Ó cïng gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò

kü thuËt trong qu¸ tr×nh söa ch÷a vµ s¶n xuÊt yªu cÇu. • Kh¶ n¨ng thiÕt bÞ hiÖn cã t¹i c¬ së söa ch÷a m¸y. 4.2.2 Ph©n lo¹i c¸c hÖ thèng söa ch÷a [6, 21, 22] • HÖ thèng söa ch÷a theo nhu cÇu (Söa ch÷a ®ét xuÊt). • HÖ thèng söa ch÷a thay thÕ côm. • HÖ thèng söa ch÷a theo tiªu chuÈn. • HÖ thèng söa ch÷a xem xÐt liªn hoµn. • Söa ch÷a theo kÕ ho¹ch dù phßng ( b¶o d−ìng, söa ch÷a nhá, söa ch÷a võa,

söa ch÷a lín (®¹i tu).

a - HÖ thèng söa ch÷a theo nhu cÇu

• §©y lµ d¹ng söa ch÷a kh«ng cã kÕ ho¹ch tr−íc. Do trong qóa tr×nh lµm viÖc

m¸y cã sù cè, háng hãc,... yªu cÇu ph¶i kiÓm tra vµ söa ch÷a ngay nh»m

kh¾c phôc c¸c sù cè lµ chÝnh.

• Lo¹i söa ch÷a nµy kh«ng cã yªu cÇu chÆt chÏ vÒ chÊt l−îng söa ch÷a còng

nh− t×nh tr¹ng m¸y sau khi söa ch÷a. • Nh−îc ®iÓm cña lo¹i söa ch÷a nµy lµ kÕ ho¹ch s¶n xuÊt bÞ ®éng. chÊt l−îng

söa ch÷a, ®é chÝnh x¸c, ®é tin cËy, hiÖu suÊt cña m¸y kh«ng ®¶m b¶o ®¹t c¸c

yªu cÇu kü thuËt ban ®Çu.

• D¹ng söa ch÷a nµy phï hîp víi c¸c lo¹i thiÕt bÞ ®¬n gi¶n, nhá, dÔ th¸o l¾p, Ýt

c¸c bé truyÒn ®éng,... hoÆc kh¾c phôc t¹m thêi c¸c sù cè nhá trong d©y

chuyÒn s¶n xuÊt.

b - HÖ thèng söa ch÷a thay thÕ côm

Lµ tiÕn hµnh thay thÕ tõng côm m¸y sau mét thêi gian lµm viÖc. Thêi gian tiÕn hµnh thay thÕ söa ch÷a nhanh, kh«ng ¶nh h−ëng nhiÒu ®Õn qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. HÖ thèng söa ch÷a thay thÕ côm th−êng ®−îc ¸p dông cho nh÷ng m¸y cã ®é chÝnh x¸c cao, cã ®é tin cËy lín.

c - HÖ thèng söa ch÷a theo tiªu chuÈn

Thùc chÊt cña hÖ thèng söa ch÷a theo tiªu chuÈn lµ sau mét thêi gian lµm

viÖc nhÊt ®Þnh theo kÕ ho¹ch söa ch÷a, m¸y ®−îc thay thÕ mét sè chi tiÕt vµ ®−îc hiÖu chØnh l¹i theo tiªu chuÈn kü thuËt ®· quy ®Þnh. §©y còng cã thÓ coi lµ mét d¹ng söa ch÷a thay thÕ côm nh−ng møc ®é thay thÕ th¾p h¬n. Khi söa ch÷a m¸y ph¶i dõng lµm viÖc l©u ®Ó thay thÕ vµ hiÖu chØnh. §©y lµ hÖ thèng ®¬n gi¶n vÒ mÆt x©y dùng kÕ ho¹ch söa ch÷a vµ bè trÝ c«ng viÖc söa ch÷a. Nh−îc ®iÓm lµ kh«ng triÖt ®Ó sö dông hÕt kh¶ n¨nglµm viÖc cña chi tiÕt m¸y. HÖ thèng nµy th−êng ®−îc ¸p dông cho c¸c m¸y ®ßi hái sù an toµn cao : Nh− ®Çu m¸y, m¸y n©ng h¹, ¸p dông ë c¸c nhµ m¸y chuyªn m«n ho¸ cã nhiÒu thiÕt bÞ cïng kiÓu, ...

d - HÖ thèng söa ch÷a xem xÐt liªn hoµn . • KiÓm tra xem xÐt m¸y

• Ph¸t hiÖn c¸c sù cè, sai lÖch hay sù lµm viÖc kh«ng b×nh th−êng lËp kÕ ho¹ch

söa ch÷a.

Söa ch÷a theo hÖ thèng nµy ®¬n gi¶n, kh¾c phôc ®−îc t×nh tr¹ng h− háng ®ét xuÊt. Nãi chung c¸c hÖ thèng söa ch÷a võa nªu trªn lµ kh«ng kinh tÕ, g©y l·ng phÝ chi tiÕt m¸y, vµ rÊt bÞ ®éng v× kh«ng dù tÝnh ®−îc toµn bé qu¸ tr×nh söa ch÷a mét thiÕt bÞ.

e - HÖ thèng söa ch÷a theo kÕ ho¹ch dù phßng.

Lµ biÖn ph¸p xem xÐt, b·o d−ìng vµ söa ch÷a thiÕt bÞ ®−îc tiÕn hµnh theo chu kú thêi gian ®· ®Þnh tr−íc nh»m môc ®Ých ®¶m b¶o cho m¸y lu«n lµm viÖc tèt.

NhiÖm vô

• §¶m b¶o tr¹ng th¸i lµm viÖc cña thiÕt bÞ. • §¶m b¶o c«ng suÊt.

• §¶m b¶o chÊt l−îng;

• Ng¨n ngõa nh÷ng h− háng bÊt ngê . • Gi¶m chi phÝ cho qu¸ tr×nh söa ch÷a m¸y tiÕp theo. • Cã thÓ t¨ng n¨ng suÊt qua mçi lÇn söa ch÷a, c¶i tiÕn m¸y.

HÖ thèng söa ch÷a ®Þnh kú theo kÕ ho¹ch dù phßng: CÇn cã thî lµm viÖc t¹i

m¸y ®ã; cÇn cã thî söa ch÷a; thî nguéi cã thÓ kiÓm tra trong thêi gian nghÜ gi÷a ca, nghÜ ¨n tr−a, tranh thñ ®Ó kiÓm tra vµ hiÖu chØnh m¸y. Thî söa ch÷a cã thÓ th«ng qua ©m thanh khi lµm viÖc ph¸t ra, hµnh tr×nh m¸y, v.v... ®Ó chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt cña m¸y.

4.3 C¸c h×nh thøc tæ chøc söa ch÷a [6]

- Söa ch÷a tËp trung.

- Söa ch÷a kh«ng tËp trung ( ph©n t¸n).

- H×nh thøc söa ch÷a hæn hîp.

- VÒ thêi gian th× cã : Söa ch÷a liªn tôc theo tuÇn tù. Söa ch÷a cÊp tèc; söa ch÷a song song víi c¸c c«ng viÖc nguéi c¬ khÝ vµ l¾p r¸p. 4.4 Tæ chøc n¬i söa ch÷a

- Cè ®Þnh t¹i ph©n x−ëng hay nhµ m¸y söa ch÷a.

- Di ®éng; (Trªn xe chuyªn dïng, tæ chøc thµnh ®éi ®i söa ch÷a )

- DiÖn tÝch n¬i lµm viÖc : nhá, réng víi nh÷ng yªu cÇu vÒ kh«ng gian vïng cÇn tæ chøc söa ch÷a, ...

- Ngoµi ra cÇn l−u ý c¸c yªu cÇu vÒ an toµn lao ®éng, vÖ sinh m«i tr−êng khi söa ch÷a.

4.5 - C¸c ph−¬ng ph¸p söa ch÷a

4.5.1 B¶o qu¶n vµ b¶o d−ìng m¸y

B¶o qu¶n m¸y ph¶i tiÕn hµnh th−êng xuyªn trong qu¸ tr×nh vËn hµnh,tr−íc vµ sau khi kÕt thóc lµm viÖc.

Néi dung c¸c c«ng viÖc khi baá d−ìng m¸y : • Xem xÐt vµ kiÓm tra t×nh tr¹ng lµm viÖc cña c¸c c¬ cÊu, c¸c bé phËn cña

m¸y.

• §iÒu chØnh c¸c khe hë cÇn thiÕt, siÕt chÆt c¸c bu l«ng, èc vÝt bÞ long ra, vÆn

chØnh c¸c c¬ cÊu bÞ r¬, ...

• §iÒu chØnh c¸c æ ®ì trôc, kiÓm tra ®iÒu chØnh c¸c khíp nèi, c¸c liªn kÕt, c¸c

bÒ mÆt tiÕt xóc.

• §iÒu chØnh c¸c bé truyÒn : ®ai, xÝch, phanh, ... • §iÒu chØnh c¸c c¬ cÊu lß xo, ... • L©u chïi vµ lµm s¹ch bµn m¸y, c¸c b¨ng tr−ît, ... • Thay thÕ vµ söa ch÷a kÞp thêi c¸c chi tiÕt háng, mßn, kh«ng cßn tho¶ m·n c¸c

yªu cÇu kü thuËt.

• KiÓm tra vµ thay dÇu, më.

• Che ch¾n b¶o vÖ ®Ó ®¶m b¶o m¸y lµm viÖc an toµn vµ b¶o qu¶n m¸y tèt. 4.5.2 Söa ch÷a nhá ( tiÓu tu )

Lµ mét d¹ng söa ch÷a theo kÕ ho¹ch trong ®ã chØ thay thÕ hay phôc håi

mét sè l−îng nhá c¸c chi tiÕt bÞ háng vµ ®iÒu chØnh tõng bé phËn ®Ó ®¶m b¶o cho m¸y lµm viÖc b×nh th−êng ®Õn kú söa ch÷a theo kÕ ho¹ch tiÕp theo. Néi dung :

• Th¸o rêi tõng bé phËn cña m¸y; • Th¸o rêi tõng chi tiÕt cña 2 - 3 bé phËn, • Lo¹i bá c¸c chi tiÕt háng nÆng. • Röa vµ l©u chïi c¸c chi tiÕt ®· th¸o ra. • KiÓm tra ®iÒu chØnh c¸c khe hë giöa trôc vµ b¹c lãt, ®iÒu chØnh c¸c æ bi, thay

thÕ æ bi háng.

• L¾p chØnh c¸c b¸nh r¨ng, cÇn g¹t tay quay, ... • KiÓm tra söa ch÷a c¸c bé phËn che ch¾n,... • KiÓm tra hÖ thèng b«i tr¬n, thay dÇu më, hÖ thèng lµm m¸t • Kh¾c phôc c¸c hiÖn t−îng rß rØ ë chç èng nèi, van bÞ hë, • LËp kÕ ho¹ch thay thÕ c¸c chi tiÕt cho kú söa ch÷a tiÕp theo. • KiÓm tra l¹i ®é chÝnh x¸c cña m¸y. • KiÓm tra tiÕng ån, ®é nãng khi m¸y vËn hµnh, ... • Thö m¸y kh«ng t¶i, ®Çy t¶i vµ cho m¸y vµo vËn hµnh. 4.5.3 Söa ch÷a trung b×nh

Lµ mét d¹ng söa ch÷a theo kÕ ho¹ch trong ®ã tiÕn hµnh th¸o tõng bé phËn

cña m¸y. Trong qu¸ tr×nh söa ch÷a tiÕn hµnh thay thÕ, phôc håi c¸c chi tiÕt vµ bé phËn bÞ háng, ®ång thêi ®iÒu chØnh c¸c to¹ ®é nh»m phôc håi ®é chÝnh x¸c ®· ®−îc quy ®Þnh theo tiªu chuÈn hay ®iÒu kiÖn kü thuËt. Néi dung :

• Th¸o tõng phÇn cña m¸y, röa vµ lµm s¹ch; • Kª khai khuyÕt tËt; lËp kÕ ho¹ch cho söa ch÷a • Söa ch÷a trôc , phôc håi trôc, thay lãt trôc, .... • Thay thÕ c¸c chi tiÕt bÞ h− háng; thay thÕ c¸c b¶ng chØ sè cña m¸y,... • Cä röa vµ lµm s¹ch c¸c r·nh tr−ît ( kiÓu ch÷ T , ∆, ... • S¬n b¶o d−ìng m¸y.

• Sau khi söa ch÷a, ph¶i tiÕn hµnh kiÓm tra , thö m¸y tr−íc khi ®i vµo vËn hµnh

chÝnh thøc.

4.5.4 Söa ch÷a lín ( ®¹i tu )

§©y lµ d¹ng söa ch÷a ph¶i th¸o rêi toµn bé m¸y. Cho nªn ngoµi c¸c c«ng viÖc nh− ®· nªu ë trªn cßn cÇn tiÕn hµnh t©n trang l¹i m¸y . Qu¸ tr×nh söa ch÷a ®−îc tiÕn hµnh mét c¸ch kü cµng ®èi víi toµn bé c¸c côm m¸y vµ c¸c chi tiÕt.