PHẦN 3SUY NGẪM VỀ MẶT PHẢI

“Chẳng đáng ngạc nhiên lắm sao khi nghịch cảnh khiến ta nhận ra chính mình! Nếu ta học được bài học quý giá khi đối mặt với nghịch cảnh, nỗi đau cuối cùng rồi cũng tan đi và ta sẽ trở nên thông minh hơn, tháo vát hơn.”

W. Mitchell

CÓ PHẢI MỌI THỨ LUÔN TỐT ĐẸP Ở MẶT PHẢI?

“Không có sai lầm, cũng không phải ngẫu nhiên, mọi sự trong đời đều là những phước lành ban xuống để chúng ta học hỏi.”

Tiến sĩ Elisabeth Kubler-Ross

TRONG QUÁ TRÌNH nghiên cứu cho quyển sách này, tôi có đôi chút ngạc nhiên khi khám phá rằng đa số những người mà tôi tiếp xúc đều có một câu chuyện hoặc biết chuyện về một ai đó liên quan đến khái niệm mặt phải. Từ những người bị mất việc làm, đến những người bị chẩn đoán mắc bệnh mãn tính hay phải hứng chịu bi kịch cá nhân, hầu như tất cả đều nhất trí rằng khi nhìn lại, thật sự tồn tại một mặt phải. Hầu hết những người này đều hào hứng chia sẻ những trải nghiệm của mình, về việc làm thế nào mà những trắc trở và thất bại của họ lại trở thành chất xúc tác hướng cuộc đời họ sang một ngã rẽ tốt đẹp hơn. Trong những cuộc thảo luận đó, một vài thắc mắc và vấn đề được nêu lên đáng để chúng ta suy xét và làm rõ hơn trong phần cuối của quyển sách này.

Khi tôi bắt tay vào tìm hiểu mặt phải, tôi bắt gặp một bài blog trên mạng khiến tôi bận lòng. Người viết blog là một người đàn ông bị chẩn đoán mắc bệnh đa xơ cứng (multiple sclerosis) và anh viết, “Tôi cực kỳ phẫn nộ trước những người cho rằng bệnh đa xơ cứng sẽ mang tới một điều gì đó tích cực trong cuộc sống, ví dụ như nó khiến bạn trở thành một người tốt hơn hay nó khiến bạn phải dừng chân ngửi hương thơm hoa hồng hay những điều sáo rỗng đại loại như thế.” Dĩ nhiên, anh ta nói đúng. Hoặc tôi đã từng nghĩ như vậy. Liệu có mặt phải nào cho một người bị chẩn đoán mắc bệnh thoái hóa mãn tính? Liệu trên đời có điều đau buồn và khiến ta tan nát nào không hề đi kèm với một mặt phải, thứ mà theo cách người đàn ông đó viết trên trang blog là “hoàn toàn vô nghĩa”? Làm sao mà một căn bệnh như chứng đa xơ cứng có thể mang đến điều gì tích cực cho cuộc sống của một ai đó?

Tôi tiếp tục đọc trang blog và vô cùng kinh ngạc khi thấy ở cuối trang, cũng chính người đàn ông đó đã thừa nhận rằng bệnh đa xơ cứng “có thể mang tới vài điều tích cực” vào cuộc đời anh. “Khi tôi đi dạo nửa tiếng trong cái mát lạnh của trời chiều, con bé (đứa con gái mười tuổi của anh) đi cùng với tôi, hai cha con vừa đi vừa trò chuyện, một điều lâu rồi chưa xảy ra.” Tuy nhiên, xét về mọi mặt, anh ấy nói rằng những điều tích cực ấy “không đáng kể so với những cái tiêu cực”.

Những gì mặt phải hứa hẹn mang lại cho chúng ta không phải là một cuộc sống như xưa, sau thất bại hoặc tổn thương, bởi chắc chắn điều đó không thể xảy ra. Cũng không thể nói trước liệu cuộc sống có tốt đẹp hơn hay không. Nhưng mặt phải hứa hẹn cuộc sống sẽ thay đổi, và trong quá trình thay đổi đó, sẽ phát sinh nhiều cơ hội lẫn thử thách mới mà nếu được chấp nhận, thì chúng sẽ mang lại ý nghĩa và hy vọng cho tương lai. Sau đó, tôi lại đọc được một nghiên cứu thú vị, nghiên cứu này kiểm nghiệm tính lạc quan và việc “tìm kiếm lợi ích” của những bệnh nhân mắc bệnh đa xơ cứng. Các nhà nghiên cứu đã khảo sát 127 người mắc chứng đa xơ cứng về tính lạc quan và ý thức “tìm kiếm lợi ích”, sau đó theo dõi tiến triển bệnh tật của họ trong khoảng một năm. Khi đối chiếu dữ liệu, họ đưa ra những kết luận hấp dẫn. Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng những bệnh nhân có ý thức tìm kiếm lợi ích trong bệnh tật ít cảm thấy chán nản hơn, và với những người lạc quan thì kết quả còn tốt hơn nhiều. Bản báo cáo đưa ra kết luận: việc có cái nhìn tích cực và lạc quan, có ý thức tìm kiếm lợi ích sẽ tạo nên sự khác biệt đáng kể trong chất lượng sống của những người phải gánh chịu căn bệnh đa xơ cứng.

Sáu tháng sau khi ghé thăm trang blog đó, tôi đọc được một câu chuyện góp phần khẳng định kết quả tìm được của các nhà nghiên cứu và mang đến những hiểu biết sâu sắc về sức mạnh của mặt phải, thậm chí đối với người mắc bệnh thoái hóa mãn tính như chứng đa xơ cứng.

Nancy Davis sống cùng chồng và năm người con tại thành phố Los Angeles. Bà điều hành kinh doanh cửa hàng trang sức riêng khá thành công, và trong thời gian rảnh rỗi, bà trượt tuyết, chơi quần vợt, tập thể dục, đi du lịch và bà còn là võ sĩ ka-ra-tê đai đen. Nhưng vào năm 33 tuổi, Nancy phải đối mặt với một tai hoạ khủng khiếp. Bà bị chẩn đoán mắc bệnh đa xơ cứng.

Nancy nói, “Khi tôi bị chẩn đoán lần đầu tiên vào năm 1991, bệnh đa xơ cứng lúc bấy giờ là một căn bệnh huyền bí, người ta không biết nguyên nhân gây bệnh cũng như không có cách chữa trị. Vào thời gian này, trên thị trường không có loại thuốc nào có thể kìm hãm sự tiến triển của căn bệnh và bà chỉ trích đội ngũ bác sĩ không thể đáp ứng thông tin mà bệnh nhân cần biết. Họ không cho Nancy bất cứ lời khuyên hữu ích nào, cũng không cảnh báo bà về những khó khăn mà căn bệnh gây ra cho cuộc sống của bà và gia đình, và tất nhiên họ cũng không đưa ra bất kỳ kế hoạch điều trị nào nhằm giảm sự tiến triển của bệnh hoặc giúp bà khỏe mạnh hơn.

Những gì xảy ra tiếp theo là câu trả lời cho câu hỏi trên trang blog của người đàn ông mắc bệnh đa xơ cứng. Vẫn có một mặt phải ngay cả trong trường hợp bệnh nhân bị chẩn đoán mắc bệnh thoái hóa mãn tính như đa xơ cứng. Nhưng mặt phải không tồn tại trong căn bệnh đó, nó được tìm thấy trong cách người đó phản ứng với căn bệnh. Nancy Davis không lãng phí nhiều thời gian và sức lực ngồi nghĩ về những gì bà đã mất. Thay vào đó, bà lập tức bắt tay vào tìm hiểu bệnh đa xơ cứng. Đây là một đặc điểm chung của những người lạc quan, cũng là những người sau này tìm ra mặt phải. Không như những ai khăng khăng tin vào vận mệnh hoặc tin rằng mình bất lực và chấp nhận tương lai an bài, người lạc quan tin rằng họ có sức mạnh thay đổi tương lai cho chính mình. Thay vì khuất phục và chấp nhận hoàn cảnh, họ sẽ làm bất cứ điều gì có thể, với tất cả những gì họ có để tạo nên sự thay đổi.

Càng đọc, Nancy càng quyết tâm tìm ra giải pháp. Vào năm 1993, bà lập Quỹ Nancy Davis về bệnh đa xơ cứng, với sứ mệnh gây quỹ phục vụ cho những nghiên cứu mới nhất, tích cực và triển vọng nhất nhằm tìm ra phương pháp chữa trị bệnh đa xơ cứng.

Cùng năm đó, Nancy tổ chức một sự kiện gây quỹ có tên gọi “Cuộc chiến loại trừ bệnh đa xơ cứng”. Sự kiện được tổ chức chung với chương trình trượt tuyết cuối tuần tại Aspen, bang Colorado, và quyên góp được 1,3 triệu đô vào quỹ của bà. Từ đó, “Cuộc chiến loại trừ bệnh đa xơ cứng” trở thành một sự kiện hàng năm và phát triển thành quỹ phúc lợi lớn thu hút sự chú ý và đã nhận được hàng chục triệu đô tài trợ cho công cuộc nghiên cứu vô cùng cần thiết này.

Một trong những điều Nancy phát hiện ra là nhiều nhà nghiên cứu thực hiện các chương trình tương tự nhau nhưng hiếm khi trao đổi, chia sẻ những kết quả tìm được với nhau. Vì vậy, Nancy quyết định thành lập trung tâm có tên gọi “The Center Without Walls”, chuyên tài trợ cho các công trình của bảy viện nghiên cứu hàng đầu về bệnh đa xơ cứng, nơi đã có những chương trình nghiên cứu sáng tạo được công nhận. Nhờ sáng kiến của Nancy, tất cả các trung tâm đã cộng tác với nhau, chia sẻ những kết quả họ tìm được và không bao giờ xảy ra việc trùng lặp nghiên cứu nữa. Nhờ thế họ làm việc nhanh hơn nhiều để đạt được mục tiêu chung là tìm ra phương pháp chữa trị bệnh đa xơ cứng.

Theo các báo cáo, bệnh đa xơ cứng gây ảnh hưởng cho khoảng 250.000 đến 350.000 người tại Mỹ và gần 100.000 người tại Anh. Trên 75% bệnh nhân là phụ nữ, và hầu hết ở độ tuổi 20 đến 40. Đó là một căn bệnh ngặt nghèo, dần dần gây thoái hóa hệ thần kinh. Thật đáng kinh ngạc, 16 năm từ ngày tổ chức của Nancy được thành lập, tổ chức này đã giúp đem lại nhiều biến đổi sâu sắc trong việc điều trị bệnh đa xơ cứng. Mười lăm năm trước, không có một loại dược phẩm nào có thể làm ngưng sự tiến triển của căn bệnh, nhưng ngày nay đã có sáu loại thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chuẩn y, cùng các loại thuốc khác đang được phát triển. Nancy nói, “Dù chưa tìm ra phương pháp chữa trị cho bệnh đa xơ cứng nhưng chúng tôi đã đạt nhiều thành quả trong một thời gian ngắn, và chúng tôi sẽ không bỏ cuộc cho đến khi nào đến đích và tìm được phương pháp chữa bệnh đa xơ cứng.”

Ngoài công việc hỗ trợ nghiên cứu của mình, Nancy còn viết một quyển sách truyền cảm hứng, Lean On Me (Hãy Dựa Vào Tôi), nhằm giúp những người mới phát bệnh đa xơ cứng và bất cứ bệnh thoái hóa nào khác. Tiêu đề phụ của quyển sách Ten Powerful Steps To Moving Beyond Your Diagnosis And Taking Your Life Back (Mười Bước Hiệu Quả Để Vượt Qua Căn Bệnh Và Tìm Lại Cuộc Sống) nhấn mạnh niềm đam mê và kỳ vọng của tác giả. Nancy viết, “Vào một thời điểm nào đó trong đời, bạn hoặc người bạn yêu thương có thể bị chẩn đoán mắc một căn bệnh đe dọa đến tính mạng. Có nhiều người giỏi giang, học thức cao gọi điện cho tôi, họ đã rụng rời tay chân khi nghe chẩn đoán bệnh tình của mình. Họ không biết mình sẽ ra sao, có nơi nào khác để điều trị không, hoặc làm thế nào để sắp xếp bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế.” Bà bảo rằng quyển sách này sẽ “là người lãnh đạo cho sức khỏe của bạn”.

Ngoài tất cả những thành tựu này, Nancy Davis còn cho ra mắt chương trình Thẻ Y tế Cá Nhân Khẩn Cấp, trong đó những người tham gia mang trên mình một thẻ nhận diện cá nhân được hỗ trợ bởi một hệ thống dễ sử dụng và hoạt động cả ngày lẫn đêm. Đây là loại thẻ đầu tiên liên kết với một hệ thống dữ liệu trung tâm lưu trữ hồ sơ bệnh án của người mang thẻ, và trong trường hợp khẩn cấp có thể được truy cập vào bất cứ lúc nào, từ bất cứ nơi đâu trên thế giới.

Nancy Davis thừa nhận mình chưa đánh bại được bệnh đa xơ cứng nhưng bà đang tiến những bước dài. Qua căn bệnh của mình, bà đã tác động đến cuộc sống của hàng ngàn người và đóng vai trò quan trọng trong quá trình nghiên cứu tìm ra phương pháp chữa trị bệnh đa xơ cứng và, bằng cách này, bà đã chứng minh rằng ngay cả khi phải đối mặt với một căn bệnh không chữa được, chúng ta vẫn có thể tìm thấy mặt phải.

MẶT PHẢI Ở ĐÂU TRONG THỜI KỲ KINH TẾ SUY THOÁI?

“Các bạn hãy dũng cảm lên. Tôi đã chứng kiến nhiều sự suy thoái trong kinh doanh. Nước Mỹ luôn đứng dậy sau khủng hoảng và ngày càng giàu mạnh hơn.Hãy kiên cường như cha ông bạn ngày trước.Hãy vững tin và tiến lên!”

Thomas A. Edison

Khi tôi viết những trang cuối của quyển sách này, thế giới đang trên bờ vực suy thoái kinh tế. Nhiều người cho rằng đây có thể là giai đoạn suy thoái nặng nề nhất từ sau cuộc Đại khủng hoảng vào những năm 1930. Theo giới truyền thông và các nhà dự báo kinh tế, chúng ta đang bước vào thời điểm vô cùng khó khăn; ngân hàng thế giới phá sản, doanh nghiệp đóng cửa, người dân mất việc và mất kế sinh nhai, nhiều người còn mất cả nhà cửa. Tất cả những điều này đưa đến một câu hỏi: mặt phải ở nơi đâu?

Tôi hy vọng các chương trước đã nói rõ rằng: sự thay đổi sẽ mang tới cơ hội, và suy thoái kinh tế cũng không ngoại lệ. Bí quyết để tìm ra mặt phải trong thời điểm kinh tế đi xuống là chuẩn bị cho mình tư duy của một doanh nhân và chủ động có ý thức tìm kiếm cơ hội.

Một số doanh nghiệp lại đặc biệt phát đạt trong thời kỳ suy thoái kinh tế. Ví dụ như, những giai đoạn kinh tế khó khăn có vẻ như là ngày hội của các luật sư về thủ tục thanh lý cùng các viên chức pháp luật; những khi thị trường mua bán bất động sản tuột dốc thì thị trường thuê mướn mặt bằng lại tăng nhanh. Các doanh nghiệp tập trung vào nhu cầu thay đổi của khách hàng cũng hoạt động rất tốt. Các cửa hàng giảm giá như Lidl, Aldi và chuỗi cửa hàng đồng giá One Pound (Một Bảng) tăng trưởng mạnh trong thời kỳ suy thoái khi người tiêu dùng săn lùng những sản phẩm giá rẻ nhất, có giá trị nhất. Theo các bản tin, tại thời điểm cửa hàng M&S (một cửa hàng chuyên kinh doanh hàng hóa cao cấp) giảm 44% lợi nhuận thì cửa hàng Lidl lại tăng 22% và Aldi tăng 10% lợi nhuận.

Các công ty cung cấp dịch vụ thuê ngoài cũng có vẻ dễ kiếm ăn trong nền kinh tế suy thoái. Barnaby Lashbrooke, giám đốc điều hành Công ty TNHH TimeEtc, một công ty cung cấp các dịch vụ hỗ trợ văn phòng bao gồm thư ký và hành chính, tận hưởng con số 400% tăng trưởng kinh doanh trong 7 tháng đầu năm 2008. Công ty này đã tăng từ 6 lên 11 nhân viên, và trong khi nhiều công ty khác cắt giảm nhân sự thì TimeEct vẫn tiếp tục tuyển dụng cho nhu cầu mở rộng kinh doanh của mình. Lashbrooke tin rằng công ty mình đang khởi sắc bởi một số lý do:

“Thứ nhất, chúng tôi giúp các chủ doanh nghiệp nhỏ vực dậy công ty với chi phí hợp lý hơn là khi không có dịch vụ của chúng tôi. Chúng tôi tạo điều kiện cho khách hàng khai thác kỹ năng của những con người tài năng nhưng chỉ cần trả ở mức họ cần thay vì phải thuê nhân viên làm việc toàn thời gian. Khách hàng có được lợi ích khi làm việc với cả một đội ngũ nhưng với chi phí thấp hơn nhiều so với việc thuê mướn nhân công, và họ cũng không phải đau đầu về chi phí hoạt động hoặc mở rộng văn phòng.”

“Mặt khác, chúng tôi cũng giúp đỡ các doanh nghiệp có quy mô lớn hơn hoặc các doanh nghiệp khá ổn định vừa mất đi một nhân viên và đang tìm cách cắt giảm vị trí đó thay vì tái tuyển dụng. Bằng cách đảm nhiệm vai trò đó hiệu quả hơn, ứng dụng công nghệ vào việc sắp xếp công việc, chúng tôi thường hoàn thành nhiệm vụ trong khoảng thời gian ngắn hơn nhiều, và kết quả là tiết kiệm được một khoản chi phí lớn.”

Cho thuê xe hơi theo giờ cũng là một loại hình kinh doanh tương đối mới đang bùng nổ. Với một khoản tiền nhỏ, 5 bảng một giờ, người ta có thể thuê một chiếc xe hơi tại Anh, rẻ hơn so với chi phí đi taxi, và với những người họa hoằn lắm mới sử dụng xe hơi thì rõ ràng là tiết kiệm hơn rất nhiều so với việc mua một chiếc xe hơi. WhizzGo là một công ty chuyên cho thuê các loại xe hơi thân thiện với môi trường theo giờ, với nhiều trụ sở đặt tại các bãi đậu xe lớn ở các tỉnh thành trên khắp nước Anh. Các báo cáo trong năm vừa qua cho thấy việc kinh doanh của công ty này đã tăng trưởng hơn 30%.

Ngành cung cấp hạt giống để khách hàng mua về tự trồng cây ăn trái, rau quả và thảo mộc cũng phát triển do người tiêu dùng muốn tiết kiệm chi tiêu. Tương tự, doanh thu của mặt hàng dụng cụ pha chế bia rượu tại nhà cũng tăng mạnh trong sáu tháng vừa qua.

Trong suốt thời kỳ suy thoái, hầu như tất cả mọi người đều cố gắng giảm chi tiêu hoặc tăng thu nhập. Vì vậy, bất kỳ doanh nghiệp nào có khả năng cung cấp những giải pháp tiết kiệm chi phí cho các sản phẩm và dịch vụ thiết yếu sẽ hoạt động tốt. Đồng thời, các công ty cung cấp cơ hội làm việc tại nhà hay bán thời gian cũng thành công không kém.

Những cơ hội khổng lồ cũng đến với bất kỳ ai có vốn mạnh nhờ vào việc đầu tư vào bất động sản và cổ phiếu với giá bèo bọt.

Không phải ai cũng có kiến thức về cổ phần và cổ phiếu như Warren Buffet, người được xem là một trong những nhà đầu tư thành công nhất thế giới. Ông là giám đốc điều hành và cũng là cổ đông lớn của Berkshire Hathaway, một công ty đầu tư hàng đầu, và ông được Forbes xếp hạng là người giàu nhất thế giới trong nửa năm đầu 2008 với giá trị tài sản ước tính là 62 tỷ đô. Gần đây, Buffet có viết về những cơ hội dành cho nhà đầu tư trong thời suy thoái. Tại thời điểm đa số các nhà đầu tư hoảng loạn bán tống bán tháo cổ phiếu của mình, thì Buffet cho rằng đây là lúc mua vào. Ông nói, “Những tin xấu là người bạn tốt nhất của nhà đầu tư. Nó cho phép bạn mua một phần tương lai của nước Mỹ ở mức đại hạ giá.”

Buffet đưa ra lời khuyên, “Về lâu về dài, thị trường chứng khoán sẽ khởi sắc. Trong thế kỷ 20, nước Mỹ đã gánh chịu hàng loạt khó khăn. Họ trải qua hai cuộc thế chiến, thêm nhiều xung đột phá hoại và gian khổ, Đại khủng hoảng, hàng tá lần suy thoái và khủng hoảng tài chính, những lần giá dầu leo thang, dịch cúm, và một vị tổng thống phải từ chức do không được tín nhiệm. Tuy nhiên chỉ số Dow Jones vẫn tăng từ 66 lên 11.497.”

Người ta có thể lập luận rằng dù có lợi như thế nhưng nhiều nhà đầu tư vẫn chịu thiệt thòi. Buffet giải thích rằng, “Những người không may mắn đó mua cổ phiếu chỉ khi họ cảm thấy yên tâm và vội vàng bán ra ngay khi có tin gì đó không tốt.” Ông nói rằng để tìm thấy cơ hội trong kinh doanh, chúng ta phải áp dụng phương pháp tiếp cận của Wayne Gretsky (được xem là cầu thủ khúc côn cầu quốc gia xuất sắc nhất mọi thời đại), Wayne Gretsky từng nói, “Tôi trượt đến chỗ nào trái bóng sẽ chạy tới, chứ không phải nơi trái bóng đã nằm.” Đó có lẽ là vấn đề then chốt để hướng đến mặt phải thành công trong thời kỳ suy thoái. Người thắng cuộc là người biết tìm kiếm cơ hội, dự đoán được thay đổi và thích nghi với nó.

Có những mặt phải to lớn được tìm thấy trong thời kỳ suy thoái. Thời điểm khó khăn buộc ta phải đánh giá lại cách mình sống và làm việc. Có thể chúng ta không được thoải mái như xưa nhưng, với những ai chủ động tìm kiếm mặt phải, thì vẫn còn rất nhiều cơ hội mới mẻ chờ đợi họ. Kết quả là, tình trạng suy thoái có khuynh hướng đẩy nhiều doanh nghiệp ra khỏi thị trường, để lại thị phần lớn hơn cho những kẻ sống sót.

NGHỊCH CẢNH CÓ PHẢI LÀ ĐIỀU TỐT HAY CẦN THIẾT KHÔNG?

“Trong lịch sử nhân loại, chẳng ai buồn nhớ tên những người đã từng trải qua một cuộc đời nhạt nhẽo.”

Theodore Roosevelt

Cứ cho rằng nghịch cảnh là tiền thân của những kết quả tích cực và tổn thương có thể giúp bản thân và tâm hồn chúng ta phát triển, người ta vẫn tự hỏi liệu sự đau đớn và thống khổ có thật sự cần thiết hay là một điều tốt hay không. Chắc chắn, như chúng ta đã thấy, nỗi đau giúp con người trưởng thành hơn và nhiều cơ hội sẽ không được tìm thấy nếu hoàn cảnh khác đi. Nhưng sự đau khổ có “cần thiết” cho việc phát triển hay không? Giáo sư Tedeschi và Calhoun, hai chuyên gia về sự phát triển sau tổn thương đều nắm rõ điểm này. Họ nói, “Chúng tôi không cho rằng tổn thương là “tốt”. Đối với hầu hết những người từng vượt qua tổn thương, thì sự phát triển sau tổn thương và nỗi đau sẽ tồn tại song song, và sự phát triển có được là từ nỗ lực đương đầu với khó khăn chứ không phải từ chính tổn thương đó.”

Các nhà chuyên môn tiếp tục nhấn mạnh rằng, “Tổn thương không cần thiết cho sự phát triển”. Họ nói con người hoàn toàn có thể “trưởng thành và phát triển theo hướng tích cực chứ không nhất thiết phải trải qua bi kịch hay tổn thương”. Chẳng có gì đảm bảo sau tổn thương con người sẽ trưởng thành hơn, ngay cả khi sự phát triển này được quan sát thấy ở những người đã vượt qua bi kịch cuộc sống, thì cũng chẳng ai mong muốn những khủng hoảng, mất mát và tổn thương ấy.

Tiến sĩ Viktor Frankl, người sáng lập Liệu pháp ý nghĩa, đưa ra cùng một câu hỏi: có phải sự đau khổ là không thể thiếu nếu muốn khám phá ra ý nghĩa? Và ông nhấn mạnh câu trả lời, “Không đời nào! Tôi chỉ cam đoan rằng ý nghĩa luôn tồn tại dù cho – hay nói đúng hơn là ngay cả khi – chúng ta buộc phải đối mặt với khó khăn… nghĩa là khó khăn đó không thể tránh khỏi.” Nếu có thể tránh được khó khăn, thì điều khôn ngoan nhất nên làm lúc đó là tránh nó đi. Cắn răng chịu đựng nỗi đau không đáng có, theo Frankl, thì chẳng khác nào “cam chịu chứ không phải anh hùng”. Điều này nghe có vẻ hiển nhiên nhưng rất đáng để ta tìm hiểu thêm. Khi một người đàn ông được gọi là “Wendell” đến từ vùng Đông Nam Hoa Kỳ xuất hiện trong chương trình Jerry Springer trên chiếc xe lăn với đôi chân cụt, rõ ràng là đối với khán giả thì chẳng có ý nghĩa gì nhiều trong nỗi khổ hạnh của ông. Wendell là một người đàn ông vạm vỡ, trên người đầy những hình xăm. Khi được hỏi vì sao ông mất đi đôi chân, Wendell nói rằng một ngày nọ, ông không thích chúng nữa và quyết định cắt bỏ chúng. Ai xem cũng phải nghi ngờ rằng Wendell có vấn đề về thần kinh. Việc ông ta mặc váy, trang điểm và đổi tên mình thành Sandra cũng chẳng giúp ích được gì! Không ai thấy hành động tự chặt chân này có chút ý nghĩa nào, cũng không mang lại lợi ích gì. Vậy mà, thật trớ trêu, Wendell nói rằng mình ngủ ngon hơn khi không có chân.

LẠC QUAN CÓ PHẢI LUÔN LÀ SỰ LỰA CHỌN TỐT NHẤT?

“Hãy là người lạc quan – ít nhất cho đến khi muôn loài ngấp nghé bờ diệt vong.”

Anon

Dù tính cách lạc quan mang lại rất nhiều lợi ích cho cuộc sống chúng ta, nhưng đôi khi lạc quan không đúng lúc chẳng mang lại điều gì cả. Giáo sư Martin Seligman phát biểu, “Trong trường hợp bạn phải trả giá đắt cho thất bại thì lạc quan có thể là một chiến lược sai lầm. Nếu bạn lên kế hoạch cho một tương lai mạo hiểm và bấp bênh thì sự lạc quan chẳng có giá trị gì.” Seligman cảnh báo rằng khi ta biết trước cái giá đắt của sự thất bại, thì tính lạc quan cần được cân nhắc thận trọng. Ông nói, “Việc một phi công quyết định có rã băng máy bay một lần nữa hay không, hay một người mới tiệc tùng bù khú quyết định có nên lái xe về nhà trong lúc say xỉn hay không, thì đừng nên lạc quan. Tỉ lệ rủi ro quá cao.”

Lạc quan cũng không phải là một chiến lược tốt khi bạn ngồi vào sòng bạc (trừ khi bạn muốn đếm bài) bởi sau cùng thì định luật xác suất chứng minh rằng nhà cái sẽ luôn luôn thắng. Ngay cả một người lạc quan hăng hái nhất vẫn sẽ thua.

Giáo sư Susan Segerstrom cũng đưa ra cùng một lời khuyên. Người lạc quan có khuynh hướng kiên trì, nhưng có những lúc, bỏ cuộc lại là lựa chọn tốt hơn. Bà đưa ra ví dụ về một người đàn ông cố gắng có được một buổi hẹn hò với người phụ nữ mà anh yêu thích, nhưng cô ấy không đáp lại tình cảm của anh. Bà nói rằng, người đàn ông đó có thể ngỏ lời mời cô ấy hai, ba thậm chí bốn lần, nhưng đến một lúc nào đó, nếu cô ấy tiếp tục tỏ ra không hứng thú, thì anh ấy nên bỏ cuộc đi là vừa – hy vọng còn kịp trước khi đối tượng anh ta để ý xin tòa cấp lệnh bắt giữ anh ta.

Về cơ bản, Segerstrom khuyên ta nên xem xét sự tương quan giữa cơ hội thành công và cái giá của thất bại. Nếu cơ hội thành công là rất ít mà hậu quả của việc thất bại lại quá cao, thì lựa chọn tốt nhất là chấp nhận bỏ cuộc. Người lạc quan thường đạt được những thành quả to lớn vì họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro và đầu tư mọi nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu, nhưng cần cân đo đong đếm mức độ mạo hiểm và cái giá phải trả nếu thất bại xảy ra. Trong thời điểm đen tối hay rủi ro nghiêm trọng, ta cũng nên làm theo châm ngôn Ả Rập: Hãy tin tưởng Thượng đế, nhưng nhớ cột chặt những con lạc đà của bạn.

CÓ GÌ THAY THẾ ĐƯỢC MẶT PHẢI KHÔNG?

“Cuộc sống luôn thay đổi. Còn phát triển hay không là tùy vào bạn. Hãy lựa chọn sáng suốt.”

Karen Kaiser Clark

Khi đối mặt với khó khăn, thất bại hay nghịch cảnh, có hai lựa chọn: hoặc chúng ta bắt đầu tìm kiếm mặt phải và xây dựng tương lai, hoặc chúng ta giậm chân tại chỗ và bám víu vào những ký ức trong quá khứ. Khi cuộc sống trở nên khó khăn, mặt phải cho ta hy vọng, nếu không có nó, chúng ta sẽ có nguy cơ vướng vào một thứ gọi là “Vòng xoáy tiêu cực”.

Vòng xoáy tiêu cực không xa lạ gì với những người bị chẩn đoán mắc các căn bệnh suy nhược hay đe dọa tính mạng. Nhiều người bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư, chứng đa xơ cứng hay bệnh AIDS thường xem lời chẩn đoán như bản án tử hình. Khi biết về tình trạng của mình, những cảm xúc bi quan có thể đẩy họ vào vòng xoáy tiêu cực của sự tuyệt vọng và trầm cảm ngày một tăng lên.

Khi vòng xoáy này biến thành rơi tự do thì cũng là lúc hoàn cảnh trở nên trầm trọng hơn, châm ngòi cho những hành vi tự hủy hoại và càng lúc càng dìm người ta xuống vực thẳm buồn đau.

Các báo cáo cho thấy những người bị vướng vào vòng xoáy tiêu cực thường tìm đến cái chết chỉ sau một khoảng thời gian cực ngắn. Bằng việc học cách trở nên lạc quan và tìm kiếm mặt phải, bệnh nhân sẽ tận hưởng chất lượng cuộc sống cao hơn và sống lâu hơn. Bằng cách tự chăm sóc bản thân, tuân theo chế độ điều trị, kiểm soát chế độ ăn uống, khám phá các phương pháp điều trị thay thế và bổ sung, thì ngay cả những bệnh nhân bị chẩn đoán nhiễm HIV dương tính cũng có thể kéo dài cuộc sống và với những tiến bộ nhanh chóng của y học, họ có thể sống đủ lâu để nhận được phương pháp điều trị mới hơn, hiệu quả hơn.