CHƯƠNG 2XÁC ĐỊNH NHỮNG KHOẢNH KHẮC

TẠI SAO NHỮNG THỜI ĐIỂM ĐEN TỐI NHẤT TRONG ĐỜI LẠI DẪN DẮT CHÚNG TA ĐẾN HẠNH PHÚC VÀ THÀNH CÔNG TRONG TƯƠNG LAI

“Tôi cảm thấy mình may mắn khi đến được điểm mà tôi nghĩ rằng mình đã chạm đáy cuộc đời.”

Anthony Robbins – Diễn giả về tiềm năng bản thân

PETER JONES là một trong số rất ít các doanh nhân ưu tú, tài năng và thành đạt có tên tuổi ở cả Vương quốc Anh lẫn Bắc Mỹ. Đế chế doanh nghiệp của ông ước tính trị giá hơn 750 triệu bảng Anh và ông có một bản lý lịch cá nhân hết sức ấn tượng, trong đó có cả một danh mục đầu tư đa ngành nghề từ viễn thông, hàng tiêu dùng, quà tặng đến giải trí, xuất bản, bất động sản và gần đây nhất là truyền hình. Sau sự thành công của chương trình truyền hình thực tế Dragon’s Den (Hang Rồng), ông thừa thắng xông lên trong vai trò giám khảo chương trình truyền hình ăn khách American Investor (Nhà Đầu Tư Mỹ), một chương trình do chính công ty sản xuất phim truyền hình của ông thực hiện.

Nếu ta tìm một người biết rõ điều gì cần thiết để đạt đến thành công trong kinh doanh thì người đó là Peter Jones. Bởi khi ông nhìn lại sự nghiệp của mình, ông sẽ nói cho bạn nghe về sự kiện duy nhất có ý nghĩa thay đổi cuộc đời ông và góp phần lớn lao vào thành công của ông, sự kiện ấy lại không phải là lúc ông đạt được thành quả. Chắc chắn nó không phải là khoảng thời gian ông được chọn xuất hiện trong Hang Rồng, đó không phải là thời điểm ông mở doanh nghiệp đầu tiên (một trung tâm dạy quần vợt, khi ông mới 17 tuổi), và đó cũng không phải là khi ông nhận được giải thưởng Nhà Doanh Nghiệp Sáng Giá của năm 2002. Theo Jones thì khoảnh khắc đã thay đổi cuộc đời ông là khoảng thời gian đầu trong sự nghiệp khi việc kinh doanh của ông sụp đổ.

“Ở tuổi ngoài hai mươi, tôi đã điều hành một cơ sở kinh doanh máy tính rất phát đạt, công việc này mang lại cho tôi một căn nhà đẹp, một chiếc BMW, một chiếc Posche, và rất nhiều tiền để tiêu,” Jones bày tỏ trên trang web của mình. “Tuy nhiên, sau một loạt khó khăn, sai lầm cá nhân và những kinh nghiệm đau thương khi một số khách hàng chủ chốt ngừng kinh doanh, tôi cũng mất đi việc kinh doanh của chính mình.”

Không còn kế sinh nhai quả là một trải nghiệm tiêu cực, nhưng đó cũng có thể là một bước ngoặt. Khi nhìn lại, Jones tin rằng việc mất đi cơ sở kinh doanh ở tuổi hai mươi là yếu tố chủ yếu làm thay đổi cuộc đời ông, bởi theo cách ông nói, thì việc đó đã khiến ông “quyết tâm hơn để thành công”.

RƠI XUỐNG TẬN CÙNG ĐỂ VƯƠN ĐẾN ĐỈNH CAO

Anthony Robbins là một trong những “chuyên gia” nổi tiếng nhất và thành công nhất trong lĩnh vực phát triển con người tại Bắc Mỹ. Ông là một diễn giả truyền cảm và cực kỳ lôi cuốn. Những buổi nói chuyện chuyên đề và hội thảo của ông luôn bán sạch vé. Ngay cả khi giá vé lên đến hàng trăm đô một vé, hàng chục ngàn người từ khắp nơi trên thế giới vẫn vui vẻ móc hầu bao để tham dự những sự kiện của ông.

Robbins từng huấn luyện cho các CEO (Giám đốc điều hành) của các tập đoàn đa quốc gia, chủ tịch và các nhà lãnh đạo chính trị. Tờ New York Times có một bài báo tháng 12 năm 1994 đưa tin ông cùng Marianne Williamson và Tiến sĩ Stephen R. Covey được tổng thống Bill Clinton mời đến Trại David. Robbins từng giúp đỡ một số đội và vận động viên thể thao hàng đầu nước Mỹ nhằm cải thiện phong độ của họ như tay gôn Greg Norman, cựu ngôi sao quần vợt số một thế giới Andre Agassi, đội tuyển khúc côn cầu L.A. Kings của thành phố Los Angeles, và cựu vô địch quyền Anh hạng nặng thế giới Mike Tyson.

Ngày nay, Robbins là tác giả của nhiều quyển sách bán chạy nhất đồng thời là phó chủ tịch hội đồng quản trị của năm tập đoàn. Thông qua những quyển sách và hội thảo của mình, Robbins đã trực tiếp gây ảnh hưởng đến cuộc đời của hơn 50 triệu người từ hơn một trăm quốc gia. Tuy nhiên, trong các buổi hội thảo, một trong những thông điệp đầu tiên ông chia sẻ với thính giả là chất xúc tác cho sự thành công của ông không phải là một thành quả cụ thể nào, mà đó là thời điểm cuộc sống của ông dường như vuột khỏi tầm kiểm soát. Chỉ đến khi ông mất hết tất cả và “chạm đáy cuộc đời” thì cuộc sống của ông mới thật sự chuyển biến, ông nói. Ông nhớ lại “Tôi bị mất công ty. Tôi đánh mất bản thân và tôi nặng hơn bây giờ gần 17 ký… nhìn chung là hoàn toàn sụp đổ… tôi bắt đầu đi tìm chìa khóa mở cánh cửa thành công.”

Có một câu nói tôi học được từ một người bạn Mỹ: Con người sẽ thay đổi, nhưng chỉ khi họ chán ngấy và mệt mỏi việc cứ phải mệt mỏi và chán ngấy. Hầu hết chúng ta sẽ gặp thời điểm ta phải nói với bản thân mình rằng “Thế là đủ”. Chỉ khi đó chúng ta mới sẵn sàng dấn bước thay đổi cuộc đời mình. Điều này càng được củng cố khi ngành Lập Trình Ngôn Ngữ Tư Duy (NLP) cho rằng: có hai nguồn động lực chính thúc đẩy chúng ta – nỗi đau và niềm vui – và, trong hai điều đó, thì nỗi đau là động lực mạnh mẽ hơn. Về bản chất, người ta thường nỗ lực để tránh né nỗi đau nhiều hơn là hành động để đạt được niềm vui. Đó là lý do tại sao Robbins nói rằng ông đã “may mắn” khi rơi xuống tận đáy cuộc đời. Đôi khi chúng ta phải cảm thấy mình đang rơi xuống vực thẳm trước khi ta cố sức tìm đường trèo lên tới đỉnh.

Cả Peter Jones và Anthony Robbins đều trải qua cơn khủng hoảng về tài chính và tinh thần trong buổi đầu lập nghiệp, nhưng cả hai đều thừa nhận rằng những khủng hoảng đó góp phần lớn lao vào sự thành công lâu dài sau này của họ. Đánh giá của hai người họ về mặt tích cực này, mặt phải, của những mất mát và thử thách từ khủng hoảng to lớn ở buổi đầu lập nghiệp như là chất xúc tác đưa họ đến thành công không phải là điều hiếm. Đa số các doanh nhân thành công nhất thế giới cũng chia sẻ những kinh nghiệm tương tự và ghi nhận sự thành công lâu dài của họ là nhờ những thử thách xuất phát từ khủng hoảng lớn hay mất mát buổi ban đầu.

TAI HỌA LÀ MẤU CHỐT CỦA THÀNH CÔNG

“Chúng tôi đã cạn tiền. Chỉ còn ba tuần nữa là đến ngày cưới, vợ chưa cưới của tôi đã chuyển đến California – chưa kiếm được việc làm – để đoàn tụ cùng tôi, và thị trường đầu tư sụp đổ theo chân sự tan rã của ngành viễn thông.” Khi ấy Peter Fiske chỉ mới khởi nghiệp kinh doanh của mình được chín tháng và anh phải đương đầu với nguy cơ khủng hoảng tài chính. Ngày hôm nay, anh nhìn lại tai họa đó như một khoảnh khắc quan trọng trong sự nghiệp của mình. Mà thật vậy, anh nói, “Đó rõ ràng là mấu chốt cho thành công của công ty chúng tôi.”

Peter Fiske là Tiến sĩ khoa học và là người đồng sáng lập hãng RAPT Industries, một công ty về công nghệ xử lý bề mặt ở Fremont, California. Anh còn là tác giả quyển sách Put Your Science to Work (Ứng Dụng Kiến Thức Khoa Học Của Bạn Vào Công Việc) và hợp tác với Tiến sĩ Geoff Davis chuyên đóng góp ý kiến về những chính sách khoa học, kinh tế và những sáng kiến giáo dục có liên quan đến các nhà khoa học.

Fiske tin rằng trong kinh doanh và thậm chí trong sự nghiệp khoa học, có rất ít điều ổn định và có thể dự đoán được. Mọi thứ đôi khi có thể và thật sự đi chệch hướng. Đồng thời, anh cũng hiểu rằng một bước lùi hay thậm chí điều mà một số người xem là tai họa lại thường là chất xúc tác cần thiết cho những thay đổi tích cực. Khi anh nhìn lại sự kiện khủng hoảng dòng tiền suýt làm hủy hoại sự nghiệp của mình, chính sự nhìn nhận ấy khiến anh tin rằng tai họa đó là “bước đệm” cho thành công của chính anh và của công ty. “Chúng tôi phải cạn túi một lần mới hiểu được điều gì thật sự cần thiết để kinh doanh thành công”, anh bày tỏ, “Nó buộc tôi phải dấn thân vào một cuộc chiến cam go để giành giật khách hàng và các nhà tài trợ tiềm năng.” Chính chiến lược mới đó đã giúp công ty anh ký được hợp đồng quan trọng với Quân Đội Hoa Kỳ cũng trong năm đó.

Fiske nói, “Khi tôi kể cho các học viên sau đại học và các nghiên cứu sinh tham dự hội thảo về phát triển sự nghiệp của tôi rằng: hết tiền là một trong những điều tuyệt vời nhất xảy đến với công ty chúng tôi, tôi bắt gặp một số ánh mắt khó hiểu.” Nhưng anh tin chắc rằng những khúc ngoặt, những thất bại và tai họa là “điều không thể tránh khỏi trong quá trình khởi nghiệp/phát triển công ty.” “Tình trạng sống dở chết dở buộc chúng tôi phải nâng cao kỷ luật và điều đó đã giúp chúng tôi tồn tại cho đến ngày nay.”

Peter Fiske đưa ra một góc nhìn thú vị mà nó cũng được nhiều doanh nhân hàng đầu trên thế giới chia sẻ. Anh cho rằng sự thất bại và tai họa là “không tránh khỏi” nhưng luôn đi cùng với một mặt phải. Bởi những gì chứa đựng bên trong trở ngại và thử thách là những cơ hội để học hỏi và trưởng thành, và với kinh nghiệm có được, nó chính là những viên đá đầu tiên đặt nền tảng cho thành công lâu dài.

CUỘC ĐÌNH CÔNG NGÀNH BƯU CHÍNH

Richard Branson gặp một trở ngại to lớn trong buổi đầu lập nghiệp của mình do nhân viên ngành bưu chính Anh biểu quyết để tiến hành đình công. Branson là một trong những doanh nhân nổi tiếng và thành công nhất ở Vương quốc Anh. Ông đã dựng nên một tập đoàn thương mại được biết đến với thương hiệu Virgin bao gồm hơn 200 công ty tư hữu hoạt động trong một chuỗi các ngành công nghiệp khác nhau từ giải trí đến du lịch, từ công nghệ truyền thông (bao gồm điện thoại di động, Internet băng thông rộng và phát thanh) đến xuất bản, mỹ phẩm, quần áo thời trang. Kể từ khi ra đời năm 1970, Virgin đã trở thành một trong những thương hiệu hàng đầu ở Vương quốc Anh.

Giống như Peter Jones, Anthony Robbins và Peter Fiske, thành công của Richard Branson bắt nguồn từ một khoảng thời gian dài đầy thách thức và khó khăn ở buổi đầu lập nghiệp. Vào những năm 1970, đạo luật mới ở Anh cho phép người ta bán đĩa hát với giá khuyến mãi, và Branson là một trong những người đầu tiên khai thác thị trường bằng việc mở một công ty đặt hàng qua đường bưu điện có tên là Virgin. Việc kinh doanh thành công rực rỡ. Doanh số tăng vọt và Branson có một nhiệm vụ khiến nhiều người thèm muốn là tuyển thêm thật nhiều nhân viên để đáp ứng nhu cầu. Rồi tai họa ập đến; công nhân ngành bưu chính ở Anh đình công. Không còn dịch vụ chuyển phát nào thay thế tại thời điểm đó, Virgin cùng hàng ngàn công ty đặt hàng qua đường bưu điện khác khắp nước Anh đối mặt với nguy cơ phá sản.

Tuy nhiên, lịch sử đã cho thấy cuộc đình công đó của ngành bưu chính là điều “vận rủi hóa may”. Nó đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử của Virgin bởi vì nó đã buộc Branson phải suy nghĩ lại chiến lược kinh doanh của mình và đi tìm một nguồn thu khác. Kết quả là trong năm kế tiếp, ông mở cửa hàng Băng đĩa Virgin, cửa hàng đầu tiên mà sau này phát triển thành chuỗi cửa hàng trên khắp thế giới, và hai năm sau đó ông tung ra nhãn hiệu băng đĩa Virgin.

NHỮNG BUỔI CHIỀU THỨ SÁU

Mất việc sẽ luôn là một khoảnh khắc quyết định trong sự nghiệp của mỗi người, và nó thường xảy ra vào buổi chiều thứ Sáu. Nhiều người bị sa thải vào thứ Sáu hơn bất cứ ngày nào khác trong tuần. Trong một cuộc thăm dò trực tuyến được HRnext.com và trang liên kết BLR.com tiến hành, các chuyên gia về nhân sự nói rằng thứ Sáu là ngày phù hợp nhất để mời một nhân viên ra khỏi công ty. Theo họ thì việc sa thải một nhân viên vào chiều thứ Sáu tức là cho người đó những ngày cuối tuần để “lắng dịu” và nhận được sự an ủi từ bạn bè và gia đình. Nếu bạn là một nhân viên đang lo lắng về công việc của mình, lời khuyên tốt nhất là hãy tránh xa sếp của bạn và Giám đốc nhân sự vào các ngày thứ Sáu.

Dù thật thê thảm nếu bạn mất việc làm nhưng vẫn còn đó một mặt phải của vấn đề. Salomon Brothers là một trong những ngân hàng đầu tư lớn nhất Phố Wall trước khi nó bị Tập đoàn thương mại Phibro mua lại vào năm 1982. Không lâu trước khi mọi người biết thông tin về sự sáp nhập, một trong những cổ đông của Salomon Brothers cùng với 62 đồng nghiệp của anh đã được hội đồng quản trị công ty triệu tập, thông báo chấm dứt hợp đồng lao động. Ngày hôm đó về sau được chứng minh là một bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của anh nhân viên ngân hàng trẻ tuổi này.

Tên anh ấy là Michael Bloomberg. Anh đã dùng tiền bồi thường chấm dứt hợp đồng và tiền bán cổ phần ở Salomon làm vốn cho một ý tưởng kinh doanh mà anh ấp ủ từ lâu. Trước khi có Internet, dữ liệu tài chính về biến động của các loại tiền tệ, cổ phần và cổ phiếu không dễ gì truy nhập được, và ý định của Bloomberg là thành lập một mạng lưới các trạm máy tính, qua đó các tổ chức tài chính ngay lập tức có thể truy cập vào dữ liệu mà họ cần. Hệ thống đó thành công một cách dễ dàng, và hôm nay, chưa đến ba mươi năm sau, Bloomberg được biết đến là người có tổng giá trị tài sản hơn 4 tỷ đô Mỹ. Tiền lãi kinh doanh ông đổ vào các lĩnh vực khác thuộc ngành công nghệ và truyền thông, nhưng ngày nay có lẽ người ta biết đến ông nhiều hơn dưới cương vị là một trong những thị trưởng thành công nhất thành phố New York, người từng thắng hai cuộc bầu cử liên tiếp.

Một số người có thể lập luận rằng đó không thể gọi là khủng hoảng bởi khi Bloomberg bị sa thải, anh vẫn còn một số vốn đáng kể để dựa vào đó xây dựng tương lai cho mình. Nhưng ta chỉ cần nhìn vào số phận của những người trúng xổ số để nhận ra rằng: không chỉ có vốn mà còn cần nhiều thứ hơn để thành công trong bất cứ lĩnh vực nào. Ta cần có tầm nhìn, lòng tận tụy, sự cống hiến và sẵn sàng đón nhận rủi ro một cách có suy tính. Khi một người mất việc, những vấn đề mà người đó phải đối mặt không chỉ liên quan đến tiền bạc. Đó có thể là mặc cảm xã hội, nó khiến người ta dễ dàng phủ nhận bản thân và ảnh hưởng đến lòng tự trọng của người đó. Nhưng đồng thời, vẫn còn nhiều người như Bloomberg, họ tận dụng hoàn cảnh mất việc của mình để thẩm định lại nghề nghiệp cũng như cuộc sống, tự cho mình một cơ hội mới để làm lại từ đầu.

Trong quyển sách We Got Fired And It’s The Best Thing That Ever Happened To Us - NXB Ballentine, 2004 (Chúng Tôi Bị Sa Thải Và Đó Là Điều Tốt Nhất Từng Xảy Đến Với Chúng Tôi) của mình, Harvey Mackay trích dẫn hết ví dụ này đến ví dụ khác về những người thành công rực rỡ trong nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp xe hơi đến truyền thông và giải trí, tất cả họ đều công nhận rằng thành công của họ ngày nay, phần nào là nhờ họ bị mất việc. Bernie Marcus bị sa thải khi còn là Giám đốc điều hành chuỗi Trung tâm phát triển nhà Handy Dan và tiếp tục phấn đấu để sáng lập công ty riêng Home Depot và đến cuối năm 2007 đã trở thành doanh nghiệp bán lẻ hàng đầu nước Mỹ chuyên về sản phẩm – dịch vụ xây dựng và phát triển nhà.

Mark Cuban là một nhân viên bán hàng của Your Business Software, một trong những doanh nghiệp bán lẻ phần mềm máy tính đầu tiên ở Dallas. Anh bị sa thải một năm sau đó vì không mở cửa hàng đúng giờ mặc dù tại thời điểm đó anh đang đi đàm phán một đơn hàng mua phần mềm số lượng lớn. Sau khi rời khỏi công ty, Cuban theo đuổi đam mê về máy tính và thành lập công ty riêng, MicroSolutions, sau đó vài năm anh đã bán nó với giá 6 triệu đô. Ngày nay, Cuban là một tỷ phú Internet và là chủ sở hữu của đội tuyển bóng rổ Dallas Mavericks.

Danh sách những người bị sa thải và tiếp tục vươn lên đạt được những thành công rực rỡ tưởng chừng như vô tận. Sau bốn mươi năm đi làm, phần đông nhân viên, đến một lúc nào đó, sẽ trở nên thừa thãi. Đối với một số người, điều đó đồng nghĩa với khủng hoảng về tinh thần và tài chính. Nhưng với một số khác, mất việc lại hóa ra giúp họ thành công hơn gấp nhiều lần.

BÍ MẬT

Rhonda Byrne là tác giả kiêm nhà sản xuất chương trình truyền hình của Úc. Năm 2007 cô được đưa tên vào tạp chí Time “TIME 100: Những Con Người Làm Nên Thế Giới”, danh sách một trăm người có ảnh hưởng nhất thế giới trong năm. Rhonda là nguồn cảm hứng cho một bộ phim và một quyển sách về sau đã trở thành một hiện tượng. Được hình thành và quảng bá một cách thông minh, tác phẩm The Secret (Bí Mật) giải thích “Luật hấp dẫn” để chỉ ra cách chúng ta thay đổi cuộc sống bằng sức mạnh của suy nghĩ. Theo Bí Mật thì “không trừ một ai, mỗi con người chúng ta đều có khả năng biến sự yếu kém hay đau khổ thành sức mạnh, quyền lực, sự bình yên, sức khỏe và sự giàu có.” Thông điệp này đã làm rung động hàng triệu người trên khắp thế giới. Trên hai triệu đĩa DVD được bán ra chỉ trong năm đầu tiên, và vào thời điểm được viết, quyển sách đã bán được hơn sáu triệu bản.

Điều thú vị nhất trong thành công của Rhonda Byrne với Bí Mật đó là cô lấy cảm hứng từ một trong những thời điểm đen tối nhất trong cuộc đời cô. Cũng như Anthony Robbins, Rhonda Byrne đã thật sự rơi xuống tận cùng cuộc sống, và chỉ khi đó cô mới nhận ra cảm hứng cho sự thành công về sau. Trong DVD, Rhonda tâm sự: “Cách đây một năm, cuộc sống hoàn toàn sụp đổ dưới chân tôi. Tôi làm việc đến kiệt sức. Cha tôi qua đời, còn các mối quan hệ của tôi rơi vào hỗn loạn. Vào lúc ấy, tôi không hề biết rằng ngoài nỗi thất vọng tràn trề, tôi đã nhận được một món quà to lớn nhất.”

Trong một buổi phỏng vấn về câu chuyện đằng sau tác phẩm Bí Mật, Rhonda nói rằng giờ đây cô đã hiểu nguyên nhân nào tháo gỡ cho cô những khó khăn: “Tôi bị dồn vào chân tường, đến mức một đêm nọ, điều tôi làm là đầu hàng số phận. Tôi không còn tâm trí nào để giải quyết mọi thứ trong cuộc sống của mình. Tôi sụp đổ trong nước mắt.”

Ngay vào thời điểm rối ren nhất, con gái của Rhonda đưa cho cô một quyển sách và chính quyển sách đó đã phác họa trong đầu cô cái gọi là Luật hấp dẫn, một niềm tin rằng chúng ta có thể thu hút những trải nghiệm mình muốn thông qua ý nghĩ và niềm tin, chính điều đó đã thôi thúc cô nghiên cứu lại lịch sử và cho ra đời tác phẩm Bí Mật.

Những gì ta thấy trong tác phẩm Bí Mật cũng hiển nhiên như những câu chuyện ta đã có ở đây. Tất cả đều phản ánh một quan điểm, một sự thật; chính những thời điểm tận cùng trong cuộc sống sẽ định hình hạnh phúc và thành công của chúng ta trong tương lai.