L
ị
ch s
ử 
Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam

T
ấ
n bi k
ị
ch 
ở 
ch
â
u 
Á 
v
à 
k
ế
t cu
ộ
c c
ủ
a Gi
ấ
c m
ơ 
M
ỹ

Marc Frey

Phan Ba d
ị
ch

Marc Frey, sinh n
ă
m 1963, l
à 
gi
á
o s
ư 
v
ề 
L
ị
ch s
ử 
Qu
ố
c t
ế 
v
à 
l
à 
ng
ườ
i gi
ữ 
ch
ứ
c v
ụ 
Helmut Schmidt Chair of International History
 ở 
Jacobs University Bremen, 
Đứ
c. C
á
c l
ĩ
nh v
ự
c l
à
m vi
ệ
c ch
í
nh c
ủ
a 
ô
ng l
à 
L
ị
ch s
ử 
M
ỹ 
hi
ệ
n 
đạ
i v
à 
L
ị
ch s
ử 
qu
á 
tr
ì
nh phi thu
ộ
c 
đị
a h
ó
a 
ở Đô
ng Nam 
Á
.

L
Ờ
I N
Ó
I 
ĐẦ
U

Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam l
à 
xung 
độ
t qu
â
n s
ự 
d
à
i nh
ấ
t c
ủ
a th
ế 
k
ỷ 
20. Cu
ộ
c chi
ế
n n
à
y 
đã 
b
ắ
t 
đầ
u nh
ư 
l
à 
cu
ộ
c xung 
độ
t gi
ữ
a th
ế 
l
ự
c th
ự
c d
â
n Ph
á
p v
à 
phong tr
à
o d
â
n t
ộ
c-c
ộ
ng s
ả
n c
ủ
a Vi
ệ
t Minh trong 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n. M
ã
i ba m
ươ
i n
ă
m sau 
đó
, chi
ế
n tranh m
ớ
i ch
ấ
m d
ứ
t khi Hoa K
ỳ 
r
ú
t lui ra kh
ỏ
i Vi
ệ
t Nam, S
à
i G
ò
n th
ấ
t th
ủ 
v
à đấ
t n
ướ
c n
à
y 
đượ
c th
ố
ng nh
ấ
t.

Cu
ộ
c chi
ế
n 
đã để 
l
ạ
i nh
ữ
ng v
ế
t th
ươ
ng th
ậ
t s
â
u 
ở 
Vi
ệ
t Nam m
à 
cho t
ớ
i nay v
ẫ
n c
ò
n ch
ư
a l
à
nh l
ạ
i. L
à 
m
ộ
t trong s
ố í
t c
á
c qu
ố
c gia c
ò
n b
ị 
c
ộ
ng s
ả
n n
ắ
m quy
ề
n, Vi
ệ
t Nam 
đã 
ph
ả
i ch
ị
u 
đự
ng nh
ữ
ng h
ậ
u qu
ả 
l
â
u d
à
i c
ủ
a cu
ộ
c chi
ế
n v
ề 
m
ặ
t sinh th
á
i, x
ã 
h
ộ
i v
à 
kinh t
ế
. 
Đ
i
ề
u n
à
y c
ũ
ng 
đú
ng cho c
ả 
L
à
o v
à đặ
c bi
ệ
t l
à 
cho Campuchia, n
ơ
i Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam 
đã 
kh
ở
i 
độ
ng m
ộ
t v
ò
ng xo
á
y c
ủ
a b
ạ
o l
ự
c m
à 
c
á
c t
á
c 
độ
ng c
ủ
a n
ó 
tr
ướ
c sau v
ẫ
n c
ò
n quy
ế
t 
đị
nh v
ậ
n m
ệ
nh c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c n
à
y.

Đố
i v
ớ
i Hoa K
ỳ
, cu
ộ
c xung 
độ
t ch
ấ
m d
ứ
t v
ớ
i chi
ế
n b
ạ
i 
đầ
u ti
ê
n trong l
ị
ch s
ử
. 
“
H
ộ
i ch
ứ
ng Vi
ệ
t Nam
” 
v
ẫ
n c
ò
n 
ả
nh h
ưở
ng t
ớ
i ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i c
ủ
a Hoa K
ỳ 
cho t
ớ
i ng
à
y h
ô
m nay. Cu
ộ
c chi
ế
n 
đã 
t
á
c 
độ
ng 
đế
n quan 
đ
i
ể
m c
ủ
a nhi
ề
u ng
ườ
i M
ỹ 
v
ề đấ
t n
ướ
c h
ọ
, v
à 
d
ẫ
n t
ớ
i vi
ệ
c ph
ê 
ph
á
n x
é
t l
ạ
i 
“
Thuy
ế
t ngo
ạ
i l
ệ” 
M
ỹ – 
t
ứ
c l
à 
ni
ề
m tin r
ằ
ng qu
ố
c gia c
ủ
a nh
ữ
ng ng
ườ
i di d
â
n c
ó 
th
ể 
l
à 
m
ộ
t g
ươ
ng m
ẫ
u cho c
á
c n
ướ
c v
à 
d
â
n t
ộ
c kh
á
c.

Ở 
n
ướ
c 
Đứ
c, Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam 
đã 
l
à
m thay 
đổ
i h
ì
nh 
ả
nh n
ướ
c M
ỹ 
m
à 
cho t
ớ
i t
ậ
n nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i v
ẫ
n c
ò
n h
ế
t s
ứ
c t
ố
t 
đẹ
p. H
ơ
n hai m
ươ
i n
ă
m sau khi ng
ườ
i M
ỹ 
gi
ả
i ph
ó
ng n
ướ
c 
Đứ
c ra kh
ỏ
i ch
ế độ 
Qu
ố
c X
ã
, m
ộ
t tinh th
ầ
n ch
ố
ng M
ỹ đã 
h
ì
nh th
à
nh v
à 
lan r
ộ
ng, 
ả
nh h
ưở
ng 
đế
n suy ngh
ĩ 
c
ủ
a nhi
ề
u ng
ườ
i 
Đứ
c tr
ẻ 
tu
ổ
i v
ề 
n
ướ
c M
ỹ
. 
Ở Đứ
c, khi ng
ườ
i ta th
ả
o lu
ậ
n v
ề 
n
ướ
c M
ỹ 
v
à 
cu
ộ
c Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam, b
ê
n c
ạ
nh s
ự 
ph
ẫ
n n
ộ 
c
ó 
ph
â
n bi
ệ
t tr
á
i ph
ả
i th
ườ
ng hay c
ó 
m
ộ
t s
ự 
h
ả 
h
ê á
c t
â
m nh
ấ
t 
đị
nh 
đ
i c
ù
ng 
– 
m
ộ
t s
ự 
h
à
i l
ò
ng k
ỳ 
l
ạ 
v
ề 
vi
ệ
c l
à 
kh
ô
ng ch
ỉ 
c
ó 
l
ị
ch s
ử 
n
ướ
c 
Đứ
c m
ớ
i 
đầ
y nh
ữ
ng con 
đườ
ng 
đ
i sai l
ầ
m v
à đầ
y nh
ữ
ng ph
á
t tri
ể
n tai h
ạ
i. Th
ế 
nh
ư
ng t
ừ 
gi
ữ
a nh
ữ
ng n
ă
m t
á
m m
ươ
i v
à 
ch
ậ
m nh
ấ
t l
à 
k
ể 
t
ừ 
khi t
á
i th
ố
ng nh
ấ
t, nh
ậ
n th
ứ
c c
ủ
a nhi
ề
u ng
ườ
i 
Đứ
c v
à 
s
ự 
quan t
â
m 
đế
n n
ướ
c M
ỹ đã 
bi
ế
n 
đổ
i m
ộ
t c
á
ch c
ơ 
b
ả
n. 
Đặ
c bi
ệ
t, 
“
T
ấ
m g
ươ
ng M
ỹ” đượ
c tuy
ê
n truy
ề
n 
ở 
kh
ắ
p n
ơ
i trong m
ố
i li
ê
n quan v
ớ
i 
“
to
à
n c
ầ
u h
ó
a
”
, c
ù
ng v
ớ
i cu
ộ
c kh
ủ
ng ho
ả
ng c
ủ
a nh
à 
n
ướ
c an sinh x
ã 
h
ộ
i v
à 
qu
á 
tr
ì
nh chuy
ể
n 
đổ
i t
ừ 
x
ã 
h
ộ
i c
ô
ng nghi
ệ
p sang m
ộ
t x
ã 
h
ộ
i d
ị
ch v
ụ 
v
à 
th
ô
ng tin, 
đã 
t
ă
ng c
ườ
ng m
ố
i quan t
â
m chung v
à 
t
í
ch c
ự
c 
đế
n l
ị
ch s
ử 
v
à 
x
ã 
h
ộ
i Hoa K
ỳ
.

Quy
ể
n s
á
ch d
ẫ
n nh
ậ
p n
à
y xu
ấ
t ph
á
t t
ừ 
nh
ữ
ng c
ố 
g
ắ
ng mu
ố
n 
đá
p 
ứ
ng m
ố
i quan t
â
m 
đó
. C
ô
ng vi
ệ
c so
ạ
n th
ả
o 
đã 
c
ố 
g
ắ
ng mang l
ạ
i c
ấ
u tr
ú
c cho nh
ữ
ng c
â
u h
ỏ
i ch
ủ đạ
o sau: T
ạ
i sao Hoa K
ỳ 
can d
ự 
v
à
o Vi
ệ
t Nam? C
á
c nh
à 
ho
ạ
t 
độ
ng ch
í
nh tr
ị 
c
ó 
nh
ữ
ng 
độ
ng l
ự
c n
à
o? Nh
ữ
ng c
ộ
t m
ố
c quy
ế
t 
đị
nh c
ủ
a Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam n
ằ
m 
ở đâ
u? Cu
ộ
c chi
ế
n c
ó 
nh
ữ
ng t
á
c 
độ
ng n
à
o 
đế
n n
ướ
c M
ỹ
? V
à 
cu
ố
i c
ù
ng: T
ạ
i sao Hoa K
ỳ 
thua cu
ộ
c chi
ế
n n
à
y? Qua 
đó 
c
ó 
th
ể 
th
ấ
y r
ằ
ng tr
ọ
ng t
â
m c
ủ
a quy
ể
n s
á
ch n
à
y n
ằ
m 
ở 
g
ó
c nh
ì
n c
ủ
a n
ướ
c M
ỹ
. Th
ế 
nh
ư
ng 
để đá
nh gi
á 
th
ì 
ph
ả
i mang n
ó 
v
à
o trong b
ố
i c
ả
nh c
ủ
a l
ậ
p tr
ườ
ng B
ắ
c v
à 
Nam Vi
ệ
t Nam, c
ũ
ng nh
ư 
qu
ố
c t
ế
.

Quy
ể
n s
á
ch n
à
y d
ự
a tr
ướ
c h
ế
t v
à
o nghi
ê
n c
ứ
u c
ủ
a c
á
c s
ử 
gia M
ỹ
, nh
ữ
ng ng
ườ
i t
ừ 
l
â
u 
đã 
t
í
ch c
ự
c nghi
ê
n c
ứ
u l
ị
ch s
ử 
c
ủ
a cu
ộ
c Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam. C
ũ
ng mang l
ạ
i nhi
ề
u g
ợ
i 
ý 
l
à 
nh
ữ
ng cu
ộ
c th
ả
o lu
ậ
n v
ớ
i sinh vi
ê
n c
ủ
a khoa L
ị
ch s
ử 
Anh-M
ỹ 
tr
ườ
ng 
Đạ
i h
ọ
c K
ö
ln v
à 
c
ủ
a Ch
ươ
ng tr
ì
nh B
ắ
c M
ỹ 
thu
ộ
c 
Đạ
i h
ọ
c Bonn. C
á
c ph
ê 
b
ì
nh c
ủ
a Ti
ế
n s
ĩ 
Claus Daufenbach (Bonn), Ti
ế
n s
ĩ 
Detlef Felken (M
ü
nchen), Gi
á
o s
ư 
Ti
ế
n s
ĩ 
J
ü
rgen Heideking (
† 
2000, K
ö
ln), Ti
ế
n s
ĩ 
Wilfried Mausbach (Washington) v
à 
Sigrid Schneider (K
ö
ln) c
ũ
ng 
đã 
gi
ú
p t
ô
i r
ấ
t nhi
ề
u. Xin c
ả
m 
ơ
n nh
ữ
ng ng
ườ
i n
à
y t
ạ
i 
đâ
y. Anne Frey 
đã 
t
ư 
v
ấ
n cho t
ô
i m
ộ
t c
á
ch h
ế
t s
ứ
c th
ô
ng th
ạ
o v
à 
chuy
ê
n m
ô
n, v
à đã 
tr
ợ 
gi
ú
p tr
ê
n nhi
ề
u m
ặ
t 
để 
b
ả
n th
ả
o n
à
y 
đượ
c ho
à
n th
à
nh. Tr
á
ch nhi
ệ
m cho v
ă
n b
ả
n, c
ũ
ng nh
ư 
cho nh
ữ
ng 
đá
nh gi
á 
sai l
ầ
m c
ó 
th
ể 
c
ó 
ch
ỉ 
n
ằ
m 
ở 
b
ả
n th
â
n t
ô
i.

I. HOA K
Ỳ 
V
À 
CU
Ộ
C CHI
Ế
N TRANH 
ĐÔ
NG D
ƯƠ
NG C
Ủ
A PH
Á
P (1945-1954)

Ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n v
à 
phong tr
à
o ch
ố
ng th
ự
c d
â
n 
ở 
Vi
ệ
t Nam cho t
ớ
i 1945

M
á
y bay M
ỹ 
bay m
ộ
t v
ò
ng danh d
ự 
tr
ê
n H
à 
N
ộ
i, m
ộ
t gi
à
n nh
ạ
c ch
ơ
i b
à
i 
“
Star Spangled Banner
”
. Nh
â
n vi
ê
n t
ì
nh b
á
o M
ỹ “
Office of Strategic Services
” 
(OSS) 
đứ
ng t
ừ 
tr
ê
n m
ộ
t kh
á
n 
đà
i nh
ì
n xu
ố
ng m
ộ
t qu
ả
ng tr
ườ
ng c
ó 
h
à
ng tr
ă
m ng
à
n ng
ườ
i t
ụ 
t
ậ
p l
ạ
i 
ở đó
. 
Đứ
ng t
ạ
i t
â
m 
đ
i
ể
m c
ủ
a s
ự 
ki
ệ
n l
à 
nh
à 
d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a v
à 
c
ộ
ng s
ả
n ng
ườ
i Vi
ệ
t H
ồ 
Ch
í 
Minh. V
à
o ng
à
y 2 th
á
ng Ch
í
n n
ă
m 1945 
đó
, d
ự
a theo Thomas Jefferson, 
ô
ng 
đã 
tuy
ê
n b
ố 
n
ề
n 
độ
c l
ậ
p c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c 
ô
ng, tho
á
t kh
ỏ
i ch
ế độ 
thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p v
à 
s
ự 
chi
ế
m 
đó
ng c
ủ
a Nh
ậ
t: 
“
T
ấ
t c
ả 
m
ọ
i ng
ườ
i 
đề
u sinh ra c
ó 
quy
ề
n b
ì
nh 
đẳ
ng. T
ạ
o h
ó
a cho h
ọ 
nh
ữ
ng quy
ề
n kh
ô
ng ai c
ó 
th
ể 
x
â
m ph
ạ
m 
đượ
c; trong nh
ữ
ng quy
ề
n 
ấ
y, c
ó 
quy
ề
n 
đượ
c s
ố
ng, quy
ề
n t
ự 
do v
à 
quy
ề
n m
ư
u c
ầ
u h
ạ
nh ph
ú
c
”

[1]

. V
à 
c
ũ
ng nh
ư 
Jefferson 
đã 
quy nhi
ề
u t
ộ
i ph
ạ
m v
ề 
cho vua Anh George III, H
ồ 
c
ũ
ng bi
ệ
n h
ộ 
cho tuy
ê
n ng
ô
n 
độ
c l
ậ
p b
ằ
ng s
ự độ
c 
đ
o
á
n c
ủ
a ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p.

￼


C
á
c s
ĩ 
quan OSS c
ù
ng v
ớ
i H
ồ 
Ch
í 
Minh v
à 
V
õ 
Nguy
ê
n Gi
á
p, H
à 
N
ộ
i, th
á
ng T
á
m 1945

H
ồ đã 
ho
ạ
t 
độ
ng nhi
ề
u n
ă
m tr
ờ
i cho s
ự 
ki
ệ
n n
à
y. Nh
ư 
cha c
ủ
a 
ô
ng 
– 
m
ộ
t quan l
ạ
i c
ủ
a tri
ề
u 
đì
nh Hu
ế
, ng
ườ
i r
ờ
i b
ỏ 
gia 
đì
nh c
ủ
a 
ô
ng v
à 
tr
ở 
th
à
nh th
ầ
y gi
á
o 
đ
i d
ạ
y h
ọ
c h
ế
t n
ơ
i n
à
y sang n
ơ
i kh
á
c 
– 
H
ồ 
c
ũ
ng mu
ố
n 
đ
i ra th
ế 
gi
ớ
i b
ê
n ngo
à
i ngay t
ừ 
s
ớ
m. Trong n
ă
m 1922, t
ừ ở 
S
à
i G
ò
n 
ô
ng l
ê
n m
ộ
t chi
ế
c t
à
u th
ủ
y l
à
m ph
ụ 
b
ế
p v
à đ
i 
đế
n Bombay, New York v
à 
London. Tr
ướ
c khi 
Đệ 
nh
ấ
t th
ế 
chi
ế
n b
ù
ng n
ổ
, 
ô
ng l
à
m b
á
o 
ở 
Paris v
à 
li
ê
n k
ế
t v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i thu
ộ
c phe X
ã 
h
ộ
i Ph
á
p. N
ă
m n
ă
m sau, gi
ớ
i c
ô
ng ch
ú
ng l
ầ
n 
đầ
u ti
ê
n ch
ú ý đế
n con ng
ườ
i Vi
ệ
t Nam tr
ẻ 
tu
ổ
i 
đó
: 
ô
ng k
ê
u g
ọ
i T
ổ
ng th
ố
ng M
ỹ 
Woodrow Wilson, ng
ườ
i tham d
ự 
c
á
c cu
ộ
c 
đà
m ph
á
n h
ò
a b
ì
nh 
ở 
Versailles, h
ã
y t
ạ
o th
ê
m 
á
p l
ự
c 
ủ
ng h
ộ 
l
ờ
i y
ê
u c
ầ
u 
đò
i quy
ề
n t
ự 
quy
ế
t cho m
ọ
i d
â
n t
ộ
c, nh
ư
ng kh
ô
ng c
ó 
k
ế
t qu
ả
. N
ă
m 1920, ni
ề
m tin c
á 
nh
â
n v
à 
ho
à
n c
ả
nh ch
í
nh tr
ị đã 
d
ẫ
n H
ồ đế
n v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n Ph
á
p, 
đả
ng duy nh
ấ
t d
ứ
t kho
á
t ch
ố
ng l
ạ
i m
ọ
i h
ì
nh th
ứ
c c
ủ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a th
ự
c d
â
n. Ch
ẳ
ng bao l
â
u sau 
đó
, 
ô
ng r
ơ
i v
à
o xung 
độ
t v
ớ
i c
ả
nh s
á
t v
ì 
nh
ữ
ng b
à
i b
á
o b
ú
t chi
ế
n v
à 
ch
ố
ng th
ự
c d
â
n gay g
ắ
t. N
ă
m 1924, H
ồ 
ph
ả
i r
ờ
i Ph
á
p. B
ắ
t 
đầ
u t
ừ đó
, H
ồ 
c
ó 
m
ộ
t cu
ộ
c s
ố
ng nay 
đâ
y mai 
đó
, s
ố
ng nhi
ề
u n
ă
m 
ở 
Moscow, 
ở 
Trung Qu
ố
c v
à ở 
Th
á
i Lan. Tr
ướ
c sau 
ô
ng v
ẫ
n ki
ế
m ti
ề
n s
ố
ng b
ằ
ng c
á
ch vi
ế
t l
á
ch. Th
ế 
nh
ư
ng qua th
ờ
i gian l
ư
u vong, 
ô
ng kh
ô
ng ch
ỉ 
tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t nh
à 
b
á
o bi
ế
t di
ễ
n 
đạ
t th
ô
ng th
ạ
o b
ằ
ng nhi
ề
u th
ứ 
ti
ế
ng 
– 
H
ồ 
tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t nh
à 
c
á
ch m
ạ
ng chuy
ê
n nghi
ệ
p. N
ă
m 1929, 
ô
ng c
ù
ng v
ớ
i c
á
c tr
í 
th
ứ
c ng
ườ
i Vi
ệ
t kh
á
c th
à
nh l
ậ
p 
Đả
ng C
ộ
ng s
ả
n 
Đô
ng D
ươ
ng 
ở 
Hongkong, v
à 
cu
ố
i c
ù
ng 
ô
ng 
đã đặ
t ra m
ộ
t m
ụ
c ti
ê
u duy nh
ấ
t: n
ề
n 
độ
c l
ậ
p c
ủ
a Vi
ệ
t Nam, tho
á
t kh
ỏ
i th
ế 
l
ự
c thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p. Nh
ư
ng m
ã
i 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n m
ớ
i m
ở 
ra cho H
ồ 
nh
ữ
ng kh
ả 
n
ă
ng m
à ô
ng 
đã 
ch
ờ đợ
i t
ừ 
l
â
u. V
ì 
trong nh
ữ
ng n
ă
m ba m
ươ
i, ho
à
n to
à
n kh
ô
ng c
ó đ
i
ề
u g
ì 
cho th
ấ
y r
ằ
ng ch
ế độ 
thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p 
ở Đô
ng D
ươ
ng s
ẽ 
s
ớ
m ch
ấ
m d
ứ
t.

Ba n
ă
m tr
ướ
c khi H
ồ 
ra 
đờ
i, trong n
ă
m 1887, Ph
á
p th
à
nh l
ậ
p Li
ê
n bang 
Đô
ng D
ươ
ng sau nh
ữ
ng tr
ậ
n chi
ế
n k
é
o d
à
i. Ph
á
p 
đã 
l
ợ
i d
ụ
ng c
á
c xung 
độ
t 
đị
a ph
ươ
ng 
ở 
Vi
ệ
t Nam v
à 
d
ầ
n d
ầ
n m
ở 
r
ộ
ng ch
ế độ 
thu
ộ
c 
đị
a ra th
à
nh b
ố
n 
đơ
n v
ị 
h
à
nh ch
á
nh: Nam K
ỳ 
v
ớ
i th
ủ đô 
S
à
i G
ò
n, V
ươ
ng qu
ố
c An Nam 
ở 
mi
ề
n Trung Vi
ệ
t Nam, B
ắ
c K
ỳ 
v
ớ
i trung t
â
m H
à 
N
ộ
i 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c, v
à 
v
ươ
ng qu
ố
c l
á
ng gi
ề
ng Campuchia. L
à
o nh
ậ
p v
à
o v
à
i n
ă
m sau 
đó
. Sau khi nh
ữ
ng kh
á
ng c
ự 
cu
ố
i c
ù
ng b
ị 
b
ẻ 
g
ã
y n
ă
m 1897, c
ô
ng cu
ộ
c thu
ộ
c 
đị
a h
ó
a c
ó 
h
ệ 
th
ố
ng 
đượ
c b
ắ
t 
đầ
u. H
à
nh ch
á
nh 
đượ
c t
ậ
p trung h
ó
a, quy
ề
n t
ự 
tr
ị 
c
ủ
a l
à
ng m
ạ
c b
ị 
h
ạ
n ch
ế 
nhi
ề
u v
à 
ti
ế
p t
ụ
c b
ị 
l
à
m suy y
ế
u 
đ
i b
ở
i m
ộ
t h
ệ 
th
ố
ng lao 
độ
ng kh
ổ 
sai (corv
é
e). Th
ị 
tr
ườ
ng n
ộ
i 
đị
a b
ị đó
ng k
í
n cho t
ớ
i m
ứ
c tr
ê
n th
ự
c t
ế 
ch
ỉ 
c
ó 
h
à
ng h
ó
a Vi
ệ
t v
à 
Ph
á
p l
à đế
n 
đượ
c v
ớ
i th
ị 
tr
ườ
ng. Qua tr
ư
ng thu v
à 
khai ph
á
, nhi
ề
u n
ô
ng tr
ạ
i v
à đồ
n 
đ
i
ề
n l
ớ
n 
đã 
th
à
nh h
ì
nh, s
ả
n xu
ấ
t g
ạ
o v
à 
cao su cho xu
ấ
t kh
ẩ
u. 
Đ
i c
ù
ng v
ớ
i vi
ệ
c n
à
y l
à 
c
ô
ng cu
ộ
c x
â
y d
ự
ng k
ê
nh 
đà
o, 
đườ
ng s
ắ
t v
à đườ
ng b
ộ
.

￼


Nh
à 
h
á
t trong Ch
ợ 
L
ớ
n

Cho t
ớ
i 
Đệ 
nh
ấ
t th
ế 
chi
ế
n, h
ạ 
t
ầ
ng c
ơ 
s
ở đượ
c c
ả
i thi
ệ
n, kinh t
ế 
ti
ề
n t
ệ 
v
à 
kinh t
ế 
th
ự
c d
â
n, v
à 
c
ả 
vi
ệ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t h
ệ 
th
ố
ng gi
á
o d
ụ
c mang d
ấ
u 
ấ
n Ph
á
p c
ũ
ng 
đã 
l
à
m thay 
đổ
i c
ấ
u tr
ú
c x
ã 
h
ộ
i m
ộ
t c
á
ch s
â
u s
ắ
c. C
ộ
ng 
đồ
ng l
à
ng m
ạ
c truy
ề
n th
ố
ng, khai th
á
c 
đấ
t tr
ồ
ng tr
ọ
t ph
ầ
n l
ớ
n nh
ư 
l
à 
s
ở 
h
ữ
u chung, b
ắ
t 
đầ
u tan r
ã ở 
m
ộ
t v
à
i v
ù
ng, nh
ấ
t l
à 
khi vi
ệ
c t
á
i ph
â
n chia 
đấ
t 
đ
ai 
đã 
mang l
ạ
i m
ộ
t giai c
ấ
p tinh hoa m
ớ
i. Trong khi x
ã 
h
ộ
i n
ô
ng th
ô
n n
ằ
m trong m
ộ
t tr
ạ
ng th
á
i c
ó 
nhi
ề
u c
ă
ng th
ẳ
ng gi
ữ
a truy
ề
n th
ố
ng Nho gi
á
o-Ph
ậ
t gi
á
o v
à 
hi
ệ
n 
đạ
i t
ư 
b
ả
n-Ph
ươ
ng T
â
y, con s
ố 
t
ươ
ng 
đố
i nh
ỏ 
ng
ườ
i d
â
n th
à
nh th
ị 
ng
à
y c
à
ng h
ướ
ng t
ớ
i Kit
ô 
gi
á
o v
à 
n
ề
n v
ă
n h
ó
a gi
á
o d
ụ
c Ph
á
p nhi
ề
u h
ơ
n. Vi
ệ
c T
â
y Ph
ươ
ng h
ó
a c
ũ
ng 
đượ
c t
ạ
o 
đ
i
ề
u ki
ệ
n d
ễ 
d
à
ng qua nh
ữ
ng l
ợ
i 
í
ch kinh t
ế 
m
à 
t
ầ
ng l
ớ
p n
à
y h
ưở
ng 
đượ
c qua li
ê
n k
ế
t v
ớ
i n
ướ
c Ph
á
p. Th
ế 
nh
ư
ng s
ự 
ch
ố
ng 
đố
i ch
í
nh quy
ề
n th
ự
c d
â
n b
ắ
t 
đầ
u t
ă
ng l
ê
n trong n
ộ
i b
ộ 
gi
ớ
i tinh hoa nh
ỏ 
c
ủ
a Vi
ệ
t Nam. C
á
c cu
ộ
c n
ổ
i d
ậ
y 
ở 
Trung Qu
ố
c (1911) v
à 
cu
ộ
c C
á
ch m
ạ
ng th
á
ng M
ườ
i Nga c
ủ
a n
ă
m 1917 
đã để 
l
ạ
i m
ộ
t 
ấ
n t
ượ
ng s
â
u 
đậ
m, v
ì 
ch
ú
ng h
ứ
a h
ẹ
n s
ẽ 
gi
ả
i ph
ó
ng kh
ỏ
i s
ự 
cai tr
ị 
c
ủ
a n
ướ
c ngo
à
i v
à 
s
ự 
b
ì
nh 
đẳ
ng v
ề 
x
ã 
h
ộ
i, lu
ậ
t ph
á
p, kinh t
ế 
v
à 
ch
í
nh tr
ị 
cho t
ấ
t c
ả 
m
ọ
i ng
ườ
i.

V
à
o th
ờ
i 
đ
i
ể
m cu
ộ
c kh
ủ
ng ho
ả
ng kinh t
ế 
th
ế 
gi
ớ
i b
ắ
t 
đầ
u 
ở 
Ph
á
p v
à 
Vi
ệ
t Nam n
ă
m 1930, nh
ữ
ng ng
ườ
i tr
í 
th
ứ
c n
à
y b
ắ
t 
đầ
u th
ả
o lu
ậ
n c
ô
ng khai v
ề 
t
ì
nh c
ả
nh kinh t
ế
-x
ã 
h
ộ
i v
à 
ch
í
nh tr
ị
. Trong khi ch
ủ 
ngh
ĩ
a t
ư 
b
ả
n 
đ
ang n
ằ
m trong cu
ộ
c kh
ủ
ng ho
ả
ng tr
ầ
m tr
ọ
ng nh
ấ
t c
ủ
a n
ó 
th
ì 
Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t c
ủ
a Josef Stalin 
đã đạ
t 
đượ
c nhi
ề
u th
à
nh c
ô
ng v
ề 
kinh t
ế 
v
ớ
i c
ô
ng cu
ộ
c x
â
y d
ự
ng 
“
ch
ủ 
ngh
ĩ
a x
ã 
h
ộ
i trong m
ộ
t n
ướ
c
”
. C
ả 
l
ị
ch s
ử 
c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c c
ũ
ng 
đư
a ra nh
ữ
ng kh
ả 
n
ă
ng cho s
ự 
nh
ậ
n d
ạ
ng: n
ó đư
a ra nhi
ề
u v
í 
d
ụ đ
a d
ạ
ng c
ủ
a c
ô
ng cu
ộ
c kh
á
ng chi
ế
n ch
ố
ng l
ạ
i ng
ườ
i Trung Qu
ố
c, nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đã 
cai tr
ị đấ
t n
ướ
c n
à
y nhi
ề
u th
ế 
k
ỷ
. V
à
o cu
ố
i nh
ữ
ng n
ă
m ba m
ươ
i, 
đà
n 
á
p nh
ữ
ng ng
ườ
i b
ấ
t 
đồ
ng ch
í
nh ki
ế
n t
ă
ng l
ê
n 
ở 
Vi
ệ
t Nam. N
ă
m 1939, c
ó 
kho
ả
ng 2000 ng
ườ
i ch
ố
ng ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n, d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a v
à 
c
ộ
ng s
ả
n 
đã 
b
ị 
b
ắ
t. M
ộ
t v
à
i ng
ườ
i c
ó 
th
ể 
tho
á
t 
đượ
c truy n
ã
, trong s
ố 
h
ọ 
l
à 
T
ướ
ng V
õ 
Nguy
ê
n Gi
á
p sau n
à
y. Th
ế 
nh
ư
ng to
à
n b
ộ 
gia 
đì
nh 
ô
ng 
đã 
ch
ế
t trong tr
ạ
i c
ủ
a Ph
á
p. Ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p v
à 
27.000 ng
ườ
i l
í
nh c
ủ
a h
ọ 
v
ẫ
n c
ò
n c
ó 
th
ể 
ki
ể
m so
á
t 
đượ
c m
ộ
t d
â
n t
ộ
c 18 tri
ệ
u ng
ườ
i.

Đả
ng C
ộ
ng s
ả
n 
Đô
ng D
ươ
ng c
ũ
ng nh
ư 
c
á
c phong tr
à
o gi
ả
i ph
ó
ng d
â
n t
ộ
c kh
á
c 
ở 
ch
â
u 
Á đã đượ
c th
ú
c 
đẩ
y m
ạ
nh qua c
á
c di
ễ
n ti
ế
n tr
ê
n tr
ườ
ng qu
ố
c t
ế
. Chi
ế
n th
ắ
ng n
ướ
c Ph
á
p c
ủ
a Hitler trong th
á
ng S
á
u 1940, n
ướ
c Nh
ậ
t, li
ê
n k
ế
t v
ớ
i 
Đứ
c, chi
ế
m 
đó
ng Vi
ệ
t Nam (th
á
ng Ch
í
n 1940/th
á
ng B
ả
y 1941) v
à 
s
ự 
c
ộ
ng t
á
c v
ớ
i ng
ườ
i Nh
ậ
t c
ủ
a ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a, trung th
à
nh v
ớ
i ch
í
nh ph
ủ 
Vichy. Khi ng
ườ
i Nh
ậ
t chi
ế
m 
đó
ng nhi
ề
u ph
ầ
n r
ộ
ng l
ớ
n 
ở Đô
ng Nam 
Á 
ch
ỉ 
v
à
i th
á
ng sau l
ầ
n t
ấ
n c
ô
ng Pearl Harbor trong th
á
ng M
ườ
i Hai 1941, ti
ế
ng chu
ô
ng 
đá
nh d
ấ
u s
ự 
k
ế
t th
ú
c ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n 
Â
u ch
â
u n
ó
i chung 
đã đượ
c gi
ó
ng l
ê
n. Ngay c
ả 
khi ng
ườ
i Nh
ậ
t chi
ế
m 
đó
ng 
đố
i x
ử 
t
à
n b
ạ
o h
ơ
n nhi
ề
u khi so v
ớ
i ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n 
Â
u ch
â
u, v
í 
d
ụ 
c
ủ
a n
ướ
c Nh
ậ
t 
đã 
cho c
á
c phong tr
à
o gi
ả
i ph
ó
ng d
â
n t
ộ
c t
ừ 
Mi
ế
n 
Đ
i
ệ
n qua b
á
n 
đả
o M
ã 
Lai v
à 
Indonesia cho t
ớ
i 
Đô
ng D
ươ
ng th
ấ
y r
õ 
m
ộ
t 
đ
i
ề
u: c
á
i 
đượ
c cho l
à 
t
í
nh 
ư
u vi
ệ
t c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y so v
ớ
i v
ă
n h
ó
a 
Á 
ch
â
u, so v
ớ
i chi
ế
n l
ượ
c, ch
í
nh tr
ị 
v
à 
t
ổ 
ch
ứ
c 
Á 
ch
â
u, 
đã 
b
ộ
c l
ộ 
ra l
à ả
o gi
á
c, l
à 
huy
ề
n tho
ạ
i.

￼


Khai th
á
c than 
ở 
H
ò
n Gai

Trong th
ờ
i gian ng
ườ
i Nh
ậ
t n
ắ
m quy
ề
n t
ố
i cao 
ở Đô
ng D
ươ
ng, ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p 
đà
n 
á
p ch
ố
ng nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n, nh
ữ
ng nh
ó
m ch
ố
ng ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n v
à 
ch
ố
ng Nh
ậ
t m
ộ
t c
á
ch 
á
c li
ệ
t ch
ư
a t
ừ
ng c
ó 
cho t
ớ
i l
ú
c 
đó
. M
ộ
t cu
ộ
c n
ổ
i d
ậ
y c
ủ
a 
Đả
ng C
ộ
ng s
ả
n 
ở 
mi
ề
n Nam c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c trong th
á
ng M
ườ
i M
ộ
t 1940 
đã 
b
ị đà
n 
á
p 
đẫ
m m
á
u b
ằ
ng kh
ô
ng qu
â
n, tr
ê
n n
ă
m ng
à
n ng
ườ
i b
ị 
b
ắ
t v
à 
h
ơ
n m
ộ
t tr
ă
m ng
ườ
i b
ị 
x
ử 
b
ắ
n. 
Để 
c
ó 
th
ể đố
i ph
ó 
l
ạ
i v
ớ
i cu
ộ
c truy n
ã
, v
ớ
i s
ự 
tham gia mang t
í
nh quy
ế
t 
đị
nh c
ủ
a H
ồ 
Ch
í 
Minh, ng
ườ
i t
ừ 
Trung Qu
ố
c 
đã 
tr
ở 
v
ề 
Vi
ệ
t Nam, Vi
ệ
t Nam 
Độ
c L
ậ
p 
Đồ
ng Minh H
ộ
i, g
ọ
i t
ắ
t l
à 
Vi
ệ
t Minh, 
đã đượ
c th
à
nh l
ậ
p. Thu
ộ
c v
à
o trong 
đó
, b
ê
n c
ạ
nh m
ộ
t v
à
i l
ự
c l
ượ
ng trung l
ư
u, tr
ướ
c h
ế
t l
à 
gi
ớ
i tr
í 
th
ứ
c tr
ẻ 
m
à đã 
quay sang v
ớ
i ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n trong nh
ữ
ng n
ă
m ba m
ươ
i. L
à 
nh
ó
m ch
í
nh tr
ị 
duy nh
ấ
t, Vi
ệ
t Minh gi
à
nh l
ấ
y v
ề 
ph
ầ
n m
ì
nh cu
ộ
c 
đấ
u tranh ch
ố
ng ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p

v
à

ch
ố
ng k
ẻ 
th
ù 
c
ủ
a 
Đồ
ng Minh. Cu
ố
i c
ù
ng nh
ư
ng kh
ô
ng k
é
m ph
ầ
n quan tr
ọ
ng, th
à
nh c
ô
ng c
ủ
a h
ọ 
c
ó 
li
ê
n quan t
ớ
i H
ồ 
Ch
í 
Minh. 
Ô
ng kh
ô
ng nh
ữ
ng 
đượ
c k
í
nh tr
ọ
ng nh
ư 
l
à 
m
ộ
t nh
à 
c
á
ch m
ạ
ng qu
ố
c t
ế 
c
ó 
nhi
ề
u kinh nghi
ệ
m. T
à
i n
ă
ng t
ổ 
ch
ứ
c n
ổ
i b
ậ
t c
ủ
a 
ô
ng, kh
ả 
n
ă
ng thuy
ế
t ph
ụ
c ng
ườ
i kh
á
c nhi
ệ
t t
ì
nh ho
ạ
t 
độ
ng cho s
ự 
vi
ệ
c c
ủ
a 
ô
ng, v
à 
s
ứ
c m
ạ
nh t
í
ch h
ợ
p c
ủ
a 
ô
ng 
đã đư
a 
ô
ng l
ê
n tr
ở 
th
à
nh l
ã
nh t
ụ 
kh
ô
ng tranh c
ã
i c
ủ
a phong tr
à
o kh
á
ng chi
ế
n v
à 
gi
à
nh 
độ
c l
ậ
p c
ủ
a Vi
ệ
t Nam trong nh
ữ
ng n
ă
m t
ừ 
1941 cho t
ớ
i 1945. H
ồ 
v
à 
Vi
ệ
t Minh 
đã 
m
ở 
ra cho gi
ớ
i tr
í 
th
ứ
c m
ộ
t tri
ể
n v
ọ
ng c
ộ
ng t
á
c v
ớ
i ng
ườ
i d
â
n 
ở 
n
ô
ng th
ô
n, chi
ế
m 95% ng
ườ
i Vi
ệ
t, nh
ư 
l
à 
c
á
n b
ộ 
tuy
ê
n truy
ề
n, nh
ư 
l
à 
ch
ỉ 
huy qu
â
n 
độ
i hay nh
ư 
l
à 
th
ầ
y gi
á
o. H
ọ đấ
u tranh cho quy
ề
n l
ợ
i c
ủ
a ng
ườ
i ngh
è
o v
à 
n
ô
ng d
â
n, ti
ế
n h
à
nh nh
ữ
ng chi
ế
n d
ị
ch x
ó
a n
ạ
n m
ù 
ch
ữ 
trong l
à
ng m
ạ
c, khuy
ế
n kh
í
ch ph
ụ 
n
ữ 
tham gia 
đờ
i s
ố
ng ch
í
nh tr
ị
, h
ứ
a h
ẹ
n t
ự 
do d
â
n ch
ủ 
v
à 
bi
ế
t c
á
ch d
ù
ng nh
ữ
ng t
ừ 
ng
ữ đơ
n gi
ả
n 
để 
di
ễ
n t
ả 
th
ế 
gi
ớ
i nh
ư 
l
à 
m
ộ
t cu
ộ
c xung 
độ
t gi
ữ
a c
á
i t
ố
t v
à 
c
á
i x
ấ
u.

Ý 
th
ứ
c h
ệ 
c
ủ
a Vi
ệ
t Minh b
ắ
t ngu
ồ
n t
ừ 
l
ý 
thuy
ế
t c
ủ
a L
ê
nin v
ề 
m
ộ
t li
ê
n minh qu
ố
c gia 
“
c
ủ
a t
ấ
t c
ả 
c
á
c l
ự
c l
ượ
ng ch
ố
ng 
đế 
qu
ố
c v
à 
ti
ế
n b
ộ” 
trong c
á
c x
ã 
h
ộ
i thu
ộ
c 
đị
a. H
ọ 
vay m
ượ
n t
ừ 
Mao Tr
ạ
ch 
Đô
ng, ng
ườ
i ti
ế
n h
à
nh m
ộ
t cu
ộ
c chi
ế
n tranh du k
í
ch ch
ố
ng l
ạ
i ng
ườ
i Trung Hoa Qu
ố
c gia t
ừ 
cu
ố
i nh
ữ
ng n
ă
m hai m
ươ
i, s
ự 
chuy
ể
n t
ả
i c
ủ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n sang ho
à
n c
ả
nh c
ủ
a ch
â
u 
Á
. H
ọ 
h
ướ
ng t
ớ
i c
á
c t
á
c ph
ẩ
m c
ủ
a 
ô
ng v
ề 
vi
ệ
c huy 
độ
ng t
ầ
ng l
ớ
p n
ô
ng d
â
n v
à 
v
ề 
chi
ế
n tranh du k
í
ch. Nh
ư
ng c
ó 
t
á
c 
độ
ng 
đặ
c bi
ệ
t t
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i theo Vi
ệ
t Minh l
à 
s
ự 
nh
ấ
n m
ạ
nh t
ớ
i m
ộ
t ch
ủ 
ngh
ĩ
a d
â
n t
ộ
c Vi
ệ
t Nam. C
á
i l
à
m cho n
ó 
kh
á
c bi
ệ
t v
ớ
i c
á
c phong tr
à
o d
â
n t
ộ
c trong nh
ữ
ng n
ướ
c 
Đô
ng Nam 
Á 
kh
á
c l
à 
vi
ệ
c m
ộ
t ch
ủ 
ngh
ĩ
a d
â
n t
ộ
c Vi
ệ
t Nam 
đã 
t
ồ
n t
ạ
i t
ừ 
tr
ướ
c khi ng
ườ
i Ph
á
p 
đế
n. Ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n 
ở 
Vi
ệ
t Nam v
ì 
v
ậ
y kh
ô
ng th
ú
c 
đẩ
y s
ự 
th
à
nh h
ì
nh m
ộ
t nh
ậ
n th
ứ
c d
â
n t
ộ
c, m
à 
n
ó 
h
ướ
ng nh
ậ
n th
ứ
c d
â
n t
ộ
c n
à
y 
đ
i theo c
á
c 
ý 
t
ưở
ng ch
ố
ng th
ự
c d
â
n.

L
ú
c 
đầ
u, Vi
ệ
t Minh t
ậ
p trung trong v
ù
ng r
ừ
ng n
ú
i Vi
ệ
t B
ắ
c kh
ó đ
i l
ạ
i 
ở 
c
ạ
nh bi
ê
n gi
ớ
i Vi
ệ
t-Trung. M
ã
i t
ớ
i khi ng
ườ
i Nh
ậ
t ch
ấ
m d
ứ
t ch
í
nh quy
ề
n Ph
á
p trong th
á
ng Ba 1945 (Paris 
đượ
c qu
â
n 
độ
i Ph
á
p v
à Đồ
ng Minh gi
ả
i ph
ó
ng trong th
á
ng T
á
m 1944), t
ì
nh h
ì
nh m
ớ
i thay 
đổ
i. Sau khi ng
ườ
i Nh
ậ
t tuy
ê
n b
ố “
n
ề
n 
độ
c l
ậ
p
” 
c
ủ
a Vi
ệ
t Nam, v
à đư
a Ho
à
ng 
đế 
B
ả
o 
Đạ
i 
đã đượ
c ng
ườ
i Ph
á
p s
ử 
d
ụ
ng l
ê
n l
à
m ng
ườ
i 
đứ
ng 
đầ
u nh
à 
n
ướ
c ph
ụ 
thu
ộ
c v
à
o Nh
ậ
t, th
ì 
Vi
ệ
t Minh m
ớ
i c
ó 
th
ể 
nhanh ch
ó
ng ki
ể
m so
á
t 
đượ
c th
ê
m s
á
u t
ỉ
nh 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c. Th
à
nh c
ô
ng c
ủ
a Vi
ệ
t Minh kh
ô
ng ch
ỉ 
c
ó 
li
ê
n quan t
ớ
i l
ự
c l
ượ
ng chi
ế
m 
đó
ng 
đã 
suy y
ế
u 
đ
i c
ủ
a Nh
ậ
t. Cho t
ớ
i 1943/1944, n
ề
n kinh t
ế 
ph
ụ
c v
ụ 
cho chi
ế
n tranh, l
ạ
m ph
á
t v
à 
b
ó
c l
ộ
t 
đấ
t n
ướ
c 
đã 
d
ẫ
n t
ớ
i thi
ế
u th
ố
n trong cung c
ấ
p l
ươ
ng th
ự
c, 
đ
i
ề
u c
ò
n tr
ầ
m tr
ọ
ng th
ê
m qua xu
ấ
t kh
ẩ
u g
ạ
o b
ắ
t bu
ộ
c sang c
á
c v
ù
ng 
đấ
t kh
á
c trong khu v
ự
c do Nh
ậ
t chi
ế
m 
đó
ng. Trong hai n
ă
m chi
ế
n tranh cu
ố
i c
ù
ng, 
đặ
c bi
ệ
t l
à ở 
mi
ề
n B
ắ
c, 
ở 
B
ắ
c K
ỳ
, 
đã 
x
ả
y ra n
ạ
n 
đó
i c
ướ
p 
đ
i sinh m
ạ
ng t
ừ 
m
ộ
t t
ớ
i hai tri
ệ
u ng
ườ
i. Con s
ố 
n
à
y t
ươ
ng 
ứ
ng v
ớ
i g
ầ
n m
ộ
t ph
ầ
n n
ă
m d
â
n s
ố
. H
à
ng tr
ă
m ng
à
n ng
ườ
i ngh
è
o 
đó
i 
đã 
tham gia Vi
ệ
t Minh trong th
ờ
i gian n
à
y.

Trong n
ă
m th
á
ng t
ừ 
th
á
ng Ba 1945 cho t
ớ
i khi n
ướ
c Nh
ậ
t 
đầ
u h
à
ng v
à
o ng
à
y 15 th
á
ng T
á
m 1945, Vi
ệ
t Minh tr
ở 
th
à
nh 
đồ
ng minh ch
í
nh th
ứ
c c
ủ
a phe 
Đồ
ng Minh. 
Đ
i
ệ
p vi
ê
n OSS 
ở 
Vi
ệ
t Nam 
đượ
c tr
ợ 
gi
ú
p v
ề 
m
ặ
t ti
ế
p v
ậ
n, nh
ậ
n 
đượ
c th
ô
ng tin v
ề 
c
á
c ho
ạ
t 
độ
ng c
ủ
a qu
â
n 
độ
i Nh
ậ
t, v
à 
du k
í
ch Vi
ệ
t Minh gi
ú
p 
đỡ 
cho c
á
c phi c
ô
ng M
ỹ 
b
ị 
b
ắ
n r
ơ
i. OSS cung c
ấ
p v
ũ 
kh
í 
cho Vi
ệ
t Minh v
à 
th
ậ
m ch
í 
c
ò
n nh
ậ
n H
ồ 
l
à
m 
đ
i
ệ
p vi
ê
n c
ủ
a OSS, b
í 
danh 
“
Lucius
”
. Khi ng
ườ
i l
ã
nh t
ụ 
kh
ô
ng tranh c
ã
i c
ủ
a Vi
ệ
t Nam tuy
ê
n b
ố 
th
à
nh l
ậ
p n
ướ
c Vi
ệ
t Nam D
â
n ch
ủ 
C
ộ
ng h
ò
a (VNDCCH) v
à
o ng
à
y 2 th
á
ng Ch
í
n 1945, ng
ườ
i M
ỹ 
v
à 
Vi
ệ
t Minh, 
đ
i
ệ
p vi
ê
n OSS v
à 
H
ồ 
Ch
í 
Minh 
đã 
c
ó 
m
ộ
t th
ờ
i gian c
ộ
ng t
á
c nhi
ề
u th
à
nh c
ô
ng. V
à
o th
ờ
i 
đ
i
ể
m 
đó
, kh
ô
ng ai ngh
ĩ 
r
ằ
ng li
ê
n minh chi
ế
n tranh n
à
y ch
ẳ
ng bao l
â
u n
ữ
a s
ẽ 
tan r
ã
.

————————————————————————————————————————



[1]


David G. Marr, Vietnam 1945. The Quest for Power, Stanford/CA 1995, trang 535.

Chi
ế
n tranh 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a Ph
á
p b
ắ
t 
đầ
u

Đố
i v
ớ
i Vi
ệ
t Minh, nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đã 
t
ướ
c v
ũ 
kh
í 
ng
ườ
i Nh
ậ
t 
ở 
nhi
ề
u v
ù
ng c
ủ
a Vi
ệ
t Nam v
à 
tuy
ê
n b
ố đấ
t n
ướ
c 
độ
c l
ậ
p, c
ó 
ba v
ấ
n 
đề đứ
ng 
ở 
h
à
ng 
đầ
u trong ch
í
nh s
á
ch c
ủ
a h
ọ
. 
Đứ
ng tr
ướ
c n
ạ
n 
đó
i, h
ọ 
c
ố 
g
ắ
ng ph
â
n chia m
ộ
t c
á
ch c
ô
ng b
ằ
ng s
ố 
l
ươ
ng th
ự
c 
í
t 
ỏ
i trong nh
ữ
ng v
ù
ng 
đấ
t do h
ọ 
ki
ể
m so
á
t. G
ắ
n ch
ặ
t v
ớ
i vi
ệ
c 
đó 
l
à 
c
ố 
g
ắ
ng m
ở 
r
ộ
ng 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a h
ọ 
trong Vi
ệ
t Nam. Th
ậ
t s
ự 
l
à 
Vi
ệ
t Minh 
đã 
c
ó 
nhi
ề
u th
à
nh c
ô
ng l
ớ
n trong l
ú
c 
đó
. Trong l
ú
c phong tr
à
o ch
ỉ 
c
ó 
tr
ò
n 5000 th
à
nh vi
ê
n t
í
ch c
ự
c v
à
o l
ú
c chi
ế
n tranh k
ế
t th
ú
c th
ì 
b
ố
n n
ă
m sau 
đó đã 
l
à 
700 000. Mi
ề
n B
ắ
c chi
ế
m s
ố đô
ng, nh
ư
ng Vi
ệ
t Minh c
ũ
ng c
ó 
c
ơ 
s
ở 
v
ữ
ng ch
ắ
c trong c
á
c v
ù
ng n
ô
ng th
ô
n c
ủ
a mi
ề
n Nam c
ũ
ng nh
ư 
trong c
á
c th
à
nh ph
ố
, 
đặ
c bi
ệ
t l
à ở 
S
à
i G
ò
n. Tuy v
ậ
y, 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a h
ọ ở 
mi
ề
n Nam 
í
t h
ơ
n 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c r
ấ
t nhi
ề
u. Hai gi
á
o ph
á
i ch
ị
u 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a Ph
ậ
t gi
á
o, mang t
í
nh d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a, 
đạ
o Cao 
Đà
i v
à 
H
ò
a H
ả
o, n
ắ
m quy
ề
n g
ầ
n nh
ư 
l
à 
t
ự 
tr
ị ở 
nhi
ề
u v
ù
ng t
ạ
i 
đồ
ng b
ằ
ng s
ô
ng C
ử
u Long c
ũ
ng nh
ư ở 
nhi
ề
u v
ù
ng kh
á
c c
ủ
a mi
ề
n Nam. M
ỗ
i m
ộ
t gi
á
o ph
á
i n
à
y c
ó 
kho
ả
ng m
ộ
t tri
ệ
u th
à
nh vi
ê
n. Vi
ệ
t Minh xem vi
ệ
c x
â
y d
ự
ng qu
â
n 
độ
i c
ủ
a h
ọ 
nh
ư 
l
à 
m
ộ
t m
ố
i quan t
â
m quan tr
ọ
ng kh
á
c. L
ự
c l
ượ
ng qu
â
n 
độ
i v
à
o cu
ố
i 1946 l
à 
kho
ả
ng 80.000 ng
ườ
i, ch
ủ 
y
ế
u 
đó
ng 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c. Th
ê
m v
à
o 
đó 
l
à 
m
ộ
t con s
ố 
l
ớ
n h
ơ
n r
ấ
t nhi
ề
u c
ủ
a nh
ữ
ng 
đơ
n v
ị 
kh
ô
ng ch
í
nh quy, ho
ạ
t 
độ
ng tr
ê
n m
ọ
i mi
ề
n 
đấ
t n
ướ
c.

￼

Vi
ệ
t Minh trong th
ờ
i gian c
ủ
a C
á
ch m
ạ
ng th
á
ng T
á
m. H
ì
nh: Wikipedia

Trong 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n, T
ổ
ng th
ố
ng M
ỹ 
Franklin D. Roosevelt 
đã 
c
ố 
g
ắ
ng thuy
ế
t ph
ụ
c c
á
c th
ế 
l
ự
c thu
ộ
c 
đị
a h
ã
y t
ừ
ng b
ướ
c trao tr
ả 
l
ạ
i n
ề
n 
độ
c l
ậ
p cho nh
ữ
ng n
ướ
c ch
â
u 
Á 
b
ị 
h
ọ 
chi
ế
m h
ữ
u. Th
ế 
nh
ư
ng nh
ữ
ng l
ờ
i y
ê
u c
ầ
u c
ủ
a 
ô
ng 
đã 
b
ị 
ph
ả
n 
đố
i k
ị
ch ki
ệ
t. Ng
ườ
i Anh, ng
ườ
i Ph
á
p v
à 
ng
ườ
i H
à 
Lan tin r
ằ
ng ch
ỉ 
v
ớ
i s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a c
á
c n
ướ
c thu
ộ
c 
đị
a, h
ọ 
m
ớ
i c
ó 
th
ể 
t
á
i x
â
y d
ự
ng 
đượ
c nh
ữ
ng n
ề
n kinh t
ế 
qu
ố
c d
â
n 
đã 
b
ị 
chi
ế
n tranh t
à
n ph
á
. 
Để 
kh
ô
ng g
â
y nguy h
ạ
i t
ớ
i li
ê
n minh chi
ế
n tranh v
ớ
i H
à 
Lan v
à đặ
c bi
ệ
t l
à 
v
ớ
i Li
ê
n hi
ệ
p Anh, Roosevelt ph
ả
i ch
ấ
p nh
ậ
n nhi
ề
u th
ỏ
a hi
ệ
p l
ớ
n. Th
ế 
nh
ư
ng ng
ườ
i T
ổ
ng th
ố
ng n
à
y mu
ố
n d
ù
ng n
ướ
c Ph
á
p b
ị Đứ
c chi
ế
m 
đó
ng v
à 
ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a trung th
à
nh v
ớ
i ch
í
nh ph
ủ 
Vichy c
ủ
a n
ó để đư
a ra m
ộ
t v
í 
d
ụ 
l
à
m g
ươ
ng. Sau khi qu
â
n 
độ
i 
Đồ
ng Minh gi
à
i ph
ó
ng nhi
ề
u ph
ầ
n 
đấ
t r
ộ
ng l
ớ
n c
ủ
a Ph
á
p trong m
ù
a h
è 
1944 v
à 
qu
â
n 
độ
i Ph
á
p tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t y
ế
u t
ố 
quan tr
ọ
ng trong c
ố 
g
ắ
ng 
đá
nh b
ạ
i n
ướ
c 
Đứ
c, T
ướ
ng Charles de Gaulle 
đã 
d
ù
ng m
ọ
i quy
ề
n l
ự
c 
để 
tuy
ê
n b
ố 
quy
ề
n s
ở 
h
ữ
u c
á
c n
ướ
c thu
ộ
c 
đị
a c
ủ
a 
ô
ng. Trong khi Roosevelt tr
ì 
ho
ã
n m
ộ
t quy
ế
t 
đị
nh th
ì 
Li
ê
n hi
ệ
p Anh 
đã 
t
ạ
o ti
ề
n 
đề để 
n
ướ
c Ph
á
p quay tr
ở 
l
ạ
i 
Đô
ng D
ươ
ng: Th
ủ 
t
ướ
ng Winston Churchill 
để 
cho 
“
n
ướ
c Ph
á
p t
ự 
do
” 
c
ủ
a de Gaulle tham chi
ế
n ch
ố
ng Nh
ậ
t 
ở Đô
ng Nam 
Á
. Khi ng
ườ
i Nh
ậ
t thi
ế
t l
ậ
p ch
ế độ 
b
ù 
nh
ì
n d
ướ
i quy
ề
n c
ủ
a Ho
à
ng 
đế 
B
ả
o 
Đạ
i 
ở 
Vi
ệ
t Nam trong th
á
ng Ba 1945, c
ả 
ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ 
c
ũ
ng ch
ấ
p nh
ậ
n 
để 
cho qu
â
n l
í
nh Ph
á
p chi
ế
n 
đấ
u ch
ố
ng k
ẻ 
th
ù 
chung. Cu
ố
i c
ù
ng, sau c
á
i ch
ế
t c
ủ
a Roosevelt trong th
á
ng T
ư 
1945, Washington c
ũ
ng ch
ấ
m d
ứ
t s
ự 
ph
ê 
ph
á
n c
ủ
a 
ô
ng 
ấ
y v
ề 
ch
ủ 
ngh
ĩ
a th
ự
c d
â
n. Tin ch
ắ
c r
ằ
ng Roosevelt 
đã đ
i qu
á 
xa, t
â
n t
ổ
ng th
ố
ng Harry S. Truman hoan ngh
ê
nh s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a n
ướ
c Ph
á
p trong cu
ộ
c chi
ế
n ch
ố
ng Nh
ậ
t. Qua 
đó
, ngo
à
i Vi
ệ
t Minh ra th
ì 
kh
ô
ng c
ò
n 
đ
i
ề
u g
ì 
ng
ă
n ch
ậ
n vi
ệ
c t
á
i thi
ế
t l
ậ
p ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n c
ủ
a Ph
á
p 
ở Đô
ng D
ươ
ng sau chi
ế
n tranh n
ữ
a.

Th
ể 
theo k
ế 
ho
ạ
ch 
đượ
c 
Đồ
ng Minh th
ỏ
a thu
ậ
n t
ạ
i H
ộ
i ngh
ị 
Potsdam v
à
o th
á
ng B
ả
y 1945, qu
â
n 
độ
i Anh chi
ế
m 
đó
ng ph
ầ
n ph
í
a Nam c
ủ
a Vi
ệ
t Nam trong th
á
ng Ch
í
n, trong khi m
ộ
t qu
â
n 
độ
i Trung Hoa Qu
ố
c gia ti
ế
n v
à
o mi
ề
n B
ắ
c cho t
ớ
i v
ĩ 
tuy
ế
n 17. 
Đ
i theo ng
ườ
i Anh l
à 
qu
â
n 
độ
i Ph
á
p m
à 
m
ộ
t ph
ầ
n 
đượ
c ch
ở 
sang Vi
ệ
t Nam tr
ê
n nh
ữ
ng con t
à
u c
ủ
a M
ỹ
. Sau nh
ữ
ng tr
ậ
n 
đá
nh 
á
c li
ệ
t ch
ố
ng l
ạ
i Vi
ệ
t Minh, t
ướ
ng Ph
á
p Philippe Leclerc tuy
ê
n b
ố 
chi
ế
n th
ắ
ng 
ở 
mi
ề
n Nam n
ă
m th
á
ng sau 
đó
. C
ả 
hai gi
á
o ph
á
i Cao 
Đà
i v
à 
H
ò
a H
ả
o, nh
ữ
ng ng
ườ
i m
à 
v
à
o l
ú
c 
đầ
u c
ò
n li
ê
n k
ế
t v
ớ
i Vi
ệ
t Minh, c
ũ
ng 
đổ
i chi
ế
n tuy
ế
n v
à 
d
à
n x
ế
p v
ớ
i ng
ườ
i Ph
á
p. Th
ế 
nh
ư
ng th
ậ
t s
ự 
th
ì 
kh
ô
ng th
ể 
n
ó
i 
đế
n m
ộ
t chi
ế
n th
ắ
ng c
ủ
a qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
đượ
c. H
ọ 
ki
ể
m so
á
t S
à
i G
ò
n c
ũ
ng nh
ư 
nh
ữ
ng th
à
nh ph
ố 
l
ớ
n kh
á
c, v
à 
h
ọ 
gi
à
nh 
đượ
c 
đấ
t t
ừ 
Vi
ệ
t Minh 
– 
th
ế 
nh
ư
ng h
ọ 
kh
ô
ng th
ể 
gi
ữ đượ
c. Ngay sau khi qu
â
n 
độ
i Ph
á
p r
ú
t 
đ
i th
ì 
c
á
c du k
í
ch qu
â
n Vi
ệ
t Minh l
ạ
i quay tr
ở 
v
ề 
nh
ữ
ng ng
ô
i l
à
ng 
đó
.

￼


L
í
nh Ph
á
p 
đổ 
b
ộ 
v
à
o b
ờ 
bi
ể
n An Nam, th
á
ng B
ả
y 1950

T
ạ
i th
ủ đô 
S
à
i G
ò
n, Cao 
ủ
y 
Đô
ng D
ươ
ng, 
Đô đố
c Georges Thierry d
’
Argenlieu, ti
ế
p nh
ậ
n ch
í
nh quy
ề
n, v
à 
v
ớ
i vi
ệ
c b
ổ 
nhi
ệ
m ng
ườ
i Vi
ệ
t v
à
o trong c
á
c ch
ứ
c v
ụ 
cao c
ấ
p, 
ô
ng hy v
ọ
ng c
ó 
th
ể đá
p 
ứ
ng cho 
ý 
th
ứ
c d
â
n t
ộ
c Vi
ệ
t Nam l
ẫ
n c
á
c l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a n
ướ
c Ph
á
p. Tuy v
ậ
y, ch
í
nh ph
ủ 
n
à
y kh
ô
ng th
ể 
hi
ệ
n m
ộ
t gi
ả
i ph
á
p mang t
í
nh d
â
n t
ộ
c thay th
ế 
cho Vi
ệ
t Minh. 
Ở 
trong 
đó
, b
ê
n c
ạ
nh ng
ườ
i Ph
á
p th
ì 
ch
ỉ 
c
ó đạ
i 
đị
a ch
ủ
, doanh nh
â
n v
à 
lu
ậ
t s
ư – 
é
volu
é
s
, nh
ư 
ng
ườ
i Ph
á
p g
ọ
i h
ọ –
, nh
ữ
ng ng
ườ
i mong mu
ố
n m
ộ
t s
ự 
hi
ệ
n di
ệ
n c
ủ
a ch
í
nh quy
ề
n th
ự
c d
â
n.

Ở 
mi
ề
n B
ắ
c, t
ì
nh h
ì
nh c
ò
n ph
ứ
c t
ạ
p h
ơ
n. Qu
â
n 
độ
i Trung Hoa qu
ố
c gia b
ó
c l
ộ
t 
đấ
t n
ướ
c n
à
y m
ộ
t c
á
ch t
à
n nh
ẫ
n. H
ồ 
Ch
í 
Minh ho
à
i c
ô
ng k
ê
u g
ọ
i Hoa K
ỳ 
h
ã
y ch
ấ
m d
ứ
t t
ì
nh tr
ạ
ng t
ồ
i t
ệ 
c
ủ
a nh
ữ
ng 
đạ
o qu
â
n c
ướ
p b
ó
c v
à 
ng
ă
n ch
ậ
n l
ầ
n quay tr
ở 
l
ạ
i c
ủ
a ng
ườ
i Ph
á
p. Trong th
á
ng Hai 1946, T
ưở
ng Gi
ớ
i Th
ạ
ch, l
ã
nh t
ụ 
ng
ườ
i Trung Hoa qu
ố
c gia, k
ý 
k
ế
t v
ớ
i ng
ườ
i Ph
á
p m
ộ
t hi
ệ
p 
đị
nh t
ạ
o kh
ả 
n
ă
ng cho ch
í
nh quy
ề
n th
ự
c d
â
n quay tr
ở 
l
ạ
i B
ắ
c K
ỳ
, d
ướ
i 
đ
i
ề
u ki
ệ
n l
à 
Ph
á
p ph
ả
i t
ừ 
b
ỏ 
nh
ữ
ng 
ư
u 
đã
i v
ề 
kinh t
ế ở 
Trung Qu
ố
c. H
ồ ở 
trong m
ộ
t t
ì
nh th
ế 
kh
ó 
kh
ă
n. 
Ô
ng c
ó 
th
ể 
c
ố 
g
ắ
ng ng
ă
n ch
ậ
n vi
ệ
c th
ự
c hi
ệ
n hi
ệ
p 
đị
nh, b
ằ
ng c
á
ch l
à 
chi
ế
n 
đấ
u ch
ố
ng l
ạ
i ng
ườ
i Hoa v
à 
ng
ườ
i Ph
á
p. M
ộ
t kh
ả 
n
ă
ng kh
á
c cho 
ô
ng l
à 
th
ươ
ng l
ượ
ng v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i Trung Hoa qu
ố
c gia. Th
ế 
nh
ư
ng 
ô
ng l
ạ
i quy
ế
t 
đị
nh 
đà
m ph
á
n v
ớ
i 
đặ
c s
ứ 
c
ủ
a t
ướ
ng de Gaulle, Jean Sainteny. C
á
c cu
ộ
c 
đà
m ph
á
n n
à
y d
ẫ
n t
ớ
i m
ộ
t th
ỏ
a hi
ệ
p t
ạ
m th
ờ
i v
à
o ng
à
y 6 th
á
ng Ba 1946. Ph
á
p c
ô
ng nh
ậ
n Vi
ệ
t Nam nh
ư 
l
à 
m
ộ
t 
“
nh
à 
n
ướ
c t
ự 
do
” 
n
ằ
m trong Li
ê
n hi
ệ
p Ph
á
p 
– 
t
ê
n m
ớ
i cho h
ệ 
th
ố
ng thu
ộ
c 
đị
a c
ũ 
c
ủ
a Ph
á
p. 
Đổ
i l
ạ
i, H
ồ đồ
ng 
ý 
t
ô
n tr
ọ
ng s
ự 
ki
ể
m so
á
t c
ủ
a ng
ườ
i Ph
á
p c
ả ở 
mi
ề
n B
ắ
c Vi
ệ
t Nam trong v
ò
ng n
ă
m n
ă
m. H
ồ
, b
ị 
n
ộ
i b
ộ 
ph
ê 
ph
á
n gay g
ắ
t v
ì 
hi
ệ
p 
đị
nh n
à
y, 
đã 
l
ý 
gi
ả
i h
à
nh 
độ
ng c
ủ
a m
ì
nh nh
ư 
sau: 
“Đố
i v
ớ
i t
ô
i, th
à 
t
ô
i ng
ử
i ph
â
n Ph
á
p n
ă
m n
ă
m c
ò
n h
ơ
n l
à 
ph
ả
i 
ă
n ph
â
n T
à
u c
ả đờ
i.
”

[1]


Th
ế 
nh
ư
ng ng
ườ
i Vi
ệ
t h
ế
t s
ứ
c th
ấ
t v
ọ
ng v
ì 
hi
ệ
p 
đị
nh n
à
y ho
à
n to
à
n kh
ô
ng c
ó 
gi
á 
tr
ị 
g
ì 
c
ả
: trong khi H
ồ 
c
ò
n 
ở 
Paris 
để đà
m ph
á
n th
ê
m nhi
ề
u chi ti
ế
t th
ì 
d
’
Argenlieu, v
ớ
i s
ự ủ
ng h
ộ 
c
ủ
a ch
í
nh ph
ủ ô
ng, 
đã 
tuy
ê
n b
ố 
th
à
nh l
ậ
p m
ộ
t nh
à 
n
ướ
c Nam K
ỳ 
ri
ê
ng trong m
ù
a h
è 
1946. V
à 
c
ả 
nh
ữ
ng y
ê
u c
ầ
u v
ề 
kinh t
ế 
m
à 
H
ồ 
ph
ả
i 
đố
i m
ặ
t v
ớ
i ch
ú
ng 
ở 
Paris c
ũ
ng v
ượ
t xa nh
ữ
ng 
đ
i
ề
u kho
ả
n trong cu
ộ
c trao 
đổ
i v
ớ
i Sainteny. H
ồ 
l
ạ
i nh
ượ
ng b
ộ 
th
ê
m m
ộ
t l
ầ
n n
ữ
a. Th
ậ
t ra th
ì 
ng
ườ
i Ph
á
p kh
ô
ng quan t
â
m t
ớ
i m
ộ
t hi
ệ
p 
đị
nh v
ớ
i Vi
ệ
t Minh. H
ọ 
ho
à
n to
à
n kh
ô
ng th
ể 
hi
ệ
n 
ý đị
nh giao cho Vi
ệ
t Nam m
ộ
t th
ể 
ch
ế 
t
ự 
tr
ị
, n
ó
i chi 
đế
n n
ề
n 
độ
c l
ậ
p. Th
ê
m v
à
o 
đó
, 
để 
gi
ả
i quy
ế
t c
á
c xung 
độ
t mang t
í
nh 
đị
a ph
ươ
ng, qu
â
n 
độ
i th
ự
c d
â
n Ph
á
p ng
à
y c
à
ng hay d
ù
ng nh
ữ
ng bi
ệ
n ph
á
p 
đà
n 
á
p b
ằ
ng qu
â
n s
ự
. Cu
ố
i c
ù
ng, trong th
á
ng M
ườ
i M
ộ
t 1946, qu
â
n 
độ
i Ph
á
p c
ó 
c
ơ 
h
ộ
i 
để 
d
ạ
y cho Vi
ệ
t Minh m
ộ
t b
à
i h
ọ
c. Khi qu
â
n 
độ
i Ph
á
p d
ự
a tr
ê
n nh
ữ
ng l
ý 
do gi
ả 
m
ạ
o m
à 
n
é
m bom th
à
nh ph
ố 
c
ả
ng H
ả
i Ph
ò
ng v
à
o ng
à
y 23 th
á
ng M
ườ
i M
ộ
t 1946 v
à 
gi
ế
t ch
ế
t 6000 ng
ườ
i d
â
n th
ườ
ng, s
ự 
ki
ê
n nh
ẫ
n c
ủ
a H
ồ
, b
ị 
nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đ
i theo 
đườ
ng l
ố
i c
ứ
ng r
ắ
n trong Vi
ệ
t Minh th
ú
c 
é
p, ch
ấ
m d
ứ
t. B
ắ
t 
đầ
u t
ừ 
l
ú
c 
đó
, Vi
ệ
t Minh d
ù
ng v
ũ 
kh
í 
ch
ố
ng l
ạ
i ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p tr
ê
n to
à
n n
ướ
c. V
ớ
i nh
ữ
ng tr
ậ
n 
đá
nh trong H
ả
i Ph
ò
ng v
à 
quanh H
à 
N
ộ
i, th
à
nh ph
ố 
m
à 
qu
â
n 
độ
i Ph
á
p m
ã
i t
ớ
i th
á
ng M
ườ
i Hai sau nhi
ề
u tr
ậ
n chi
ế
n li
ê
n t
ụ
c m
ớ
i c
ó 
th
ể 
gi
à
nh 
đượ
c quy
ề
n ki
ể
m so
á
t, cu
ộ
c chi
ế
n tranh k
é
o d
à
i g
ầ
n ba m
ươ
i n
ă
m tr
ờ
i 
ở 
Vi
ệ
t Nam b
ắ
t 
đầ
u.

————————————————————————————————————————


[1]


The Pentagon Papers. The Defense Department History of the United States Decisionmaking in Vietnam (The Senator Gravel Edition), 4 t
ậ
p, Washington 1971, t
ậ
p 1, trang 50.

Hoa K
ỳ
, Chi
ế
n Tranh L
ạ
nh v
à Đô
ng Nam 
Á

T
ừ 
n
ă
m 1945 cho t
ớ
i 1950, ch
í
nh s
á
ch 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a M
ỹ đã 
d
ị
ch chuy
ể
n t
ừ 
m
ộ
t tr
ạ
ng th
á
i trung l
ậ
p c
ó 
khuynh h
ướ
ng nghi
ê
n v
ề 
ph
í
a n
ướ
c Ph
á
p sang t
í
ch c
ự
c gi
ú
p 
đỡ 
th
ế 
l
ự
c thu
ộ
c 
đị
a v
à 
cu
ộ
c chi
ế
n ch
ố
ng Vi
ệ
t Minh c
ủ
a n
ướ
c n
à
y. Nguy
ê
n nh
â
n cho s
ự 
bi
ế
n 
đổ
i n
à
y l
à đ
a d
ạ
ng: truy
ề
n th
ố
ng ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n, c
á
c ph
á
t tri
ể
n 
đố
i n
ộ
i, nh
ữ
ng s
ự 
ki
ệ
n trong 
đố
i ngo
ạ
i v
à 
thay 
đổ
i trong h
ệ 
th
ố
ng nh
à 
n
ướ
c qu
ố
c t
ế
, c
â
n nh
ắ
c v
ề 
kinh t
ế 
v
à 
nh
ữ
ng 
đá
nh gi
á 
chi
ế
n l
ượ
c. Ch
ú
ng g
ó
p ph
ầ
n d
ẫ
n t
ớ
i m
ộ
t th
ế 
gi
ớ
i quan ch
ị
u nhi
ề
u 
ả
nh h
ưở
ng b
ở
i nh
ậ
n th
ứ
c v
ề 
m
ố
i 
đ
e d
ọ
a t
ừ 
c
ộ
ng s
ả
n. K
ế
t h
ợ
p l
ạ
i v
ớ
i nhau, nh
ữ
ng y
ế
u t
ố đó ở 
ph
í
a M
ỹ đã 
t
ạ
o n
ê
n c
á
c ti
ề
n 
đề 
cho cu
ộ
c Chi
ế
n Tranh L
ạ
nh v
à 
th
à
nh l
ậ
p kh
ố
i 
ở Đô
ng v
à 
T
â
y. Ho
ạ
t 
độ
ng c
ủ
a Hoa K
ỳ ở 
Vi
ệ
t Nam l
à 
m
ộ
t s
ả
n ph
ẩ
m c
ủ
a t
ì
nh tr
ạ
ng l
ưỡ
ng c
ự
c n
à
y. L
ị
ch s
ử 
Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam v
ì 
v
ậ
y m
à 
c
ó 
li
ê
n quan h
ế
t s
ứ
c ch
ặ
t ch
ẽ 
v
ớ
i l
ị
ch s
ử 
c
ủ
a cu
ộ
c Chi
ế
n Tranh L
ạ
nh. C
ả 
cu
ộ
c Chi
ế
n tranh 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a Ph
á
p, t
ừ 
g
ó
c nh
ì
n c
ủ
a Washington v
à
o l
ú
c ban 
đầ
u l
à 
m
ộ
t cu
ộ
c ch
ạ
m tr
á
n gi
ữ
a th
ế 
l
ự
c thu
ộ
c 
đị
a v
à 
phong tr
à
o gi
ả
i ph
ó
ng d
â
n t
ộ
c-c
ộ
ng s
ả
n, c
ũ
ng 
đã 
nhanh ch
ó
ng ph
á
t tri
ể
n th
à
nh m
ộ
t ph
ầ
n c
ủ
a Chi
ế
n Tranh L
ạ
nh. Ch
ỉ 
sau m
ộ
t th
ờ
i gian ng
ắ
n, qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
đã 
kh
ô
ng c
ò
n ch
ỉ 
chi
ế
n 
đấ
u 
để 
t
á
i th
à
nh l
ậ
p ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n c
ủ
a h
ọ
, m
à 
c
ò
n 
để đẩ
y l
ù
i ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n 
đ
ang ho
ạ
t 
độ
ng d
ướ
i chi
ê
u b
à
i ch
ủ 
ngh
ĩ
a d
â
n t
ộ
c 
ở Đô
ng Nam 
Á
.

￼


Đạ
i 
độ
i s
ú
ng c
ố
i nh
ả
y d
ù 
l
ê 
d
ươ
ng (1er Compagnie 
é
trang
è
re parachutiste de mortiers lourds)

C
ù
ng v
ớ
i Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t, Hoa K
ỳ 
v
à 
Li
ê
n hi
ệ
p Anh 
đã 
chi
ế
n th
ắ
ng n
ướ
c 
Đứ
c Qu
ố
c X
ã 
v
à 
Nh
ậ
t. Th
ế 
nh
ư
ng ngay t
ừ 
trong n
ă
m cu
ố
i c
ù
ng c
ủ
a cu
ộ
c chi
ế
n, ng
ườ
i ta 
đã 
c
ó 
th
ể 
nh
ì
n th
ấ
y r
õ 
nh
ữ
ng r
ạ
n n
ứ
t trong li
ê
n minh 
“
Li
ê
n Hi
ệ
p Qu
ố
c
”
. Nh
à độ
c t
à
i X
ô 
vi
ế
t Stalin tuy v
ẫ
n cho r
ằ
ng tr
ậ
t t
ự đó 
sau chi
ế
n tranh l
à 
c
ó 
th
ể 
c
ó
, tr
ậ
t t
ự 
m
à 
trong 
đó ô
ng v
ẫ
n c
ò
n c
ó 
th
ể 
ti
ế
p t
ụ
c h
ợ
p t
á
c 
đượ
c v
ớ
i c
á
c th
ế 
l
ự
c Ph
ươ
ng T
â
y. Nh
ư
ng 
đồ
ng th
ờ
i 
ô
ng v
ẫ
n hy v
ọ
ng r
ằ
ng Ph
ươ
ng T
â
y s
ẽ 
khoan dung v
à 
th
ừ
a nh
ậ
n l
ầ
n d
ù
ng b
ạ
o l
ự
c 
để 
m
ở 
r
ộ
ng v
à 
c
ủ
ng c
ố 
ph
ạ
m vi 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a X
ô 
vi
ế
t 
ở 
ch
â
u 
Â
u. Stalin v
à 
c
á
c c
ố 
v
ấ
n c
ủ
a 
ô
ng 
đã 
kh
ô
ng nh
ậ
n r
õ đượ
c r
ằ
ng nh
ữ
ng m
ụ
c ti
ê
u m
à ô
ng theo 
đ
u
ổ
i qua 
đó 
th
ì 
kh
ô
ng th
ể 
n
à
o t
ươ
ng h
ợ
p 
đượ
c v
ớ
i Ph
ươ
ng T
â
y, v
à 
d
ướ
i 
ấ
n t
ượ
ng c
ủ
a s
ự 
t
à
n ph
á 
kh
ủ
ng khi
ế
p trong Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t th
ì 
h
ọ 
c
ũ
ng kh
ô
ng s
ẵ
n s
à
ng 
đ
i
ề
u ch
ỉ
nh c
á
c 
đò
i h
ỏ
i c
ủ
a h
ọ 
cho ph
ù 
h
ợ
p v
ớ
i nh
ữ
ng l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a c
á
c th
ế 
l
ự
c Ph
ươ
ng T
â
y.

Th
ủ 
t
ướ
ng Anh Churchill v
à 
T
ổ
ng th
ố
ng M
ỹ 
Roosevelt tuy 
đã đồ
ng 
ý để 
cho Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t m
ở 
r
ộ
ng v
ù
ng 
ả
nh h
ưở
ng 
ở Đô
ng 
Â
u. Th
ế 
nh
ư
ng cu
ộ
c X
ô 
vi
ế
t h
ó
a 
đầ
y b
ạ
o l
ự
c v
à 
s
ự đà
n 
á
p d
ã 
man nh
ữ
ng quy
ề
n t
ự 
do c
á 
nh
â
n v
à 
c
á
c 
đả
ng d
â
n ch
ủ đã 
nu
ô
i d
ưỡ
ng l
ò
ng nghi ng
ờ 
c
ủ
a h
ọ đố
i v
ớ
i Stalin v
à 
l
à
m t
ă
ng c
ườ
ng s
ự 
ch
ố
ng 
đố
i. Sau c
á
i ch
ế
t c
ủ
a Roosevelt, ng
ườ
i l
ê
n n
ắ
m quy
ề
n l
ự
c Harry S. Truman kh
ô
ng c
ò
n mu
ố
n 
“
vu
ố
t ve
” 
ng
ườ
i X
ô 
vi
ế
t n
ữ
a, v
à 
bi
ế
t r
ằ
ng 
đạ
i 
đ
a s
ố 
ng
ườ
i M
ỹ 
c
ũ
ng 
đồ
ng quan 
đ
i
ể
m n
à
y v
ớ
i 
ô
ng. Cu
ố
i c
ù
ng nh
ư
ng kh
ô
ng k
é
m ph
ầ
n quan tr
ọ
ng, s
ự 
ph
ả
n kh
á
ng t
ă
ng l
ê
n nhanh ch
ó
ng t
ừ 
M
ỹ 
v
à 
T
â
y 
Â
u, ch
ố
ng l
ạ
i l
ầ
n m
ở 
r
ộ
ng quy
ề
n l
ự
c X
ô 
vi
ế
t 
ở Đô
ng 
Â
u, c
ũ
ng c
ó 
li
ê
n quan t
ớ
i nh
ữ
ng hy v
ọ
ng l
ớ
n lao m
à 
ng
ườ
i M
ỹ đã đặ
t ra cho t
ươ
ng lai. Ngay t
ừ 
tr
ướ
c khi b
ướ
c v
à
o cu
ộ
c 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n, T
ổ
ng th
ố
ng Roosevelt 
đã 
tuy
ê
n b
ố 
v
ớ
i ng
ườ
i M
ỹ 
v
à 
c
ô
ng ch
ú
ng th
ế 
gi
ớ
i r
ằ
ng, Hoa K
ỳ 
ph
ả
i b
ả
o v
ệ 
d
â
n ch
ủ 
v
à 
t
ự 
do. Sau th
á
ng M
ườ
i Hai 1941, h
à
ng tri
ệ
u ng
ườ
i M
ỹ đã 
b
ướ
c v
à
o cu
ộ
c chi
ế
n v
ớ
i ni
ề
m tin r
ằ
ng vi
ệ
c thi
ế
t l
ậ
p d
â
n ch
ủ 
v
à 
ch
ủ 
ngh
ĩ
a t
ư 
b
ả
n 
ở 
kh
ắ
p n
ơ
i tr
ê
n th
ế 
gi
ớ
i l
à 
s
ự 
b
ả
o 
đả
m duy nh
ấ
t 
để 
kh
ô
ng bao gi
ờ 
x
ả
y ra m
ộ
t th
ế 
chi
ế
n n
ữ
a.

Vi
ệ
c Stalin li
ê
n t
ụ
c c
ự 
tuy
ệ
t h
ợ
p t
á
c v
ớ
i Ph
ươ
ng T
â
y v
à 
kh
ô
ng mu
ố
n t
ì
m ki
ế
m m
ộ
t gi
ả
i ph
á
p ch
í
nh tr
ị đồ
ng thu
ậ
n cho t
ươ
ng lai c
ủ
a n
ướ
c 
Đứ
c 
đ
ang b
ị 
chi
ế
m 
đó
ng, 
á
p l
ự
c l
ê
n Th
ổ 
Nh
ĩ 
K
ỳ
, s
ự 
tr
ợ 
gi
ú
p c
ủ
a X
ô 
vi
ế
t cho du k
í
ch qu
â
n c
ộ
ng s
ả
n 
ở 
Hy L
ạ
p c
ũ
ng nh
ư 
nhi
ề
u xung 
độ
t kh
á
c 
đã 
t
ạ
o th
ê
m c
ă
ng th
ẳ
ng cho c
á
c quan h
ệ 
gi
ữ
a nh
ữ
ng c
ự
u 
đồ
ng minh tr
ướ
c 
đâ
y cho t
ớ
i n
ă
m 1947. Tr
ướ
c b
ố
i c
ả
nh 
đó
, trong th
á
ng Ba 1947, T
ổ
ng th
ố
ng Truman tuy
ê
n b
ố 
H
ọ
c thuy
ế
t Ng
ă
n ch
ặ
n (containment), c
ó 
gi
á 
tr
ị 
v
à đượ
c 
á
p d
ụ
ng 
ở 
ph
ạ
m vi v
ượ
t ra kh
ỏ
i Hy L
ạ
p v
à 
Th
ổ 
Nh
ĩ 
K
ỳ 
r
ấ
t xa. N
ó 
h
ứ
a h
ẹ
n r
ằ
ng Hoa K
ỳ 
s
ẽ 
gi
ú
p 
đỡ 
v
à 
h
ỗ 
tr
ợ 
cho t
ấ
t c
ả 
c
á
c d
â
n t
ộ
c 
đ
ang chi
ế
n 
đấ
u ch
ố
ng l
ạ
i nh
ữ
ng thi
ể
u s
ố 
qu
á 
kh
í
ch (c
ộ
ng s
ả
n) hay 
đ
ang b
ị á
p l
ự
c t
ừ 
b
ê
n ngo
à
i. Truman tuy
ê
n b
ố 
r
ằ
ng b
â
y gi
ờ 
l
à 
th
ờ
i 
đ
i
ể
m 
để 
cho c
á
c d
â
n t
ộ
c tr
ê
n tr
á
i 
Đấ
t l
ự
a ch
ọ
n gi
ữ
a t
ự 
do v
à á
p b
ứ
c.

V
ớ
i K
ế 
ho
ạ
ch Marshall (1947), Hoa K
ỳ đã 
t
ạ
o m
ộ
t c
ô
ng c
ụ để ổ
n 
đị
nh c
á
c n
ề
n kinh t
ế 
qu
ố
c d
â
n c
ủ
a (T
â
y) 
Â
u ch
â
u, li
ê
n k
ế
t Hoa K
ỳ 
v
à 
ch
â
u 
Â
u ch
ặ
t ch
ẽ 
v
ớ
i nhau h
ơ
n. Ngo
à
i ra, c
á
c c
ự
u th
ù đã 
ti
ế
n l
ê
n tr
ở 
th
à
nh 
đồ
ng minh trong m
ộ
t tr
ậ
t t
ự 
th
ế 
gi
ớ
i m
ớ
i. Nh
ậ
t B
ả
n c
ầ
n ph
ả
i 
đượ
c x
â
y d
ự
ng tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t th
ế 
l
ự
c khu v
ự
c h
ướ
ng v
ề 
Ph
ươ
ng T
â
y 
ở 
Vi
ễ
n 
Đô
ng, 
để 
ng
ă
n ch
ặ
n ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n Trung Qu
ố
c v
à 
X
ô 
vi
ế
t, v
à 
qua 
đó 
g
ó
p ph
ầ
n t
ă
ng c
ườ
ng an ninh cho Hoa K
ỳ 
v
à 
Ph
ươ
ng T
â
y. 
Ở 
ch
â
u 
Â
u, T
â
y 
Đứ
c, tr
á
i tim c
ô
ng nghi
ệ
p, c
ầ
n ph
ả
i 
đượ
c t
í
ch h
ợ
p v
à
o tr
ậ
t t
ự 
d
â
n ch
ủ
-t
ư 
b
ả
n. Hi
ệ
p 
ướ
c H
ò
a b
ì
nh v
ớ
i Nh
ậ
t B
ả
n (1952) c
ũ
ng nh
ư 
l
ầ
n th
à
nh l
ậ
p T
ổ 
ch
ứ
c Hi
ệ
p 
ướ
c B
ắ
c 
Đạ
i T
â
y D
ươ
ng (North Atlantic Treaty Organization, NATO) n
ă
m 1949 v
à 
k
ế
t n
ạ
p n
ướ
c C
ộ
ng h
ò
a Li
ê
n bang 
Đứ
c v
à
o c
á
c c
ấ
u tr
ú
c qu
â
n s
ự 
c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y trong n
ă
m 1955 
đã 
t
ạ
o kh
ả 
n
ă
ng 
để 
li
ê
n k
ế
t c
á
c ch
í
nh s
á
ch an ninh t
ạ
i 
Đô
ng 
Á 
v
à 
T
â
y 
Â
u v
à
o trong h
ệ 
th
ố
ng tr
ậ
t t
ự 
to
à
n c
ầ
u c
ủ
a Hoa K
ỳ
.

Qua 
đó
, thuy
ế
t c
ủ
a Truman v
à 
c
ô
ng cu
ộ
c t
á
i t
í
ch h
ợ
p kinh t
ế 
l
à 
hai m
ặ
t c
ủ
a c
ù
ng m
ộ
t c
á
i huy ch
ươ
ng: Ph
ầ
n ch
í
nh s
á
ch an ninh ph
ụ
c v
ụ 
cho vi
ệ
c 
“
ng
ă
n ch
ặ
n
” 
v
ù
ng 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n, ph
ầ
n kinh t
ế 
ph
ụ
c v
ụ 
cho s
ự 
ph
á
t tri
ể
n c
ủ
a tr
ậ
t t
ự 
t
ự 
do-t
ư 
b
ả
n. C
ả 
hai ph
ươ
ng di
ệ
n b
ả
o 
đả
m cho

the American way of life
, m
ộ
t h
ệ 
th
ố
ng d
â
n ch
ủ
, nh
à 
n
ướ
c ph
á
p quy
ề
n, c
á
i c
ó 
nhi
ệ
m v
ụ 
t
ạ
o m
ọ
i kh
ả 
n
ă
ng ph
á
t tri
ể
n v
à 
ti
ê
u th
ụ 
cho c
á 
nh
â
n. Trong h
ệ 
th
ố
ng n
à
y, 
Đô
ng Nam 
Á 
c
ó 
m
ộ
t ch
ứ
c n
ă
ng thi
ế
t y
ế
u. Khu v
ự
c n
à
y l
ú
c 
đầ
u c
ầ
n ph
ả
i l
à 
th
ị 
tr
ườ
ng nguy
ê
n li
ệ
u v
à 
ti
ê
u th
ụ 
cho Nh
ậ
t B
ả
n v
à 
ch
â
u 
Â
u, 
để 
r
ồ
i d
ầ
n d
ầ
n t
ự 
ti
ế
n l
ê
n tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t nh
à 
ho
ạ
t 
độ
ng 
độ
c l
ậ
p, m
ộ
t ti
ể
u trung t
â
m 
đượ
c t
í
ch h
ợ
p v
ề 
kinh t
ế 
v
à 
li
ê
n k
ế
t v
ớ
i to
à
n th
ế 
gi
ớ
i, c
ó 
khuynh h
ướ
ng th
â
n thi
ệ
n v
ớ
i c
á
c gi
á 
tr
ị 
v
à 
m
ô 
h
ì
nh x
ã 
h
ộ
i M
ỹ
.

C
ô
ng nh
ậ
n ch
í
nh quy
ề
n B
ả
o 
Đạ
i

Ở 
d
ướ
i b
ì
nh di
ệ
n c
ủ
a c
á
c 
ý 
t
ưở
ng ch
ủ đạ
o v
à 
vi
ễ
n t
ưở
ng to l
ớ
n v
ề 
kinh t
ế 
th
ế 
gi
ớ
i v
à đị
a ch
í
nh tr
ị
, Hoa K
ỳ 
v
à
o l
ú
c 
đầ
u kh
ô
ng quan t
â
m nhi
ề
u cho l
ắ
m t
ớ
i 
Đô
ng D
ươ
ng. Washington t
ự 
h
ạ
n ch
ế 
m
ì
nh 
ở 
m
ứ
c 
độ 
th
ậ
n tr
ọ
ng th
ú
c gi
ụ
c ng
ườ
i Ph
á
p h
ã
y ti
ế
n h
à
nh c
ả
i t
ổ 
v
à 
h
ỗ 
tr
ợ 
th
à
nh l
ậ
p nh
ữ
ng nh
ó
m d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ó đị
nh h
ướ
ng T
â
y Ph
ươ
ng 
ở 
Vi
ệ
t Nam. V
ì 
c
ả 
trong B
ộ 
Ngo
ạ
i giao M
ỹ
, ng
ườ
i ta c
ũ
ng kh
ô
ng nghi ng
ờ 
r
ằ
ng H
ồ 
l
à “
c
á 
nh
â
n c
ó 
nhi
ề
u 
ả
nh h
ưở
ng nh
ấ
t v
à 
c
ó 
l
ẽ 
l
à 
c
ó 
n
ă
ng l
ự
c nh
ấ
t
” ở 
Vi
ệ
t Nam, v
à 
kh
ô
ng c
ó 
s
ự 
ch
ọ
n l
ự
a d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a n
à
o kh
á
c 
để 
thay th
ế ô
ng.

[1]


M
ộ
t v
à
i nh
à 
b
á
o v
à 
nh
â
n vi
ê
n c
ủ
a B
ộ 
Ngo
ạ
i giao v
ì 
v
ậ
y m
à đề 
ngh
ị 
h
ã
y ti
ế
n h
à
nh ti
ế
p x
ú
c v
ớ
i Vi
ệ
t Minh. M
ặ
c cho khuynh h
ướ
ng 
ý 
th
ứ
c h
ệ 
c
ủ
a 
ô
ng, h
ọ 
cho r
ằ
ng 
ô
ng tr
ướ
c h
ế
t l
à 
m
ộ
t nh
à 
d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a Vi
ệ
t Nam. Kh
ô
ng th
ể 
x
á
c minh 
đượ
c quan h
ệ 
tr
ự
c ti
ế
p c
ủ
a 
ô
ng v
ớ
i Moscow. Th
ế 
nh
ư
ng t
ừ 
quan 
đ
i
ể
m c
ủ
a c
á
c chuy
ê
n gia v
ề Â
u ch
â
u c
ó 
nhi
ề
u 
ả
nh h
ưở
ng trong B
ộ 
Ngo
ạ
i giao th
ì đ
i
ề
u 
đó 
kh
ô
ng ph
ả
i l
à 
l
ý 
do 
để đá
nh gi
á 
m
ớ
i v
ề 
H
ồ 
v
à 
Vi
ệ
t Minh. C
ò
n ng
ượ
c l
ạ
i 
– 
kh
ô
ng c
ó 
li
ê
n l
ạ
c c
ò
n 
đượ
c di
ễ
n gi
ả
i l
à 
Stalin ho
à
n to
à
n tin t
ưở
ng v
à
o tay sai c
ủ
a 
ô
ng 
ở 
Vi
ệ
t Nam, v
à 
H
ồ 
kh
ô
ng c
ầ
n 
đượ
c d
ẫ
n d
ắ
t. Ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i c
ủ
a M
ỹ 
s
ẽ 
lu
ô
n r
ơ
i v
à
o t
ì
nh th
ế 
kh
ó 
x
ử đó
: v
ề 
m
ộ
t m
ặ
t, h
ọ ủ
ng h
ộ 
ch
ấ
m d
ứ
t ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n, tuy
ê
n truy
ề
n cho quy
ề
n t
ự 
quy
ế
t c
ủ
a c
á
c d
â
n t
ộ
c v
à 
th
ậ
n tr
ọ
ng ho
ạ
t 
độ
ng 
để 
gi
ả
i t
á
n c
á
c thu
ộ
c 
đị
a. M
ặ
t kh
á
c, h
ọ 
lu
ô
n lu
ô
n ch
ù
n b
ướ
c (ngo
ạ
i tr
ừ 
Indonesia v
à 
H
à 
Lan) tr
ướ
c vi
ệ
c t
ạ
o 
á
p l
ự
c c
ó 
hi
ệ
u qu
ả 
l
ê
n c
á
c th
ế 
l
ự
c th
ự
c d
â
n ch
â
u 
Â
u. V
à 
h
ọ 
c
ươ
ng quy
ế
t t
ừ 
ch
ố
i kh
ô
ng ti
ế
p x
ú
c v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a theo c
ộ
ng s
ả
n c
ủ
a 
“
Th
ế 
gi
ớ
i th
ứ 
Ba
” đ
ang th
à
nh h
ì
nh.

￼


B
ả
o 
Đạ
i ng
à
y phong v
ươ
ng

Ở 
Vi
ệ
t Nam, c
ố 
g
ắ
ng c
ủ
a ng
ườ
i Ph
á
p, x
â
y d
ự
ng m
ộ
t s
ự 
l
ự
a ch
ọ
n ch
í
nh tr
ị 
kh
á
c thay th
ế 
Vi
ệ
t Minh m
à 
h
ọ 
c
ó 
th
ể 
ch
ấ
p nh
ậ
n 
đượ
c, 
đã 
kh
ô
ng th
à
nh c
ô
ng. Cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
Ho
à
ng 
đế 
B
ả
o 
Đạ
i, sau khi ng
ầ
n ng
ừ í
t l
â
u, l
à 
ng
ườ
i duy nh
ấ
t 
đượ
c c
ô
ng ch
ú
ng bi
ế
t t
ớ
i m
à đã 
tuy
ê
n b
ố 
s
ẵ
n s
à
ng 
đứ
ng 
đầ
u m
ộ
t ch
í
nh ph
ủ 
d
ự
a v
à
o 
â
n s
ủ
ng c
ủ
a Ph
á
p. Trong c
á
i 
đượ
c g
ọ
i l
à 
Hi
ệ
p 
ướ
c Elys
é
e c
ủ
a th
á
ng Ba 1949, n
ướ
c Ph
á
p h
ứ
a trao cho Vi
ệ
t Nam 
“
n
ề
n 
độ
c l
ậ
p
”
, 
đổ
i l
ạ
i nhi
ề
u nh
â
n nh
ượ
ng v
ề 
kinh t
ế
. Tuy v
ậ
y, ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i v
à 
qu
ố
c ph
ò
ng v
ẫ
n c
ò
n n
ằ
m trong ph
ạ
m vi tr
á
ch nhi
ệ
m c
ủ
a Ph
á
p. Ngo
à
i ra, Vi
ệ
t Nam, L
à
o v
à 
Campuchia ph
ả
i gia nh
ậ
p Li
ê
n hi
ệ
p Ph
á
p, 
đ
i
ề
u ti
ế
p t
ụ
c 
đà
o r
ỗ
ng ru
ộ
t l
ờ
i h
ứ
a h
ẹ
n v
ề 
n
ề
n 
độ
c l
ậ
p. C
ũ
ng nh
ư 
trong qu
á 
kh
ứ
, thu
ộ
c trong ch
í
nh ph
ủ 
Vi
ệ
t Nam m
ớ
i d
ướ
i quy
ề
n c
ủ
a B
ả
o 
Đạ
i l
à 
nh
ữ
ng l
ự
c l
ượ
ng h
ưở
ng l
ợ
i v
ề 
ch
í
nh tr
ị 
v
à 
kinh t
ế 
t
ừ 
m
ộ
t li
ê
n k
ế
t l
â
u d
à
i v
ớ
i n
ướ
c Ph
á
p. 
“
Nguy
ê
n th
ủ 
qu
ố
c gia
” 
n
à
y kh
ô
ng th
ể 
l
à 
m
ộ
t s
ự 
l
ự
a ch
ọ
n d
â
n t
ộ
c kh
á
c 
để 
thay th
ế 
cho Vi
ệ
t Minh. B
ả
o 
Đạ
i, ng
ườ
i m
à 
h
ầ
u h
ế
t th
ờ
i gian 
đề
u s
ố
ng v
ớ
i gia 
đì
nh 
ô
ng t
ạ
i C
ô
te d
’
Azur v
à ở 
Vi
ệ
t Nam th
ì 
th
í
ch 
ở 
th
ị 
tr
ấ
n ngh
ỉ 
d
ưỡ
ng 
Đà 
L
ạ
t xa v
ắ
ng, kh
ô
ng c
ó 
ti
ế
p x
ú
c v
ớ
i ng
ườ
i d
â
n n
ô
ng th
ô
n v
à đã 
t
á
ch r
ờ
i qu
á 
xa ra kh
ỏ
i cu
ộ
c s
ố
ng Vi
ệ
t Nam v
ớ
i c
á
c v
ấ
n 
đề 
c
ủ
a n
ó
.

Vi
ệ
c Mao Tr
ạ
ch 
Đô
ng chi
ế
n th
ắ
ng T
ưở
ng Gi
ớ
i Th
ạ
ch 
ở 
Trung Qu
ố
c v
à 
ng
ườ
i Trung Hoa qu
ố
c gia ch
ạ
y tr
ố
n sang 
Đà
i Loan trong m
ù
a thu 1949 
đã 
c
ó 
t
á
c 
độ
ng 
đá
ng k
ể 
t
ớ
i ch
í
nh s
á
ch 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a Hoa K
ỳ
. Trong Qu
ố
c h
ộ
i 
ở 
Washington, phe C
ộ
ng h
ò
a 
đố
i l
ậ
p quy tr
á
ch nhi
ệ
m 
“
m
ấ
t Trung Qu
ố
c
” 
v
ề 
cho ch
í
nh ph
ủ 
Truman. H
ọ 
c
á
o bu
ộ
c ch
í
nh ph
ủ 
kh
ô
ng h
ỗ 
tr
ợ đầ
y 
đủ 
cho T
ưở
ng Gi
ớ
i Th
ạ
ch v
à 
kh
ô
ng c
ươ
ng quy
ế
t 
đấ
u tranh ch
ố
ng ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n. Nh
ữ
ng l
ờ
i c
á
o bu
ộ
c n
à
y l
ạ
i c
à
ng nghi
ê
m tr
ọ
ng h
ơ
n, khi nhi
ề
u ng
ườ
i M
ỹ 
kh
ô
ng ch
ỉ 
c
ó 
c
ả
m gi
á
c b
ị đ
e d
ọ
a tr
ê
n b
ì
nh di
ệ
n qu
ố
c t
ế 
m
à 
c
ò
n lo s
ợ 
r
ằ
ng ngay ch
í
nh n
ướ
c M
ỹ 
c
ũ
ng 
đã 
b
ị 
m
ộ
t 
â
m m
ư
u c
ộ
ng s
ả
n th
â
m nh
ậ
p. Ngay trong th
á
ng Ba 1947, T
ổ
ng th
ố
ng Truman 
đã 
ra l
ệ
nh ki
ể
m tra t
ấ
t c
ả 
c
á
c nh
â
n vi
ê
n li
ê
n bang, xem li
ệ
u h
ọ 
c
ó 
ti
ế
p x
ú
c v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n M
ỹ 
v
à 
qu
ố
c t
ế 
hay kh
ô
ng, v
à 
m
ộ
t 
“Ủ
y ban v
ề 
nh
ữ
ng ho
ạ
t 
độ
ng phi M
ỹ” 
c
ủ
a H
ạ 
vi
ệ
n (House Un-American Activities Committee, HUAC) 
đ
i
ề
u tra cu
ộ
c s
ố
ng c
ủ
a nhi
ề
u ng
ườ
i d
â
n. Nh
ữ
ng n
ỗ
i lo s
ợ 
v
ề 
m
ộ
t 
â
m m
ư
u c
ò
n 
đượ
c t
ă
ng c
ườ
ng qua Chi
ế
n tranh Tri
ề
u Ti
ê
n: t
ừ 
1950 cho t
ớ
i 1954, th
ượ
ng ngh
ị 
s
ĩ 
C
ộ
ng h
ò
a Joseph McCarthy c
ò
n t
ổ 
ch
ứ
c m
ộ
t 
“
cu
ộ
c truy l
ù
ng
” 
nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ự
u c
ộ
ng s
ả
n, tr
í 
th
ứ
c v
à 
t
ự 
do. B
ầ
u kh
ô
ng kh
í 
n
ộ
i 
đị
a c
ủ
a 
“
k
ỷ 
nguy
ê
n McCarthy
” 
y
ê
u c
ầ
u c
ầ
n ph
ả
i c
ó 
m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i c
ươ
ng quy
ế
t.

Trong th
á
ng Gi
ê
ng 1950, C
ộ
ng h
ò
a Nh
â
n d
â
n Trung Hoa v
à 
Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t c
ô
ng nh
ậ
n Vi
ệ
t Minh l
à 
ch
í
nh ph
ủ 
h
ợ
p ph
á
p c
ủ
a n
ướ
c Vi
ệ
t Nam D
â
n ch
ủ 
C
ộ
ng h
ò
a. 
Đố
i v
ớ
i Washington, b
ướ
c 
đ
i n
à
y l
à 
b
ằ
ng ch
ứ
ng cu
ố
i c
ù
ng cho s
ự 
h
ợ
p t
á
c ch
ặ
t ch
ẽ 
gi
ữ
a nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n Vi
ệ
t Nam, Trung Qu
ố
c v
à 
X
ô 
vi
ế
t. Nh
ư 
l
à 
m
ộ
t ph
ả
n 
ứ
ng, v
à
o ng
à
y 7 th
á
ng Hai 1950, n
ă
m ng
à
y sau khi Qu
ố
c H
ộ
i Ph
á
p ph
ê 
chu
ẩ
n Hi
ệ
p 
ướ
c Elys
é
e, Hoa K
ỳ 
c
ô
ng nh
ậ
n 
“
nh
à 
n
ướ
c Vi
ệ
t Nam
” 
d
ướ
i quy
ề
n Ho
à
ng 
đế 
B
ả
o 
Đạ
i nh
ư 
l
à 
m
ộ
t 
đấ
t n
ướ
c 
độ
c l
ậ
p n
ằ
m trong Li
ê
n hi
ệ
p Ph
á
p. V
ẫ
n c
ò
n trong th
á
ng Ba 1950, ch
í
nh ph
ủ 
Truman ti
ế
p t
ụ
c h
ỗ 
tr
ợ 
t
à
i ch
í
nh cho cu
ộ
c Chi
ế
n tranh 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a Ph
á
p, v
à 
chuy
ể
n giao 15 tri
ệ
u dollar vi
ệ
n tr
ợ 
qu
â
n s
ự 
cho Paris. V
ớ
i l
ầ
n c
ô
ng nh
ậ
n ngo
ạ
i giao n
à
y, Hoa K
ỳ đã 
h
ợ
p th
ứ
c h
ó
a ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p 
ở Đô
ng D
ươ
ng. B
ắ
t 
đầ
u t
ừ đó
, b
ê
n c
ạ
nh ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p, 
ở 
Vi
ệ
t Nam c
ó 
hai ch
í
nh ph
ủ 
tranh gi
à
nh quy
ề
n l
ự
c trong n
ướ
c, 
đượ
c kh
ố
i 
Đô
ng 
Â
u hay Ph
ươ
ng T
â
y h
ợ
p th
ứ
c h
ó
a, v
à đề
u tuy
ê
n b
ố 
ch
ủ 
quy
ề
n c
ủ
a m
ì
nh tr
ê
n to
à
n Vi
ệ
t Nam.

Quy
ế
t 
đị
nh 
ủ
ng h
ộ 
B
ả
o 
Đạ
i l
à 
m
ộ
t quy
ế
t 
đị
nh kh
ô
ng d
ễ 
d
à
ng cho ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ
. Trong B
ộ 
Ngo
ạ
i giao 
ở 
Washington, ng
ườ
i ta bi
ế
t r
õ 
r
ằ
ng v
ị 
c
ự
u ho
à
ng 
đế 
kh
ô
ng ph
ả
i l
à 
m
ộ
t 
đố
i tr
ọ
ng ch
í
nh tr
ị 
cho H
ồ
. V
à 
ng
ườ
i ta c
ũ
ng bi
ế
t r
õ 
r
ằ
ng vi
ệ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t l
ự
a ch
ọ
n d
â
n t
ộ
c kh
á
c thay th
ế 
cho Vi
ệ
t Minh ch
ỉ 
c
ó 
th
ể 
khi ng
ườ
i Ph
á
p quy
ế
t 
đị
nh t
ự 
do h
ó
a th
ậ
t s
ự 
ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n c
ủ
a h
ọ
, v
à 
c
ó 
th
ể đư
a ra cho ng
ườ
i Vi
ệ
t nh
ữ
ng tri
ể
n v
ọ
ng 
đá
ng tin c
ậ
y v
ề 
m
ộ
t n
ề
n 
độ
c l
ậ
p. Th
ế 
nh
ư
ng trong b
ầ
u kh
ô
ng kh
í đố
i n
ộ
i v
à đố
i ngo
ạ
i n
ó
ng b
ỏ
ng sau khi 
“
m
ấ
t Trung Qu
ố
c
”
, ng
ườ
i ta 
đã 
quy
ế
t 
đị
nh nghi
ê
n v
ề 
ph
í
a 
đượ
c cho l
à í
t tai h
ạ
i h
ơ
n. B
â
y gi
ờ
, B
ả
o 
Đạ
i v
à 
ng
ườ
i Ph
á
p xu
ấ
t hi
ệ
n nh
ư 
l
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i b
ả
o v
ệ 
c
á
c gi
á 
tr
ị 
v
à 
m
ô 
h
ì
nh x
ã 
h
ộ
i c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y. Qua 
đó
, trong c
ả
m nh
ậ
n c
ủ
a M
ỹ
, cu
ộ
c n
ổ
i d
ậ
y d
â
n t
ộ
c c
ủ
a Vi
ệ
t Minh ch
ố
ng l
ạ
i ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p, b
ị 
c
ộ
ng s
ả
n n
ắ
m th
ế á
p 
đả
o, 
đã 
bi
ế
n th
à
nh m
ộ
t 
â
m m
ư
u to
à
n c
ầ
u c
ủ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n ch
ố
ng Ph
ươ
ng T
â
y 
đượ
c b
ộ
c l
ộ 
ra 
ở 
Vi
ệ
t Nam.

￼


Vua x
ứ 
An Nam B
ả
o 
Đạ
i, c
ó 
to
à
n quy
ề
n 
Đô
ng D
ươ
ng th
á
p t
ù
ng r
ờ
i dinh v
ớ
i 
đ
o
à
n t
ù
y t
ù
ng.

Kh
ô
ng v
ă
n ki
ệ
n n
à
o kh
á
c c
ủ
a l
ị
ch s
ử 
M
ỹ 
sau chi
ế
n tranh m
à 
c
ó 
th
ể 
khi
ế
n cho ng
ườ
i ta hi
ể
u th
ấ
u 
đượ
c c
ả
m nh
ậ
n c
ủ
a xung 
độ
t 
Đô
ng T
â
y nh
ư 
m
ộ
t t
à
i li
ệ
u v
ề 
chi
ế
n l
ượ
c do H
ộ
i 
đồ
ng An ninh Qu
ố
c gia (National Security Council, NSC) so
ạ
n th
ả
o. NSC-68, t
ê
n c
ủ
a b
ả
n ph
â
n t
í
ch do Paul Nitze (ng
ườ
i 
đứ
ng 
đầ
u Ban K
ế 
ho
ạ
ch Ch
í
nh tr
ị 
trong B
ộ 
Ngo
ạ
i giao) g
ó
p ph
ầ
n quy
ế
t 
đị
nh so
ạ
n th
ả
o, x
á
c nh
ậ
n c
á
c gi
ả đị
nh c
ơ 
b
ả
n trong ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i v
à 
an ninh M
ỹ 
t
ừ 
1947, nh
ư
ng x
é
t l
ạ
i ch
ú
ng m
ộ
t c
á
ch nghi
ê
m kh
ắ
c d
ướ
i 
ấ
n t
ượ
ng c
ủ
a l
ầ
n X
ô 
vi
ế
t cho n
ổ 
th
ử 
qu
ả 
bom nguy
ê
n t
ử đầ
u ti
ê
n trong th
á
ng Ch
í
n 1949. V
ă
n ki
ệ
n ph
â
n t
í
ch m
ọ
i l
ĩ
nh v
ự
c c
ủ
a ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i v
à 
an ninh M
ỹ 
n
à
y b
ắ
t 
đầ
u b
ằ
ng c
â
u: 
“
C
á
c v
ấ
n 
đề 
m
à 
ch
ú
ng ta ph
ả
i 
đố
i ph
ó 
v
ớ
i ch
ú
ng l
à 
r
ấ
t l
ớ
n, v
à 
ch
ú
ng c
ó 
li
ê
n quan kh
ô
ng ch
ỉ 
t
ớ
i th
à
nh t
ự
u hay ph
á 
h
ủ
y n
ề
n c
ộ
ng h
ò
a n
à
y, m
à 
l
à 
t
ớ
i n
ề
n v
ă
n h
ó
a n
ó
i chung.
” 
M
ụ
c ti
ê
u c
ủ
a Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t, 
đượ
c d
ẫ
n d
ắ
t b
ở
i 
“
m
ộ
t ni
ề
m tin cu
ồ
ng t
í
n m
ớ
i
”
, l
à “
quy
ề
n th
ố
ng tr
ị 
tuy
ệ
t 
đố
i tr
ê
n ph
ầ
n c
ò
n l
ạ
i c
ủ
a th
ế 
gi
ớ
i.
”

[2]


Trong t
ươ
ng lai g
ầ
n, Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t mu
ố
n m
ở 
r
ộ
ng quy
ề
n l
ự
c c
ủ
a m
ì
nh ra tr
ê
n to
à
n 
Â
u-
Á
. V
ì 
v
ậ
y m
à 
tr
ướ
c ti
ê
n l
à 
ph
ả
i 
đẩ
y l
ù
i 
ả
nh h
ưở
ng X
ô 
vi
ế
t 
ở 
v
ù
ng ngo
ạ
i vi, tr
ướ
c khi ng
ườ
i ta c
ó 
th
ể 
b
ắ
t 
đầ
u th
ú
c 
đẩ
y ch
í
nh ch
ế độ đó đ
i t
ớ
i m
ộ
t thay 
đổ
i trong t
ư 
t
ưở
ng h
ệ 
v
à 
ch
í
nh tr
ị 
c
ủ
a n
ó 
nh
ờ 
v
à
o nh
ữ
ng cu
ộ
c n
ổ
i d
ậ
y mang t
í
nh d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ủ
a c
á
c d
â
n t
ộ
c thi
ể
u s
ố 
trong Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t. Hoa K
ỳ 
ph
ả
i ch
ố
ng l
ạ
i v
à đẩ
y l
ù
i s
ự 
x
â
m l
ượ
c n
à
y b
ằ
ng m
ọ
i quy
ế
t t
â
m. 
Đượ
c 
đư
a ra nh
ư 
l
à 
nh
ữ
ng bi
ệ
n ph
á
p ph
ù 
h
ợ
p: t
ă
ng c
ườ
ng v
ũ 
trang th
ậ
t nhi
ề
u, vi
ệ
n tr
ợ 
ph
á
t tri
ể
n, h
ợ
p t
á
c qu
â
n s
ự
, ho
ạ
t 
độ
ng b
í 
m
ậ
t c
ủ
a m
ậ
t v
ụ 
(covert operations), ti
ế
n h
à
nh chi
ế
n tranh t
â
m l
ý 
v
à 
c
ó 
gi
ả
i ph
á
p nhanh ch
ó
ng cho c
á
c v
ấ
n 
đề 
v
ề 
kinh t
ế 
c
ủ
a Nh
ậ
t B
ả
n v
à 
T
â
y 
Â
u. Tuy NSC-68 kh
ô
ng y
ê
u c
ầ
u ti
ế
n h
à
nh chi
ế
n tranh r
ộ
ng l
ớ
n, chi
ế
n tranh h
ạ
t nh
â
n l
ạ
i c
à
ng kh
ô
ng, nh
ư
ng y
ê
u c
ầ
u m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch 
“
gi
ả
i ph
ó
ng
” 
t
í
ch c
ự
c. Thu
ộ
c v
à
o trong 
đó 
kh
ô
ng ch
ỉ 
l
à 
m
ộ
t ti
ề
m n
ă
ng r
ă
n 
đ
e v
ề 
h
ạ
t nh
â
n c
ó 
th
ể 
khi
ế
n cho Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t kh
ô
ng d
á
m t
ấ
n c
ô
ng Hoa K
ỳ 
v
à 
c
á
c 
đồ
ng minh c
ủ
a Hoa K
ỳ
. C
ũ
ng quan tr
ọ
ng kh
ô
ng k
é
m l
à 
t
ă
ng c
ườ
ng c
á
c l
ự
c l
ượ
ng qu
â
n s
ự 
th
ô
ng th
ườ
ng. Hoa K
ỳ
, theo NSC-68, ph
ả
i c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng ph
á 
h
ỏ
ng 
“
c
á
c b
ướ
c 
đ
i 
đị
a ph
ươ
ng c
ủ
a X
ô 
vi
ế
t qua c
á
c h
à
nh 
độ
ng 
đị
a ph
ươ
ng
” 
tr
ê
n kh
ắ
p th
ế 
gi
ớ
i. V
ớ
i c
á
i nh
ì
n 
đế
n 
Đô
ng Nam 
Á
, NSC-68 c
ũ
ng nh
ư 
nh
ữ
ng ph
â
n t
í
ch kh
á
c c
ủ
a H
ộ
i 
đồ
ng An ninh Qu
ố
c gia cho r
ằ
ng kh
ô
ng ch
ỉ 
Vi
ệ
t Nam m
à 
to
à
n b
ộ 
khu v
ự
c 
đó 
l
à 
m
ụ
c ti
ê
u b
à
nh tr
ướ
ng c
ủ
a c
ộ
ng s
ả
n. Gi
à
nh l
ấ
y quy
ề
n l
ự
c trong m
ộ
t n
ướ
c s
ẽ 
d
ẫ
n t
ớ
i s
ự 
th
â
m nh
ậ
p v
à
o c
á
c qu
ố
c gia kh
á
c v
à 
cu
ố
i c
ù
ng r
ồ
i s
ẽ đư
a quy
ề
n l
ự
c v
ề 
tay c
á
c ch
ế độ 
c
ộ
ng s
ả
n 
ở 
kh
ắ
p n
ơ
i. Chi
ế
n th
ắ
ng c
ủ
a m
ộ
t h
ệ 
th
ố
ng trong m
ộ
t 
đấ
t n
ướ
c t
ự độ
ng c
ó 
ngh
ĩ
a l
à 
m
ộ
t s
ự 
m
ấ
t m
á
t c
ủ
a ph
í
a b
ê
n kia. Trong tr
ò 
ch
ơ
i chi
ế
n l
ượ
c t
ổ
ng b
ằ
ng kh
ô
ng n
à
y, nh
ữ
ng ti
ế
ng n
ó
i trung dung h
ầ
u nh
ư 
kh
ô
ng c
ò
n 
đượ
c nghe 
đế
n n
ữ
a 
– 
ch
ỉ 
c
ó 
b
ạ
n v
à 
th
ù
, v
à 
b
ấ
t c
ứ 
nh
à 
ho
ạ
t 
độ
ng n
à
o m
à 
kh
ô
ng mu
ố
n b
ị 
c
ả 
b
ê
n n
à
y l
ẫ
n b
ê
n kia thu t
ó
m l
ấ
y m
ì
nh th
ì đề
u b
ị 
nghi ng
ờ 
ngay t
ừ đầ
u. 
“
Trung l
ậ
p
” 
tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t t
ừ để 
ch
ử
i m
ắ
ng.

Ch
ỉ 
v
à
i th
á
ng sau 
đó
, c
á
c ph
â
n t
í
ch c
ủ
a Nitze v
ề 
t
í
nh hung h
ã
n c
ủ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n qu
ố
c t
ế 
d
ườ
ng nh
ư đã 
tr
ở 
th
à
nh hi
ệ
n th
ự
c: trong th
á
ng S
á
u 1950, qu
â
n 
độ
i c
ộ
ng s
ả
n B
ắ
c H
à
n 
đượ
c Stalin v
à 
Mao tr
ợ 
gi
ú
p 
đã 
ti
ế
n xu
ố
ng mi
ề
n Nam c
ủ
a b
á
n 
đả
o. Cu
ộ
c Chi
ế
n tranh Tri
ề
u Ti
ê
n x
á
c nh
ậ
n c
á
c gi
ả đị
nh c
ủ
a B
ộ 
Ngo
ạ
i giao, h
ướ
ng s
ự 
ch
ú ý đế
n 
Đô
ng Nam 
Á 
m
ạ
nh h
ơ
n v
à 
c
ỗ 
v
ũ 
cho t
í
nh s
ẵ
n s
à
ng gi
ú
p 
đỡ 
cu
ộ
c chi
ế
n tranh c
ủ
a Ph
á
p 
ở Đô
ng D
ươ
ng. V
à 
n
ướ
c Ph
á
p 
đ
ang h
ế
t s
ứ
c c
ầ
n 
đ
i
ề
u 
đó
. Ch
ỉ 
ri
ê
ng trong n
ă
m 1949, cu
ộ
c chi
ế
n 
đã 
nu
ố
t ch
ử
ng 167 tri
ệ
u franc 
– 
s
ố 
ti
ề
n h
ế
t s
ứ
c c
ầ
n thi
ế
t cho c
ô
ng cu
ộ
c t
á
i x
â
y d
ự
ng n
ướ
c Ph
á
p. T
ừ 
1950 cho t
ớ
i 1954, d
ò
ng ti
ề
n b
ạ
c, thi
ế
t b
ị 
chi
ế
n tranh v
à 
d
ị
ch v
ụ 
qu
â
n s
ự 
M
ỹ 
v
ớ
i t
ổ
ng gi
á 
tr
ị 
l
à 
2,76 t
ỉ 
dollar 
đã 
ch
ả
y sang Ph
á
p v
à 
Vi
ệ
t Nam (ngo
à
i nh
ữ
ng th
ứ 
kh
á
c l
à 
1800 xe b
ọ
c th
é
p, 31.000 xe Jeep, 361.000 s
ú
ng c
á 
nh
â
n v
à 
s
ú
ng m
á
y, hai h
à
ng kh
ô
ng m
ẫ
u h
ạ
m v
à 
500 m
á
y bay). N
ế
u nh
ư 
Hoa K
ỳ 
c
ò
n 
đả
m nh
ậ
n 40% chi ph
í 
chi
ế
n tranh trong n
ă
m 1952 th
ì 
1954 
đã 
l
à 
80%. Ng
ượ
c l
ạ
i, vi
ệ
n tr
ợ 
ph
á
t tri
ể
n kinh t
ế 
cho c
á
c ch
í
nh ph
ủ Đô
ng D
ươ
ng 
đượ
c gi
ớ
i h
ạ
n 
ở 
t
ổ
ng c
ộ
ng l
à 
50 tri
ệ
u dollar.

Th
ế 
nh
ư
ng s
ự 
tr
ợ 
gi
ú
p c
ủ
a M
ỹ 
b
ắ
t 
đầ
u t
ừ 
th
á
ng Ba 1950 
đã 
kh
ô
ng th
ể 
d
ẫ
n t
ớ
i m
ộ
t chuy
ể
n bi
ế
n c
ó 
l
ợ
i cho qu
â
n 
độ
i Ph
á
p. Vi
ệ
t Minh ki
ể
m so
á
t tr
ò
n hai ph
ầ
n ba l
ã
nh th
ổ 
Vi
ệ
t Nam, v
à 
v
à
o cu
ố
i n
ă
m 
đó 
t
ướ
ng Gi
á
p 
đã 
c
ó 
th
ể đẩ
y lui ho
à
n to
à
n ng
ườ
i Ph
á
p ra kh
ỏ
i v
ù
ng bi
ê
n gi
ớ
i Vi
ệ
t-Trung. T
ừ đó
, tr
ợ 
gi
ú
p v
ề 
qu
â
n s
ự 
t
ừ 
Trung Qu
ố
c sang Vi
ệ
t Nam kh
ô
ng c
ò
n b
ị 
ng
ă
n ch
ậ
n n
ữ
a. 
Độ
t ph
á 
mang t
í
nh quy
ế
t 
đị
nh chi
ế
n l
ượ
c n
à
y l
à
m d
ấ
y l
ê
n nhi
ề
u m
ố
i lo 
â
u 
đá
ng k
ể ở 
Paris v
à 
d
ẫ
n t
ớ
i vi
ệ
c thay th
ế 
nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đứ
ng 
đầ
u v
ề 
qu
â
n 
độ
i 
ở 
Vi
ệ
t Nam. Th
ế 
nh
ư
ng c
ả 
T
ướ
ng Jean de Lattre de Tassigny c
ó 
s
ứ
c l
ô
i cu
ố
n v
à 
lu
ô
n lu
ô
n lan truy
ề
n s
ự 
l
ạ
c quan c
ũ
ng ch
ỉ đạ
t 
đượ
c nh
ữ
ng th
à
nh c
ô
ng t
ạ
m th
ờ
i. Sau m
ỗ
i m
ộ
t chi
ế
n th
ắ
ng, sau m
ỗ
i m
ộ
t tr
ậ
n 
đá
nh th
ắ
ng l
ợ
i, du k
í
ch Vi
ệ
t Minh l
ạ
i quay tr
ở 
v
ề 
l
à
ng v
à 
bi
ế
n ch
ú
ng tr
ở 
th
à
nh nh
ữ
ng v
ù
ng 
đấ
t t
ử 
th
ầ
n v
ề 
ban 
đê
m cho nh
ữ
ng ng
ườ
i Ph
á
p kh
ô
ng 
đượ
c b
ả
o v
ệ 
v
à 
cho nh
ữ
ng ng
ườ
i theo ch
í
nh ph
ủ 
B
ả
o 
Đạ
i. Ng
ườ
i con trai duy nh
ấ
t c
ủ
a de Lattre hy sinh trong chi
ế
n tranh, v
à 
ch
ỉ 
trong v
ò
ng m
ộ
t n
ă
m sau khi ti
ế
p nh
ậ
n quy
ề
n ch
ỉ 
huy, vi
ê
n t
ướ
ng n
à
y 
đã 
qua 
đờ
i v
ì 
b
ệ
nh ung th
ư
. S
ố 
ph
ậ
n 
đá
ng bu
ồ
n n
à
y mang t
í
nh t
ượ
ng tr
ư
ng cho ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p. C
ả 
c
á
c c
ố 
g
ắ
ng x
â
y d
ự
ng m
ộ
t qu
â
n 
độ
i Vi
ệ
t theo Ph
ươ
ng T
â
y v
à “
Vi
ệ
t Nam h
ó
a
” 
cu
ộ
c chi
ế
n c
ũ
ng kh
ô
ng 
đạ
t 
đượ
c th
à
nh c
ô
ng n
à
o 
đá
ng k
ể
. Cho t
ớ
i cu
ố
i n
ă
m 1952, qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
– 
t
ừ 
1946 cho t
ớ
i 1954 c
ó 
kho
ả
ng 35.000 ng
ườ
i 
Đứ
c l
à 
l
í
nh l
ê 
d
ươ
ng chi
ế
n 
đấ
u 
ở Đô
ng D
ươ
ng, ph
ầ
n l
ớ
n l
à 
thi
ế
u ni
ê
n m
ồ 
c
ô
i v
à 
b
á
n m
ồ 
c
ô
i, c
ũ
ng nh
ư 
tr
ò
n 40.000 l
í
nh B
ắ
c Phi v
à 
ch
â
u Phi da 
đ
en 
– đã 
t
ổ
n th
ấ
t h
ơ
n 90.000 ng
ườ
i, b
ị 
b
ắ
t, b
ị 
th
ươ
ng v
à 
t
ử 
tr
ậ
n. Gi
ớ
i c
ô
ng ch
ú
ng Ph
á
p 
đã 
m
ệ
t m
ỏ
i v
ớ
i cu
ộ
c 
“
chi
ế
n tranh b
ẩ
n th
ỉ
u
” 
(sale guerre) n
à
y, v
à 
s
ự 
b
ấ
t m
ã
n v
ề 
chi ph
í 
cao 
đã 
lan r
ộ
ng ra trong Qu
ố
c H
ộ
i. 
Ở 
Washington ng
ườ
i ta quan s
á
t ti
ế
n tri
ể
n n
à
y v
ớ
i nhi
ề
u lo ng
ạ
i, v
ì 
cu
ộ
c Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam c
ủ
a Ph
á
p t
ừ 
l
â
u 
đã 
tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t cu
ộ
c chi
ế
n tranh 
ủ
y nhi
ệ
m. T
ừ 
g
ó
c nh
ì
n M
ỹ
, ng
ườ
i Ph
á
p b
ả
o v
ệ 
Ph
ươ
ng T
â
y 
ở Đô
ng D
ươ
ng, trong khi Hoa K
ỳ 
tr
ợ 
gi
ú
p n
ó ở 
Tri
ề
u Ti
ê
n. 
Đó 
l
à 
hai m
ặ
t tr
ậ
n c
ủ
a c
ù
ng m
ộ
t cu
ộ
c 
đươ
ng 
đầ
u ch
ố
ng ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n qu
ố
c t
ế
.

————————————————————————————————————————


[1]


Department of State Policy Statement on Indochina, 27/09/48, trong FRUS 1948, t
ậ
p 6: The Far East and Australia, Washington 1979, trang 48 v
à 
ti
ế
p theo.



[2]


National Security Council Memorandum 68, 7/4/1950, trong FRUS 1950, T
ậ
p 1: National Security Affairs; Foreign Economic Policy, Washington 1977, trang 234-285.

Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ

￼

Dwight D. Eisenhower (1956)

Ng
ượ
c v
ớ
i T
ổ
ng th
ố
ng Truman, ng
ườ
i k
ế 
nhi
ệ
m Dwight D. Eisenhower 
đã 
c
ó 
nhi
ề
u kinh nghi
ệ
m trong qu
â
n s
ự 
v
à đố
i ngo
ạ
i khi 
ô
ng b
ướ
c v
à
o Nh
à 
Tr
ắ
ng trong th
á
ng Gi
ê
ng 1953. Trong 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n, 
ô
ng l
à 
t
ổ
ng t
ư 
l
ệ
nh c
ủ
a qu
â
n 
độ
i 
Đồ
ng Minh t
ạ
i ch
â
u 
Â
u, v
à 
sau 
đó 
l
à 
t
ổ
ng t
ư 
l
ệ
nh 
đầ
u ti
ê
n c
ủ
a NATO. Trong hai ch
ứ
c v
ụ đó
, 
“
Ike
”
, nh
ư
ng ng
ườ
i M
ỹ 
g
ọ
i vi
ê
n t
ướ
ng 
đượ
c 
ư
a th
í
ch 
đó
, 
đã 
th
ể 
hi
ệ
n t
à
i kh
é
o l
é
o trong ngo
ạ
i giao v
à đã 
ph
á
t tri
ể
n kh
ả 
n
ă
ng t
ì
m ra 
đượ
c nh
ữ
ng gi
ả
i ph
á
p th
ự
c d
ụ
ng cho c
á
c v
ấ
n 
đề 
ph
ứ
c t
ạ
p. Ng
ườ
i ngo
ạ
i tr
ưở
ng c
ủ
a 
ô
ng, John Foster Dulles, 
đã 
c
ó 
m
ộ
t th
ờ
i gian d
à
i l
à
m vi
ệ
c nh
ư 
l
à 
lu
ậ
t s
ư 
v
à 
nh
à 
ngo
ạ
i giao. Trong khi Eisenhower quy
ế
t 
đị
nh c
á
c 
đườ
ng l
ố
i ch
ủ 
tr
ươ
ng 
đố
i ngo
ạ
i 
ở 
h
ậ
u tr
ườ
ng th
ì 
Dulles l
à 
ng
ườ
i n
ó
i th
ẳ
ng th
ắ
n v
à 
r
õ 
r
à
ng. Trong c
ù
ng m
ộ
t 
độ
i ng
ũ
, v
ị 
T
ổ
ng th
ố
ng b
ả
o th
ủ
-th
ự
c t
ế 
v
à ô
ng Ngo
ạ
i tr
ưở
ng Kit
ô 
gi
á
o-
đạ
o 
đứ
c b
ổ 
sung cho nhau th
ậ
t tuy
ệ
t v
ờ
i, v
ì 
c
á
c quan 
đ
i
ể
m th
ế 
gi
ớ
i quan c
ủ
a h
ọ 
h
ầ
u nh
ư đề
u th
ố
ng nh
ấ
t v
ớ
i nhau.

C
ũ
ng nh
ư 
ng
ườ
i ti
ề
n nhi
ệ
m Truman, Eisenhower nh
ì
n cu
ộ
c Chi
ế
n tranh 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a Ph
á
p nh
ư 
l
à 
m
ộ
t xung 
độ
t gi
ữ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n qu
ố
c t
ế 
v
à 
Ph
ươ
ng T
â
y. Nh
ư
ng trong l
ú
c tranh c
ử 
n
ă
m 1952, 
ô
ng 
đứ
ng c
á
ch xa ng
ườ
i ti
ề
n nhi
ệ
m. 
Ô
ng l
ê
n 
á
n ng
ườ
i n
à
y l
à 
kh
ô
ng th
ể 
ch
ấ
m d
ứ
t cu
ộ
c chi
ế
n 
ở 
Tri
ề
u Ti
ê
n l
ẫ
n xu
ấ
t hi
ệ
n 
đủ 
m
ạ
nh m
ẽ 
tr
ướ
c Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t. Eisenhowser v
à 
Dulles ph
ê 
ph
á
n r
ằ
ng 
“
ch
í
nh s
á
ch ng
ă
n ch
ặ
n
” 
l
à 
ti
ê
u c
ự
c v
à 
ch
ỉ 
ph
ả
n 
ứ
ng l
ạ
i c
á
c di
ễ
n ti
ế
n trong 
đố
i ngo
ạ
i. 
“
Tr
ả đũ
a th
ậ
t n
ặ
ng
” 
(massive retaliation) v
à “
New Look
” 
l
à 
nh
ữ
ng t
ừ 
ng
ữ 
mang t
í
nh kh
ẩ
u hi
ệ
u m
à đứ
ng 
ở 
sau 
đó 
l
à 
m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i v
à 
an ninh m
ớ
i cho Hoa K
ỳ – 
m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch h
à
nh 
độ
ng t
í
ch c
ự
c thay v
ì 
ch
ỉ 
ph
ả
n 
ứ
ng. 
Ở 
Tri
ề
u Ti
ê
n, n
ơ
i m
à 
m
ộ
t hi
ệ
p 
đị
nh, k
ý 
k
ế
t trong th
á
ng B
ả
y 1953, t
á
i thi
ế
t l
ậ
p 
đượ
c

status quo ante

(t
ì
nh tr
ạ
ng tr
ướ
c 
đó
), th
á
i 
độ 
m
ạ
nh m
ẽ 
c
ủ
a ch
í
nh ph
ủ 
Eisenhower 
đã 
d
ẫ
n t
ớ
i th
à
nh c
ô
ng. Th
ế 
nh
ư
ng trong nh
ữ
ng cu
ộ
c kh
ủ
ng ho
ả
ng kh
á
c, v
í 
d
ụ 
nh
ư 
t
ạ
i cu
ộ
c n
ổ
i d
ậ
y 
ở 
Hungary (1956), c
ả 
Eisenhower l
ẫ
n Dulles 
đề
u kh
ô
ng s
ẵ
n s
à
ng th
ự
c h
à
nh m
ộ
t 
“đườ
ng l
ố
i 
ở 
c
ạ
nh v
ự
c th
ẳ
m h
ạ
t nh
â
n
” 
(brinkmanship) tr
ê
n th
ự
c t
ế
. C
ò
n h
ơ
n th
ế
: t
ă
ng c
ườ
ng v
ũ 
trang h
ạ
t nh
â
n v
à đồ
ng th
ờ
i gi
ả
m thi
ể
u l
ự
c l
ượ
ng qu
â
n 
độ
i th
ô
ng th
ườ
ng v
à 
ng
â
n s
á
ch c
ủ
a n
ó đã 
h
ạ
n ch
ế 
m
ạ
nh kh
ả 
n
ă
ng gi
ả
i quy
ế
t kh
ủ
ng ho
ả
ng b
ằ
ng qu
â
n s
ự
. M
ộ
t 
“
ti
ế
ng n
ổ 
l
ớ
n h
ơ
n v
ớ
i 
í
t ti
ề
n h
ơ
n
” 
(more bang for the buck) c
ũ
ng c
ó 
th
ể 
c
ó 
hi
ệ
u qu
ả 
nh
ư 
l
à 
m
ộ
t thuy
ế
t 
để đố
i ph
ó 
l
ạ
i v
ớ
i Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t hay C
ộ
ng h
ò
a Nh
â
n d
â
n Trung Hoa. Th
ế 
nh
ư
ng nh
ư 
l
à 
ph
ươ
ng 
á
n 
để 
ch
ố
ng l
ạ
i c
á
c phong tr
à
o n
ổ
i d
ậ
y 
ở 
kh
ắ
p n
ơ
i tr
ê
n th
ế 
gi
ớ
i th
ì “
New Look
” 
v
à 
chi
ế
n l
ượ
c n
ề
n t
ả
ng c
ủ
a n
ó 
kh
ô
ng th
í
ch h
ợ
p. 
Đ
i
ề
u n
à
y c
ó 
th
ể 
th
ấ
y r
õ ở 
Vi
ệ
t Nam trong cu
ố
i nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i.

S
ự 
ph
ê 
ph
á
n c
á
ch th
ứ
c ti
ế
n h
à
nh chi
ế
n tranh c
ủ
a Ph
á
p 
ở 
Vi
ệ
t Nam 
đã 
t
ă
ng l
ê
n d
ướ
i th
ờ
i ch
í
nh ph
ủ 
m
ớ
i. Eisenhower v
à 
Dulles y
ê
u c
ầ
u ph
ả
i ho
ạ
t 
độ
ng qu
â
n s
ự 
ch
ố
ng Vi
ệ
t Minh ki
ê
n quy
ế
t h
ơ
n n
ữ
a. 
Đồ
ng th
ờ
i, h
ọ 
y
ê
u c
ầ
u Paris nh
ấ
t 
đị
nh ph
ả
i trao tr
ả độ
c l
ậ
p cho ng
ườ
i Vi
ệ
t Nam sau chi
ế
n tranh. Eisenhower tin r
ằ
ng cu
ố
i c
ù
ng th
ì đó 
l
à 
kh
ả 
n
ă
ng duy nh
ấ
t 
để 
cho ng
ườ
i Vi
ệ
t v
à 
gi
ớ
i c
ô
ng ch
ú
ng th
ế 
gi
ớ
i th
ấ
y r
õ 
r
ằ
ng cu
ộ
c chi
ế
n n
à
y kh
ô
ng ph
ả
i l
à 
m
ộ
t cu
ộ
c chi
ế
n tranh v
ì 
thu
ộ
c 
đị
a, m
à 
l
à 
m
ộ
t xung 
độ
t 
ủ
y nhi
ệ
m ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n. N
ế
u nh
ư 
H
ồ 
Ch
í 
Minh v
ẫ
n ti
ế
p t
ụ
c ti
ế
n h
à
nh chi
ế
n tranh, th
ì 
Vi
ệ
t Minh kh
ô
ng c
ò
n c
ó 
th
ể 
qu
ả 
quy
ế
t r
ằ
ng h
ọ 
chi
ế
n 
đấ
u cho n
ề
n 
độ
c l
ậ
p c
ủ
a Vi
ệ
t Nam. H
ọ 
ph
ả
i t
ỏ 
th
á
i 
độ 
d
ứ
t kho
á
t v
à 
s
ẽ 
b
ị 
l
ộ
t tr
ầ
n ra nh
ư 
l
à 
tay sai c
ủ
a Moscow. 
Đ
i
ề
u n
à
y v
ề 
ph
ầ
n n
ó 
c
ó 
th
ể 
l
à
m cho c
ộ
ng 
đồ
ng qu
ố
c t
ế 
s
ẵ
n s
à
ng gi
ú
p 
đỡ 
ng
ườ
i Ph
á
p nhi
ề
u h
ơ
n n
ữ
a.

Ở 
Paris, ng
ườ
i ta ph
ả
n 
ứ
ng b
ằ
ng m
ộ
t chi
ế
n l
ượ
c n
ướ
c 
đô
i 
để đố
i ph
ó 
l
ạ
i v
ớ
i nh
ữ
ng ti
ế
ng n
ó
i gay g
ắ
t h
ơ
n t
ừ 
ph
í
a t
â
n ch
í
nh ph
ủ 
c
ủ
a Hoa K
ỳ
. V
ề 
m
ộ
t m
ặ
t, ng
ườ
i ta 
đươ
ng 
đầ
u v
ớ
i 
á
p l
ự
c c
ủ
a Hoa K
ỳ
, v
à 
l
à 
b
ằ
ng m
ộ
t c
á
ch 
đầ
y hi
ệ
u qu
ả
. T
ừ 
1950, ng
ườ
i 
Â
u 
đà
m ph
á
n v
ề 
vi
ệ
c th
à
nh l
ậ
p m
ộ
t 
“
C
ộ
ng 
đồ
ng Qu
ố
c ph
ò
ng 
Â
u ch
â
u
” 
(European Defence Community, EDC) bao g
ồ
m c
ả 
n
ướ
c C
ộ
ng h
ò
a Li
ê
n bang 
Đứ
c. Trong khi Hoa K
ỳ 
v
ì 
l
ợ
i 
í
ch an ninh T
â
y 
Â
u m
à 
mong mu
ố
n c
ó 
m
ộ
t th
ố
ng nh
ấ
t nhanh ch
ó
ng th
ì 
k
ế 
ho
ạ
ch th
à
nh l
ậ
p m
ộ
t qu
â
n 
độ
i 
Đứ
c ch
ỉ 
v
à
i n
ă
m sau khi 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n ch
ấ
m d
ứ
t 
đã 
g
â
y ra m
ộ
t cu
ộ
c tranh c
ã
i gay g
ắ
t trong n
ướ
c Ph
á
p. N
ế
u Washington mu
ố
n 
đạ
t t
ớ
i m
ụ
c ti
ê
u c
ủ
a m
ì
nh th
ì 
ph
ả
i ch
ú ý đế
n nh
ữ
ng l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a Ph
á
p, nh
ữ
ng c
á
i ch
ỉ 
ph
ù 
h
ợ
p m
ộ
t ph
ầ
n v
ớ
i nh
ữ
ng l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a M
ỹ
. V
ì 
EDC, c
ũ
ng nh
ư 
NATO, bao h
à
m m
ộ
t chi
ế
n l
ượ
c 
“
ng
ă
n ch
ặ
n 
đô
i
”
: m
ộ
t m
ặ
t, n
ó 
h
ướ
ng t
ớ
i m
ố
i 
đ
e d
ọ
a t
ừ 
Kh
ố
i Warszawa; m
ặ
t kh
á
c n
ó 
ph
ụ
c v
ụ 
cho s
ự 
ki
ể
m so
á
t n
ướ
c C
ộ
ng h
ò
a Li
ê
n bang 
Đứ
c. V
ì 
v
ậ
y m
à 
t
ừ 
g
ó
c nh
ì
n c
ủ
a Ph
á
p, ph
ầ
n 
đó
ng g
ó
p c
ủ
a n
ướ
c 
Đứ
c 
để 
b
ả
o v
ệ 
T
â
y 
Â
u kh
ô
ng 
đượ
c ph
é
p v
ượ
t qu
á 
ph
ầ
n 
đó
ng g
ó
p c
ủ
a Ph
á
p. V
à đ
i
ề
u n
à
y l
à đ
i
ề
u h
ầ
u nh
ư 
kh
ô
ng th
ể 
trong ho
à
n c
ả
nh 
đó – 
cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
m
ộ
t ph
ầ
n 
đá
ng k
ể 
c
ủ
a qu
â
n 
độ
i Ph
á
p kh
ô
ng c
ó 
m
ặ
t 
ở 
ch
â
u 
Â
u, m
à 
l
à ở 
Vi
ệ
t Nam. S
ự 
k
ế
t h
ợ
p l
ợ
i 
í
ch 
Â
u ch
â
u v
à Đô
ng Nam 
Á đã 
t
ạ
o kh
ả 
n
ă
ng cho ch
í
nh ph
ủ 
Ph
á
p ch
ị
u 
đự
ng 
đượ
c 
á
p l
ự
c c
ủ
a M
ỹ
. Cu
ộ
c Chi
ế
n tranh Vi
ệ
t Nam ph
ả
i ch
ấ
m d
ứ
t 
đã
, r
ồ
i th
ì 
ch
í
nh ph
ủ 
c
ó 
th
ể đư
a tr
ì
nh Qu
ố
c H
ộ
i ph
ê 
chu
ẩ
n EDC. Th
á
i 
độ 
g
ầ
n nh
ư 
l
à 
t
ố
ng ti
ề
n n
à
y 
đã 
gi
ớ
i h
ạ
n 
đá
ng k
ể 
c
á
c l
ự
a ch
ọ
n c
ủ
a M
ỹ đố
i v
ớ
i Paris.

Nh
ư
ng m
ặ
t kh
á
c, ch
í
nh ph
ủ 
Ph
á
p quy
ế
t 
đị
nh 
đá
p 
ứ
ng c
á
c y
ê
u c
ầ
u c
ủ
a M
ỹ 
v
ề 
m
ộ
t chi
ế
n thu
ậ
t m
ớ
i 
ở 
Vi
ệ
t Nam. Ph
ụ
c v
ụ 
cho m
ụ
c 
đí
ch n
à
y, t
ổ
ng t
ư 
l
ệ
nh 
ở Đô
ng D
ươ
ng, T
ướ
ng Henri Navarre, l
ậ
p m
ộ
t k
ế 
ho
ạ
ch. 
Ô
ng c
ó ý đị
nh t
ậ
p trung l
ự
c l
ượ
ng qu
â
n 
độ
i Ph
á
p l
ạ
i, 
để é
p bu
ộ
c Vi
ệ
t Minh v
à
o trong m
ộ
t tr
ậ
n 
đá
nh, v
à 
chuy
ể
n sang th
ế 
ti
ế
n c
ô
ng trong v
ù
ng 
đồ
ng b
ằ
ng s
ô
ng H
ồ
ng. Th
ế 
nh
ư
ng k
ế 
ho
ạ
ch n
à
y 
đã 
th
ấ
t b
ạ
i ngay t
ừ đầ
u, v
ì 
t
ướ
ng Gi
á
p v
à 
Vi
ệ
t Minh v
ề 
m
ặ
t h
ọ đã 
t
ậ
p trung qu
â
n 
độ
i c
ủ
a h
ọ ở 
bi
ê
n gi
ớ
i Vi
ệ
t-L
à
o. C
ă
n c
ứ 
ch
í
nh c
ủ
a Vi
ệ
t Minh trong v
ù
ng n
à
y l
à 
m
ộ
t ng
ô
i l
à
ng m
à 
t
ê
n c
ủ
a n
ó 
ch
ẳ
ng bao l
â
u n
ữ
a s
ẽ đầ
y tr
ê
n c
á
c t
í
t c
ủ
a b
á
o ch
í 
th
ế 
gi
ớ
i: 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ
. C
á
c cu
ộ
c t
ấ
n c
ô
ng c
ủ
a Vi
ệ
t Minh sang l
ã
nh th
ổ 
L
à
o c
ó 
nhi
ệ
m v
ụ 
l
à
m suy y
ế
u quy
ề
n l
ự
c c
ủ
a vua L
à
o h
ợ
p t
á
c v
ớ
i Ph
á
p. V
ề 
c
ơ 
b
ả
n, nh
ữ
ng cu
ộ
c t
ấ
n c
ô
ng n
à
y 
đượ
c d
ự đị
nh nh
ư 
l
à 
nh
ữ
ng ho
ạ
t 
độ
ng 
đá
nh l
ạ
c h
ướ
ng, ng
ă
n ch
ậ
n m
ộ
t 
đợ
t t
ấ
n c
ô
ng c
ủ
a ng
ườ
i Ph
á
p 
ở 
ph
í
a 
Đô
ng Vi
ệ
t Nam v
à 
l
à
m ph
â
n t
á
n l
ự
c l
ượ
ng c
ủ
a ng
ườ
i Ph
á
p. Toan t
í
nh c
ủ
a Gi
á
p th
à
nh c
ô
ng: trong th
á
ng M
ườ
i 1953, n
ướ
c Ph
á
p k
ý 
k
ế
t m
ộ
t hi
ệ
p 
ướ
c t
ươ
ng tr
ợ 
qu
â
n s
ự 
v
ớ
i V
ươ
ng qu
ố
c L
à
o thu
ộ
c trong Li
ê
n hi
ệ
p Ph
á
p, c
á
i 
đã đặ
t th
ê
m nhi
ề
u tr
á
ch nhi
ệ
m l
ê
n cho qu
â
n 
độ
i Ph
á
p. M
ộ
t th
á
ng sau 
đó
, Navarre ra l
ệ
nh t
á
i chi
ế
m c
á
c v
ù
ng bi
ê
n gi
ớ
i v
à 
xua 
đ
u
ổ
i Vi
ệ
t Minh ra kh
ỏ
i v
ù
ng T
â
y B
ắ
c Vi
ệ
t Nam. V
ị 
t
ướ
ng tuy
ê
n b
ố 
l
ạ
c quan, chi
ế
n th
ắ
ng 
đã 
ti
ế
n g
ầ
n 
đế
n t
ầ
m tay, 
“
nh
ư á
nh s
á
ng 
ở 
cu
ố
i 
đườ
ng h
ầ
m
”
.

[1]


Vi
ệ
t Minh ch
ấ
p nh
ậ
n th
á
ch th
ứ
c n
à
y. Trong khi qu
â
n 
độ
i Ph
á
p chi
ế
m 
đó
ng thung l
ũ
ng quanh 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ
, Gi
á
p 
đó
ng qu
â
n tr
ê
n nh
ữ
ng ng
ọ
n n
ú
i hi
ể
m tr
ở 
bao quanh thung l
ũ
ng 
đó
. Trong m
ộ
t th
à
nh t
í
ch v
ượ
t b
ậ
c, h
à
ng ch
ụ
c ng
à
n Vi
ệ
t Minh ch
ỉ 
v
ớ
i s
ứ
c ng
ườ
i 
đã 
mang ti
ế
p t
ế
, v
ũ 
kh
í
, 
đạ
n d
ượ
c v
à 
c
ả 
tr
ọ
ng ph
á
o qua nh
ữ
ng con 
đườ
ng m
ò
n trong r
ừ
ng 
ở 
hai b
ê
n bi
ê
n gi
ớ
i t
ớ
i 
đó
. 
Đầ
u 1954, 12.000 ng
ườ
i l
í
nh tinh nhu
ệ 
Ph
á
p b
ị 
bao v
â
y b
ở
i nh
ữ
ng l
ự
c l
ượ
ng 
đô
ng h
ơ
n v
ề 
qu
â
n s
ố 
trong m
ộ
t v
ù
ng n
ú
i 
đồ
i b
ị 
c
ô 
l
ậ
p, v
à 
vi
ệ
c ti
ế
p t
ế 
cho 
độ
i qu
â
n n
à
y ch
ỉ 
c
ò
n c
ó 
th
ể đượ
c duy tr
ì 
b
ằ
ng m
á
y bay. Tin ch
ắ
c r
ằ
ng Vi
ệ
t Minh kh
ô
ng c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng s
ử 
d
ụ
ng v
ũ 
kh
í 
h
ạ
ng n
ặ
ng trong v
ù
ng 
đồ
i n
ú
i, Navarre ph
ớ
t l
ờ 
nh
ữ
ng l
ờ
i c
ả
nh b
á
o t
ừ 
t
ì
nh b
á
o c
ủ
a 
ô
ng v
à 
quy
ế
t 
đị
nh gi
ữ Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ 
v
à é
p bu
ộ
c 
đố
i th
ủ 
b
ướ
c v
à
o m
ộ
t tr
ậ
n 
đá
nh.

Đứ
ng tr
ướ
c nh
ữ
ng g
á
nh n
ặ
ng v
ề 
qu
â
n s
ự 
v
à 
kinh t
ế
, ngay t
ừ 
m
ù
a h
è 
1953, ni
ề
m hy v
ọ
ng 
đã 
n
ẩ
y m
ầ
m trong ch
í
nh ph
ủ 
Ph
á
p, r
ằ
ng c
ó 
th
ể 
ch
ấ
m d
ứ
t cu
ộ
c chi
ế
n 
ở 
b
à
n 
đà
m ph
á
n. T
ì
nh h
ì
nh qu
ố
c t
ế 
thu
ậ
n l
ợ
i. Ng
ư
ng b
ắ
n 
ở 
Tri
ề
u Ti
ê
n 
đã 
g
ó
p ph
ầ
n l
à
m gi
ả
m c
ă
ng th
ẳ
ng nh
ấ
t 
đị
nh, v
à 
gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o X
ô 
vi
ế
t m
ớ
i, l
ê
n n
ắ
m quy
ề
n sau c
á
i ch
ế
t c
ủ
a Stalin (th
á
ng Ba 1953), th
ô
ng b
á
o r
ằ
ng h
ọ 
quan t
â
m t
ớ
i m
ộ
t gi
ả
i ph
á
p cho c
á
c xung 
độ
t 
ở 
ch
â
u 
Á
. Nh
ư
ng 
đồ
ng th
ờ
i h
ọ 
hy v
ọ
ng s
ẽ 
thuy
ế
t ph
ụ
c 
đượ
c n
ướ
c Ph
á
p kh
ô
ng tham gia v
à
o EDC, 
để 
qua 
đó 
m
à 
ng
ă
n ch
ậ
n m
ộ
t qu
â
n 
độ
i 
Đứ
c 
đượ
c th
à
nh l
ậ
p. Nh
ư
ng c
ũ
ng c
ả 
nh
ữ
ng c
â
n nh
ắ
c v
ề đố
i n
ộ
i c
ũ
ng g
ó
p ph
ầ
n l
à
m t
ă
ng t
í
nh s
ẵ
n s
à
ng b
ướ
c v
à
o 
đà
m ph
á
n c
ủ
a ch
í
nh ph
ủ 
d
ướ
i quy
ề
n Th
ủ 
t
ướ
ng Joseph Laniel: 
Đạ
i 
đ
a s
ố 
ng
ườ
i d
â
n Ph
á
p kh
ướ
c t
ừ 
cu
ộ
c chi
ế
n. Trong khi 
í
t ra l
à 
c
ò
n 37% ng
ườ
i d
â
n 
ủ
ng h
ộ 
cu
ộ
c chi
ế
n trong c
á
c th
ă
m d
ò ý 
ki
ế
n c
ủ
a n
ă
m 1947 th
ì 
t
ỷ 
l
ệ 
n
à
y 
đã 
gi
ả
m xu
ố
ng c
ò
n 8% n
ă
m 1954. 
Ở 
Paris, Ngo
ạ
i tr
ưở
ng Hoa K
ỳ 
Dulles ph
ả
n 
đố
i nh
ữ
ng cu
ộ
c th
ươ
ng l
ượ
ng n
à
y, nh
ư
ng kh
ô
ng th
à
nh c
ô
ng: v
ấ
n 
đề Đô
ng D
ươ
ng 
đượ
c 
đư
a v
à
o ch
ươ
ng tr
ì
nh ngh
ị 
s
ự 
c
ủ
a m
ộ
t h
ộ
i ngh
ị Đô
ng-T
â
y, d
ự đị
nh v
à
o th
á
ng N
ă
m 1954 
ở 
Gen
è
ve.

￼


Qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
ở Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ

Trong khi 
đó 
th
ì 
t
ì
nh h
ì
nh c
ủ
a qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
ở Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ 
ng
à
y c
à
ng tuy
ệ
t v
ọ
ng h
ơ
n. 
Để 
h
ỗ 
tr
ợ
, Eisenhower cho 
đ
i
ề
u 
độ
ng 40 chi
ế
c m
á
y bay n
é
m bom B-26 do phi c
ô
ng ng
ườ
i Ph
á
p l
á
i c
ũ
ng nh
ư 
nh
â
n vi
ê
n k
ỹ 
thu
ậ
t m
ặ
c th
ườ
ng ph
ụ
c sang Vi
ệ
t Nam. Th
ế 
nh
ư
ng s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a ng
ườ
i M
ỹ 
kh
ô
ng th
ể đả
o ng
ượ
c 
đượ
c t
ì
nh th
ế
. V
à
o ng
à
y 13 th
á
ng Ba 1954, Vi
ệ
t Minh t
ă
ng c
ườ
ng t
ấ
n c
ô
ng qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
đã đà
o h
à
o c
ố 
th
ủ 
d
ướ
i m
ặ
t 
đấ
t. Hai trong s
ố 
ba ng
ọ
n 
đồ
i m
à 
vi
ê
n ch
ỉ 
huy ng
ườ
i Ph
á
p b
ố 
tr
í 
ph
á
o binh c
ủ
a 
ô
ng 
ở 
tr
ê
n 
đó đã 
th
ấ
t th
ủ 
trong l
ú
c 
đó
. C
ả đườ
ng b
ă
ng c
ũ
ng b
ị 
ph
á 
h
ủ
y; qua 
đó
, l
ự
c l
ượ
ng n
à
y ch
ỉ 
c
ò
n c
ó 
th
ể đượ
c ti
ế
p t
ế 
b
ằ
ng d
ù
. B
ầ
u kh
ô
ng kh
í 
kh
ủ
ng ho
ả
ng b
ắ
t 
đầ
u lan r
ộ
ng ra t
ạ
i b
ộ 
t
ổ
ng ch
ỉ 
huy Ph
á
p 
ở 
S
à
i G
ò
n, 
ở 
Paris xa x
ô
i v
à ở 
Washington.

V
à
i ng
à
y sau 
đó
, T
ổ
ng tham m
ư
u tr
ưở
ng Ph
á
p Paul Ely sang Washington 
để 
h
ộ
i 
đà
m v
ớ
i gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o M
ỹ
. T
ạ
i 
đó
, s
ự 
th
ấ
t v
ọ
ng b
ị 
d
ồ
n n
é
n l
ạ
i b
ố
n n
ă
m nay c
ủ
a ph
í
a b
ê
n n
à
y v
ề 
ch
í
nh s
á
ch c
ủ
a ph
í
a b
ê
n kia 
đã đượ
c b
ộ
c l
ộ 
r
õ 
r
à
ng. Tuy Ely 
đã 
c
ả
m k
í
ch nh
ậ
n th
ê
m nhi
ề
u chi
ế
c m
á
y bay n
é
m bom h
ỗ 
tr
ợ 
n
ữ
a, nh
ư
ng 
đã 
d
ứ
t kho
á
t ch
ố
ng l
ạ
i 
ý 
mu
ố
n g
ử
i chuy
ê
n vi
ê
n 
đà
o t
ạ
o ng
ườ
i M
ỹ 
sang Vi
ệ
t Nam, 
để 
hu
ấ
n luy
ệ
n cho qu
â
n 
độ
i Vi
ệ
t Nam do ng
ườ
i Ph
á
p th
à
nh l
ậ
p. Nh
ằ
m ng
ă
n ch
ặ
n tr
ướ
c m
ộ
t s
ự 
can thi
ệ
p c
ó 
th
ể 
c
ó 
t
ừ 
qu
â
n 
độ
i Trung Qu
ố
c, Ely v
à Đô đố
c Arthur Radford, t
ổ
ng tham m
ư
u tr
ưở
ng li
ê
n qu
â
n Hoa K
ỳ 
(Joint Chiefs of Staff, JSC), c
ũ
ng b
à
n v
ề 
m
ộ
t kh
ô
ng k
í
ch c
ủ
a M
ỹ 
l
ê
n v
ù
ng 
đồ
i n
ú
i quanh 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ
. S
ế
p kh
ô
ng qu
â
n Nathan Twining th
ậ
m ch
í 
c
ò
n suy 
đ
o
á
n v
ề 
kh
ả 
n
ă
ng c
ủ
a m
ộ
t cu
ộ
c kh
ô
ng k
í
ch h
ạ
t nh
â
n: 
“
Ng
ườ
i ta c
ó 
th
ể 
d
à
nh tr
ọ
n m
ộ
t ng
à
y 
để 
b
ả
o 
đả
m r
ằ
ng qu
ả 
bom 
đượ
c n
é
m 
đú
ng ch
ỗ
. Kh
ô
ng c
ó 
ch
ố
ng c
ự
. Nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n s
ẽ 
bi
ế
n m
ấ
t, d
à
n nh
ạ
c s
ẽ 
ch
ơ
i b
à
i Marseillaise, v
à 
ng
ườ
i Ph
á
p c
ó 
th
ể 
h
à
nh qu
â
n ra kh
ỏ
i 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ – 
trong t
ì
nh tr
ạ
ng t
ố
t 
đẹ
p nh
ấ
t. V
à 
ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n s
ẽ 
n
ó
i r
ằ
ng: 
‘Ừ
, nh
ữ
ng t
ê
n 
đấ
y c
ó 
th
ể 
s
ẽ 
l
à
m 
đ
i
ề
u 
đó 
th
ê
m l
ầ
n n
ữ
a. Trong t
ươ
ng lai, ch
ú
ng ta c
ầ
n ph
ả
i th
ậ
n tr
ọ
ng h
ơ
n.'
”

[2]


Th
ế 
nh
ư
ng Radford v
à 
Twining kh
ô
ng ch
ỉ 
g
ặ
p ph
ả
i s
ự 
kh
ô
ng 
đồ
ng t
ì
nh c
ủ
a T
ổ
ng tham m
ư
u tr
ưở
ng L
ụ
c qu
â
n, T
ướ
ng mattew Ridgway, cho chi
ế
n d
ị
ch VULTURE. Eisenhower v
à 
Dulles tuy kh
ô
ng mu
ố
n ch
ấ
p nh
ậ
n m
ộ
t chi
ế
n b
ạ
i c
ủ
a Ph
á
p. Nh
ư
ng m
ộ
t cu
ộ
c kh
ô
ng k
í
ch, c
ò
n ch
ư
a n
ó
i t
ớ
i m
ộ
t qu
ả 
bom nguy
ê
n t
ử
, s
ẽ 
l
à
m t
ă
ng nguy c
ơ 
khi
ế
n Trung Qu
ố
c can thi
ệ
p. Eisenhower lo ng
ạ
i r
ằ
ng m
ộ
t di
ễ
n ti
ế
n nh
ư 
v
ậ
y s
ẽ 
d
ẫ
n t
ớ
i m
ộ
t phi
ê
n b
ả
n m
ớ
i c
ủ
a Chi
ế
n tranh Tri
ề
u Ti
ê
n. 
Để 
cho th
ế 
gi
ớ
i th
ấ
y r
õ 
s
ự 
nghi
ê
m tr
ọ
ng c
ủ
a t
ì
nh h
ì
nh, v
à
o ng
à
y 7 th
á
ng T
ư 
1954 v
ị 
T
ổ
ng th
ố
ng 
đã 
nh
ấ
n m
ạ
nh tr
ướ
c b
á
o ch
í 
t
ầ
m quan tr
ọ
ng c
ủ
a 
Đô
ng D
ươ
ng 
đố
i v
ớ
i Hoa K
ỳ
. T
ạ
i c
ơ 
h
ộ
i n
à
y, Eisenhower 
đã đư
a ra m
ộ
t c
á
i t
ê
n cho quan 
đ
i
ể
m trong ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i m
à đã đượ
c ch
ấ
p nh
ậ
n chung k
ể 
t
ừ 
1950: 
“
Cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
c
ó 
nh
ữ
ng suy ngh
ĩ 
r
ộ
ng l
ớ
n h
ơ
n m
à 
ng
ườ
i ta c
ó 
th
ể 
m
ô 
t
ả 
v
ớ
i nguy
ê
n t
ắ
c c
ủ
a 
‘
qu
â
n c
ờ 
domino ng
ã 
xu
ố
ng
’
. Khi ng
ườ
i ta d
ự
ng m
ộ
t lo
ạ
t qu
â
n c
ờ 
domino v
à đẩ
y ng
ã 
con c
ờ đầ
u ti
ê
n, th
ì 
ch
ắ
c ch
ắ
n r
ằ
ng t
ấ
t c
ả 
c
á
c qu
â
n c
ờ 
domino 
đó đề
u ng
ã 
xu
ố
ng.
”

[3]


Đ
i
ề
u m
à 
T
ổ
ng th
ố
ng v
à 
ng
ườ
i Ngo
ạ
i tr
ưở
ng c
ủ
a 
ô
ng d
ự đị
nh l
à 
m
ộ
t 
“
h
à
nh 
độ
ng h
ợ
p nh
ấ
t
” 
(United Action). M
ộ
t li
ê
n minh t
ừ 
Hoa K
ỳ
, Li
ê
n hi
ệ
p Anh, Ph
á
p, Australia, New Zealand, Th
á
i Lan, Philippines v
à 
Li
ê
n bang 
Đô
ng D
ươ
ng s
ẽ 
c
ù
ng nhau b
ả
o v
ệ 
Vi
ệ
t nam v
à 
to
à
n b
ộ Đô
ng Nam 
Á 
ch
ố
ng l
ạ
i ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n. M
ộ
t li
ê
n minh nh
ư 
v
ậ
y, theo t
í
nh to
á
n c
ủ
a Eisenhower, s
ẽ 
l
à
m t
ă
ng tinh th
ầ
n s
ẵ
n s
à
ng chi
ế
n 
đấ
u c
ủ
a Ph
á
p v
à 
lo
ạ
i tr
ừ 
m
ộ
t s
ự 
can thi
ệ
p c
ủ
a Trung Qu
ố
c. Th
ế 
nh
ư
ng nh
ữ
ng cu
ộ
c trao 
đổ
i v
ớ
i c
á
c th
à
nh vi
ê
n d
ẫ
n 
đầ
u trong Qu
ố
c H
ộ
i cho th
ấ
y r
ằ
ng c
á
c d
â
n bi
ể
u kh
ô
ng 
đồ
ng t
ì
nh v
ớ
i vi
ệ
c can thi
ệ
p b
ằ
ng qu
â
n s
ự 
c
ủ
a Hoa K
ỳ
. C
ả 
London c
ũ
ng kh
ô
ng mu
ố
n tham gia v
ề 
qu
â
n s
ự
. Churchill v
à 
B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Anthony Eden cho r
ằ
ng cu
ộ
c Chi
ế
n tranh 
Đô
ng D
ươ
ng th
ế 
n
à
o th
ì 
c
ũ
ng th
ấ
t b
ạ
i, v
à 
kh
ô
ng k
í
ch 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ 
l
à 
m
ộ
t sai l
ầ
m l
ớ
n. Churchill lo ng
ạ
i m
ộ
t ti
ế
ng th
é
t ch
ỉ 
tr
í
ch k
ị
ch ki
ệ
t s
ẽ 
vang l
ê
n trong nh
ữ
ng v
ù
ng 
đấ
t c
ò
n n
ằ
m d
ướ
i ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a v
à đặ
c bi
ệ
t l
à 
t
ừ 
ph
í
a nh
ữ
ng n
ướ
c v
ừ
a m
ớ
i 
đượ
c 
độ
c l
ậ
p nh
ư Ấ
n 
Độ
. Th
ê
m v
à
o 
đó
, 
ô
ng xem vi
ệ
c can thi
ệ
p b
ằ
ng qu
â
n s
ự 
l
à 
m
ộ
t m
ố
i nguy hi
ể
m th
ậ
t s
ự 
cho n
ề
n h
ò
a b
ì
nh th
ế 
gi
ớ
i. Ngay c
ả 
khi 
ở 
Washington ng
ườ
i ta kh
ô
ng vui v
ẻ 
v
ớ
i l
ờ
i t
ừ 
ch
ố
i c
ủ
a ng
ườ
i Anh, v
à 
c
â
u h
ỏ
i v
ề 
cu
ộ
c kh
ô
ng k
í
ch v
ẫ
n ti
ế
p t
ụ
c l
à đề 
t
à
i b
à
n lu
ậ
n, Eisenhower kh
ô
ng mu
ố
n c
ó 
m
ộ
t ho
ạ
t 
độ
ng 
đơ
n ph
ươ
ng c
ủ
a M
ỹ 
v
ì 
ni
ề
m tin c
á 
nh
â
n c
ủ
a 
ô
ng v
à 
v
ì 
th
á
i 
độ 
c
ủ
a Qu
ố
c H
ộ
i. 
Đ
i
ề
u m
à ô
ng c
ò
n 
í
t mu
ố
n h
ơ
n n
ữ
a l
à 
cho ph
é
p ti
ế
n h
à
nh m
ộ
t cu
ộ
c t
ấ
n c
ô
ng qu
â
n s
ự 
ch
ỉ 
v
ớ
i n
ướ
c Ph
á
p. M
ộ
t h
à
nh 
độ
ng nh
ư 
v
ậ
y kh
ô
ng ph
ù 
h
ợ
p v
ớ
i c
á
c l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a M
ỹ
, v
ì 
trong con m
ắ
t c
ủ
a c
ô
ng ch
ú
ng th
ế 
gi
ớ
i, n
ó 
g
ắ
n b
ó 
Hoa K
ỳ 
qu
á 
ch
ặ
t ch
ẽ 
v
ớ
i th
ế 
l
ự
c th
ự
c d
â
n n
à
y.

Qua 
đó
, s
ố 
ph
ậ
n c
ủ
a l
ự
c l
ượ
ng qu
â
n 
độ
i Ph
á
p 
ở Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ đã 
b
ị đị
nh 
đ
o
ạ
t, nh
ữ
ng ng
ườ
i m
à 
sau 55 ng
à
y b
ị 
bao v
â
y v
à 
b
ắ
n ph
á 
li
ê
n t
ụ
c 
đã đầ
u h
à
ng v
à
o ng
à
y 7 th
á
ng N
ă
m 1954. 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ 
kh
ô
ng nh
ữ
ng 
đã 
ch
ấ
m d
ứ
t ch
í
nh quy
ề
n thu
ộ
c 
đị
a Ph
á
p 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c; chi
ế
n b
ạ
i n
à
y c
ũ
ng gi
ó
ng h
ồ
i chu
ô
ng kh
ở
i 
đầ
u l
ầ
n r
ú
t qu
â
n c
ủ
a Ph
á
p ra kh
ỏ
i to
à
n 
Đô
ng D
ươ
ng.

———————————————————————————————————————–


[1]


Tr
í
ch d
ẫ
n theo George C. Herring v
à 
Richard H. Immermann, 
“
Eisenhower, Dulles and 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ
: 
‘
The Day We Didn
’
t Go To War'
”
, trong Dien Bien Phu and the Crisis of Franco-American Relations, 1954-1955. Ph
á
t h
à
nh b
ở
i Lawrence S. Kaplan, Denise Artaud v
à 
Mark R. Rubin, Wilmington/DE, 1990, trang 81-104, 
ở đâ
y l
à 
trang 82.


[2]


Tr
í
ch d
ẫ
ntheo Lloyd Gardner, Approaching Vietnam. From World War II Through 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ 
1941-1945, New York v
à 
London 1988, trang 202.



[3]


Public Papers of the Presidents, Dwight D. Eisenhower, 1954, Washington 1960, trang 381-90.

H
ộ
i ngh
ị Đô
ng D
ươ
ng 
ở 
Gen
è
ve

T
ướ
ng Gi
á
p 
đã 
ch
ọ
n th
ậ
t 
đú
ng th
ờ
i 
đ
i
ể
m cho tr
ậ
n 
đá
nh quy
ế
t 
đị
nh, v
ì 
v
à
o ng
à
y 
đầ
u h
à
ng 
ở Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ
, B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao c
ủ
a b
ố
n c
ườ
ng qu
ố
c 
đã 
t
ừ
ng t
ạ
o n
ê
n li
ê
n minh trong chi
ế
n tranh g
ặ
p nhau t
ạ
i Gen
è
ve: Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t, Ph
á
p, Li
ê
n hi
ệ
p Anh v
à 
Hoa K
ỳ
. L
ầ
n 
đầ
u ti
ê
n sau chi
ế
n th
ắ
ng c
ủ
a ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n, m
ộ
t ph
á
i 
đ
o
à
n Trung Qu
ố
c d
ướ
i quy
ề
n c
ủ
a B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Chu 
Â
n Lai ch
í
nh th
ứ
c b
ướ
c l
ê
n ch
í
nh tr
ườ
ng qu
ố
c t
ế
. B
ê
n c
ạ
nh 
đó 
c
ũ
ng c
ó 
hai ph
á
i 
đ
o
à
n Vi
ệ
t Nam tham d
ự 
H
ộ
i ngh
ị Đô
ng D
ươ
ng 
ở 
Gen
è
ve (t
ừ 
8 th
á
ng N
ă
m cho t
ớ
i 21 th
á
ng B
ả
y 1954): m
ộ
t ph
á
i 
đ
o
à
n c
ủ
a ch
í
nh quy
ề
n B
ả
o 
Đạ
i c
ũ
ng nh
ư đạ
i di
ệ
n c
ủ
a Vi
ệ
t Minh cho n
ướ
c Vi
ệ
t Nam D
â
n ch
ủ 
C
ộ
ng h
ò
a do Th
ủ 
t
ướ
ng Ph
ạ
m V
ă
n 
Đồ
ng d
ẫ
n 
đầ
u. Ng
ườ
i M
ỹ 
ch
ỉ 
tham d
ự 
nh
ư 
l
à 
quan s
á
t vi
ê
n, v
à 
Dulles ch
ẳ
ng bao l
â
u sau c
ũ
ng 
đã 
r
ờ
i b
ỏ 
h
ộ
i ngh
ị
. T
ừ 
nh
ữ
ng c
â
n nh
ắ
c v
ề 
m
ặ
t nguy
ê
n t
á
c m
à ô
ng t
ừ 
ch
ố
i h
ộ
i ngh
ị 
n
à
y c
ũ
ng nh
ư 
c
á
c 
đà
m ph
á
n tr
ự
c ti
ế
p v
ớ
i 
“
ng
ườ
i Trung Qu
ố
c 
Đỏ”
. Ch
ỉ 
m
ộ
t tai n
ạ
n 
ô 
t
ô 
l
à 
c
ó 
th
ể 
khi
ế
n cho 
ô
ng ti
ế
p x
ú
c v
ớ
i Chu 
Â
n Lai, Dulles tuy
ê
n b
ố 
tr
ướ
c b
á
o gi
ớ
i.

￼


H
ộ
i ngh
ị Đô
ng D
ươ
ng 
ở 
Gen
è
ve, 1954

Tr
ê
n chi
ế
n tr
ườ
ng, Vi
ệ
t Minh l
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i chi
ế
n th
ắ
ng kh
ô
ng tranh c
ã
i. Nh
ư
ng 
ở 
Gen
è
ve xa x
ô
i, h
ọ 
l
ạ
i tr
ở 
th
à
nh nh
ữ
ng con c
ờ 
c
ủ
a m
ộ
t tr
ò 
ch
ơ
i quy
ề
n l
ự
c qu
ố
c t
ế
. C
á
c k
ế
t qu
ả 
c
ủ
a h
ộ
i ngh
ị 
ho
à
n to
à
n kh
ô
ng ph
ả
n 
á
nh th
ự
c t
ế 
qu
â
n s
ự 
v
à 
ch
í
nh tr
ị ở 
Vi
ệ
t Nam, m
à 
ch
ỉ 
ph
ả
n 
á
nh l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a c
á
c n
ướ
c l
ớ
n, nh
ữ
ng n
ướ
c m
à 
m
ộ
t ph
ầ
n ch
ỉ 
c
ó 
li
ê
n quan r
ấ
t 
í
t t
ớ
i Vi
ệ
t Nam. 
Đố
i v
ớ
i Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t, 
Đô
ng Nam 
Á 
cho t
ớ
i gi
ữ
a nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i ch
ỉ 
l
à 
m
ộ
t khu v
ự
c 
í
t quan tr
ọ
ng. V
ì 
v
ậ
y m
à 
gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o X
ô 
vi
ế
t m
ớ
i ch
ỉ 
nh
ì
n xung 
độ
t 
Đô
ng D
ươ
ng nh
ư 
l
à 
m
ộ
t kh
ả 
n
ă
ng 
để 
t
á
i 
đố
i tho
ạ
i v
ớ
i Ph
ươ
ng T
â
y sau khi n
ề
n 
độ
c t
à
i Stalin ch
ấ
m d
ứ
t. Khrushchev, Bulganin, Malenkov v
à 
Molotov mu
ố
n ng
ă
n chận EDC. Ch
ấ
m d
ứ
t cu
ộ
c chi
ế
n s
ẽ 
mang l
ạ
i cho n
ướ
c Ph
á
p kh
ả 
n
ă
ng 
đá
p 
ứ
ng c
á
c nhi
ệ
m v
ụ 
c
ủ
a m
ì
nh nh
ư 
l
à 
th
à
nh vi
ê
n c
ủ
a NATO. 
Đ
i
ề
u n
à
y v
ề 
ph
ầ
n n
ó 
s
ẽ 
l
à
m t
ă
ng s
ự 
ph
ả
n kh
á
ng 
ở 
Ph
á
p ch
ố
ng l
ạ
i EDC v
à 
cu
ộ
c t
á
i v
ũ 
trang cho Li
ê
n bang 
Đứ
c, v
à 
cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
s
ẽ  
khi
ế
n cho d
ự á
n n
à
y th
ấ
t b
ạ
i. 
Ý 
mu
ố
n n
à
y 
đượ
c th
ỏ
a m
ã
n, nh
ư
ng kh
ô
ng c
ầ
n c
ó 
s
ự 
can thi
ệ
p t
ừ 
Moscow: trong th
á
ng T
á
m 1954, Qu
ố
c H
ộ
i Ph
á
p qu
ả 
th
ậ
t 
đã 
t
ừ 
ch
ố
i ph
ê 
chu
ẩ
n hi
ệ
p 
đị
nh EDC. Vi
ệ
c m
à 
n
ướ
c C
ộ
ng h
ò
a Li
ê
n bang 
Đứ
c m
ặ
c d
ù 
v
ậ
y v
ẫ
n b
ắ
t 
đầ
u x
â
y d
ự
ng m
ộ
t qu
â
n 
độ
i trong n
ă
m ti
ế
p theo sau 
đó 
c
ó 
li
ê
n quan t
ớ
i 
ý 
mu
ố
n nh
ấ
t 
đị
nh t
á
i v
ũ 
trang cho Li
ê
n bang 
Đứ
c c
ủ
a M
ỹ
. Vi
ệ
c Bonn s
ẵ
n s
à
ng t
í
ch h
ợ
p to
à
n b
ộ 
qu
â
n 
độ
i Li
ê
n bang 
Đứ
c v
à
o trong NATO v
ề 
ph
ầ
n n
ó 
l
ạ
i g
ó
p ph
ầ
n l
à
m gi
ả
m nghi ng
ạ
i c
ủ
a Ph
á
p v
ề 
m
ộ
t qu
â
n 
độ
i 
Đứ
c.

V
ề 
c
ơ 
b
ả
n th
ì đó 
l
à 
gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o Trung Qu
ố
c, nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đã 
th
ú
c 
é
p Vi
ệ
t Minh ti
ế
n t
ớ
i nhi
ề
u nh
ượ
ng b
ộ đá
ng k
ể
. Mao v
à 
Chu 
Â
n Lai c
ó 
m
ộ
t m
ố
i quan t
â
m v
ượ
t l
ê
n tr
ê
n h
ế
t th
ả
y: h
ọ 
mu
ố
n ng
ă
n chặn b
ấ
t c
ứ 
m
ộ
t h
ì
nh th
ứ
c ho
ạ
t 
độ
ng n
à
o c
ủ
a Hoa K
ỳ ở 
Vi
ệ
t Nam. Cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
sau nh
ữ
ng n
ă
m d
à
i c
ủ
a chi
ế
n tranh, Trung Qu
ố
c kh
ô
ng c
ầ
n g
ì 
c
ấ
p thi
ế
t h
ơ
n l
à 
m
ộ
t giai 
đ
o
ạ
n 
ổ
n 
đị
nh, 
đố
i n
ộ
i v
à đố
i ngo
ạ
i. Ngo
à
i ra, gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o Trung Qu
ố
c c
ó 
c
ả
m gi
á
c b
ị đ
e d
ọ
a b
ở
i ng
ườ
i Trung Hoa Qu
ố
c gia 
ở Đà
i Loan m
à 
tuy
ê
n truy
ề
n c
ủ
a h
ọ 
l
ớ
n ti
ế
ng y
ê
u c
ầ
u t
á
i chi
ế
m l
ạ
i 
đấ
t li
ề
n. V
ì 
v
ậ
y, Chu kh
ô
ng nh
ữ
ng 
ủ
ng h
ộ 
chia c
ắ
t Vi
ệ
t Nam m
à 
c
ò
n 
ủ
ng h
ộ 
vi
ệ
c c
ấ
m qu
â
n 
độ
i n
ướ
c ngo
à
i 
đó
ng qu
â
n. Do 
đó 
m
à 
mi
ề
n B
ắ
c c
ộ
ng s
ả
n tho
á
t 
đượ
c m
ộ
t s
ự 
can thi
ệ
p t
ừ 
n
ướ
c ngo
à
i, v
à 
qu
â
n 
độ
i M
ỹ 
c
ũ
ng kh
ô
ng th
ể đó
ng qu
â
n 
ở 
mi
ề
n Nam.

Hoa K
ỳ đã đế
n Gen
è
ve v
ớ
i nhi
ề
u b
ả
o l
ư
u v
à 
nghi ng
ạ
i l
ớ
n, v
à 
th
ậ
t ra th
ì đ
i
ề
u m
à 
Dulles th
í
ch nh
ấ
t l
à 
vi
ệ
c h
ộ
i ngh
ị 
n
à
y th
ấ
t b
ạ
i. Trong khi c
á
c cu
ộ
c 
đà
m ph
á
n k
é
o d
à
i v
à 
c
ó 
nguy c
ơ 
b
ướ
c v
à
o ng
õ 
c
ụ
t trong th
á
ng S
á
u, Eisenhower v
à 
Dulles th
ậ
m ch
í 
c
ò
n quay tr
ở 
l
ạ
i v
ớ
i nh
ữ
ng suy ngh
ĩ 
c
ủ
a h
ọ 
v
ề 
m
ộ
t 
“
h
à
nh 
độ
ng h
ợ
p nh
ấ
t
”
. H
ộ
i 
đồ
ng c
á
c Tham m
ư
u tr
ưở
ng so
ạ
n th
ả
o c
á
c k
ế 
ho
ạ
ch chi ti
ế
t 
để đó
ng qu
â
n 
ở 
Vi
ệ
t Nam, n
ế
u nh
ư 
Trung Qu
ố
c can thi
ệ
p v
ề 
m
ặ
t qu
â
n s
ự 
trong th
ờ
i gian c
ủ
a c
á
c cu
ộ
c 
đà
m ph
á
n hay Vi
ệ
t Minh ti
ế
p t
ụ
c c
ó 
th
ê
m nhi
ề
u th
à
nh c
ô
ng. Ngay c
ả 
m
ộ
t ngh
ị 
quy
ế
t c
ủ
a Qu
ố
c H
ộ
i c
ũ
ng 
đượ
c chu
ẩ
n b
ị 
s
ẵ
n, giao quy
ề
n cho T
ổ
ng th
ố
ng g
ở
i qu
â
n 
độ
i sang 
Đô
ng D
ươ
ng. Th
ế 
nh
ư
ng 
đâ
y l
à 
nh
ữ
ng k
ế 
ho
ạ
ch cho tr
ườ
ng h
ợ
p kh
ẩ
n c
ấ
p, nh
ữ
ng c
á
i th
ế 
n
à
o 
đ
i ch
ă
ng n
ữ
a c
ũ
ng 
đã 
tr
ở 
n
ê
n v
ô 
gi
á 
tr
ị 
sau m
ộ
t cu
ộ
c kh
ủ
ng ho
ả
ng ch
í
nh ph
ủ ở 
Paris. V
à
o ng
à
y 12 th
á
ng S
á
u, ch
í
nh ph
ủ 
Laniel s
ụ
p 
đổ
, v
à 
ng
ườ
i s
ế
p ch
í
nh ph
ủ 
m
ớ
i c
ủ
a Ph
á
p, Pierre Mend
è
s-France n
ó
i r
ằ
ng vi
ệ
c 
ô
ng ti
ế
p t
ụ
c 
đả
m nhi
ệ
m ch
ứ
c v
ụ 
ph
ụ 
thu
ộ
c v
à
o m
ộ
t gi
ả
i ph
á
p ngo
ạ
i giao nhanh ch
ó
ng cho xung 
độ
t 
Đô
ng D
ươ
ng. Ng
ượ
c v
ớ
i Laniel, Mend
è
s-France c
ở
i m
ở 
v
ớ
i m
ộ
t gi
ả
i ph
á
p chia c
ắ
t Vi
ệ
t Nam. 
Đ
i
ề
u n
à
y bu
ộ
c ch
í
nh quy
ề
n Eisenhower ph
ả
i 
đị
nh h
ướ
ng m
ớ
i ch
í
nh s
á
ch c
ủ
a h
ọ
. 
Ở 
Washington, ng
ườ
i ta nh
ậ
n ra r
ằ
ng c
á
c b
ê
n c
ủ
a h
ộ
i ngh
ị 
s
ẽ 
h
ợ
p th
ứ
c h
ó
a y
ê
u c
ầ
u c
ủ
a VNDCCH, 
í
t nh
ấ
t l
à 
cho mi
ề
n B
ắ
c c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c. B
â
y gi
ờ 
v
ấ
n 
đề 
l
à 
gi
ớ
i h
ạ
n thi
ệ
t h
ạ
i. Trong li
ê
n k
ế
t v
ớ
i ch
í
nh ph
ủ 
Anh, Dulles so
ạ
n th
ả
o m
ộ
t ch
ươ
ng tr
ì
nh b
ả
y 
đ
i
ể
m c
ó 
nhi
ệ
m v
ụ 
ph
ụ
c v
ụ 
cho Mend
è
s-France nh
ư 
l
à 
c
ơ 
s
ở 
cho c
á
c cu
ộ
c trao 
đổ
i ti
ế
p theo. N
ó 
c
ó 
m
ụ
c 
đí
ch c
ô 
l
ậ
p Vi
ệ
t Minh 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c, v
à 
trao tr
ả độ
c l
ậ
p to
à
n ph
ầ
n cho Campuchia, L
à
o v
à 
mi
ề
n Nam Vi
ệ
t Nam. Qua 
đó
, ch
í
nh quy
ề
n Eisenhower b
â
y gi
ờ 
theo 
đ
u
ổ
i m
ộ
t chi
ế
n l
ượ
c n
ướ
c 
đô
i. M
ộ
t m
ặ
t, vi
ệ
c phi thu
ộ
c 
đị
a h
ó
a 
– 
Ph
á
p r
ú
t qu
â
n v
ĩ
nh vi
ễ
n ra kh
ỏ
i 
Đô
ng D
ươ
ng v
à 
trao tr
ả độ
c l
ậ
p cho Campuchia, L
à
o v
à 
Vi
ệ
t Nam 
– 
ph
ả
i 
đượ
c b
ả
o 
đả
m qua hi
ệ
p 
đị
nh. M
ặ
t kh
á
c, b
â
y gi
ờ 
Hoa K
ỳ 
s
ẽ 
h
ỗ 
tr
ợ 
cho an ninh trong v
ù
ng.

V
à 
th
ậ
t s
ự 
l
à 
ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ đã 
c
ó 
th
ể đạ
t 
đượ
c h
ầ
u h
ế
t c
á
c y
ê
u c
ầ
u c
ủ
a h
ọ
: v
à
o ng
à
y 20 th
á
ng B
ả
y 1954, VNDCCH v
à 
Ph
á
p k
ý 
k
ế
t m
ộ
t hi
ệ
p 
đị
nh ng
ư
ng b
ắ
n. Hi
ệ
p 
đị
nh n
à
y quy 
đị
nh m
ộ
t cu
ộ
c t
á
i ph
ố
i tr
í 
c
á
c qu
â
n 
độ
i l
à đố
i th
ủ 
c
ủ
a nhau. Vi
ệ
t Minh ph
ả
i r
ú
t v
ề 
ph
ầ
n 
đấ
t n
ằ
m 
ở 
ph
í
a b
ắ
c c
ủ
a v
ĩ 
tuy
ế
n 17, trong khi qu
â
n 
độ
i Ph
á
p s
ẽ 
r
ờ
i B
ắ
c K
ỳ
. M
ỗ
i b
ê
n s
ẽ 
qu
ả
n l
ý 
ph
ầ
n 
đấ
t c
ủ
a h
ọ 
cho t
ớ
i khi c
ó đầ
u phi
ế
u ph
ổ 
th
ô
ng, v
à 
ph
ả
i t
ô
n tr
ọ
ng v
ĩ 
tuy
ế
n 17 nh
ư 
l
à 
v
ù
ng phi qu
â
n s
ự
. C
ả 
hai b
ê
n b
ị 
c
ấ
m kh
ô
ng 
đượ
c m
ở 
r
ộ
ng ti
ề
m n
ă
ng qu
â
n s
ự 
c
ủ
a h
ọ 
hay tham gia v
à
o trong m
ộ
t li
ê
n minh qu
â
n s
ự
. M
ộ
t 
ủ
y ban ki
ể
m so
á
t qu
ố
c t
ế 
bao g
ồ
m 
đạ
i di
ệ
n c
ủ
a kh
ố
i 
Đô
ng 
Â
u (Ba Lan), c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y (Canada) v
à 
c
ủ
a n
ướ
c 
Ấ
n 
Độ 
trung l
ậ
p c
ó 
nhi
ệ
m v
ụ 
gi
á
m s
á
t c
á
c 
đ
i
ề
u ki
ệ
n ng
ư
ng b
ắ
n. Ngo
à
i ra, Vi
ệ
t Minh ph
ả
i r
ú
t lui ra kh
ỏ
i L
à
o; 
đồ
ng minh c
ủ
a h
ọ
, Pathet L
à
o, nh
ậ
n 
đượ
c m
ộ
t v
ù
ng 
đấ
t nh
ỏ để 
l
à
m c
ă
n c
ứ
. B
ê
n c
ạ
nh hi
ệ
p 
đị
nh ng
ư
ng b
ắ
n, t
ấ
t c
ả 
c
á
c b
ê
n, ngo
ạ
i tr
ừ 
Hoa K
ỳ 
v
à đạ
i di
ệ
n c
ủ
a ch
í
nh ph
ủ 
B
ả
o 
Đạ
i, 
đã 
k
ý 
k
ế
t m
ộ
t tuy
ê
n b
ố 
chung. Trong 
đó
, h
ọ 
x
á
c nh
ậ
n c
á
c th
ỏ
a thu
ậ
n v
ề 
qu
â
n s
ự
, b
ả
o 
đả
m r
ằ
ng v
ĩ 
tuy
ế
n 17 kh
ô
ng ph
ả
i l
à 
m
ộ
t bi
ê
n gi
ớ
i theo lu
ậ
t ph
á
t qu
ố
c t
ế
, v
à 
s
ẽ 
c
ó đầ
u phi
ế
u ph
ổ 
th
ô
ng, t
ự 
do v
à 
k
í
n trong th
á
ng B
ả
y 1956 d
ướ
i s
ự 
gi
á
m s
á
t c
ủ
a 
Ủ
y ban Ki
ể
m so
á
t Qu
ố
c t
ế
. Trong m
ộ
t bi
ê
n b
ả
n ri
ê
ng, H
ò
a K
ỳ 
tuy
ê
n b
ố 
s
ẽ 
kh
ô
ng l
à
m thay 
đổ
i c
á
c ngh
ị 
quy
ế
t Gen
è
ve, c
ả 
qua 
đ
e d
ọ
a l
ẫ
n b
ằ
ng c
á
ch s
ử 
d
ụ
ng b
ạ
o l
ự
c v
ũ 
trang.

Ch
ỉ 
d
ướ
i 
á
p l
ự
c th
ậ
t l
ớ
n c
ủ
a Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t v
à đặ
c bi
ệ
t l
à 
c
ủ
a gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o Trung Qu
ố
c, Vi
ệ
t Minh m
ớ
i ch
ấ
p thu
ậ
n v
ớ
i c
á
c y
ê
u c
ầ
u c
ủ
a M
ỹ
. Cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
b
ê
n c
ạ
nh to
à
n b
ộ 
mi
ề
n B
ắ
c Vi
ệ
t Nam ngo
ạ
i tr
ừ 
H
à 
N
ộ
i, h
ọ đã 
ki
ể
m so
á
t kho
ả
ng hai ph
ầ
n ba c
ủ
a mi
ề
n Nam c
ũ
ng nh
ư
, c
ù
ng v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n L
à
o, nhi
ề
u ph
ầ
n 
đá
ng k
ể 
c
ủ
a L
à
o. T
ừ 
nh
ữ
ng y
ê
u c
ầ
u v
à
o l
ú
c ban 
đầ
u, h
ọ 
nhi
ề
u l
ắ
m l
à 
ch
ỉ 
c
ó 
th
ể 
c
ứ
u v
ớ
t 
đượ
c nh
ữ
ng g
ì 
c
ò
n s
ó
t l
ạ
i. M
ố
i quan t
â
m ch
í
nh c
ủ
a Vi
ệ
t Minh l
à 
n
ề
n 
độ
c l
ậ
p d
â
n t
ộ
c cho Vi
ệ
t Nam, L
à
o v
à 
Campuchia. H
ọ đã 
kh
ô
ng 
đạ
t 
đượ
c 
đ
i
ề
u 
đó
: v
à
o ng
à
y 4 th
á
ng S
á
u, n
ướ
c Ph
á
p 
đã 
h
ứ
a trao tr
ả 
ch
ủ 
quy
ề
n Vi
ệ
t Nam trong v
ò
ng hai n
ă
m cho ch
í
nh quy
ề
n B
ả
o 
Đạ
i, v
à 
quy
ế
t 
đị
nh chia c
ắ
t n
à
y 
đã để 
l
ạ
i hai ch
í
nh ph
ủ  – 
VNDCCH 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c v
à 
nh
à 
n
ướ
c B
ả
o 
Đạ
i c
ủ
a Vi
ệ
t Nam 
ở 
mi
ề
n Nam. Y
ê
u c
ầ
u duy nh
ấ
t m
à 
VNDCCH 
đạ
t 
đượ
c l
à 
s
ự 
b
ả
o 
đả
m, r
ằ
ng cu
ộ
c 
đấ
u tranh gi
à
nh quy
ề
n l
ự
c 
ở 
Vi
ệ
t Nam kh
ô
ng c
ò
n 
đượ
c ti
ế
n h
à
nh b
ằ
ng ph
ươ
ng ti
ệ
n qu
â
n s
ự 
n
ữ
a, m
à 
l
à 
tr
ê
n b
ì
nh di
ệ
n ch
í
nh tr
ị
. Vi
ệ
t Minh l
ạ
c quan tin t
ưở
ng r
ằ
ng h
ọ 
s
ẽ 
chi
ế
n th
ắ
ng tr
ê
n to
à
n Vi
ệ
t Nam trong c
á
c cu
ộ
c b
ầ
u c
ử đượ
c d
ự đị
nh t
ổ 
ch
ứ
c.


T
ấ
t c
ả 
c
á
c b
ê
n tham gia 
đề
u bi
ế
t r
õ 
r
ằ
ng nh
ữ
ng quy
ế
t 
đị
nh 
ở 
Gen
è
ve ch
ỉ 
th
ể 
hi
ệ
n m
ộ
t cu
ộ
c ng
ư
ng b
ắ
n ch
ứ 
kh
ô
ng ch
ấ
m d
ứ
t xung 
độ
t. Trong di
ễ
n ti
ế
n c
ủ
a h
ộ
i ngh
ị
, Eisenhower v
à 
Dulles 
đư
a ra m
ộ
t quy
ế
t 
đị
nh m
à 
tr
ê
n th
ự
c t
ế 
s
ẽ 
g
ắ
n k
ế
t ch
ặ
t ch
ẽ 
Hoa K
ỳ 
v
ớ
i s
ố 
ph
ậ
n c
ủ
a Nam Vi
ệ
t Nam nhi
ề
u n
ă
m tr
ờ
i: h
ọ 
b
ướ
c v
à
o v
ị 
tr
í 
c
ủ
a n
ướ
c Ph
á
p v
à 
quy
ế
t 
đị
nh 
đả
m nhi
ệ
m an ninh cho Nam Vi
ệ
t Nam, L
à
o v
à 
Campuchia. 
Đ
i
ề
u n
à
y 
đồ
ng ngh
ĩ
a v
ớ
i m
ộ
t b
ướ
c ngo
ặ
c quy
ế
t 
đị
nh trong ch
í
nh s
á
ch 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a M
ỹ
. T
ừ 
1946 cho t
ớ
i 1950, ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ đã 
t
ỏ 
th
á
i 
độ 
trung l
ậ
p r
ộ
ng l
ượ
ng 
đố
i v
ớ
i ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p. T
ừ 
th
á
ng Ba 1950, h
ọ 
t
à
i tr
ợ 
cho cu
ộ
c chi
ế
n tranh c
ủ
a Ph
á
p, v
à 
d
ướ
i th
ờ
i Eisenhower, s
ự 
tr
ợ 
gi
ú
p n
à
y th
ê
m m
ộ
t l
ầ
n n
ữ
a 
đã đượ
c t
ă
ng l
ê
n r
ấ
t nhi
ề
u. Th
ế 
nh
ư
ng Hoa K
ỳ 
lu
ô
n lu
ô
n t
ừ 
ch
ố
i can thi
ệ
p tr
ự
c ti
ế
p v
à
o 
Đô
ng D
ươ
ng. Cu
ộ
c kh
ủ
ng ho
ả
ng quanh 
Đ
i
ệ
n Bi
ê
n Ph
ủ 
v
à 
vi
ệ
c Eisenhower kh
ô
ng ch
ấ
p thu
ậ
n chi
ế
n d
ị
ch VULTURE 
đã 
x
á
c nh
ậ
n 
đ
i
ề
u n
à
y th
ê
m m
ộ
t l
ầ
n n
ữ
a. Nh
ư
ng b
â
y gi
ờ 
th
ì 
Hoa K
ỳ 
g
ắ
n k
ế
t c
á
c l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a h
ọ 
v
ớ
i m
ộ
t 
đấ
t n
ướ
c ph
ầ
n l
ớ
n b
ị đị
ch th
ủ 
ki
ể
m so
á
t. L
ầ
n ti
ế
p nh
ậ
n tr
á
ch nhi
ệ
m v
ề 
an ninh l
à đ
i
ề
u ki
ệ
n c
ầ
n thi
ế
t 
để 
Hoa K
ỳ 
tham chi
ế
n 
ở 
Vi
ệ
t Nam.

II. M
Ộ
T 
ĐẤ
T N
ƯỚ
C B
Ị 
CHIA C
Ắ
T (1954-1960)

Bi
ế
n 
đổ
i l
ớ
n trong n
ướ
c Vi
ệ
t Nam D
â
n ch
ủ 
C
ộ
ng h
ò
a

Trong Chi
ế
n tranh 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a Ph
á
p, mi
ề
n B
ắ
c Vi
ệ
t Nam ph
ả
i ch
ị
u 
đự
ng nhi
ề
u t
à
n ph
á 
nh
ấ
t qua c
á
c tr
ậ
n chi
ế
n. Nhi
ề
u con 
đườ
ng kh
ô
ng c
ò
n c
ó 
th
ể đ
i l
ạ
i 
đượ
c n
ữ
a, v
ô 
s
ố 
k
ê
nh 
đà
o v
à đê đậ
p b
ị 
h
ư 
h
ạ
i. Sau khi b
ị 
ng
ườ
i Nh
ậ
t b
ó
c l
ộ
t trong 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n, n
ề
n kinh t
ế ở 
mi
ề
n B
ắ
c ti
ế
p t
ụ
c suy t
à
n trong 
đầ
u nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i. N
ế
u Vi
ệ
t Minh kh
ô
ng mu
ố
n 
đá
nh m
ấ
t s
ự 
c
ô
ng nh
ậ
n r
ộ
ng kh
ắ
p c
ủ
a h
ọ 
trong ng
ườ
i d
â
n th
ì 
h
ọ 
ph
ả
i c
ố 
g
ắ
ng 
đả
o ng
ượ
c s
ự 
ph
á
t tri
ể
n n
à
y. Nh
ữ
ng 
ý 
t
ưở
ng mang t
í
nh 
ý 
th
ứ
c h
ệ 
v
ề 
m
ộ
t x
ã 
h
ộ
i x
ã 
h
ộ
i ch
ủ 
ngh
ĩ
a v
à 
nh
ữ
ng 
đ
i
ề
u c
ầ
n thi
ế
t v
ề 
kinh t
ế 
g
ặ
p nhau t
ạ
i m
ộ
t 
đ
i
ể
m c
ơ 
b
ả
n: ph
â
n chia 
đấ
t 
đ
ai.

￼


Cu
ộ
c c
ả
i c
á
ch ru
ộ
ng 
đấ
t 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c

Ngay t
ừ 
th
á
ng M
ườ
i M
ộ
t 1945, Vi
ệ
t Minh 
đã 
t
ị
ch thu 
đấ
t 
đ
ai c
ủ
a 
đị
a ch
ủ 
Ph
á
p v
à 
ph
â
n chia cho c
á
c ti
ể
u n
ô
ng. Sau khi ki
ể
m so
á
t h
ầ
u nh
ư 
to
à
n b
ộ 
mi
ề
n B
ắ
c 
đấ
t n
ướ
c v
à 
t
ă
ng c
ườ
ng 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a h
ọ ở 
mi
ề
n Nam, nhi
ề
u v
ụ 
t
ị
ch thu 
đã 
di
ễ
n ra ti
ế
p theo sau 
đó 
t
ừ 
1949 cho t
ớ
i 1951, 
đặ
c bi
ệ
t l
à 
trong nh
ữ
ng v
ù
ng 
đấ
t chi
ế
m gi
ữ đượ
c 
ở 
Nam K
ỳ
. Hai n
ă
m sau, 1953, Vi
ệ
t Minh t
ă
ng c
ườ
ng ti
ế
n h
à
nh t
ị
ch thu 
đấ
t. Trong l
ú
c 
đó
, c
ả 
nh
ữ
ng ch
ủ đấ
t 
đã 
h
ợ
p t
á
c v
ớ
i Vi
ệ
t Minh hay gi
ú
p 
đỡ 
cho h
ọ 
c
ũ
ng thu
ộ
c v
à
o trong s
ố 
c
á
c n
ạ
n nh
â
n. Nhi
ề
u ng
ườ
i b
ị 
b
ắ
t, th
ậ
m ch
í 
b
ị 
h
à
nh quy
ế
t. Sau quy
ế
t 
đị
nh chia c
ắ
t v
à 
t
á
i ph
ố
i tr
í 
c
ủ
a H
ộ
i ngh
ị 
Gen
è
ve, cu
ộ
c c
ả
i c
á
ch ru
ộ
ng 
đấ
t 
đượ
c 
đẩ
y m
ạ
nh. Trong hai n
ă
m 1955 v
à 
1956, ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n t
ị
ch thu s
ở 
h
ữ
u c
ủ
a h
ầ
u h
ế
t c
á
c 
đị
a ch
ủ 
c
ò
n l
ạ
i 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c. Nh
ữ
ng ng
ườ
i s
ở 
h
ữ
u 
đấ
t 
đ
ai b
ị 
khai tr
ừ 
ra kh
ỏ
i Vi
ệ
t Minh, kh
ô
ng c
ò
n c
ó ả
nh h
ưở
ng v
ề 
ch
í
nh tr
ị 
v
à 
b
ị 
c
ô 
l
ậ
p trong x
ã 
h
ộ
i. Trong nhi
ề
u v
ù
ng r
ộ
ng l
ớ
n 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c Vi
ệ
t Nam 
đã 
x
ả
y ra nh
ữ
ng v
ụ đà
n 
á
p th
ậ
t s
ự 
v
à 
nhi
ề
u v
ụ 
h
à
nh quy
ế
t. C
ó 
cho t
ớ
i m
ườ
i l
ă
m ng
à
n ng
ườ
i l
à 
n
ạ
n nh
â
n c
ủ
a chi
ế
n d
ị
ch n
à
y, hai m
ươ
i ng
à
n ng
ườ
i n
ữ
a b
ị 
b
ắ
t giam hay b
ị đẩ
y v
à
o trong tr
ạ
i c
ả
i t
ạ
o. L
à
n s
ó
ng kh
ủ
ng b
ố 
kh
ô
ng 
đượ
c 
đ
i
ề
u khi
ể
n t
ừ 
trung t
â
m, m
à 
b
ắ
t 
đầ
u t
ừ 
s
ự 
c
ộ
ng t
á
c c
ủ
a c
á
c c
á
c b
ộ 
hung h
ã
n, th
ườ
ng xa l
ạ 
v
ớ
i 
đị
a ph
ươ
ng, v
ớ
i c
á
c t
ầ
ng l
ớ
p n
ô
ng d
â
n ngh
è
o. Nh
ữ
ng ng
ườ
i n
à
y l
ợ
i d
ụ
ng cu
ộ
c c
ả
i c
á
ch ru
ộ
ng 
đấ
t 
để 
v
ĩ
nh vi
ễ
n ti
ệ
t tr
ừ 
nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đị
a ch
ủ 
b
ị 
c
ă
m gh
é
t v
à 
c
á
c ph
ú 
n
ô
ng. Cu
ộ
c 
đà
n 
á
p 
đượ
c ch
ấ
m d
ứ
t d
ướ
i 
á
p l
ự
c c
ủ
a gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o trong m
ù
a thu 1956. Th
ấ
t tho
á
t v
ề 
kinh t
ế 
r
ấ
t nhi
ề
u, v
à 
t
ổ
n h
ạ
i v
ề 
m
ặ
t 
đố
i ngo
ạ
i r
ấ
t l
ớ
n. Trong con m
ắ
t c
ủ
a th
ế 
gi
ớ
i, cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
ch
ế độ 
n
à
y c
ũ
ng 
đã 
cho th
ấ
y b
ả
n ch
ấ
t th
ự
c s
ự 
c
ủ
a n
ó
. Trong m
ộ
t h
à
nh 
độ
ng h
ế
t s
ứ
c hi
ế
m hoi 
đố
i v
ớ
i m
ộ
t ch
ế độ 
c
ộ
ng s
ả
n, T
ướ
ng Gi
á
p v
à 
H
ồ 
Ch
í 
Minh 
đã 
c
ô
ng khai th
ừ
a nh
ậ
n nhi
ề
u sai l
ầ
m l
ớ
n. V
à
i c
á
n b
ộ 
c
ấ
p l
ã
nh 
đạ
o c
ủ
a Vi
ệ
t Nam b
ị 
sa th
ả
i, v
à 
H
ồ 
Ch
í 
Minh nh
ậ
n ch
ứ
c v
ụ 
t
ổ
ng b
í 
th
ư 
trong m
ộ
t th
ờ
i gian ng
ắ
n. M
ộ
t b
ầ
u kh
ô
ng kh
í 
s
ợ 
h
ã
i v
à 
b
ấ
t b
ì
nh th
ố
ng tr
ị 
t
ạ
m th
ờ
i. Trong t
ỉ
nh Ngh
ệ 
An qu
ê 
h
ươ
ng c
ủ
a H
ồ 
th
ậ
m ch
í 
c
ò
n x
ả
y ra nh
ữ
ng cu
ộ
c bi
ể
u t
ì
nh ch
ố
ng 
đố
i 
đô
ng ng
ườ
i c
ủ
a t
ầ
ng l
ớ
p n
ô
ng d
â
n. Vi
ệ
c ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n c
ũ
ng kh
ô
ng khoan dung cho nh
ữ
ng quan 
đ
i
ể
m 
đố
i l
ậ
p gi
ố
ng nh
ư 
ch
í
nh quy
ề
n th
ự
c d
â
n Ph
á
p tr
ướ
c 
đó đã đượ
c h
ọ 
ch
ứ
ng minh b
ằ
ng m
ộ
t c
á
ch t
à
n b
ạ
o: h
à
ng ng
à
n ng
ườ
i n
ô
ng d
â
n b
ị 
qu
â
n 
độ
i b
ắ
t mang 
đ
i 
đà
y hay b
ị 
gi
ế
t ch
ế
t.

Trong di
ễ
n ti
ế
n c
ủ
a l
ầ
n ph
â
n chia 
đấ
t 
đ
ai cu
ố
i c
ù
ng n
à
y, ph
ầ
n l
ớ
n c
ộ
ng 
đồ
ng l
à
ng m
ạ
c b
ị 
gom v
à
o trong c
á
c h
ợ
p t
á
c x
ã
. H
ì
nh th
ứ
c qu
ả
n l
ý đấ
t n
à
y c
ũ
ng t
ươ
ng 
ứ
ng v
ớ
i vi
ệ
c s
ử 
d
ụ
ng trong truy
ề
n th
ố
ng, nh
ư đã đượ
c th
ự
c hi
ệ
n tr
ướ
c khi ng
ườ
i Ph
á
p 
đế
n. 
Đấ
t 
đ
ai v
à 
c
ô
ng c
ụ 
thu
ộ
c s
ở 
h
ữ
u t
ư 
nh
â
n, nh
ư
ng vi
ệ
c b
á
n c
á
c s
ả
n ph
ẩ
m 
đượ
c ti
ế
n h
à
nh d
ướ
i danh ngh
ĩ
a c
ủ
a h
ợ
p t
á
c x
ã
. Tuy v
ậ
y, trong th
ờ
i gian c
ủ
a nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i, ch
ú
ng b
ị 
t
ậ
p th
ể 
h
ó
a d
ướ
i 
á
p l
ự
c c
ủ
a 
Đả
ng C
ộ
ng s
ả
n. 
Đấ
t 
đ
ai, c
ô
ng c
ụ 
v
à 
th
ú 
nu
ô
i 
đượ
c 
đư
a v
à
o trong s
ở 
h
ữ
u t
ậ
p th
ể 
hay s
ở 
h
ữ
u nh
à 
n
ướ
c. N
ă
m 1968 
đã 
c
ó 
90% n
ô
ng d
â
n thu
ộ
c v
à
o trong m
ộ
t t
ậ
p th
ể
. D
ướ
i nh
ữ
ng 
đ
i
ề
u ki
ệ
n c
ủ
a cu
ộ
c chi
ế
n tranh M
ỹ ở 
Vi
ệ
t Nam, n
ề
n n
ô
ng nghi
ệ
p t
ậ
p th
ể 
n
à
y r
õ 
r
à
ng l
à đã 
th
à
nh c
ô
ng. Trong nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i v
à 
b
ả
y m
ươ
i, ng
ườ
i ta kh
ô
ng c
ò
n bi
ế
t t
ớ
i vi
ệ
c n
ô
ng d
â
n n
ổ
i lo
ạ
n, g
â
y tr
ở 
ng
ạ
i hay c
ó 
tinh th
ầ
n l
à
m vi
ệ
c suy s
ú
t. M
ứ
c s
ố
ng t
ă
ng nh
ẹ
, t
ừ 
m
ộ
t m
ứ
c th
ậ
t ra l
à 
h
ế
t s
ứ
c khi
ê
m t
ố
n c
ủ
a n
ă
m 1957, nh
ư
ng li
ê
n t
ụ
c.

￼


C
ả
i c
á
ch ru
ộ
ng 
đấ
t 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c

T
ươ
ng t
ự 
nh
ư 
vi
ệ
c t
ậ
p th
ể 
h
ó
a t
ừ
ng b
ướ
c trong n
ô
ng nghi
ệ
p, n
ề
n c
ô
ng nghi
ệ
p c
ũ
ng b
ị 
qu
ố
c h
ữ
u h
ó
a d
ầ
n d
ầ
n. Th
ế 
nh
ư
ng cho t
ớ
i t
ậ
n nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i, n
ó 
ch
ỉ 
t
ạ
o ra m
ộ
t t
ỷ 
l
ệ 
ph
ầ
n tr
ă
m nh
ỏ 
t
ớ
i m
ứ
c kh
ô
ng 
đá
ng k
ể 
c
ủ
a t
ổ
ng s
ả
n ph
ẩ
m qu
ố
c gia B
ắ
c Vi
ệ
t Nam. V
í 
d
ụ 
nh
ư 
n
ă
m 1954 ch
ỉ 
c
ó 
v
à
i ng
à
n ng
ườ
i l
à
m vi
ệ
c trong tr
ò
n ba ng
à
n x
í 
nghi
ệ
p gi
ố
ng nh
ư 
c
ô
ng nghi
ệ
p, nh
ữ
ng c
á
i 
đó
ng g
ó
p t
ổ
ng c
ộ
ng kh
ô
ng nhi
ề
u h
ơ
n l
à 
1,5% t
ổ
ng s
ả
n ph
ẩ
m qu
ố
c gia, v
à 
hai ph
ầ
n ba trong s
ố đó 
l
à 
nh
ữ
ng h
ã
ng x
ưở
ng th
ủ 
c
ô
ng n
ằ
m trong c
á
c th
à
nh ph
ố
. Cho t
ớ
i 1960, m
ộ
t ph
ầ
n l
ớ
n c
á
c h
ã
ng x
ưở
ng n
à
y b
ị 
qu
ố
c h
ữ
u h
ó
a hay g
ộ
p v
à
o trong c
á
c h
ợ
p t
á
c x
ã 
th
ủ 
c
ô
ng.

Song song v
ớ
i nh
ữ
ng bi
ế
n 
đổ
i l
ớ
n 
đó
, m
ộ
t s
ự 
ph
á
t tri
ể
n ti
ế
n t
ớ
i m
ộ
t nh
à 
n
ướ
c 
độ
c 
đả
ng trung t
â
m 
đã 
di
ễ
n ra trong l
ĩ
nh v
ự
c ch
í
nh tr
ị
. Sau 1954, 
đả
ng c
ộ
ng s
ả
n, 
Đả
ng Lao 
Độ
ng, l
à 
l
ự
c l
ượ
ng ch
í
nh tr
ị 
duy nh
ấ
t trong n
ướ
c. T
ổ 
ch
ứ
c c
ủ
a h
ọ 
t
ươ
ng 
đươ
ng v
ớ
i c
á
c ki
ể
u m
ẫ
u X
ô 
vi
ế
t. V
ớ
i m
ộ
t b
ộ 
ch
í
nh tr
ị 
v
à 
m
ộ
t 
ủ
y ban trung 
ươ
ng, h
ọ 
c
ó 
c
á
c b
ộ 
ph
ậ
n l
ã
nh 
đạ
o m
à 
c
ơ 
c
ấ
u nh
â
n s
ự 
c
ủ
a ch
ú
ng 
í
t nhi
ề
u 
đề
u 
đồ
ng nh
ấ
t v
ớ
i gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o nh
à 
n
ướ
c. Ho
ạ
t 
độ
ng 
ở 
d
ướ
i 
đó 
l
à 
m
ộ
t t
ầ
ng l
ớ
p m
ỏ
ng c
ủ
a c
á
c quan ch
ứ
c cao c
ấ
p v
à 
m
ộ
t nh
ó
m r
ộ
ng l
ớ
n h
ơ
n c
ủ
a c
á
c c
á
n b
ộ 
ti
ế
n h
à
nh nh
ữ
ng nhi
ệ
m v
ụ 
h
à
nh ch
á
nh 
đị
a ph
ươ
ng v
à 
ch
í
nh tr
ị
. Cho t
ớ
i l
ú
c b
ị 
t
ậ
p th
ể 
h
ó
a, c
ộ
ng 
đồ
ng l
à
ng m
ạ
c c
ò
n c
ó 
m
ộ
t quy
ề
n t
ự 
tr
ị 
v
à 
t
ự 
do quy
ế
t 
đị
nh t
ươ
ng 
đố
i l
ớ
n. Ph
ươ
ng ph
á
p v
à 
m
ụ
c ti
ê
u s
ả
n xu
ấ
t c
ũ
ng nh
ư 
c
á
c quy
ế
t 
đị
nh c
ó 
t
ầ
m quan tr
ọ
ng 
đị
a ph
ươ
ng 
đượ
c c
á
c c
á
n b
ộ 
v
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i 
đứ
ng 
đầ
u l
à
ng c
ù
ng nhau 
đư
a ra. Th
ế 
nh
ư
ng sau 1960, 
Đả
ng v
ớ
i c
á
c t
ổ 
ch
ứ
c qu
ầ
n ch
ú
ng li
ê
n k
ế
t v
ớ
i h
ọ đã 
ph
á
t tri
ể
n tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t l
ự
c l
ượ
ng duy nh
ấ
t v
à 
th
ố
ng tr
ị 
t
ấ
t c
ả
. N
ă
m 1950, H
ồ 
Ch
í 
Minh c
ò
n gi
ả
i th
í
ch r
ằ
ng, 
đó 
ch
ỉ 
l
à 
c
ố 
g
ắ
ng v
ô í
ch v
à 
phung ph
í 
ti
ề
n b
ạ
c, khi mu
ố
n truy
ề
n b
á 
ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n cho nh
ữ
ng ng
ườ
i n
ô
ng d
â
n. Th
ế 
nh
ư
ng v
à
o cu
ố
i nh
ữ
ng n
ă
m 50 
ô
ng l
ạ
i k
ê
u g
ọ
i 
Đả
ng h
ã
y mang t
ư 
t
ưở
ng Marx-L
ê
nin 
đế
n v
ớ
i ng
ườ
i d
â
n nhi
ề
u h
ơ
n n
ữ
a. Tuy v
ậ
y, 
ô
ng lu
ô
n ch
ố
ng l
ạ
i vi
ệ
c truy
ề
n t
ả
i c
á
c nguy
ê
n t
ắ
c t
ư 
t
ưở
ng h
ệ 
sang t
ì
nh h
ì
nh 
đặ
c bi
ệ
t c
ủ
a Vi
ệ
t Nam m
à 
kh
ô
ng xem x
é
t tr
ướ
c. V
í 
d
ụ 
nh
ư 
quy
ề
n t
ự 
do t
í
n ng
ưỡ
ng 
đượ
c duy tr
ì 
ph
ầ
n n
à
o v
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i C
ô
ng gi
á
o s
ố
ng 
ở 
mi
ề
n B
ắ
c kh
ô
ng b
ị đà
n 
á
p. Tuy gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o 
Đả
ng v
à 
nh
à 
n
ướ
c c
ố 
g
ắ
ng g
â
y 
ả
nh h
ưở
ng l
ê
n h
ệ 
th
ố
ng nh
à 
th
ờ 
C
ô
ng gi
á
o, nh
ư
ng ch
ỉ 
th
à
nh c
ô
ng 
ở 
m
ứ
c 
độ
.

M
ộ
t s
ự 
t
ô
n s
ù
ng c
á 
nh
â
n 
đượ
c gi
ớ
i ch
ó
p bu 
Đả
ng ban h
à
nh gi
ố
ng nh
ư ở 
Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t hay trong n
ướ
c C
ô
ng h
ò
a Nh
â
n d
â
n Trung Hoa c
ũ
ng kh
ô
ng c
ó 
trong n
ướ
c VNDCCH. 
Đ
i
ề
u n
à
y c
ó 
li
ê
n quan ch
ặ
t ch
ẽ 
t
ớ
i c
á 
nh
â
n H
ồ 
Ch
í 
Minh. Kh
á
c v
ớ
i c
á
c l
ã
nh t
ụ 
c
ộ
ng s
ả
n kh
á
c, 
ô
ng c
ũ
ng th
ự
c h
à
nh l
ý 
thuy
ế
t Marx-L
ê
nin c
ả 
trong cu
ộ
c s
ố
ng c
á 
nh
â
n. Phong c
á
ch s
ố
ng khi
ê
m t
ố
n c
ủ
a 
ô
ng 
– 
H
ồ 
s
ố
ng trong m
ộ
t ng
ô
i nh
à đơ
n gi
ả
n c
ạ
nh c
á
c nh
à 
c
ơ 
quan ch
í
nh ph
ủ –
, l
ờ
i y
ê
u c
ầ
u 
để 
cho ng
ườ
i n
ô
ng d
â
n tham gia v
à
o ch
í
nh tr
ị 
v
à 
y
ê
u c
ầ
u b
ì
nh 
đẳ
ng nam n
ữ 
c
ủ
a 
ô
ng 
đã 
t
ạ
o cho 
“
B
á
c H
ồ” 
tr
ở 
th
à
nh cu
ộ
c c
á
ch m
ạ
ng 
đượ
c nh
â
n c
á
ch h
ó
a v
à 
tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t h
ì
nh d
ạ
ng cha gi
à 
d
â
n t
ộ
c 
đá
ng tin.

Ch
í
nh s
á
ch Vi
ệ
t Nam c
ủ
a M
ỹ 
sau H
ộ
i ngh
ị 
Gen
è
ve

￼


Ng
ô Đì
nh Di
ệ
m

Ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ 
ch
ỉ 
tham d
ự 
H
ộ
i ngh
ị Đô
ng D
ươ
ng 
ở 
Gen
è
ve v
ớ
i nhi
ề
u b
ả
o l
ư
u l
ớ
n, v
à 
th
ậ
m ch
í 
c
ò
n t
ừ 
ch
ố
i kh
ô
ng c
ô
ng nh
ậ
n ch
í
nh th
ứ
c quy
ế
t 
đị
nh ng
ư
ng b
ắ
n v
à 
chia c
ắ
t b
ằ
ng ch
ữ 
k
ý 
c
ủ
a h
ọ
. 
Ở 
Washington, H
ộ
i 
đồ
ng An ninh Qu
ố
c gia nh
ì
n c
á
c k
ế
t qu
ả 
c
ủ
a Gen
è
ve nh
ư 
l
à 
m
ộ
t 
“
th
ả
m h
ọ
a
”

[1]

. Tuy v
ậ
y, l
ầ
n chia c
ắ
t 
đấ
t n
ướ
c 
í
t ra th
ì 
c
ũ
ng mang l
ạ
i kh
ả 
n
ă
ng k
é
o mi
ề
n Nam Vi
ệ
t Nam ra kh
ỏ
i 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a c
ộ
ng s
ả
n. Qua 
đó
, hai m
ụ
c 
đí
ch c
ơ 
b
ả
n b
â
y gi
ờ đứ
ng 
ở 
h
à
ng 
đầ
u trong ch
í
nh s
á
ch 
Đô
ng D
ươ
ng c
ủ
a M
ỹ
: m
ộ
t m
ặ
t, c
á
c l
ự
c l
ượ
ng ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n 
ở 
Nam Vi
ệ
t Nam ph
ả
i 
đượ
c c
ủ
ng c
ố 
v
à 
m
ộ
t s
ự 
l
ự
a ch
ọ
n d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a kh
á
c thay th
ế 
cho nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n d
ướ
i quy
ề
n H
ồ 
Ch
í 
Minh ph
ả
i 
đượ
c thi
ế
t l
ậ
p. 
Đ
i
ề
u 
đó đò
i h
ỏ
i ph
ả
i nhanh ch
ó
ng 
đẩ
y l
ù
i 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a Ph
á
p ra kh
ỏ
i Nam Vi
ệ
t Nam. M
ặ
t kh
á
c, m
ộ
t c
ấ
u tr
ú
c an ninh khu v
ự
c c
ầ
n ph
ả
i 
đượ
c th
à
nh l
ậ
p, c
á
i c
ó 
th
ể 
ng
ă
n ch
ậ
n kh
ô
ng cho 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n lan r
ộ
ng ra. B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Dulles t
ì
m th
ấ
y gi
ả
i ph
á
p cho v
ấ
n 
đề 
n
à
y trong m
ộ
t phi
ê
n b
ả
n m
ớ
i c
ủ
a nh
ữ
ng c
ố 
g
ắ
ng v
ề “
h
à
nh 
độ
ng h
ợ
p nh
ấ
t
” 
c
ủ
a 
ô
ng.

Trong th
á
ng Ch
í
n 1954, Hoa K
ỳ 
c
ù
ng v
ớ
i Li
ê
n hi
ệ
p Anh, Australia, New Zealand, Ph
á
p, Philippines, Th
á
i Lan v
à 
Pakistan th
à
nh l
ậ
p T
ổ 
ch
ứ
c Hi
ệ
p 
ướ
c 
Đô
ng Nam 
Á 
(Southeast Asian Treaty Organization, SEATO). Trong 
đó
, c
á
c qu
ố
c gia k
ý 
hi
ệ
p 
ướ
c cam k
ế
t s
ẽ 
h
ộ
i 
ý 
l
ẫ
n nhau trong tr
ườ
ng h
ợ
p c
ó 
m
ố
i 
đ
e d
ọ
a t
ừ 
b
ê
n ngo
à
i 
– 
c
ủ
a c
ộ
ng s
ả
n. Trong m
ộ
t bi
ê
n b
ả
n ri
ê
ng, c
á
c th
à
nh vi
ê
n SEATO m
ở 
r
ộ
ng ph
ạ
m vi c
ó 
hi
ệ
u l
ự
c c
ủ
a hi
ệ
p 
ướ
c sang L
à
o, Campuchia v
à “
v
ù
ng l
ã
nh th
ổ 
t
ự 
do d
ướ
i quy
ề
n l
ự
c ph
á
p l
ý 
c
ủ
a nh
à 
n
ướ
c Vi
ệ
t Nam
”
. SEATO kh
á
c bi
ệ
t c
ơ 
b
ả
n so v
ớ
i NATO, t
ổ 
ch
ứ
c m
à 
c
á
c th
à
nh vi
ê
n c
ủ
a n
ó 
t
ự 
nguy
ệ
n b
ả
o 
đả
m vi
ệ
c b
ả
o v
ệ 
t
ậ
p th
ể 
cho l
ã
nh th
ổ 
c
ủ
a c
á
c qu
ố
c gia l
à 
th
à
nh vi
ê
n. SEATO ch
ỉ 
c
ó 
d
ự đị
nh c
ố 
v
ấ
n l
ẫ
n nhau, kh
ô
ng c
ó 
nh
ữ
ng cam k
ế
t kh
á
c. Th
ê
m v
à
o 
đó
, SEATO bao g
ồ
m c
ả 
nh
ữ
ng v
ù
ng 
đấ
t (
Đô
ng D
ươ
ng) b
ị 
c
ấ
m kh
ô
ng 
đượ
c tham gia c
ô
ng khai v
à
o trong c
á
c li
ê
n minh qu
â
n s
ự
. 
Đ
i
ề
u 
đó 
l
à 
m
ộ
t vi ph
ạ
m r
õ 
r
ệ
t c
á
c hi
ệ
p 
đị
nh Gen
è
ve. Eisenhower v
à 
Dulles r
ấ
t ti
ế
c ph
ả
i ch
ấ
p nh
ậ
n r
ằ
ng 
Ấ
n 
Độ
, Mi
ế
n 
Đ
i
ệ
n v
à 
Indonesia, t
ứ
c l
à 
c
á
c qu
ố
c gia 
đô
ng d
â
n c
ư 
nh
ấ
t v
à 
quan tr
ọ
ng v
ề 
m
ặ
t ch
í
nh tr
ị ở 
r
ì
a c
ủ
a khu v
ự
c n
à
y, 
đã 
t
ừ 
ch
ố
i kh
ô
ng tham gia v
à
o c
â
u l
ạ
c b
ộ 
c
ủ
a nh
ữ
ng n
ướ
c 
đ
a ph
ầ
n l
à “
da tr
ắ
ng
”
. H
ọ 
bi
ế
t r
õ 
r
ằ
ng SEATO tr
ướ
c h
ế
t l
à 
m
ộ
t ph
ươ
ng ti
ệ
n c
ủ
a ch
í
nh ph
ủ 
Hoa K
ỳ
, 
để 
h
ợ
p ph
á
p h
ó
a nh
ữ
ng s
ự 
can thi
ệ
p v
à
o c
ô
ng vi
ệ
c c
ủ
a 
Đô
ng Nam 
Á 
trong t
ươ
ng lai.

M
ộ
t c
ô
ng c
ụ 
kh
á
c, m
à 
Hoa K
ỳ 
mu
ố
n d
ù
ng n
ó để 
b
ả
o 
đả
m cho s
ự 
t
í
ch h
ợ
p c
ủ
a Nam Vi
ệ
t Nam v
à
o trong v
ù
ng 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y, l
à 
t
ì
nh b
á
o. T
ổ
ng th
ố
ng Eisenhower, B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Dulles v
à 
ng
ườ
i em trai c
ủ
a 
ô
ng, Allen W. Dulles, gi
á
m 
đố
c 
“
Central Intelligence Agency
” 
(CIA), xem c
á
c ho
ạ
t 
độ
ng t
ì
nh b
á
o nh
ư 
l
à 
m
ộ
t ph
ươ
ng ti
ệ
n quan tr
ọ
ng c
ủ
a ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i. 
Ở 
nh
ữ
ng n
ơ
i m
à 
c
á
c nh
à 
ngo
ạ
i giao 
đụ
ng ph
ả
i ranh gi
ớ
i, v
ì 
r
ắ
c r
ố
i qu
ố
c t
ế
, hi
ệ
p 
ướ
c, l
ợ
i 
í
ch c
ủ
a c
á
c qu
ố
c gia kh
á
c hay di
ễ
n ti
ế
n 
đố
i n
ộ
i t
ạ
o kh
ó 
kh
ă
n cho vi
ệ
c th
ự
c hi
ệ
n c
ô
ng khai c
á
c m
ụ
c ti
ê
u c
ủ
a n
ướ
c M
ỹ
, th
ì 
CIA 
đượ
c s
ử 
d
ụ
ng. Ngo
à
i ra, CIA h
ầ
u nh
ư 
n
ằ
m ngo
à
i s
ự 
ki
ể
m so
á
t c
ủ
a Qu
ố
c H
ộ
i. 
Đ
i
ề
u 
đó 
t
ạ
o 
đ
i
ề
u ki
ệ
n d
ễ 
d
à
ng cho vi
ệ
c th
ự
c hi
ệ
n c
á
c 
ý 
mu
ố
n v
ề đố
i ngo
ạ
i c
ủ
a Nh
à 
Tr
ắ
ng.

Trong th
á
ng S
á
u 1954, 
Đạ
i t
á 
Kh
ô
ng qu
â
n Edward Lansdale v
ớ
i m
ườ
i hai nh
â
n vi
ê
n CIA t
ớ
i S
à
i G
ò
n, 
để “
c
ứ
u nh
ữ
ng g
ì 
c
ò
n c
ứ
u 
đượ
c
”

[2]

, theo nh
ậ
n 
đị
nh c
ủ
a William Colby, ng
ườ
i sau n
à
y l
à 
s
ế
p t
ì
nh b
á
o. C
ự
u nh
â
n vi
ê
n ng
à
nh qu
ả
ng c
á
o Lansdale 
đã 
tham gia mang t
í
nh quy
ế
t 
đị
nh v
à
o trong l
ầ
n tr
ấ
n 
á
p m
ộ
t cu
ộ
c n
ổ
i d
ậ
y c
ủ
a ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n 
ở 
Philippines. H
ầ
u nh
ư 
kh
ô
ng m
ộ
t ng
ườ
i M
ỹ 
n
à
o kh
á
c 
ở 
Vi
ệ
t Nam trong nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i m
à 
c
ó 
th
ể 
b
ộ
c l
ộ 
tinh th
ầ
n 
“
Can-do
” 
t
í
ch c
ự
c c
ủ
a th
ờ
i 
đó 
nh
ư 
Lansdale. 
Ô
ng tin ch
ắ
c r
ằ
ng vi
ệ
n tr
ợ 
t
à
i ch
í
nh c
ủ
a M
ỹ
, trong k
ế
t h
ợ
p v
ớ
i t
í
nh th
ự
c d
ụ
ng M
ỹ 
n
ổ
i ti
ế
ng v
à 
v
ớ
i m
ộ
t ph
ầ
n quan t
â
m th
í
ch 
đá
ng t
ớ
i s
ự 
vi
ệ
c, s
ẽ 
c
ó 
th
ể 
l
à
m cho c
á
c n
ướ
c c
ủ
a Th
ế 
gi
ớ
i th
ứ 
Ba d
ầ
n d
ầ
n tr
ở 
th
à
nh nh
ữ
ng x
ã 
h
ộ
i ph
á
t tri
ể
n, t
ư 
b
ả
n-d
â
n ch
ủ
. V
ì 
ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n ho
ạ
t 
độ
ng kh
ắ
p th
ế 
gi
ớ
i 
đứ
ng ng
ă
n c
ả
n 
đ
i
ề
u 
đó
, n
ê
n Lansdale xem vi
ệ
c ti
ê
u di
ệ
t n
ó 
qua ho
ạ
t 
độ
ng c
ụ 
th
ể 
v
à 
g
ươ
ng m
ẫ
u c
á 
nh
â
n nh
ư 
l
à 
nhi
ệ
m v
ụ 
c
ấ
p b
á
ch c
ủ
a 
ô
ng. 
“Đừ
ng qu
ê
n r
ằ
ng
”
, 
ô
ng gi
ả
i th
í
ch cho gi
ớ
i qu
â
n 
độ
i M
ỹ
, 
“
du k
í
ch c
ộ
ng s
ả
n d
ấ
u m
ì
nh trong 
đá
m 
đô
ng. Khi c
á
c anh l
ô
i k
é
o ng
ườ
i d
â
n v
ề 
b
ê
n ph
í
a c
á
c anh th
ì 
du k
í
ch c
ộ
ng s
ả
n s
ẽ 
kh
ô
ng c
ò
n c
ó 
n
ơ
i 
ẩ
n n
ấ
p n
ữ
a. Khi h
ọ 
kh
ô
ng c
ó 
n
ơ
i 
ẩ
n n
ấ
p n
ữ
a th
ì 
c
á
c anh c
ó 
th
ể 
t
ì
m th
ấ
y h
ọ
. R
ồ
i th
ì 
h
ã
y t
ó
m ch
ặ
t l
ấ
y h
ọ 
v
à 
ti
ê
u di
ệ
t h
ọ
!
”

[3]


Lansdale, 
đượ
c nh
à 
v
ă
n Graham Greene th
ể 
hi
ệ
n m
ộ
t c
á
ch h
à
i h
ướ
c nh
ư 
l
à 
Alden Pyle trong

The Quiet American

(1954) v
à đượ
c William J. Lederer v
à 
Eugene Burdick t
ô
n vinh trong ti
ể
u thuy
ế
t

The Ugly American

(1958) c
ủ
a h
ọ 
nh
ư 
l
à 
Thi
ế
u t
á 
Hillendale, 
đã 
s
ử 
d
ụ
ng m
ộ
t lo
ạ
t c
á
c ph
ươ
ng ph
á
p t
ì
nh b
á
o. Ph
ầ
n l
ớ
n c
á
c c
ố 
g
ắ
ng c
ủ
a 
ô
ng l
à 
nh
ằ
m 
đẩ
y l
ù
i 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a Ph
á
p trong qu
â
n 
độ
i Vi
ệ
t Nam, v
à đà
o t
ạ
o chuy
ê
n gia cho cu
ộ
c chi
ế
n tranh du k
í
ch. T
ừ 
khi Hi
ệ
p 
đị
nh Gen
è
ve ch
ấ
m d
ứ
t, 
ô
ng g
ở
i nhi
ề
u nh
ó
m nh
ỏ 
ra mi
ề
n B
ắ
c. Nh
ữ
ng nh
ó
m n
à
y 
đổ đườ
ng v
à
o trong b
ì
nh x
ă
ng c
ủ
a c
á
c xe bu
ý
t 
ở 
H
à 
N
ộ
i, 
để 
l
à
m t
ê 
li
ệ
t h
ệ 
th
ố
ng giao th
ô
ng c
ô
ng c
ộ
ng v
à 
k
í
ch 
độ
ng s
ự 
b
ấ
t b
ì
nh c
ủ
a ng
ườ
i d
â
n. M
ộ
t lo
ạ
t c
á
c chi
ê
m tinh gia th
ườ
ng hay 
đượ
c h
ỏ
i 
ý 
ki
ế
n 
ở 
Vi
ệ
t Nam 
đã đượ
c h
ố
i l
ộ để 
h
ọ 
ti
ê
n 
đ
o
á
n m
ộ
t t
ươ
ng lai 
đ
en t
ố
i cho mi
ề
n B
ắ
c. C
á
c ho
ạ
t 
độ
ng th
ả 
truy
ề
n 
đơ
n nh
ắ
m t
ớ
i tr
ướ
c h
ế
t l
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i C
ô
ng gi
á
o. Nh
ữ
ng ng
ườ
i n
à
y kh
ô
ng ph
ả
i 
đơ
n 
độ
c r
ờ
i b
ỏ 
mi
ề
n B
ắ
c v
ì 
ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n. Ngay c
ả “Đứ
c M
ẹ Đồ
ng Trinh Maria
” 
c
ũ
ng 
đã 
quay l
ư
ng l
ạ
i v
ớ
i mi
ề
n B
ắ
c v
à đã đ
i v
à
o mi
ề
n Nam, 
để 
ch
ứ
ng minh cho s
ự 
v
ô 
th
ầ
n c
ủ
a ch
ế độ 
VNDCCH. Cu
ộ
c chi
ế
n tranh t
â
m l
ý 
n
à
y (psychological warfare) ch
ắ
c ch
ắ
n kh
ô
ng mang t
í
nh quy
ế
t 
đị
nh cho l
ầ
n di c
ư 
c
ủ
a kho
ả
ng m
ộ
t tri
ệ
u ng
ườ
i Vi
ệ
t m
à đ
a ph
ầ
n l
à 
C
ô
ng gi
á
o, nh
ữ
ng ng
ườ
i m
à đã 
di c
ư 
v
à
o mi
ề
n Nam sau quy
ế
t 
đị
nh chia c
ắ
t c
ủ
a Gen
è
ve. Nh
ư
ng ch
ú
ng c
ũ
ng kh
ô
ng ph
ả
i l
à 
ho
à
n to
à
n kh
ô
ng quan tr
ọ
ng, nh
ấ
t l
à 
khi l
ự
c l
ượ
ng TQLC M
ỹ 
v
ớ
i m
ộ
t 
“
c
â
y c
ầ
u t
ự 
do
” đã 
tham gia 
đá
ng k
ể 
v
à
o trong vi
ệ
c v
ậ
n chuy
ể
n nh
ữ
ng ng
ườ
i di c
ư 
n
à
y. M
ụ
c 
đí
ch c
ủ
a t
ấ
t c
ả 
c
á
c ho
ạ
t 
độ
ng 
đó 
l
à 
l
à
m cho ng
ườ
i d
â
n lo s
ợ 
v
à 
g
â
y b
ấ
t 
ổ
n 
đị
nh cho ch
ế độ 
c
ộ
ng s
ả
n.

￼


Edward Lansdale v
à 
Ng
ô Đì
nh Di
ệ
m

Ngay t
ừ 
trong th
ờ
i gian c
ủ
a H
ộ
i ngh
ị 
Gen
è
ve, B
ộ 
Ngo
ạ
i giao M
ỹ đã 
t
ì
m ki
ế
m c
á
c nh
â
n v
ậ
t th
í
ch h
ợ
p c
ó 
th
ể đứ
ng 
đầ
u m
ộ
t ch
í
nh quy
ề
n Nam Vi
ệ
t Nam. N
ế
u c
ó 
th
ể 
th
ì đó 
ph
ả
i l
à 
m
ộ
t ch
í
nh ph
ủ 
ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n v
à 
ch
ố
ng th
ự
c d
â
n l
ẫ
n d
â
n t
ộ
c ch
ủ 
ngh
ĩ
a 
đí
ch th
ự
c. C
ô
ng vi
ệ
c t
ì
m ki
ế
m h
ó
a ra l
à 
kh
ó 
kh
ă
n, v
ì 
gi
ớ
i tinh hoa nh
ỏ 
v
ề 
ch
í
nh tr
ị 
v
à 
kinh t
ế 
c
ủ
a Vi
ệ
t Nam ngo
ạ
i tr
ừ 
m
ộ
t v
à
i tr
ườ
ng h
ợ
p ngo
ạ
i l
ệ 
th
ì đã 
c
ộ
ng t
á
c v
ớ
i ng
ườ
i Ph
á
p. V
ớ
i Ng
ô Đì
nh Di
ệ
m, B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Dulles cho r
ằ
ng 
đã 
t
ì
m 
đượ
c 
đú
ng ng
ườ
i. Con ng
ườ
i s
ù
ng 
đạ
o C
ô
ng gi
á
o n
à
y 
đã 
nhanh ch
ó
ng th
ă
ng ti
ế
n trong b
ộ 
m
á
y c
ủ
a ch
í
nh quy
ề
n th
ự
c d
â
n Ph
á
p v
à
o cu
ố
i nh
ữ
ng n
ă
m hai m
ươ
i khi c
ò
n l
à 
m
ộ
t ng
ườ
i tr
ẻ 
tu
ổ
i. N
ă
m 1933, 
ô
ng l
à 
B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
N
ộ
i v
ụ 
d
ướ
i quy
ề
n B
ả
o 
Đạ
i trong m
ộ
t th
ờ
i gian ng
ắ
n, th
ế 
nh
ư
ng ch
ỉ 
sau v
à
i tu
ầ
n sau l
ạ
i t
ừ 
ch
ứ
c sau m
ộ
t cu
ộ
c tranh c
ã
i v
ề 
quy
ề
n h
ạ
n v
ớ
i ng
ườ
i Ph
á
p. Sau 
đó
, 
ô
ng lui ra kh
ỏ
i ch
í
nh tr
ườ
ng v
à 
s
ố
ng cu
ộ
c s
ố
ng c
ủ
a m
ộ
t ng
ườ
i 
độ
c th
â
n quay l
ư
ng l
ạ
i v
ớ
i th
ế 
gi
ớ
i. M
ù
a xu
â
n 1945, ng
ườ
i Nh
ậ
t c
ũ
ng 
đã 
ho
à
i c
ô
ng c
ố 
g
ắ
ng m
ờ
i Di
ệ
m gi
ữ 
m
ộ
t ch
ứ
c v
ụ 
trong ch
í
nh ph
ủ 
B
ả
o 
Đạ
i do h
ọ 
d
ự
ng l
ê
n. Th
ậ
m ch
í 
sau chi
ế
n tranh H
ồ 
Ch
í 
Minh c
ò
n c
ố 
g
ắ
ng thuy
ế
t ph
ụ
c 
ô
ng c
ộ
ng t
á
c. Th
ế 
nh
ư
ng con ng
ườ
i ki
ê
n quy
ế
t ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n n
à
y 
– 
m
ộ
t ng
ườ
i anh c
ủ
a 
ô
ng b
ị 
Vi
ệ
t Minh gi
ế
t h
ạ
i 
– 
kh
ô
ng mu
ố
n bi
ế
t g
ì 
v
ề 
nh
ữ
ng vi
ệ
c 
đó
. Thay v
ì 
v
ậ
y, Di
ệ
m sang M
ỹ đị
nh c
ư
, trong m
ộ
t n
ơ
i gi
ố
ng nh
ư 
tu vi
ệ
n 
ở 
New Jersey. Trong m
ộ
t chuy
ế
n 
đ
i thuy
ế
t tr
ì
nh, ng
ườ
i Vi
ệ
t n
à
y, m
à 
cho t
ớ
i th
ờ
i 
đ
i
ể
m 
đó 
c
ò
n ch
ư
a 
đượ
c bi
ế
t t
ớ
i, 
đã 
t
ạ
o m
ộ
t lo
ạ
t quan h
ệ 
quan tr
ọ
ng, 
đư
a 
ô
ng l
ê
n tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t nh
à đạ
i di
ệ
n n
ổ
i ti
ế
ng cho 
đấ
t n
ướ
c c
ủ
a 
ô
ng trong nh
ữ
ng gi
ớ
i c
ó 
nhi
ề
u 
ả
nh h
ưở
ng. Thu
ộ
c v
à
o trong gi
ớ
i n
à
y, gi
ớ
i m
à 
n
ă
m 1955 
đã 
th
à
nh l
ậ
p 
“
American Friends of Vietnam
”
, l
à đứ
c H
ồ
ng y Francis Spellman, William O. Douglas, quan t
ò
a c
ủ
a T
ò
a 
á
n Li
ê
n bang T
ố
i cao, Joseph Kennedy v
à 
con trai c
ủ
a 
ô
ng, th
ượ
ng ngh
ị 
s
ĩ 
tr
ẻ 
tu
ổ
i John F. Kennedy, th
ượ
ng ngh
ị 
s
ĩ 
Mike Mansfield c
ũ
ng nh
ư 
c
ự
u gi
á
m 
đố
c t
ì
nh b
á
o M
ỹ 
trong 
Đệ 
nh
ị 
th
ế 
chi
ế
n (OSS), t
ướ
ng William 
“
Wild Bill
” 
Donovan. Nh
ờ 
v
à
o s
ự 
b
ả
o h
ộ 
c
ủ
a h
ọ 
m
à 
B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Dulles tin r
ằ
ng 
ở 
Di
ệ
m, 
ô
ng 
đã 
nh
ậ
n ra 
đượ
c ng
ườ
i l
ã
nh 
đạ
o th
í
ch h
ợ
p cho m
ộ
t (Nam) Vi
ệ
t nam ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n v
à 
ch
ố
ng th
ự
c d
â
n. Sau khi 
ô
ng th
ú
c 
é
p B
ả
o 
Đạ
i v
à 
ch
í
nh ph
ủ 
Ph
á
p ch
ấ
p nh
ậ
n Di
ệ
m l
à
m th
ủ 
t
ướ
ng, ng
ườ
i n
à
y v
ề đế
n S
à
i G
ò
n v
à
o ng
à
y 25 th
á
ng S
á
u 1954. Nh
ư
ng r
ủ
i ro th
ì 
th
ậ
t l
à 
l
ớ
n: 
Đạ
i s
ứ 
M
ỹ ở 
Paris m
ô 
t
ả 
Di
ệ
m nh
ư 
l
à 
m
ộ
t 
“
ng
ườ
i huy
ề
n b
í 
gi
ố
ng nh
ư 
ng
ườ
i t
ậ
p luy
ệ
n yoga
”
, m
à 
ch
ỉ 
duy nh
ấ
t m
ộ
t s
ự 
vi
ệ
c mang l
ạ
i l
ợ
i th
ế 
cho 
ô
ng, 
đó 
l
à 
m
ứ
c r
ấ
t th
ấ
p do nh
ữ
ng ng
ườ
i ti
ề
n nhi
ệ
m c
ủ
a 
ô
ng 
đư
a ra. V
à 
trong 
đạ
i di
ệ
n ngo
ạ
i giao c
ủ
a Hoa K
ỳ ở 
S
à
i G
ò
n th
ì 
ng
ườ
i ta cho 
ô
ng l
à “
m
ộ
t v
ị 
c
ứ
u tinh kh
ô
ng c
ó 
th
ô
ng 
đ
i
ệ
p
”
, ng
ườ
i m
à 
to
à
n b
ộ 
ch
í
nh s
á
ch c
ủ
a 
ô
ng 
ấ
y n
ằ
m trong vi
ệ
c y
ê
u c
ầ
u n
ướ
c M
ỹ 
gi
ú
p 
đỡ
.

[4]


Th
ậ
t s
ự 
th
ì 
Di
ệ
m h
ầ
u nh
ư 
kh
ô
ng th
ể 
gi
ữ 
l
ấ
y quy
ề
n l
ự
c n
ế
u nh
ư ô
ng kh
ô
ng 
đượ
c Hoa K
ỳ 
v
à đặ
c bi
ệ
t l
à 
CIA gi
ú
p 
đỡ
. Ch
í
nh quy
ề
n th
ự
c d
â
n Ph
á
p, c
ò
n c
ó 
nhi
ệ
m v
ụ 
n
ắ
m quy
ề
n cho t
ớ
i l
ầ
n t
ổ
ng tuy
ể
n c
ử đượ
c d
ự đị
nh v
à
o th
á
ng B
ả
y 1956, lu
ô
n c
ố 
g
ắ
ng g
â
y kh
ó 
kh
ă
n cho c
ô
ng vi
ệ
c 
đ
i
ề
u h
à
nh cho 
ô
ng. V
à 
b
ê
n c
ạ
nh ng
ườ
i Ph
á
p v
à 
qu
â
n 
độ
i Vi
ệ
t Nam do h
ọ 
ki
ể
m so
á
t, qu
â
n 
độ
i m
à 
c
ũ
ng 
đứ
ng 
đố
i di
ệ
n kh
ô
ng t
á
n th
à
nh Di
ệ
m, c
ò
n c
ó 
th
ê
m nh
ữ
ng trung t
â
m quy
ề
n l
ự
c kh
á
c n
ữ
a. Tr
ướ
c sau th
ì 
hai gi
á
o ph
á
i Cao 
Đà
i v
à 
H
ò
a H
ả
o v
ẫ
n qu
ả
n l
ý 
nhi
ề
u v
ù
ng r
ộ
ng l
ớ
n 
ở đồ
ng b
ằ
ng s
ô
ng C
ử
u Long v
à 
c
á
c n
ơ
i kh
á
c m
ộ
t c
á
ch h
ế
t s
ứ
c tr
ầ
n t
ụ
c. Trong th
ủ đô 
S
à
i G
ò
n th
ì đó 
l
à 
B
ì
nh Xuy
ê
n, l
ự
c l
ượ
ng lu
ô
n lu
ô
n l
à 
m
ộ
t m
ố
i 
đ
e d
ọ
a ti
ề
m n
ă
ng cho m
ộ
t ch
í
nh ph
ủ 
c
ủ
a b
ấ
t c
ứ 
phe ph
á
i ch
í
nh tr
ị 
n
à
o. T
ổ 
ch
ứ
c t
ươ
ng t
ự 
nh
ư 
mafia n
à
y, trong qu
á 
kh
ứ đượ
c ng
ườ
i Ph
á
p cho ph
é
p ki
ể
m so
á
t vi
ệ
c mua b
á
n thu
ố
c phi
ệ
n, c
ờ 
b
ạ
c, m
ã
i d
â
m 
– 
v
à 
l
à
m c
ả
nh s
á
t. Sau khi Di
ệ
m c
ố 
g
ắ
ng ng
ă
n ch
ậ
n th
ế 
l
ự
c c
ủ
a B
ì
nh Xuy
ê
n th
ì đã 
c
ó 
nhi
ề
u tr
ậ
n chi
ế
n th
ậ
t s
ự đã 
b
ù
ng n
ổ 
ra 
ở 
S
à
i G
ò
n trong th
á
ng Ba 1955. Khi c
á
c l
ự
c l
ượ
ng d
â
n qu
â
n c
ủ
a Cao 
Đà
i v
à 
H
ò
a H
à
o li
ê
n k
ế
t v
ớ
i B
ì
nh Xuy
ê
n v
à 
cu
ố
i c
ù
ng B
ả
o 
Đạ
i t
ừ 
dinh c
ơ 
c
ủ
a 
ô
ng 
ở 
C
ô
te d
’
Azur c
ũ
ng c
ố 
thuy
ế
t ph
ụ
c ng
ườ
i th
ủ 
t
ướ
ng k
é
m may m
ắ
n n
à
y r
ờ
i b
ỏ đấ
t n
ướ
c th
ì 
s
ố 
ph
ậ
n ch
í
nh tr
ị 
c
ủ
a Di
ệ
m d
ườ
ng nh
ư đã 
ng
à
n c
â
n treo s
ợ
i t
ó
c.

C
ả đặ
c s
ứ 
M
ỹ ở 
S
à
i G
ò
n, T
ướ
ng J. Lawton Collins, c
ũ
ng cho r
ằ
ng ng
à
y t
à
n c
ủ
a Di
ệ
m 
đã đế
n. T
ừ 
khi 
đế
n 
đâ
y trong th
á
ng M
ườ
i M
ộ
t 1954, ng
ườ
i th
â
n c
ậ
n c
ủ
a Eisenhower n
à
y 
đã 
theo d
õ
i ch
í
nh s
á
ch c
ủ
a Di
ệ
m v
ớ
i n
ỗ
i nghi ng
ờ 
ng
à
y m
ộ
t t
ă
ng. 
Ô
ng ph
ê 
ph
á
n ch
í
nh ph
ủ 
c
ủ
a ng
ườ
i n
à
y l
à 
tham nh
ũ
ng v
à 
kh
ô
ng c
ó 
hi
ệ
u qu
ả
. Theo 
đá
nh gi
á 
c
ủ
a Collins, thi
ế
u s
ự ổ
n 
đị
nh v
ề 
ch
í
nh tr
ị đã 
ng
ă
n c
ả
n kh
ô
ng cho c
ủ
ng c
ố 
qu
â
n 
độ
i Vi
ệ
t Nam v
à 
qua 
đó 
l
à 
c
ô
ng cu
ộ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t h
ệ 
th
ố
ng nh
à 
n
ướ
c c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng t
ồ
n t
ạ
i. Cu
ố
i th
á
ng T
ư 
1955, vi
ê
n 
đặ
c s
ứ 
bay tr
ở 
v
ề 
Washington, 
để đí
ch th
â
n m
ì
nh ch
ỉ 
ra t
ì
nh tr
ạ
ng kh
ô
ng 
đủ 
kh
ả 
n
ă
ng v
à 
b
ấ
t l
ự
c c
ủ
a Di
ệ
m. Collins c
ó 
th
ể 
thuy
ế
t ph
ụ
c 
đượ
c Eisenhower 
đứ
ng v
ề 
ph
í
a quan 
đ
i
ể
m c
ủ
a 
ô
ng. B
ấ
t ch
ấ
p s
ự 
ch
ố
ng 
đố
i c
ủ
a B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Dulles, T
ổ
ng th
ố
ng trao quy
ề
n cho 
ô
ng 
để 
ho
ạ
t 
độ
ng h
ướ
ng t
ớ
i m
ộ
t th
ỏ
a hi
ệ
p 
ở 
S
à
i G
ò
n. Ng
ườ
i ta c
ầ
n ph
ả
i 
đẩ
y Di
ệ
m sang m
ộ
t ch
ứ
c v
ụ 
ch
ỉ 
mang t
í
nh t
ượ
ng tr
ư
ng, v
à 
quy
ề
n l
ự
c th
ậ
t s
ự 
c
ầ
n ph
ả
i t
ạ
m th
ờ
i trao v
ề 
cho gi
ớ
i 
đứ
ng 
đầ
u qu
â
n 
độ
i. Trong th
ờ
i gian 
đó
, Collins c
ầ
n ph
ả
i t
ì
m m
ộ
t l
ự
a ch
ọ
n kh
á
c 
để 
thay th
ế 
Di
ệ
m. Th
ế 
nh
ư
ng trong l
ú
c vi
ê
n 
đặ
c s
ứ 
c
ò
n 
đ
ang bay tr
ở 
v
ề 
S
à
i G
ò
n th
ì đã 
x
ả
y ra m
ộ
t 
đ
i
ề
u g
â
y ng
ạ
c nhi
ê
n cho t
ấ
t c
ả 
c
á
c b
ê
n: l
ự
c l
ượ
ng qu
â
n 
độ
i trung th
à
nh v
ớ
i Di
ệ
m 
đá
nh b
ậ
t m
ộ
t cu
ộ
c t
ấ
n c
ô
ng c
ủ
a B
ì
nh Xuy
ê
n ra kh
ỏ
i dinh th
ủ 
t
ướ
ng, v
à 
xua 
đ
u
ổ
i qu
â
n 
độ
i mafia n
à
y ra kh
ỏ
i S
à
i G
ò
n qua m
ộ
t cu
ộ
c chi
ế
n k
é
o d
à
i nhi
ề
u ng
à
y. Di
ệ
m l
ợ
i d
ụ
ng th
ờ
i 
đ
i
ể
m c
ó 
l
ợ
i cho 
ô
ng. V
ớ
i s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a Lansdale v
à 
c
ủ
a CIA, b
â
y gi
ờ 
th
ậ
m ch
í ô
ng c
ò
n quay sang c
á
c gi
á
o ph
á
i. C
á
c s
ố 
ti
ề
n h
ố
i l
ộ 
h
à
o ph
ó
ng c
ủ
a CIA 
đư
a cho m
ộ
t v
à
i ng
ườ
i l
ã
nh t
ụ 
c
ủ
a c
á
c gi
á
o ph
á
i 
– 
nh
à 
b
á
o Bernard Fall 
đư
a ra con s
ố 
m
ườ
i hai tri
ệ
u dollar 
– 
v
à 
nh
ữ
ng th
à
nh c
ô
ng v
ề 
qu
â
n s
ự 
trong l
ú
c ch
ố
ng l
ạ
i l
ự
c l
ượ
ng d
â
n qu
â
n Cao 
Đà
i v
à 
H
ò
a H
ả
o c
ũ
ng 
đã 
trung l
ậ
p h
ó
a s
ự đố
i kh
á
ng c
ủ
a h
ọ 
trong v
ò
ng ch
ỉ 
v
à
i tu
ầ
n. Qua 
đó
, Di
ệ
m 
đã 
h
ầ
u nh
ư đã 
c
ủ
ng c
ố đượ
c quy
ề
n l
ự
c c
ủ
a m
ì
nh. 
Ở 
Washington, ng
ườ
i ta h
ế
t s
ứ
c m
ừ
ng r
ỡ 
v
ề 
ng
ườ
i 
đà
n 
ô
ng 
đã 
v
ươ
n l
ê
n t
ừ đố
ng tro t
à
n nh
ư 
m
ộ
t con ph
ượ
ng ho
à
ng, v
à đã 
ch
ứ
ng t
ỏ 
m
ì
nh c
ó 
th
ầ
n kinh v
ữ
ng ch
ắ
c c
ũ
ng nh
ư 
kh
ả 
n
ă
ng v
ượ
t qua tr
ở 
ng
ạ
i.

￼


First Indochina War, 1945-55. Dien Bien Phu, the end of the French. Automatic weapons fire from ARVN troops pins down Binh Xuyen rebels at the Petrus Ky School. April 28, 1955. 
— 
Image by 
© 
CORBIS

N
ă
m th
á
ng sau 
đó
, Di
ệ
m thanh to
á
n v
ớ
i B
ả
o 
Đạ
i, ng
ườ
i tranh gi
à
nh quy
ề
n l
ự
c cu
ố
i c
ù
ng v
ớ
i 
ô
ng 
ở 
Nam Vi
ệ
t Nam. Trong m
ộ
t cu
ộ
c 
“
b
ầ
u c
ử”
, 
ô
ng 
để 
cho m
ì
nh 
đắ
c c
ử 
tr
ở 
th
à
nh t
ổ
ng th
ố
ng c
ủ
a Vi
ệ
t Nam C
ộ
ng h
ò
a (RVN) c
ó 
ch
ủ 
quy
ề
n; qua 
đó
, 
ô
ng c
ũ
ng 
đồ
ng th
ờ
i ch
ấ
m d
ứ
t ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p. Trong cu
ộ
c b
ầ
u c
ử 
n
à
y, nh
à 
chuy
ê
n m
ô
n qu
ả
ng c
á
o Lansdale 
đã 
kh
ô
ng ch
ừ
a b
ấ
t c
ứ đ
i
ề
u g
ì 
l
ạ
i cho s
ự 
t
ì
nh c
ờ
: phi
ế
u b
ầ
u cho Di
ệ
m c
ó 
m
à
u 
đỏ
, 
đồ
ng ngh
ĩ
a v
ớ
i s
ự 
may m
ắ
n, trong khi cho B
ả
o 
Đạ
i l
à 
m
à
u xanh l
á 
c
â
y, b
á
o hi
ệ
u cho b
ấ
t h
ạ
nh. Lansdale cho r
ằ
ng s
á
u m
ươ
i ph
ầ
n tr
ă
m ng
ườ
i d
â
n ch
ấ
p nh
ậ
n Di
ệ
m th
ì 
l
à đã đủ
, th
ế 
nh
ư
ng tr
ê
n th
ự
c t
ế 
c
ó 
t
ớ
i 98,5 ph
ầ
n tr
ă
m phi
ế
u b
ầ
u cho 
ô
ng. Th
ậ
m ch
í ở 
S
à
i G
ò
n, t
ừ 
405.000 c
ử 
tri c
ó đă
ng k
ý
, Di
ệ
m nh
ậ
n 
đượ
c t
ớ
i 605.000 phi
ế
u. Cu
ộ
c b
ầ
u c
ử 
b
ị 
thao t
ú
ng, nh
ư
ng 
đ
i
ề
u 
đó 
d
ườ
ng nh
ư 
ch
ỉ 
l
à 
th
ứ 
c
ấ
p 
đố
i v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ó 
tr
á
ch nhi
ệ
m 
ở 
Washington. Vi
ệ
c Di
ệ
m l
à 
m
ộ
t ng
ườ
i d
ứ
t kho
á
t ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n v
à 
ch
ố
ng Ph
á
p, v
à đã 
c
ủ
ng c
ố 
ch
í
nh quy
ề
n c
ủ
a 
ô
ng qua nh
ữ
ng h
à
nh 
độ
ng c
ươ
ng quy
ế
t, 
đ
i
ề
u 
đó 
l
à đã đủ
. Trong m
ộ
t 
đ
i
ể
m kh
á
c, c
á
c m
ụ
c ti
ê
u c
ơ 
b
ả
n c
ủ
a Di
ệ
m v
à 
Hoa K
ỳ 
c
ũ
ng tr
ù
ng v
ớ
i nhau: c
ả 
hai 
đề
u mu
ố
n nh
ấ
t 
đị
nh ph
ả
i ng
ă
n ch
ậ
n cu
ộ
c t
ổ
ng tuy
ể
n c
ử đã đượ
c quy
ế
t 
đị
nh 
ở 
Gen
è
ve.

Theo ngh
ị 
quy
ế
t chia 
đô
i v
à 
t
á
i b
ố 
tr
í 
c
ủ
a Gen
è
ve, c
ó 
kho
ả
ng 130.000 Vi
ệ
t Minh 
đã 
t
ạ
m th
ờ
i 
đ
i ra mi
ề
n B
ắ
c. H
ọ 
ngh
ĩ 
r
ằ
ng c
ó 
th
ể 
tr
ở 
v
ề 
qu
ê 
h
ươ
ng c
ủ
a h
ọ 
sau cu
ộ
c b
ầ
u c
ử đượ
c d
ự đị
nh s
ẽ 
ti
ế
n h
à
nh trong th
á
ng B
ả
y 1956. V
ì 
kh
ô
ng ch
ỉ 
h
ọ
, m
à 
to
à
n b
ộ 
nh
ữ
ng ng
ườ
i quan s
á
t 
ở 
S
à
i G
ò
n v
à 
Washington c
ũ
ng lo
ạ
i tr
ừ 
kh
ả 
n
ă
ng l
à 
Di
ệ
m c
ó 
m
ộ
t c
ơ 
h
ộ
i d
ù 
m
ỏ
ng manh trong cu
ộ
c t
ổ
ng tuy
ề
n c
ử 
tr
ê
n to
à
n Vi
ệ
t Nam. Ch
í
nh Di
ệ
m c
ũ
ng bi
ế
t 
đ
i
ề
u 
đó
. 
Ô
ng 
í
t 
đượ
c ng
ườ
i d
â
n y
ê
u th
í
ch, nh
ữ
ng ng
ườ
i theo 
ô
ng 
ở 
mi
ề
n Nam gi
ớ
i h
ạ
n 
ở 
m
ộ
t v
à
i ph
ầ
n trong qu
â
n 
độ
i v
à 
h
à
nh ch
á
nh c
ũ
ng nh
ư ở 
nh
ữ
ng ng
ườ
i C
ô
ng gi
á
o, 
đặ
c bi
ệ
t l
à 
t
ừ 
mi
ề
n B
ắ
c. Ng
ượ
c l
ạ
i, H
ồ 
Ch
í 
Minh v
à 
Vi
ệ
t Minh 
đượ
c s
ố đô
ng n
ô
ng d
â
n xem nh
ư 
l
à 
ng
ườ
i gi
ả
i ph
ó
ng Vi
ệ
t Nam ra kh
ỏ
i ch
ế độ 
th
ự
c d
â
n Ph
á
p. Tuy B
ộ 
tr
ưở
ng B
ộ 
Ngo
ạ
i giao Dulles v
ẫ
n c
ô
ng khai y
ê
u c
ầ
u Di
ệ
m 
ủ
ng h
ộ 
cho cu
ộ
c t
ổ
ng tuy
ể
n c
ử
. Th
ế 
nh
ư
ng 
đó 
ch
ỉ 
l
à 
l
ờ
i n
ó
i su
ô
ng. 
Ở 
h
ậ
u tr
ườ
ng, ng
ườ
i ta b
ả
o 
đả
m v
ớ
i 
ô
ng r
ằ
ng ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ 
xem cu
ộ
c t
ổ
ng tuy
ể
n c
ử đó 
nh
ư 
l
à 
m
ộ
t m
ố
i nguy hi
ể
m l
ớ
n. Cu
ố
i c
ù
ng th
ì 
trong qu
á 
kh
ứ
, nh
ữ
ng cu
ộ
c b
ầ
u c
ử “
t
ự 
do
” 
d
ướ
i d
ự 
tham gia c
ủ
a ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n ch
ỉ 
ph
ụ
c v
ụ 
cho h
ọ 
nh
ư 
l
à 
b
à
n 
đạ
p 
để 
thi
ế
t l
ậ
p m
ộ
t ch
ế độ độ
c t
à
i c
ộ
ng s
ả
n. V
ề 
m
ặ
t h
ì
nh th
ứ
c, 
để 
t
ừ 
ch
ố
i b
ầ
u c
ử
, Di
ệ
m v
à 
Hoa K
ỳ 
d
ự
a tr
ê
n l
ý 
l
ẽ 
r
ằ
ng c
ả 
nh
à 
n
ướ
c B
ả
o 
Đạ
i c
ủ
a Vi
ệ
t Nam l
ẫ
n ch
í
nh ph
ủ 
M
ỹ 
c
ũ
ng 
đề
u kh
ô
ng k
ý 
v
à
o c
á
c ngh
ị 
quy
ế
t Gen
è
ve. Vi
ệ
c c
ả Ủ
y ban Ki
ể
m so
á
t Qu
ố
c t
ế 
l
ẫ
n Trung Qu
ố
c l
ẫ
n Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t 
đề
u kh
ô
ng l
ê
n ti
ế
ng ph
ả
n 
đố
i m
ộ
t c
á
ch th
ậ
t s
ự 
c
ũ
ng 
đã 
h
ợ
p ph
á
p h
ó
a nh
ư 
th
ế 
n
à
o 
đó 
l
ầ
n vi ph
ạ
m c
á
c th
ỏ
a thu
ậ
n Gen
è
ve n
à
y, v
à 
nh
ấ
n m
ạ
nh t
ớ
i ni
ề
m tin r
ấ
t ph
ổ 
bi
ế
n 
ở 
ngo
à
i n
ướ
c VNDCCH, r
ằ
ng quy
ế
t 
đị
nh chia c
ắ
t 
đó 
kh
ô
ng mang t
í
nh t
ạ
m th
ờ
i. Nh
ờ 
v
ậ
y, cu
ộ
c th
ử 
nghi
ệ
m Nam Vi
ệ
t Nam-M
ỹ 
cho m
ộ
t 
“
national building
”
, cho c
ô
ng cu
ộ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t nh
à 
n
ướ
c c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng t
ồ
n t
ạ
i v
à 
ho
ạ
t 
độ
ng, m
ớ
i c
ó 
th
ể 
b
ắ
t 
đầ
u.

————————————————————————————————————————


[1]


US Congress, House Committe on Armed Services (xu
ấ
t b
ả
n), United States-Vietnam Relations, 1945-1967: A Study Prepared by the Department of Defense, 12 t
ậ
p, Washington 1971, t
ậ
p 10, trang 731-741.


[2]


William Colby, Lost Victory. A Firsthand
’ 
Account of America
’
s Sixteen Year Involvement in Vietnam, Chicago v
à 
New York 1989, trang 27.


[3]


Tr
í
ch d
ẫ
n theo Stanley Kernow, Vietnam. A History, New York 1991, trang 236



[4]

 Đạ
i s
ứ 
Douglas Dillon g
ử
i State Department, 24/05/1954, trong FRUS 1952-1954, t
ậ
p 13: Indochina, II, Washington 1982, trang 1608 v
à 
ti
ế
p theo, Charg
é 
d
’
affaire Robert McClintock g
ử
i State Department, 04/07/1954, nh
ư 
tr
ê
n, trang 1783 v
à 
ti
ế
p theo.

X
â
y d
ự
ng qu
ố
c gia 
ở 
Nam Vi
ệ
t Nam

“
Vi
ệ
t Nam l
à 
c
ộ
t tr
ụ 
ch
í
nh c
ủ
a Th
ế 
gi
ớ
i T
ự 
do 
ở Đô
ng Nam 
Á
, vi
ê
n 
đá đỉ
nh v
ò
m, c
á
i n
ú
t 
đậ
y trong con 
đậ
p. N
ó 
l
à đứ
a con c
ủ
a ch
ú
ng ta, ch
ú
ng ta kh
ô
ng 
đượ
c ph
é
p b
ỏ 
r
ơ
i n
ó
, v
à 
ch
ú
ng ta kh
ô
ng th
ể 
l
à
m ng
ơ 
tr
ướ
c nh
ữ
ng nhu c
ầ
u c
ủ
a n
ó”

[1]

. V
ớ
i nh
ữ
ng l
ờ
i n
ó
i 
đó
, Th
ượ
ng ngh
ị 
s
ĩ 
John F. Kennedy 
đã 
th
ể 
hi
ệ
n nhi
ề
u h
ơ
n l
à 
m
ộ
t ni
ề
m tin c
á 
nh
â
n. C
á
c 
ý 
ngh
ĩ 
c
ủ
a 
ô
ng ph
ả
n 
á
nh m
ộ
t 
đồ
ng thu
ậ
n c
ơ 
b
ả
n v
ề 
ch
í
nh tr
ị 
trong gi
ớ
i tinh hoa quy
ề
n l
ự
c Washington, gi
ớ
i m
à đã 
h
ì
nh th
à
nh trong giai 
đ
o
ạ
n Chi
ế
n tranh L
ạ
nh xu
ấ
t hi
ệ
n v
à 
trong nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i 
đã đạ
t t
ớ
i t
ầ
m c
ủ
a m
ộ
t s
ự 
hi
ể
n nhi
ê
n. Thuy
ế
t Truman, NSC-68 v
à 
Thuy
ế
t Domino l
à 
th
ể 
hi
ệ
n v
ề 
m
ặ
t an ninh ch
í
nh tr
ị 
c
ủ
a m
ộ
t th
ế 
gi
ớ
i quan bao g
ồ
m m
ộ
t lo
ạ
t nh
ữ
ng c
á
i 
đượ
c cho l
à 
s
ự 
th
ậ
t kh
á
ch quan, nh
ữ
ng s
ự 
th
ậ
t l
à 
c
ó 
th
ể đượ
c t
ó
m t
ắ
t t
ự
u trung nh
ư 
sau: D
â
n ch
ủ 
v
à 
t
ự 
do l
à 
c
á
c m
ụ
c t
í
ch c
ơ 
b
ả
n c
ủ
a Hoa K
ỳ
. C
ả 
nh
ữ
ng 
đá
nh gi
á 
kh
ô
ng 
đú
ng v
à 
nh
ữ
ng sai l
ầ
m c
ũ
ng kh
ô
ng th
ể 
thay 
đổ
i g
ì đượ
c 
ở đ
i
ề
u 
đó
. 
Đ
i
ề
u quan tr
ọ
ng l
à 
c
á
c 
độ
ng c
ơ 
v
à 
ch
ủ ý 
l
ú
c n
à
o c
ũ
ng ph
ả
i t
ố
t. Ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
ộ
ng s
ả
n ng
ượ
c l
ạ
i l
à 
hung h
ã
n v
à 
mu
ố
n b
à
nh tr
ướ
ng. L
ị
ch s
ử đã 
d
ạ
y r
ằ
ng ng
ườ
i ta kh
ô
ng bao gi
ờ 
c
ó 
th
ể 
xoa d
ị
u 
đượ
c m
ộ
t k
ẻ 
x
â
m l
ấ
n: Hi
ệ
p 
ướ
c M
ü
nchen c
ủ
a n
ă
m 1938 (m
à 
v
ớ
i n
ó
, c
á
c th
ế 
l
ự
c Ph
ươ
ng T
â
y 
đã 
ch
ấ
p thu
ậ
n l
ờ
i y
ê
u c
ầ
u chia x
ẻ 
n
ướ
c Ti
ệ
p Kh
ắ
c c
ủ
a Hitler) 
đã 
ch
ứ
ng minh 
đ
i
ề
u 
đó đầ
y 
ấ
n t
ượ
ng. 
“
Ch
í
nh s
á
ch ng
ă
n ch
ặ
n
” 
c
ủ
a Truman v
ề 
c
ơ 
b
ả
n l
à đú
ng. Ph
ươ
ng T
â
y ch
ỉ 
m
ạ
nh nh
ư 
m
ắ
t x
í
ch y
ế
u nh
ấ
t trong chu
ỗ
i c
ủ
a c
á
c qu
ố
c gia t
ự 
do. V
ì 
v
ậ
y m
à 
chi
ế
n th
ắ
ng c
ủ
a c
ộ
ng s
ả
n trong m
ộ
t n
ướ
c s
ẽ đ
e d
ọ
a an ninh c
ủ
a Hoa K
ỳ 
v
à 
c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y t
ự 
do n
ó
i chung.

￼


John F. Kennedy (ph
í
a sau b
ê
n ph
ả
i) trong chuy
ế
n 
đ
i th
ă
m Vi
ệ
t Nam n
ă
m 1951

Th
ế 
nh
ư
ng trong n
ử
a sau c
ủ
a nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i, th
ế 
gi
ớ
i quan n
à
y g
â
y c
ả
n tr
ở 
cho ph
ươ
ng 
á
n c
ủ
a m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i n
ă
ng 
độ
ng, c
ó đị
nh h
ướ
ng t
ớ
i c
á
c ph
á
t tri
ể
n qu
ố
c t
ế
. T
ấ
t nhi
ê
n, tr
ướ
c sau th
ì 
Li
ê
n bang X
ô 
vi
ế
t c
ũ
ng l
à 
m
ộ
t ch
ế độ độ
c t
à
i 
đượ
c trang b
ị 
v
ũ 
kh
í 
h
ạ
t nh
â
n ng
à
y m
ộ
t nhi
ề
u h
ơ
n, ch
ế độ 
m
à 
trong v
ù
ng 
ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a n
ó đã đố
i ph
ó 
v
ớ
i nh
ữ
ng ng
ườ
i b
ấ
t 
đồ
ng ch
í
nh ki
ế
n b
ằ
ng m
ọ
i s
ự 
c
ứ
ng r
ắ
n 
– 
v
í 
d
ụ 
nh
ư 
trong n
ướ
c CHDC 
Đứ
c n
ă
m 1953 v
à ở 
Hungary n
ă
m 1956. Nh
ư
ng h
ệ 
th
ố
ng X
ô 
vi
ế
t bi
ế
n 
đổ
i. Vi
ệ
c ch
ấ
m d
ứ
t cu
ộ
c 
đà
n 
á
p h
à
ng lo
ạ
t sau c
á
i ch
ế
t c
ủ
a Stalin v
à 
nh
ữ
ng c
ố 
g
ắ
ng c
ủ
a gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o m
ớ
i 
để “
chung s
ố
ng h
ò
a b
ì
nh
” 
v
ớ
i Ph
ươ
ng T
â
y l
à 
th
ể 
hi
ệ
n c
ủ
a nh
ữ
ng thay 
đổ
i 
đó
. C
ũ
ng mang t
ầ
m quan tr
ọ
ng nh
ư 
v
ậ
y l
à 
b
ướ
c v
ù
ng l
ê
n v
ề 
ch
í
nh tr
ị 
c
ủ
a Th
ế 
gi
ớ
i th
ứ 
ba. Kh
ắ
p n
ơ
i trong ch
â
u Phi v
à 
ch
â
u 
Á
, 
ướ
c mu
ố
n 
đượ
c 
độ
c l
ậ
p b
ắ
t 
đầ
u l
ớ
n ti
ế
ng h
ơ
n. Trong khi n
ướ
c Ph
á
p sa v
à
o trong m
ộ
t cu
ộ
c chi
ế
n tranh thu
ộ
c 
đị
a m
ớ
i, t
ổ
n th
ấ
t c
ò
n nhi
ề
u h
ơ
n n
ữ
a 
ở 
Algeria sau 1954, Li
ê
n hi
ệ
p Anh b
ắ
t 
đầ
u d
ẫ
n d
ắ
t thu
ộ
c 
đị
a c
ủ
a m
ì
nh v
à
o trong 
“
Commonwealth of Nations
”
. Malaya [B
á
n 
đả
o M
ã 
Lai] 
độ
c l
ậ
p n
ă
m 1957, v
à 
trong c
ù
ng n
ă
m 
đó 
Kwame Nkrumah, v
ớ
i s
ự 
ch
ấ
p thu
ậ
n v
à 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a London, 
đã 
tuy
ê
n b
ố 
th
à
nh l
ậ
p n
ướ
c C
ộ
ng h
ò
a Ghana. N
ă
m 1960, th
ủ 
t
ướ
ng Anh Harold Macmillan ch
ê 
tr
á
ch c
á
c nh
à 
c
ầ
m quy
ề
n c
ủ
a ch
ế độ 
ph
â
n bi
ệ
t ch
ủ
ng t
ộ
c 
ở 
Nam Phi, r
ằ
ng h
ọ đã 
kh
ô
ng nh
ậ
n ra d
ấ
u hi
ệ
u c
ủ
a th
ờ
i 
đạ
i: 
“
L
à
n gi
ó 
thay 
đổ
i
” 
(winds of change) 
đ
ang th
ổ
i qua ch
â
u Phi. Nhi
ề
u qu
ố
c gia 
độ
c l
ậ
p non tr
ẻ 
kh
ô
ng mu
ố
n b
ị é
p v
à
o trong khung kh
ổ 
c
ủ
a cu
ộ
c xung 
độ
t 
Đô
ng-T
â
y. H
ọ 
h
ướ
ng t
ớ
i 
đườ
ng l
ố
i c
ủ
a th
ủ 
t
ướ
ng 
Ấ
n 
Độ 
Jawaharlal 
“
Pandit
” 
Nehru v
à “
Ch
ủ 
ngh
ĩ
a trung l
ậ
p n
ă
ng 
độ
ng
” 
c
ủ
a 
ô
ng. Nehru 
đạ
i di
ệ
n cho m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch trung l
ậ
p nh
ấ
t qu
á
n gi
ữ
a 
Đô
ng v
à 
T
â
y. Quan h
ệ 
h
ò
a b
ì
nh v
ớ
i t
ấ
t c
ả 
c
á
c qu
ố
c gia, t
ừ 
ch
ố
i li
ê
n minh qu
â
n s
ự
, ti
ế
p nh
ậ
n vi
ệ
n tr
ợ 
kinh t
ế 
c
ủ
a

t
ấ
t c
ả

c
á
c n
ướ
c n
à
o mu
ố
n vi
ệ
n tr
ợ
, v
à ủ
ng h
ộ 
v
ề 
m
ặ
t 
đạ
o 
đứ
c v
à 
ch
í
nh tr
ị 
cho c
á
c phong tr
à
o gi
ả
i ph
ó
ng qu
ố
c gia, 
đó 
l
à 
nh
ữ
ng m
ố
i quan t
â
m ch
í
nh c
ủ
a 
ô
ng trong ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i. 
Đườ
ng l
ố
i ch
í
nh tr
ị 
c
ủ
a Nehru 
đượ
c th
ể 
hi
ệ
n qua 
“
phong tr
à
o kh
ô
ng li
ê
n k
ế
t
”
, m
ộ
t c
ộ
ng 
đồ
ng l
ỏ
ng l
ẻ
o c
ủ
a c
á
c qu
ố
c gia c
ó 
nh
ữ
ng h
ệ 
th
ố
ng x
ã 
h
ộ
i kh
á
c nhau, 
đượ
c th
à
nh l
ậ
p t
ạ
i h
ộ
i ngh
ị ở 
Bandung trong th
á
ng T
ư 
1955, 
để 
ch
ố
ng l
ạ
i ch
ủ 
ngh
ĩ
a th
ự
c d
â
n, ph
â
n bi
ệ
t ch
ủ
ng t
ộ
c v
à 
v
ũ 
kh
í 
h
ạ
t nh
â
n.

Trong n
ử
a sau c
ủ
a nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i, ch
í
nh s
á
ch 
đố
i ngo
ạ
i c
ủ
a M
ỹ đã 
b
ỏ 
l
ỡ 
d
ị
p 
để 
ph
ả
n 
ứ
ng m
ộ
t c
á
ch linh ho
ạ
t v
à 
mang t
í
nh x
â
y d
ự
ng t
ớ
i nh
ữ
ng thay 
đổ
i ch
í
nh tr
ị 
th
ế 
gi
ớ
i n
à
y. Trong khi c
ộ
ng 
đồ
ng qu
ố
c t
ế 
lu
ô
n tr
ở 
n
ê
n kh
á
c bi
ệ
t v
à đ
a nguy
ê
n h
ơ
n, Eisenhower, Dulles v
à 
gi
ớ
i ngo
ạ
i giao 
ở 
Washington ch
ỉ 
t
ừ 
gi
ã 
nh
ữ
ng m
ô 
h
ì
nh 
ý 
t
ưở
ng 
đó 
m
ộ
t c
á
ch h
ế
t s
ứ
c ng
ầ
n ng
ừ
, nh
ữ
ng m
ô 
h
ì
nh thu
ộ
c v
ề 
th
ờ
i chi
ế
n 
đấ
u ch
ố
ng l
ạ
i m
ố
i 
đ
e d
ọ
a c
ủ
a Qu
ố
c X
ã 
v
à 
th
á
ch th
ứ
c c
ủ
a Stalin. Vi
ệ
c ch
í
nh ph
ủ 
Eisenhower v
ẫ
n b
á
m ch
ặ
t v
à
o nh
ữ
ng suy ngh
ĩ 
l
ỗ
i th
ờ
i c
ũ
ng c
ó 
th
ể 
quan s
á
t th
ấ
y trong ch
í
nh s
á
ch 
đố
i n
ộ
i v
à đặ
c bi
ệ
t l
à 
trong ch
í
nh s
á
ch ch
ủ
ng t
ộ
c. H
ọ 
d
ù
ng m
ộ
t ch
í
nh s
á
ch kh
ô
ng c
ò
n h
ợ
p th
ờ
i c
ủ
a 
“
nh
ữ
ng b
ướ
c 
đ
i nh
ỏ” để đố
i ph
ó 
l
ạ
i v
ớ
i y
ê
u c
ầ
u c
ó 
quy
ề
n c
ô
ng d
â
n kh
ô
ng gi
ớ
i h
ạ
n c
ủ
a nh
ữ
ng ng
ườ
i M
ỹ 
da 
đ
en, v
à 
l
ờ
i y
ê
u c
ầ
u t
í
ch h
ợ
p v
à 
b
ì
nh 
đẳ
ng cho c
á
c ch
ủ
ng t
ộ
c c
ủ
a Martin Luther King. V
à
o cu
ố
i th
ậ
p ni
ê
n 
đó
, nhi
ề
u ng
ườ
i M
ỹ 
c
ó 
c
ả
m gi
á
c r
ằ
ng 
ổ
n 
đị
nh 
đã đô
ng c
ứ
ng l
ạ
i th
à
nh tr
ì 
tr
ệ
, v
à 
th
ủ 
c
ự
u th
à
nh b
ấ
t 
độ
ng.

Trong th
á
ng M
ườ
i 1954, 
để 
nh
ậ
n 
đượ
c m
ộ
t s
ự 
tr
ợ 
gi
ú
p l
â
u d
à
i, T
ổ
ng th
ố
ng Eisenhower 
đã 
y
ê
u c
ầ
u Di
ệ
m ph
ả
i c
ó 
nh
ữ
ng c
ả
i c
á
ch x
ã 
h
ộ
i c
ầ
n thi
ế
t, thi
ế
t l
ậ
p m
ộ
t ch
í
nh ph
ủ 
c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng ho
ạ
t 
độ
ng v
à 
th
ú
c 
đẩ
y m
ộ
t nh
ậ
n th
ứ
c qu
ố
c gia Nam Vi
ệ
t Nam. M
ộ
t n
ă
m sau 
đó
, d
ườ
ng nh
ư 
l
à 
Di
ệ
m 
đã 
ho
à
n th
à
nh xu
ấ
t s
ắ
c c
á
c mong 
đợ
i c
ủ
a Eisenhower. S
ự đố
i kh
á
ng c
ủ
a c
á
c gi
á
o ph
á
i, c
ủ
a t
ộ
i ph
ạ
m c
ó 
t
ổ 
ch
ứ
c, c
ủ
a nhi
ề
u ph
ầ
n trong qu
â
n 
độ
i v
à 
c
ủ
a b
ộ 
m
á
y h
à
nh ch
á
nh 
đã 
b
ị 
ph
á 
v
ỡ – 
Di
ệ
m d
ườ
ng nh
ư đã 
ng
ồ
i v
ữ
ng ch
ắ
c tr
ê
n l
ư
ng c
ủ
a 
“
con c
ọ
p Vi
ệ
t Nam
”
. Th
ế 
nh
ư
ng c
á
i m
à ô
ng kh
ô
ng c
ó 
l
à 
s
ự 
th
ấ
p thu
ậ
n chi
ế
m c
ủ
a 
đ
a s
ố 
ng
ườ
i d
â
n 
đố
i v
ớ
i ch
í
nh ph
ủ 
c
ủ
a 
ô
ng v
à 
s
ự 
g
ắ
n b
ó 
c
ủ
a ng
ườ
i d
â
n v
ớ
i n
ướ
c Vi
ệ
t Nam C
ộ
ng h
ò
a m
ớ
i m
ẻ
.

￼


Robert S. McNamara v
à 
T
ướ
ng Maxwell D. Taylor g
ặ
p Kennedy sau chuy
ế
n 
đ
i th
ă
m Nam Vi
ệ
t Nam c
ủ
a h
ọ 
n
ă
m 1963.

Ch
í
nh ph
ủ ở 
Washington nh
ậ
n ra r
ấ
t 
đú
ng r
ằ
ng t
ă
ng tr
ưở
ng kinh t
ế 
s
ẽ 
t
ạ
o n
ề
n t
ả
ng cho 
ổ
n 
đị
nh ch
í
nh tr
ị
. Ngay T
ổ
ng th
ố
ng Truman c
ũ
ng 
đã 
h
ứ
a h
ẹ
n vi
ệ
n tr
ợ 
kinh t
ế 
cho c
á
c v
ù
ng ngo
ạ
i bi
ê
n trong ch
ươ
ng tr
ì
nh 
“
Point Four
” 
c
ủ
a 
ô
ng n
ă
m 1949. Trong nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i, m
ộ
t lo
ạ
t qu
ố
c gia l
ầ
n 
đầ
u ti
ê
n nh
ậ
n 
đượ
c s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
v
ề 
kinh t
ế
, k
ỹ 
thu
ậ
t v
à 
nh
â
n s
ự
. T
ạ
i c
á
c tr
ườ
ng 
đạ
i h
ọ
c M
ỹ
, nhi
ề
u nh
à 
khoa h
ọ
c 
đã 
l
ậ
p ra nhi
ề
u ch
ươ
ng tr
ì
nh ph
á
t tri
ể
n, ch
í
nh h
ọ 
n
ó
i chung l
à đã đư
a ra nh
ữ
ng kh
á
i ni
ệ
m nh
ư “
gi
ú
p ph
á
t tri
ể
n
” 
hay 
“
Th
ế 
gi
ớ
i th
ứ 
ba
”
. B
ầ
u kh
ô
ng kh
í 
n
ó
i chung l
à 
l
ạ
c quan. V
ì 
v
ậ
y m
à 
v
í 
d
ụ 
nh
ư 
nh
à 
kinh t
ế 
h
ọ
c Walt W. Rostow 
đã 
g
ắ
n k
ế
t c
á
c ph
â
n t
í
ch l
ị
ch s
ử 
v
ớ
i nh
ữ
ng quan s
á
t 
đươ
ng th
ờ
i. Trong quy
ể
n s
á
ch

The Stages of Economic Growth

(1959) c
ủ
a 
ô
ng, 
ô
ng 
đã đư
a ra m
ộ
t thuy
ế
t hi
ệ
n 
đạ
i h
ó
a 
đượ
c nhi
ề
u ng
ườ
i ch
ú ý đế
n 
để 
l
à
m n
ề
n t
ả
ng. Rostow cho r
ằ
ng nh
ữ
ng thay 
đổ
i v
ề 
x
ã 
h
ộ
i, kinh t
ế 
v
à 
v
ă
n h
ó
a, 
đã 
di
ễ
n ra trong th
ờ
i c
ủ
a cu
ộ
c C
á
ch m
ạ
ng C
ô
ng nghi
ệ
p 
ở 
T
â
y 
Â
u v
à 
Hoa K
ỳ
, c
ũ
ng s
ẽ 
x
ả
y ra trong nh
ữ
ng v
ù
ng 
đấ
t c
ủ
a Th
ế 
gi
ớ
i th
ứ 
ba. T
ươ
ng t
ự 
v
ớ
i s
ự 
ph
á
t tri
ể
n c
ủ
a Ph
ươ
ng T
â
y, 
ô
ng 
đư
a ra tri
ể
n v
ọ
ng c
ủ
a m
ộ
t giai 
đ
o
ạ
n 
“
c
ấ
t c
á
nh
” 
cho c
á
c x
ã 
h
ộ
i 
ở Đô
ng Nam 
Á
, v
ẫ
n c
ò
n mang nhi
ề
u d
ấ
u 
ấ
n c
ủ
a n
ô
ng nghi
ệ
p, giai 
đ
o
ạ
n m
à 
trong 
đó 
nh
ờ 
v
à
o s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a Hoa K
ỳ 
h
ọ 
s
ẽ đượ
c 
đẩ
y b
ậ
t t
ớ
i th
ờ
i hi
ệ
n 
đạ
i t
â
n ti
ế
n.

V
ì 
m
ụ
c 
đí
ch n
à
y, t
ừ 
1955 cho t
ớ
i 1961, Washington vi
ệ
n tr
ợ 
kinh t
ế 
cho ch
í
nh ph
ủ 
Nam Vi
ệ
t Nam t
ổ
ng c
ộ
ng l
à 
1,447 t
ỉ 
dollar. Th
ê
m v
à
o 
đó 
l
à 
508 tri
ệ
u dollar vi
ệ
n tr
ợ 
qu
â
n s
ự
. Ngo
ạ
i tr
ừ 
L
à
o v
à 
Nam H
à
n, kh
ô
ng 
đấ
t n
ướ
c n
à
o nh
ậ
n 
đượ
c m
ộ
t s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
tr
ê
n 
đầ
u ng
ườ
i cao h
ơ
n Nam Vi
ệ
t Nam. Ti
ề
n vi
ệ
n tr
ợ 
chi
ế
m to
à
n b
ộ 
ng
â
n s
á
ch c
ủ
a qu
â
n 
độ
i Nam Vi
ệ
t Nam c
ũ
ng nh
ư 
t
á
m m
ươ
i ph
ầ
n tr
ă
m c
ủ
a ng
â
n s
á
ch qu
ố
c gia. Cho t
ớ
i n
ă
m 1975, m
ộ
t ph
ầ
n l
ớ
n vi
ệ
n tr
ợ 
t
à
i ch
í
nh c
ủ
a M
ỹ đượ
c ti
ế
n h
à
nh qua m
ộ
t 
“
Ch
ươ
ng tr
ì
nh Nh
ậ
p kh
ẩ
u Th
ươ
ng m
ạ
i
” 
(Commercial Import Program, CIP). Trong 
đó
, Washington giao dollar cho ch
í
nh ph
ủ 
Vi
ệ
t Nam, v
à 
ch
í
nh ph
ủ 
Vi
ệ
t Nam ti
ế
p t
ụ
c chuy
ể
n giao ph
â
n n
ử
a gi
á 
tr
ị đó 
sang ti
ề
n 
đồ
ng n
ộ
i t
ệ
. H
ưở
ng l
ợ
i ch
í
nh t
ừ 
quy 
đị
nh n
à
y l
à 
tr
ò
n 20.000 ng
ườ
i bu
ô
n b
á
n, 
đã 
nh
ậ
n lo
ạ
i gi
ấ
y ph
é
p 
đượ
c nhi
ề
u ng
ườ
i th
è
m mu
ố
n m
à 
S
à
i G
ò
n ban h
à
nh trong khu
ô
n h
ổ 
c
ủ
a CIP. Ch
ươ
ng tr
ì
nh n
à
y t
ạ
o kh
ả 
n
ă
ng cho h
ọ 
mua s
ả
n ph
ẩ
m n
ướ
c ngo
à
i b
ằ
ng n
ộ
i t
ệ
. Ng
ườ
i ta tr
ả 
ti
ề
n cho h
à
ng h
ó
a t
ạ
i Ng
â
n h
à
ng Qu
ố
c gia, r
ồ
i ng
â
n h
à
ng n
à
y chuy
ể
n giao ti
ề
n 
đồ
ng 
đó 
l
ạ
i cho ch
í
nh ph
ủ
. V
ì 
v
ậ
y m
à 
kh
ô
ng c
ầ
n ph
ả
i 
đư
a ra m
ộ
t lo
ạ
i thu
ế 
thu nh
ậ
p 
đá
ng k
ể
. Ch
ươ
ng tr
ì
nh n
à
y c
ó 
nhi
ệ
m v
ụ 
ki
ề
m ch
ế 
l
ạ
m ph
á
t v
à 
gi
ớ
i h
ạ
n th
â
m h
ụ
t th
ươ
ng m
ạ
i (c
á
i m
à 
v
à
o cu
ố
i nh
ữ
ng n
ă
m n
ă
m m
ươ
i 
đã 
l
à 
tr
ò
n 180 tri
ệ
u dollar h
à
ng n
ă
m tuy r
ằ
ng 
đã 
c
ó 
CIP). Th
ế 
nh
ư
ng n
ó 
th
ú
c 
đẩ
y tham nh
ũ
ng, v
ì 
nh
â
n vi
ê
n nh
à 
n
ướ
c v
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i c
ó 
gi
ấ
y ph
é
p 
đó 
tr
ê
n th
ự
c t
ế 
l
à đã 
c
ó 
m
ộ
t c
ỗ 
m
á
y in ti
ề
n qua CIP. Do v
ậ
y m
à 
v
à
o gi
ữ
a nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i, nh
ữ
ng c
á
i 
đượ
c g
ọ
i l
à “
windfall profits
” 
[l
ợ
i nhu
ậ
n tr
ờ
i cho] 
đã 
l
ê
n t
ớ
i 200 
đế
n 600 tri
ệ
u dollar h
à
ng n
ă
m. T
ấ
t nhi
ê
n l
à 
ng
ườ
i d
â
n th
à
nh th
ị 
h
ưở
ng l
ợ
i r
ấ
t l
ớ
n t
ừ 
CIP. N
ó 
b
ả
o 
đả
m m
ộ
t m
ứ
c s
ố
ng ho
à
n to
à
n kh
ô
ng t
ươ
ng x
ứ
ng v
ớ
i c
á
c kh
ả 
n
ă
ng v
ề 
kinh t
ế 
c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c. Nh
ư
ng n
ằ
m trong 
đó 
l
à 
m
ộ
t 
đ
i
ể
m y
ế
u l
ớ
n. Ch
ươ
ng tr
ì
nh n
à
y c
ả
n tr
ở 
c
ô
ng cu
ộ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t n
ề
n kinh t
ế 
th
ị
nh v
ượ
ng ri
ê
ng v
à 
t
ă
ng c
ườ
ng s
ự 
ph
ụ 
thu
ộ
c v
à
o Hoa K
ỳ
. Ngay t
ừ 
n
ă
m 1961, nh
à 
kinh t
ế 
ph
á
t tri
ể
n Milton Taylor 
đã đ
i 
đế
n k
ế
t lu
ậ
n, Nam Vi
ệ
t Nam l
à “
m
ẫ
u th
ử 
nghi
ệ
m c
ủ
a m
ộ
t n
ề
n kinh t
ế 
ph
ụ 
thu
ộ
c
”
, v
à ô
ng ti
ế
p t
ụ
c. 
“
S
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a Hoa K
ỳ đã 
x
â
y m
ộ
t l
â
u 
đà
i tr
ê
n c
á
t
”
.

[2]


C
ù
ng v
ớ
i s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
v
ề 
kinh t
ế
, c
á
c chuy
ê
n gia h
à
nh ch
á
nh v
à 
nh
ữ
ng ng
ườ
i gi
ú
p ph
á
t tri
ể
n c
ũ
ng 
đ
i 
đế
n. V
í 
d
ụ 
nh
ư 
Michigan State University, theo nhi
ệ
m v
ụ 
do CIA giao cho, 
đã 
g
ử
i n
ă
m m
ươ
i nh
â
n vi
ê
n sang 
để 
t
á
i t
ổ 
ch
ứ
c b
ộ 
m
á
y h
à
nh ch
á
nh c
ủ
a Di
ệ
m. Trong l
ĩ
nh v
ự
c v
ă
n h
ó
a, nh
ữ
ng c
á
i 
đượ
c g
ọ
i l
à “
trung t
â
m t
ự 
do
” đượ
c th
à
nh l
ậ
p 
ở 
S
à
i G
ò
n, Hu
ế 
v
à Đà 
N
ẵ
ng, m
ở 
kh
ó
a d
ạ
y ti
ế
ng Anh hay truy
ề
n 
đạ
t ki
ế
n th
ứ
c trong l
ị
ch s
ử 
Nam K
ỳ 
v
à 
An Nam, 
để 
th
ú
c 
đẩ
y m
ộ
t 
ý 
th
ứ
c qu
ố
c gia Nam Vi
ệ
t Nam. Th
ế 
nh
ư
ng tr
ọ
ng t
â
m v
ề 
nh
â
n s
ự 
v
à 
v
ậ
t ch
ấ
t trong s
ự 
gi
ú
p 
đỡ 
c
ủ
a M
ỹ 
l
ạ
i n
ằ
m trong l
ĩ
nh v
ự
c qu
â
n s
ự
. Sau 1955, 
“
Nh
ó
m C
ố 
v
ấ
n v
à 
H
ỗ 
tr
ợ 
Qu
â
n s
ự” 
(Military Assistance and Advisory Group, MAAG) 
đã đượ
c th
à
nh l
ậ
p n
ă
m n
ă
m tr
ướ
c 
đó
, t
ă
ng t
ừ 
360 l
ê
n g
ầ
n 700 ng
ườ
i. H
ọ 
ph
â
n ph
ố
i vi
ệ
n tr
ợ 
qu
â
n s
ự 
v
à 
ti
ế
p nh
ậ
n 
đà
o t
ạ
o qu
â
n 
độ
i Nam Vi
ệ
t Nam (Qu
â
n l
ự
c Vi
ệ
t Nam C
ộ
ng H
ò
a, QLVNCH). V
ề 
m
ặ
t t
ổ 
ch
ứ
c, MAAG h
ướ
ng t
ớ
i qu
â
n 
độ
i M
ỹ
: l
ự
c l
ượ
ng ph
ụ 
tr
ợ đượ
c trang b
ị 
k
é
m c
ủ
a qu
â
n 
độ
i th
ự
c d
â
n Ph
á
p, bao g
ồ
m kho
ả
ng 250.000 ng
ườ
i, 
đượ
c gi
ả
m xu
ố
ng c
ò
n 150.000 ng
ườ
i l
í
nh v
à đượ
c trang b
ị 
v
ớ
i qu
â
n ph
ụ
c, s
ú
ng 
ố
ng, xe c
ộ 
v
à 
xe t
ă
ng m
ớ
i. 
Đầ
u nh
ữ
ng n
ă
m s
á
u m
ươ
i c
ó 
th
ê
m th
ủ
y qu
â
n l
ụ
c chi
ế
n, nh
ữ
ng nh
ó
m c
ô
ng binh, nh
ả
y d
ù
, c
á
c 
đơ
n v
ị 
h
ả
i qu
â
n v
à 
m
ộ
t l
ự
c l
ượ
ng kh
ô
ng qu
â
n. Ngay c
ả 
m
ộ
t h
ọ
c vi
ệ
n qu
â
n 
độ
i c
ũ
ng 
đượ
c th
à
nh l
ậ
p theo ki
ể
u m
ẫ
u c
ủ
a M
ỹ
. Qua 
đó
, QLVNCH ph
á
t tri
ể
n tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t b
ả
n sao thu nh
ỏ 
c
ủ
a qu
â
n 
độ
i M
ỹ
. Tr
ê
n b
ì
nh di
ệ
n chi
ế
n l
ượ
c, c
á
c chuy
ê
n gia 
đà
o t
ạ
o ng
ườ
i M
ỹ 
h
ướ
ng t
ớ
i nh
ữ
ng kinh nghi
ệ
m c
ủ
a cu
ộ
c Chi
ế
n tranh Tri
ề
u Ti
ê
n. Trong c
á
c k
ế 
ho
ạ
ch c
ủ
a h
ọ
, MAAG v
à 
L
ầ
u N
ă
m G
ó
c xu
ấ
t ph
á
t t
ừ 
vi
ệ
c r
ằ
ng Nam Vi
ệ
t Nam v
à 
qu
â
n 
độ
i c
ủ
a n
ướ
c n
à
y b
ị 
mi
ề
n B
ắ
c 
đ
e d
ọ
a. T
ươ
ng 
ứ
ng v
ớ
i 
đ
i
ề
u 
đó
, MAAG 
đà
o t
ạ
o cho QLVNCH 
đố
i ph
ó 
v
ớ
i m
ộ
t cu
ộ
c chi
ế
n tranh th
ô
ng th
ườ
ng m
à 
trong 
đó 
qu
â
n 
độ
i ch
í
nh quy B
ắ
c Vi
ệ
t s
ẽ 
v
ượ
t v
ĩ 
tuy
ế
n 17. Th
ế 
nh
ư
ng ngay t
ừ 
n
ă
m 1958, 
đ
i
ể
m c
ố đị
nh n
à
y 
đã 
l
ộ 
ra l
à 
m
ộ
t sai l
ầ
m nghi
ê
m tr
ọ
ng: sau khi cu
ộ
c n
ộ
i chi
ế
n trong mi
ề
n Nam b
ắ
t 
đầ
u, QLVNCH 
đã 
ch
ứ
ng t
ỏ 
l
à 
h
ầ
u nh
ư 
kh
ô
ng c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng 
để 
ch
ấ
m d
ứ
t cu
ộ
c kh
á
ng chi
ế
n v
ũ 
trang trong 
đấ
t n
ướ
c c
ủ
a ch
í
nh m
ì
nh. Qu
â
n 
độ
i 
đã đượ
c chu
ẩ
n b
ị 
sai cu
ộ
c chi
ế
n.

￼


H
ọ
c vi
ê
n tr
ườ
ng V
õ 
B
ị 
Qu
ố
c Gia 
Đà 
L
ạ
t

M
ộ
t v
ấ
n 
đề 
kh
á
c trong vi
ệ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t qu
â
n 
độ
i h
ù
ng m
ạ
nh l
à 
nh
ữ
ng kh
á
c bi
ệ
t v
ề 
v
ă
n h
ó
a. Ng
ườ
i M
ỹ 
ch
ắ
n ch
ắ
n l
à 
c
ó 
nh
ữ
ng 
ý đị
nh t
ố
t, th
ế 
nh
ư
ng c
á
c r
à
o c
ả
n ng
ô
n ng
ữ 
v
à đị
nh ki
ế
n 
ở 
c
ả 
hai b
ê
n 
đã 
th
ườ
ng xuy
ê
n c
ả
n tr
ở 
m
ộ
t 
đố
i tho
ạ
i mang t
í
nh x
â
y d
ự
ng. H
ầ
u nh
ư 
kh
ô
ng m
ộ
t ng
ườ
i s
ĩ 
quan M
ỹ 
n
à
o bi
ế
t n
ó
i ti
ế
ng Ph
á
p, n
ó
i chi 
đế
n ti
ế
ng Vi
ệ
t. N
ỗ
i b
ự
c t
ứ
c v
ề 
vi
ệ
c 
đượ
c cho l
à 
thi
ế
u tinh th
ầ
n mu
ố
n h
ọ
c c
ủ
a nh
ữ
ng ng
ườ
i l
í
nh Vi
ệ
t Nam kh
ô
ng hi
ế
m khi 
đã 
x
á
c nh
ậ
n c
á
c 
đị
nh ki
ế
n ph
â
n bi
ệ
t ch
ủ
ng t
ộ
c v
à đã 
b
ù
ng ph
á
t ra qua nh
ữ
ng l
ờ
i ch
ử
i r
ủ
a nh
ư “
natives
” 
(th
ổ 
d
â
n) v
à “
gooks
” 
(ng
ườ
i 
Đô
ng 
Á
, th
ứ 
d
ơ 
d
á
y, b
ẩ
n th
ỉ
u). V
ề 
ph
ầ
n h
ọ
, nhi
ề
u ng
ườ
i Vi
ệ
t l
ạ
i nhanh ch
ó
ng 
đư
a ra l
ờ
i l
ê
n 
á
n ch
ủ 
ngh
ĩ
a th
ự
c d
â
n, khi h
ọ 
th
ấ
y m
ộ
t ng
ườ
i M
ỹ 
xu
ấ
t hi
ệ
n kh
ô
ng nh
ư 
l
à 
m
ộ
t ng
ườ
i c
ố 
v
ấ
n, m
à 
gi
ố
ng nh
ư 
m
ộ
t ng
ườ
i gi
á
m h
ộ 
nhi
ề
u h
ơ
n.

Nh
ư
ng v
ấ
n 
đề 
l
ớ
n nh
ấ
t, v
ượ
t xa nh
ữ
ng v
ấ
n 
đề 
kh
á
c, l
ạ
i ch
í
nh l
à 
T
ổ
ng th
ố
ng Di
ệ
m. 
Ô
ng ch
ố
ng l
ạ
i m
ộ
t s
ự 
h
ợ
p t
á
c 
đượ
c th
ể 
ch
ế 
h
ó
a gi
ữ
a c
á
c binh ch
ủ
ng. C
á
c quy
ế
t 
đị
nh v
ề đườ
ng l
ố
i nh
â
n s
ự 
n
ằ
m h
ầ
u h
ế
t d
ướ
i s
ự 
ki
ể
m so
á
t c
ủ
a Dinh T
ổ
ng th
ố
ng. Qua 
đó
, tuy Di
ệ
m ng
ă
n ch
ậ
n kh
ô
ng cho th
à
nh l
ậ
p m
ộ
t gi
ớ
i l
ã
nh 
đạ
o qu
â
n 
độ
i c
ó 
nhi
ề
u quy
ề
n l
ự
c, c
á
i c
ó 
th
ể 
g
â
y nguy h
ạ
i cho 
ô
ng, nh
ư
ng 
ô
ng l
ạ
i gi
á
ng c
ấ
p c
á
c s
ĩ 
quan l
ã
nh 
đạ
o xu
ố
ng th
à
nh nh
ữ
ng ng
ườ
i nh
ậ
n m
ệ
nh t
ầ
m th
ườ
ng kh
ô
ng c
ó 
tr
á
ch nhi
ệ
m c
ủ
a b
ả
n th
â
n. V
í 
d
ụ 
nh
ư 
m
ộ
t trong nh
ữ
ng s
ĩ 
quan cao c
ấ
p nh
ấ
t, Trung t
ướ
ng D
ươ
ng V
ă
n Minh, 
đã 
b
ị đẩ
y v
à
o ch
ứ
c v
ụ 
c
ủ
a m
ộ
t 
“
ch
ỉ 
huy
” 
m
à 
kh
ô
ng c
ó 
qu
â
n l
í
nh ri
ê
ng. M
ộ
t

Esprit de corps

[tinh th
ầ
n 
đồ
ng 
độ
i] kh
ô
ng th
ể 
h
ì
nh th
à
nh qua c
á
ch 
đó
. Tinh th
ầ
n chi
ế
n 
đấ
u c
ủ
a qu
â
n 
độ
i kh
ô
ng cao, v
à đố
i v
ớ
i nhi
ề
u ng
ườ
i l
í
nh, qu
â
n 
độ
i kh
ô
ng ph
ả
i l
à 
l
ự
c l
ượ
ng chi
ế
n 
đấ
u c
ủ
a qu
ố
c gia Vi
ệ
t Nam, m
à 
l
à 
c
ô
ng c
ụ để 
gi
ữ 
quy
ề
n l
ự
c cho ng
ườ
i T
ổ
ng th
ố
ng 
đượ
c M
ỹ 
c
ố 
v
ấ
n. C
ả 
trong vi
ệ
c x
â
y d
ự
ng m
ộ
t l
ự
c l
ượ
ng t
ự
a nh
ư 
c
ả
nh s
á
t, 
ô
ng T
ổ
ng th
ố
ng c
ũ
ng 
để 
cho c
á
c c
â
n nh
ắ
c ch
í
nh tr
ị 
d
ẫ
n d
ắ
t thay v
ì 
l
à 
nh
ữ
ng 
đ
i
ề
u c
ầ
n thi
ế
t v
ề 
qu
â
n s
ự
. 
“
L
ự
c l
ượ
ng t
ự 
v
ệ” 
ho
ạ
t 
độ
ng 
ở 
b
ì
nh di
ệ
n 
đị
a ph
ươ
ng c
ũ
ng nh
ư “
B
ả
o An
” đượ
c th
à
nh l
ậ
p 
để 
b
ả
o v
ệ 
an ninh trong t
ỉ
nh 
đề
u 
đượ
c trang b
ị 
k
é
m v
à 
b
ị 
c
ả
n tr
ở 
b
ở
i c
ơ 
c
ấ
u ch
ỉ 
huy ph
â
n t
á
n. Nh
ì
n chung, t
ì
nh tr
ạ
ng c
ủ
a qu
â
n 
độ
i ph
ả
n 
á
nh c
á
c thi
ế
u s
ó
t chung c
ủ
a ch
í
nh quy
ề
n Di
ệ
m.

Phong c
á
ch n
ắ
m quy
ề
n v
à 
quan 
đ
i
ể
m v
ề 
nh
à 
n
ướ
c c
ủ
a Di
ệ
m t
ươ
ng 
ứ
ng v
ớ
i nh
ữ
ng 
ý 
t
ưở
ng c
ủ
a gi
ớ
i quan l
ạ
i Vi
ệ
t Nam trong th
ế 
k
ỷ 
19. M
ặ
t ti
ề
n d
â
n ch
ủ
, c
á
i m
à ô
ng ban b
ố 
cho nh
à 
n
ướ
c sau cu
ộ
c b
ầ
u c
ử 
n
ă
m 1955, ch
ỉ 
c
ó 
th
ể 
che 
đậ
y 
đượ
c c
ấ
u tr
ú
c chuy
ê
n ch
ế ở 
b
ề 
ngo
à
i. Tr
ê
n l
ý 
thuy
ế
t, t
ổ
ng th
ố
ng do ng
ườ
i d
â
n b
ầ
u l
ê
n qua nh
ữ
ng cu
ộ
c b
ầ
u c
ử 
t
ự 
do v
à 
k
í
n; 
đứ
ng 
đố
i di
ệ
n v
ớ
i 
ô
ng l
à 
Qu
ố
c H
ộ
i v
à 
m
ộ
t n
ề
n t
ư 
ph
á
p 
độ
c l
ậ
p. M
ộ
t lo
ạ
t nh
ữ
ng quy
ề
n c
ơ 
b
ả
n b
ả
o v
ệ 
ng
ườ
i c
ô
ng d
â
n kh
ô
ng b
ị 
nh
à 
n
ướ
c x
â
m ph
ạ
m 
đế
n v
à 
b
ả
o v
ệ 
quy
ề
n con ng
ườ
i. Th
ế 
nh
ư
ng nh
ữ
ng g
ì 
m
à 
Di
ệ
m hi
ể
u d
ướ
i kh
á
i ni
ệ
m n
ắ
m quy
ề
n th
ì 
kh
ô
ng h
ề 
t
ươ
ng 
ứ
ng v
ớ
i c
á
c nguy
ê
n t
ắ
c c
ủ
a cu
ộ
c C
á
ch m
ạ
ng M
ỹ
: 
“
C
ầ
n ph
ả
i t
ô
n k
í
nh ng
ườ
i c
ầ
m quy
ề
n. Trong l
ú
c ti
ế
n h
à
nh th
ờ 
c
ú
ng d
â
n t
ộ
c th
ì 
ng
à
i l
à 
ng
ườ
i trung gian gi
ữ
a d
â
n v
à 
tr
ờ
i
”

[3]

. 
Ý 
th
ứ
c h
ệ 
Nho gi
á
o, c
á
c 
ý 
t
ưở
ng cai tr
ị 
Kit
ô 
gi
á
o, chuy
ê
n quy
ề
n-
đ
o
à
n th
ể 
v
à 
nhi
ề
u m
ả
ng l
ý 
thuy
ế
t ch
í
nh tr
ị 
kh
á
c nhau t
ụ 
h
ộ
i v
à
o trong m
ộ
t tri
ế
t l
ý 
c
ủ
a 
“
ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
á 
nh
â
n
”
. Ngay ng
ườ
i em c
ủ
a Di
ệ
m, nh
à 
t
ư 
t
ưở
ng 
đứ
ng 
đầ
u Ng
ô Đì
nh Nhu, c
ũ
ng kh
ô
ng th
ể 
ghi nh
ậ
n l
ạ
i nh
ữ
ng 
ý 
ngh
ĩ 
c
ơ 
b
ả
n c
ủ
a 
“
ch
ủ 
ngh
ĩ
a c
á 
nh
â
n
” 
n
à
y. Trong khi 
đó 
th
ì 
nguy
ê
n l
ý 
c
ơ 
b
ả
n l
ạ
i h
ế
t s
ứ
c 
đơ
n gi
ả
n: Ng
ườ
i cai tr
ị 
kh
ô
ng c
ầ
n ph
ả
i d
ự
a v
à
o s
ự 
ch
ấ
p thu
ậ
n c
ủ
a ng
ườ
i d
â
n, ng
ượ
c l
ạ
i 
– 
ng
ườ
i d
â
n c
ầ
n ph
ả
i tu
â
n theo l
ờ
i c
ủ
a 
ô
ng.

Trong m
ộ
t th
ờ
i gian ng
ắ
n, nh
à 
n
ướ
c v
à 
b
ộ 
m
á
y h
à
nh ch
á
nh Nam Vi
ệ
t Nam ph
á
t tri
ể
n tr
ở 
th
à
nh m
ộ
t c
ô
ng vi
ệ
c thu
ầ
n t
ú
y c
ủ
a gia 
đì
nh. Ng
ồ
i trong ch
í
nh ph
ủ đầ
u ti
ê
n c
ủ
a Di
ệ
m l
à 
ba ng
ườ
i h
ọ 
h
à
ng c
ủ
a 
ô
ng, ng
ườ
i em 
ú
t l
à đạ
i s
ứ 
qu
á
n 
ở 
Li
ê
n hi
ệ
p Anh. Ng
ườ
i anh c
ả
, T
ổ
ng gi
á
m m
ụ
c Ng
ô Đì
nh Th
ụ
c, lo ch
ă
m s
ó
c v
ề 
m
ặ
t tinh th
ầ
n cho nh
ữ
ng ng
ườ
i C
ô
ng gi
á
o, nh
ữ
ng ng
ườ
i t
ạ
o th
à
nh m
ộ
t tr
ụ 
c
ộ
t c
ủ
a ch
ế độ
. M
ộ
t ng
ườ
i em kh
á
c, Ng
ô Đì
nh C
ẩ
n, n
ắ
m quy
ề
n nh
ư 
m
ộ
t ng
ườ
i cai tr
ị 
t
ự 
tr
ị ở 
mi
ề
n Trung Vi
ệ
t Nam, trong khi Tr
ầ
n L
ệ 
Xu
â
n, Madame Nhu, t
ụ 
h
ợ
p ph
ụ 
n
ữ 
v
à
o trong nh
ữ
ng 
đơ
n v
ị 
chi
ế
n 
đầ
u quanh b
à 
v
à 
g
â
y 
ả
nh h
ưở
ng 
đá
ng k
ể đế
n ch
í
nh tr
ị
. Cha c
ủ
a b
à đả
m nhi
ệ
m ch
ứ
c v
ụ 
c
ủ
a m
ộ
t ng
ườ
i 
đạ
i s
ứ ở 
Washington. Ng
ườ
i em Ng
ô Đì
nh Nhu c
ũ
ng c
ó 
nhi
ề
u quy
ề
n l
ự
c gi
ố
ng nh
ư 
Di
ệ
m. Ch
í
nh th
ứ
c l
à 
ng
ườ
i c
ố 
v
ấ
n c
ủ
a T
ổ
ng th
ố
ng, 
ô
ng gi
ậ
t d
â
y 
ở 
h
ậ
u tr
ườ
ng. C
á
c th
à
nh vi
ê
n c
ủ
a Phong tr
à
o C
ầ
n Lao 
“
c
á 
nh
â
n ch
ủ 
ngh
ĩ
a
” 
c
ủ
a 
ô
ng chi
ế
m c
á
c v
ị 
tr
í đứ
ng 
đầ
u trong h
à
nh ch
á
nh v
à 
c
ó ả
nh h
ưở
ng 
đá
ng k
ể 
trong qu
â
n 
độ
i. 
Đặ
c tr
ư
ng cho t
ư 
t
ưở
ng nh
à 
n
ướ
c chuy
ê
n quy
ề
n c
ủ
a Nhu v
à 
n
ỗ
i lo s
ợ 
s
ẽ 
c
ó 
nh
ữ
ng trung t
â
m quy
ề
n l
ự
c kh
á
c th
à
nh h
ì
nh l
à 
vi
ệ
c th
à
nh l
ậ
p kh
ô
ng ph
ả
i m
ộ
t, m
à 
l
à 
hai c
ơ 
quan m
ậ
t v
ụ 
d
ò 
x
é
t l
ẫ
n nhau. N
ó
i ng
ắ
n g
ọ
n, h
ọ 
Ng
ô 
th
ố
ng tr
ị 
nh
ư 
gia 
đì
nh c
ủ
a m
ộ
t nh
à 
vua, v
à 
h
ọ 
n
ắ
m quy
ề
n Nam Vi
ệ
t Nam gi
ố
ng nh
ư đó 
l
à 
s
ở 
h
ữ
u c
ủ
a h
ọ
. 
Đ
i
ề
u 
đó đã 
mang l
ạ
i nhi
ề
u h
ậ
u qu
ả 
nghi
ê
m tr
ọ
ng: nh
â
n vi
ê
n h
à
nh ch
á
nh ch
ố
i b
ỏ 
m
ọ
i s
á
ng ki
ế
n, 
đù
n 
đẩ
y tr
á
ch nhi
ệ
m qua l
ạ
i hay r
ơ
i v
à
o trong nh
ữ
ng cu
ộ
c chi
ế
n tranh quan li
ê
u. Kinh t
ế 
b
è 
nh
ó
m, l
ạ
m d
ụ
ng quy
ề
n h
à
nh v
à 
tham nh
ũ
ng l
à 
nh
ữ
ng hi
ệ
n t
ượ
ng ph
ổ 
bi
ế
n, v
à 
ch
ú
ng c
ó 
kh
ả 
n
ă
ng ch
ố
ng l
ạ
i 
đượ
c c
á
c c
ố 
g
ắ
ng c
ả
i c
á
ch d
è 
d
ặ
t c
ủ
a Di
ệ
m.

Sau khi quy
ề
n l
ự
c c
ủ
a c
á
c gi
á
o ph
á
i b
ị 
b
ẻ 
g
ã
y v
à 
ph
ầ
n l
ớ
n Vi
ệ
t Minh s
ố
ng 
ở 
mi
ề
n Nam 
đã đ
i ra B
ắ
c, Di
ệ
m c
ố 
g
ắ
ng 
đậ
p tan nh
ữ
ng ph
ầ
n c
ò
n l
ạ
i c
ủ
a 
Đả
ng C
ộ
ng s
ả
n 
ở 
mi
ề
n Nam. N
ă
m 1955, m
ộ
t 
“
chi
ế
n d
ị
ch t
ố 
c
á
o
” 
ch
ố
ng c
ộ
ng s
ả
n [T
ố 
C
ộ
ng Di
ệ
t C
ộ
ng] b
ắ
t 
đầ
u 
đượ
c ti
ế
n h
à
nh, c
á
i 
đã 
g
â
y x
á
o 
độ
ng trong nhi
ề
u v
ù
ng r
ộ
ng l
ớ
n c
ủ
a 
đấ
t n
ướ
c. H
à
ng ng
à
n ng
ườ
i b
ị 
b
ắ
t giam v
à 
b
ị 
n
é
m v
à
o trong tr
ạ
i giam m
ộ
t c
á
ch t
ù
y ti
ệ
n. Kh
ô
ng ch
ỉ 
ri
ê
ng ng
ườ
i c
ộ
ng s
ả
n b
ị ả
nh h
ưở
ng, m
à 
c
ả 
l
ã
nh t
ụ 
c
á
c gi
á
o ph
á
i v
à 
th
à
nh vi
ê
n c
ủ
a c
á
c 
đả
ng nh
ỏ
, nh
à 
b
á
o 
đố
i l
ậ
p v
à 
ng
ườ
i c
ủ
a c
ô
ng 
đ
o
à
n. M
ộ
t quy 
đị
nh c
ủ
a Di
ệ
m t
ừ 
th
á
ng S
á
u 1956 
đ
e d
ọ
a b
ắ
t giam t
ấ
t c
ả 
nh
ữ
ng ng
ườ
i n
à
o c
ó 
th
ể 
g
â
y nguy h
ạ
i cho nh
à 
n
ướ
c. Vi
ệ
c th
ự
c hi
ệ
n 
đạ
o lu
ậ
t n
à
y n
ằ
m trong tay nh
ữ
ng ng
ườ
i s
ế
p h
à
nh ch
á
nh t
ạ
i 
đị
a ph
ươ
ng, nh
ữ
ng ng
ườ
i m
à 
hay l
ợ
i d
ụ
ng c
ơ 
h
ộ
i n
à
y 
để 
thanh to
á
n c
á
c 
đố
i th
ủ 
c
á 
nh
â
n v
à đ
e d
ọ
a ng
ườ
i d
L ị ch s ử Chi ế n tranh Vi ệ t Nam

T ấ n bi k ị ch ở ch â u Á v à k ế t cu ộ c c ủ a Gi ấ c m ơ M ỹ

Chi ế n tranh Đô ng D ươ ng c ủ a Ph á p b ắ t đầ u

Hoa K ỳ , Chi ế n Tranh L ạ nh v à Đô ng Nam Á

C ô ng nh ậ n ch í nh quy ề n B ả o Đạ i

H ộ i ngh ị Đô ng D ươ ng ở Gen è ve

II. M Ộ T ĐẤ T N ƯỚ C B Ị CHIA C Ắ T (1954-1960)

Bi ế n đổ i l ớ n trong n ướ c Vi ệ t Nam D â n ch ủ C ộ ng h ò a

Ch í nh s á ch Vi ệ t Nam c ủ a M ỹ sau H ộ i ngh ị Gen è ve

X â y d ự ng qu ố c gia ở Nam Vi ệ t Nam
