7. KỸ NĂNG

Kỹ năng của con người rất cần thiết để khám phá ra những tri thức mới, khám phá ra những sản phẩm và qui trình công nghệ mới, tổ chức bộ máy quản lý các qui trình sản xuất mới, bảo đảm việc bảo trì thích hợp đối với các thiết bị phức tạp, và sử dụng các qui trình và sản phẩm mới trong việc thúc đẩy phát triển tri thức. Trình độ giáo dục là điều kiện tiên quyết để nắm kiến thức về máy điện toán.

Sự sáng tạo ra nguồn vốn nhân lực, về bản chất là một tiến trình xã hội, không phải cá nhân. Kỹ năng của con người chỉ phát triển nếu thế hệ trước truyền dạy cho thế hệ kế tiếp những gì họ đã học được để thế hệ thứ hai này có thể dành hết năng lực để phát triển những kiến thức hiện có và thu nhận những kỹ năng mới hơn là tái khám phá và học lại những gì thế hệ trước đã hiểu biết tường tận. Vấn đề tự học hỏi bị giới hạn một cách cố hữu. “Hãy chỉ cho tôi một người tự lập và tôi sẽ chỉ cho bạn một người không thành đạt”. Sự tiến bộ đòi hỏi một tiến trình xã hội có hệ thống để giáo dục thế hệ trẻ.

Việc phát minh ra chế độ cưỡng bách giáo dục do nhà nước tài trợ trên toàn thế giới là phát minh xã hội vĩ đại nhất của trí tuệ loài người. Với phát minh này, sự nối kết giữa lợi tức gia đình và giáo dục bị cắt đứt, như vậy sự ngu dốt và thu nhập thấp ở một thế hệ này không tự động dẫn đến sự ngu dốt và thu nhập thấp cho thế hệ kế tiếp. Những người có học có thể kỳ vọng sẽ cùng làm việc trong một thế giới mà người đồng sự của mình cũng có học. Họ không phải mất thì giờ giải thích cho những người không thể đọc bản hướng dẫn cần phải làm việc gì. Việc sử dụng có hiệu quả về kỹ năng của họ có thể được phát triển. Họ có nhiều thời gian hơn cho các hoạt động sáng tạo.

Sau cùng thì hệ thống giáo dục công cộng này hậu thuẫn cho việc cải thiện liên tục mức sống và mức thịnh vượng chung ngày càng tăng mà chúng ta cho là đương nhiên. Phát triển kinh tế liên tục chưa hẳn là một ý niệm, nó chỉ là một thực tiễn, trước khi nền giáo dục toàn cầu được phát minh vào thế kỷ 19 tại Hoa Kỳ.

Trong báo cáo dự đoán của Ngân hàng Thế giới về các quốc gia có tiềm năng tạo sự giàu có, vốn tạo ra hiệu quả cao nhất tính trên đầu người là ở những quốc gia rộng lớn, dân số không nhiều và có nền giáo dục tốt như Australia (835.000 USD) và Canada (708.000 USD). Trong những nước đó, đất đai và tài nguyên thiên nhiên chiếm 80% trong sản xuất của cải, và kỹ năng con người chiếm 20% còn lại. Trái lại ở Nhật Bản (đứng hàng thứ năm trong danh sách ở mức 565.000 USD) thì tỷ lệ đúng là đảo ngược: hơn 80% sản xuất của cải phát xuất từ kỹ năng và kiến thức con người, và chỉ có 20% là từ đất đai và tài nguyên thiên nhiên. Hoa Kỳ (421.000 USD) đứng ở giữa với 60% thuộc về vốn con người và 40% thuộc về đất đai và tài nguyên thiên nhiên.

Hoa Kỳ, nước đứng đầu về mức giàu có thực tế tính theo đầu người và đứng hàng thứ 12 trong danh sách của Ngân hàng Thế giới là một nước quá thành công trong việc chuyển đổi tiềm năng thành thịnh vượng thực sự. Sự tự nguyện thay đổi của xã hội và sự cố gắng của giới doanh nhân Hoa Kỳ bù đắp cho sự khiếm khuyết về tài nguyên và kỹ năng

Trong tương lai, với tri thức thay thế tài nguyên thiên nhiên được xem là nhân tố quyết định trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 3, những tỷ lệ phân phối tương tự giữa con người và sự thịnh vượng về vật chất sẽ đưa đến những sự xếp hạng tổng thể khác nhau. Giá trị của tài nguyên con người sẽ tăng lên và giá trị của tài nguyên thiên nhiên sẽ giảm xuống.

Trong giai đoạn tư bản chủ nghĩa thế kỷ 19, kỹ năng của con người đã không được xem là quan trọng. Sức lao động chỉ là một yếu tố biên tế trong sản xuất có thể thuê mướn và sa thải. Chủ nghĩa xã hội xuất hiện như một đáp ứng cho vị thế hạng hai của lao động trong tư bản chủ nghĩa, hứa hẹn đem lại cho lao động một vị trí trung tâm trong hệ thống kinh tế. Đây là điều tạo cho chủ nghĩa xã hội một sức hấp dẫn về mặt chính trị. Điều lý thú là trong khi chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản đang bị khủng hoảng, công nghệ đang đưa con người đến vị trí trung tâm trong nền tảng sản xuất của chủ nghĩa tư bản. Chủ nghĩa tư bản buộc phải đưa kỹ năng và kiến thức của con người, thay vì máy móc, vào trung tâm hệ thống.

Xây dựng kim tự tháp giàu có trong thế kỷ thứ 21 đòi hỏi những thay đổi trong hệ thống tiếp nhận kỹ năng:

1- Những kỹ năng cần có để thành công sẽ vừa thay đổi và gia tăng rất nhanh. Rất ít người có thể tự trang bị cho mình những kỹ năng làm việc trọn đời trong thời gian 12 hay 16 năm học đầu tiên. Giáo dục dành cho người lớn, với sự tiếp nhận kiến thức cho mọi lứa tuổi, sẽ trở thành hiện thực.

2- Bởi vì những kỹ năng cần thiết sẽ tùy thuộc vào những công nghệ thay đổi nhanh được đưa vào sử dụng, nhiều kỹ năng sẽ được hình thành trong nỗ lực chung đào tạo tại chỗ giữa người sử dụng nhân lực và nhân viên. Nhưng nhân viên sẽ không còn gắn bó suốt đời với một công ty và công ty cũng sẽ không còn nhân viên được lưu dụng suốt đời. Điều này sẽ phá hủy dần dần các hệ thống huấn luyện tại chỗ hiện có. Trong một môi trường không có nghề nghiệp suốt đời và không có nhân viên suốt đời thì ai sẽ đầu tư vào kỹ năng gì? Làm thế nào nhân viên biết phải học kỹ năng gì? Làm thế nào người sử dụng lao động bảo đảm có thể tìm được những công nhân có kỹ năng mà họ cần?

3- Trong nền kinh tế toàn cầu mà những nhà thu dụng nhân công cố tìm nơi nào có mức lương thấp nhất, việc trả lương không căn cứ trên việc công nhân sống ở một nước giàu hay nước nghèo mà căn cứ trên kỹ năng cá nhân. Những người có trình độ học vấn cao đang sống tại Ấn Độ cũng có thu nhập tương đương với mức lương tại Hoa Kỳ, trong lúc người thiếu học vấn tại Hoa Kỳ hưởng mức lương như tại Ấn Độ. Nếu những công nhân không có tay nghề trong thế giới thứ nhất không muốn bị các công nhân không có tay nghề hưởng lương thấp ở thế giới thứ ba cạnh tranh, thì họ cần phải có kỹ năng tốt hơn. Trong tình hình toàn cầu hóa và yêu cầu thay đổi lớn lao về kỹ năng công nghệ, những kỹ năng tốt hơn phải được phổ biến đến hai phần ba của lực lượng lao động thấp nhất trong các nước đã phát triển, nếu họ không muốn giảm lương.

Thay đổi kỹ năng nhanh hơn và cao hơn

Kỹ năng con người được biết đến hình thành qua nhiều thời kỳ từ xa xưa. Một số kỹ năng đã được biết đến từ rất lâu, một số khác hoàn toàn mới. Điều làm cho thời đại trước mắt trở nên khác biệt là phạm vi mà nó sẽ bị chế ngự bởi những kiến thức và kỹ năng vừa mới được tiếp thu. Những qui trình mới, sản phẩm mới và dịch vụ mới của cuộc cách mạng công nghiệp thứ ba đang tạo ra một sự thay đổi lớn trong năng lực kiếm sống có liên quan đến những kỹ năng cũ so với những kỹ năng mới.

Những công nhân lão thành bán những kinh nghiệm và kỹ năng của thời kỳ cũ trong lúc những công nhân trẻ bán những kỹ năng vừa mới tiếp thu được.

Kinh nghiệm càng ngày càng mất giá trị. Trong một phần tư thế kỷ vừa qua, giá trị của kinh nghiệm hạ thấp dần theo trình độ giáo dục. Đối với nam giới tốt nghiệp trung học, giá trị kinh nghiệm của 16 đến 20 năm đã giảm 21%, đối với thành phần tốt nghiệp đại học giảm 10%.

Giá trị thị trường đối với kỹ năng của nhiều thời kỳ khác nhau cũng thay đổi một cách đáng kể trong 1/4 thế kỷ vừa qua. Độ tuổi trong một thập kỷ kiếm được tiền tối đa đối với nam giới tốt nghiệp đại học đã giảm xuống một thập kỷ, từ 45-54 tuổi xuống còn 35-44 tuổi. Tính theo đô la đã điều chỉnh lạm phát, thu nhập của nam giới tốt nghiệp đại học có độ tuổi từ 45 đến 54 đã giảm 24% từ 55.000 USD xuống còn 41.898 USD. Những thay đổi như vậy có thể nhìn thấy được nếu xét về sự bùng nổ lương của những người vừa mới tốt nghiệp. Thạc sĩ quản trị kinh doanh (M.B.A) tăng 60% trong bốn năm qua tại MIT) và số lượng các thành phần quản trị gia lớn tuổi hơn bị giảm biên chế hàng loạt. Lớp trẻ thì có giá trị hơn và lớp già thì kém đi.

Chấm dứt ở tuổi 40 - Tựa đề trang bìa của nguyệt san Fortune tháng 02 năm 1999. Theo bài báo này, 55 là tuổi hầu như không còn có thể kiếm được việc làm trong kinh doanh; cánh cửa việc làm mới bắt đầu đóng vào tuổi 40, và những công nhân lớn tuổi hơn (thí dụ như một phụ nữ 45 tuổi) phải chuẩn bị chấp nhận giảm nửa lương hiện tại để được tái thu dụng nếu họ ở trong tình trạng bị giảm biên. Hơn một phần tư các vụ kiện về việc bị phân biệt đối xử là do các công nhân ở độ tuổi 40.

Kiến thức và kinh nghiệm cũ đơn giản không còn giá trị nhiều như trước đây. Các dữ kiện thống kê cho thấy điều đó. Những bản tin xác nhận điều đó. Công nhân trẻ làm việc siêng năng hơn, kỹ năng tốt hơn, uyển chuyển hơn và có tiềm năng hơn.

Trong nền kinh tế tri thức mới, chỉ có những người có kỹ năng cao nhất mới được tăng lương thực tế. Đối với nam giới, chỉ những người có văn bằng Thạc sĩ (cao học) trở lên mới có mức lương thực tế cao hơn mức lương cách đây 20 năm. Đường cong giáo dục càng đi xuống thì mức lương càng thấp đi nhiều hơn - 3% đối với trình độ đại học, 29% đối với trình độ tốt nghiệp trung học và 31% đối với trình độ chưa tốt nghiệp trung học.

Không có gì ngạc nhiên khi các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy mức lương trả cho những người có chỉ số thông minh cao đang gia tăng: khoảng cách thu nhập giữa những người có chỉ số IQ cao (120 trở lên) và những người có chỉ số IQ thấp (từ 80 trở xuống) đang gia tăng. Một cuộc cách mạng về trí lực làm gia tăng giá trị của trí tuệ.

Do kết quả thay đổi về thù lao dành cho kinh nghiệm, giáo dục và sự thông minh trong hai mươi năm qua, mức chênh lệch thu nhập giữa những người không có trình độ trung học và những người có trình độ đại học đã tăng thêm 40% đối với thành phần trong độ tuổi từ 25 đến 34 tuổi. Sự cách biệt về lương ngày càng rộng không phải giữa những thành phần có tay nghề trung bình và thành phần không có tay nghề (khoảng cách giữa 50% và 10% chỉ tăng 7%), mà là khoảng cách giữa thành phần có tay nghề trung bình và thành phần có tay nghề rất cao (khoảng cách giữa 90% và 50% là 17%). Như vậy giá trị tay nghề rất cao tăng lên và giá trị tay nghề trung bình sẽ giảm xuống.

Có một thông điệp về sự thay đổi đáng kể về lương đã được ghi nhận tại Hoa Kỳ trong thời gian 25 năm vừa qua. Trong thế kỷ 21, không có nước nào muốn trở nên giàu có lại để cho một thành phần công dân của mình không được đào tạo. Bất kỳ xã hội nào không cho phép người phụ nữ được học hành sẽ không thành công (thí dụ như chính quyền Taliban của Afganistan). Quỹ giáo dục Shia Ismailis Moslem của ông Aga Khan nói: “Giáo dục một người nam, người ta chỉ giáo dục được một người. Giáo dục một người nữ, người ta giáo dục cả gia đình”. Những xã hội thành đạt sẽ giáo dục cho phụ nữ vì họ đóng góp vào tài năng cần thiết cho lực lượng lao động, nhưng họ cũng sẽ làm như vậy vì những người mẹ không được giáo dục thì ít khi có được những đứa con có trình độ giáo dục tốt.

Một nền kinh tế tri thức đòi hỏi sự phối hợp nhưng lại rất khác nhau giữa hai loại kỹ năng. Việc sáng tạo kiến thức đòi hỏi nhiều kỹ năng sáng tạo có trình độ giáo dục cao ở mức độ cao nhất trong phân phối kỹ năng. Việc triển khai kiến thức đòi hỏi kỹ năng chất lượng cao được phổ biến rộng rãi cùng với trình độ giáo dục trung bình và thấp trong phân phối kỹ năng. Một quốc gia không nhất thiết dẫn đầu ở cả hai kỹ năng này. Trong nửa đầu thế kỷ 19, Hoa Kỳ dẫn đầu thế giới về tổng sản phẩm nội địa / đầu người (có mức triển khai kiến thức cao nhất), nhưng Đức lại là nước dẫn đầu thế giới trong lãnh vực sáng tạo tri thức mới. Việc triển khai kỹ năng tốt trong thành phần tay nghề trung bình và thấp cho phép Hoa Kỳ đạt được sự thịnh vượng cao hơn nước Đức, nhưng không có những kỹ năng sáng tạo ở mức cao nhất như nước Đức.

Việc triển khai tốt kỹ năng của Hoa Kỳ không phải là ngẫu nhiên. Ngay sau cuộc cách mạng công nghiệp, việc tiếp thu kỹ năng và kiến thức đã được bỏ phế cho khu vực thị trường tư nhân. Kỹ năng không được xem là yếu tố quan trọng cho sự thành công của chủ nghĩa tư bản trong thế kỷ 19. Vốn đầu tư trang thiết bị được xem là yếu tố quyết định cho sự thành bại trong bất kỳ sách báo nào của nền kinh tế. Adam Smith gần như chẳng đề cập gì đến giáo dục trong tác phẩm Sự thịnh vượng của các quốc gia . Theo ông, giáo dục chỉ được xem như một liều thuốc giải độc cho sự buồn chán trong công việc sản xuất. Các nhà kinh tế học của thế kỷ 19 không thể hiểu được tại sao kiến thức giáo dục có thể được mua và bán như bất kỳ hàng hóa nào khác trong chủ nghĩa tư bản.

Nhưng cũng trong thế kỷ 19, các chủ nhà máy tại bang Massachusetts nhận xét rằng một công nhân có học thức làm việc với một công nhân có học thức khác đạt hiệu quả cao hơn là làm việc với những công nhân mù chữ. Những chủ hầm mỏ đó đã quan tâm đến việc giáo dục cho con em của công nhân, vì việc giáo dục này ảnh hưởng đến năng suất và thu nhập của giới chủ. Nếu công nhân đọc được bản hướng dẫn thao tác thì sẽ tiết kiệm được thời gian huấn luyện vận hành các thiết bị mới. Như vậy năng suất và lợi nhuận sẽ tăng lên. Những công nhân không biết xem giờ hoặc đọc bản hướng dẫn sẽ làm mất thì giờ của các công nhân khác. Những người được giáo dục tốt sẽ dành hết thời gian cho các công việc có giá trị gia tăng cao. Trong thời kỳ hiện đại hơn, các công nhân biết toán học đưa việc kiểm hàng đúng thời điểm tồn kho và thống kê kiểm tra chất lượng vào các công nghệ sản xuất khả thi.

Qua lịch sử, các chủ nhà máy hiểu rằng vấn đề giáo dục dựa hoàn toàn vào tài trợ tư nhân sẽ không bao giờ đạt được kết quả tốt. Không có một xã hội nào có thể phổ cập giáo dục rộng rãi mà không cần đến những hệ thống giáo dục được nhà nước hỗ trợ về tài chính. Trong hầu hết thời kỳ lịch sử của loài người, và ngay cả hiện nay, hầu hết nhân loại đều dốt nát. Giáo dục không phải là ngẫu nhiên xảy ra, nó phải được tổ chức có tính cách xã hội. Mặc dù tổ chức xã hội và người chịu thuế đã dự trù miễn phí cho họ, 28% giới trẻ ở Hoa Kỳ trong độ tuổi từ 25 đến 34 đã không tốt nghiệp trung học.

Theo kinh nghiệm, những gì cần làm sẽ không làm được nếu xã hội chỉ dựa vào thị trường tư nhân. Lý do rất dễ hiểu, giáo dục tốt nhất bắt đầu từ lúc còn thơ ấu. Người ta có thể tranh luận về nguyên nhân tâm lý hay thể chất, nhưng người trẻ tuổi thì học nhanh hơn. Một thành ngữ xưa đã nói “Không thể dạy cho con chó già trò chơi mới”. Như vậy giáo dục càng sớm, kết quả sẽ càng lớn hơn - vì sẽ có nhiều thời gian hơn để áp dụng những gì đã được học trong đời người. Và lớp trẻ sẽ không bị chuyển dịch từ các hoạt động sản xuất khác - Chi phí cơ hội thấp. Trong các xã hội nông nghiệp, nơi lớp trẻ có thể làm việc trong mùa gieo trồng và thu hoạch nông sản, thì chi phí chuyển dịch sẽ cao và trình độ giáo dục sẽ luôn luôn thấp.

Hãy tìm hiểu xem tại sao lương tăng theo thời gian được đào tạo, các khoản thu nhập kinh tế cao dành cho những năm giáo dục đầu tiên và một vài năm sau cùng, nhưng khoản thu nhập kinh tế từng năm giữa hai cực này lại ít đi. Lý do thật đơn giản. Những người có học thức dưới mức trung bình sẽ bị thiệt rất nhiều vì họ bị loại ra khỏi các cơ hội tìm được công việc tốt trong xã hội. Tương tự những người có thời gian giáo dục cao hơn mức trung bình sẽ giành được những công việc tốt nhất trong xã hội. Nhưng thu nhập hàng năm kiếm được rất ít trong những năm mà những người còn đang đi học chuyển sang khu vực tập trung của biểu đồ phân phối giáo dục, và thành tích học vấn của họ vẫn ở mức trung bình trong một thời gian dài. Giáo dục đại học cũng có biểu hiện tương tự. Một năm học thêm ở đại học ít tác dụng tích cực đến thu nhập nếu sinh viên chưa hoàn tất chương trình tốt nghiệp đại học. Một lời khuyên về mặt kinh tế: “Hãy lấy một văn bằng, hoặc là đừng đi học”. Trong thời kỳ dài, khi thị trường lương bổng không biến động nhiều, việc học thêm sẽ không đáp ứng tiêu chuẩn tỷ suất sinh lợi của thị trường tư nhân.

Trong lúc vấn đề giáo dục đúng ra phải được hướng đến lớp trẻ, nhưng chính chúng lại không thể có khả năng quyết định cần thiết hay có đủ tiền đầu tư vào giáo dục và tay nghề. Điều này có nghĩa là gia đình phải trả tiền cho việc giáo dục riêng. Kinh nghiệm cho biết rằng hầu hết gia đình không làm điều đó. Những bậc cha mẹ không có học vấn sẽ không có đủ tiền cho con cái ăn học. Nhưng quan trọng hơn, những bậc cha mẹ không có học vấn ít khi nhận thức được giá trị của giáo dục. Thật ra họ nhìn giáo dục dưới khía cạnh tiêu cực vì đó là nguyên nhân ngăn cách về mặt xã hội, giữa họ và con cái của họ. Ngoại trừ trong thế giới Khổng giáo, trong hàng nghìn năm, người đỗ đạt tại các kỳ thi do triều đình tổ chức trở thành quan chức nhà nước quan trọng. Chỉ có giáo dục là đường tiến thân.

Nếu không có sự yểm trợ của chính phủ, trình độ giáo dục sẽ có khuynh hướng giảm. Các bậc cha mẹ thuộc giai cấp trung lưu có thể có tiền và quan tâm đến giá trị của giáo dục nhưng để thu lợi thì còn quá xa vời - 12 năm cho bậc trung học, thêm bốn năm (16 năm) cho bậc đại học và sáu năm (22 năm) để có bằng Tiến sĩ - trong khi những nhu cầu khác trong gia đình thì cấp bách hơn và chi phí cho học vấn cũng rất cao. Tại Hoa Kỳ, chi phí đối với người đóng thuế dành cho chương trình tiểu học và trung học cho một học sinh là 65.000 USD, bậc đại học thêm từ 80.000 đến 120.000 USD cho một sinh viên tùy theo chất lượng đào tạo (bao gồm cả đóng góp của người chịu thuế vào các trường đại học của bang), chưa kể cơ hội phí trong lúc đi học là 70.000 USD. Cộng tất cả chi phí cho một suất học phí đại học là từ 200.000 đến 250.000 USD. Bao nhiêu gia đình có thể có đủ tiền để đóng học phí? Bao nhiêu gia đình sẽ đóng nếu họ phải đóng trực tiếp toàn bộ học phí? Tài trợ công cộng về giáo dục phân bổ chi phí cho toàn dân (không phải chỉ cho những gia đình có con) và suốt đời đối với từng cá nhân. Cách phân bổ như vậy phí tổn có vẻ không quá lớn.

Các khoản thu hồi tài chánh về đầu tư lớn cho giáo dục có được khi tính bình quân trên hàng triệu cá nhân. Đầu tư cho bậc đại học của một học sinh trung học có tỷ suất thu hồi khoảng 7 đến 8%, trong những năm cao điểm, mức thu hồi đối với một nam sinh viên da trắng tốt nghiệp đại học cao hơn một học sinh nam da trắng tốt nghiệp trung học gần 50%. Nhưng trong lúc đó, 21% số nam sinh viên tốt nghiệp kiếm tiền ít hơn nam sinh tốt nghiệp trung học bình thường, và 26% tổng số học sinh tốt nghiệp trung học kiếm tiền nhiều hơn sinh viên tốt nghiệp đại học hạng thường. Rủi ro rất cao đối với khu vực tư là đầu tư vào giáo dục sẽ không hoàn vốn cho bất cứ cá nhân đặc biệt nào.

Đầu tư tư nhân vào giáo dục theo bản chất tạo thêm nhiều mất cân bằng trong giáo dục. Những người có nhiều tiền thì đầu tư dễ hơn và sẵn sàng đầu tư hơn, vì họ nhìn thấy được kết quả đầu tư thông qua thu nhập của bạn bè và có thể chấp nhận rủi ro cao là thu nhập của bất cứ cá nhân nào sẽ không tăng thêm cùng với việc học thêm. Những người không đủ tiền không thể đánh cược vào khả năng thu nhập kinh tế cao đối với đầu tư thêm về giáo dục, và thường e ngại về rủi ro thất bại này.

Thị trường tín dụng tư nhân chú trọng đến những khác biệt về thu nhập gia đình. Trước khi tín dụng sinh viên được chính phủ bảo đảm, những người không có tiền thì không thể mượn tiền để đầu tư vào giáo dục. Những nhà cho vay tư nhân đủ khôn ngoan để biết rằng có quá nhiều sinh viên sẽ không trả được nợ vì việc đầu tư cá nhân của họ không hoàn vốn được, và ngay cả khi hoàn vốn được thì việc thu nợ cũng rất khó khăn. Vốn vật chất luôn luôn có thể thu hồi và bán lại nếu người đi vay từ chối không trả nợ. Vốn con người thì không thể làm như vậy vì bị luật chống nô lệ ngăn cấm.

Với tất cả những lý do nêu trên, trong thế kỷ 19, những chủ nhà máy ở Hoa Kỳ biết rằng vấn đề tư nhân quyết định đầu tư giáo dục sẽ không đem lại kết quả mong đợi cho họ. Như vậy tổ chức giáo dục công cộng bắt buộc do người đóng thuế tài trợ sẽ phải hình thành.

Hoa Kỳ đã đưa phát minh xã hội này lên đỉnh kim tự tháp giàu có của thế kỷ 20.

Tiếp thu kỹ năng trong một thế giới không có nghề nghiệp suốt đời

Đầu tư vào giáo dục cá nhân luôn luôn có rủi ro cao, nhưng thời gian gần đây nó càng trở nên rủi ro hơn. Làm thế nào một người có thể đưa ra kế hoạch đầu tư cần thiết để có một nghề chuyên môn trước việc thu hẹp qui mô công ty từ những doanh nghiệp có khả năng sinh lợi?

Đối với thế hệ học sinh tốt nghiệp trung học của tôi thì ý niệm về một nghề chuyên môn rất có ý nghĩa. Trong những năm 1950 tại Montana (nơi tôi đã học bậc trung học), những học sinh tốt nghiệp trung học bắt đầu làm việc như những lao động trong những mỏ đồng. Lương khởi đầu rất tốt và người ta có thể trông cậy vào việc tăng từ 2 đến 3% mức lương thực tế hàng năm. Hệ thống thứ bậc tay nghề đã hình thành. Công nhân lao động tiến dần lên thành thợ máy điều khiển các xe dưới lòng đất hoặc vận hành những thiết bị nặng, họ học kinh nghiệm và kỹ năng bằng cách làm phụ tá cho những thợ máy chính. Nếu bạn tỏ ra thông minh và có óc phán đoán, thì bạn sẽ có cơ hội trở thành người phụ trách đặt chất nổ trong hầm mỏ. Mỗi sự đề bạt có nghĩa là tăng thêm lương theo giờ. Khi một công nhân đến khoảng trên dưới 35 tuổi thì anh ta có quyền hy vọng đạt đến bậc cuối cùng trên bậc thang tay nghề và trở thành một thợ mỏ hợp đồng, được trả công theo từng tấc đào sâu trong hầm thay vì hưởng lương theo giờ. Anh ta không còn là nô lệ của lương nữa. Một bậc thang tay nghề đã có sẵn, và học sinh tốt nghiệp trung học cũng có thể kiếm tiền như những sinh viên tốt nghiệp đại học.

Nhưng bây giờ điều đó đã qua rồi. Những khu mỏ đã đóng cửa. Hàng nghìn công nhân đã bị cho nghỉ việc.

Những gì đã thực sự chỉ xảy ra trong những ngành công nghiệp đang xuống dốc (tay nghề bỗng nhiên vô giá trị) nay xảy ra khắp nơi. Thu hẹp qui mô là điều bình thường đối với những công ty đang có khả năng sinh lợi và ngay trong thời kỳ kinh doanh rất thuận lợi của họ. Trong nền kinh tế toàn cầu, nếu kỹ năng ở một nơi nào đó rẻ hơn thì các công ty sẵn sàng chuyển đến nơi đó để hạ giá thành sản xuất. Những công ty như thế không ràng buộc với một lớp công nhân riêng biệt nào cả. Khi những kiến thức mới vô hiệu hóa những kiến thức cũ thì các xí nghiệp chỉ muốn sử dụng những công nhân đã tiếp thu kiến thức mới vì họ không muốn phải tốn chi phí tái đào tạo. Vào thời kỳ giữa và cuối những năm 1990, tại Hoa Kỳ, những công ty có khả năng sinh lợi đã sa thải hơn nửa triệu công nhân mỗi năm. Bậc thang tay nghề cũ đã không còn nữa. Những công nhân làm việc trọn đời cũng không còn.

Nói thẳng ra, ngày nay học sinh tốt nghiệp trung học được nhận một thông điệp: “Bạn sẽ không được hứa hẹn có một nghề nghiệp trọn đời với bất cứ một công ty nào. Bạn sắp sửa phải học cách tự chịu trách nhiệm và lo liệu nghề nghiệp suốt đời của bạn. Việc tăng lương thường xuyên hàng năm đã trở thành quá khứ. Chủ nghĩa gia trưởng cũng không còn nữa”. Nếu các ông chủ đứng đắn thì chính họ sẽ phổ biến thông điệp này. Chỉ có một vấn đề với thông điệp này là ai có thể thực hiện được nó?

Nếu bậc thang tay nghề không còn trong bất cứ một công ty nào, thì nó phải có thông qua các công ty khác nhau, nếu sau cùng phải có nó. Điều này có nghĩa là thành tích tốt ban đầu ở một công ty A phải dẫn đến một cơ hội được đào tạo, một việc làm tốt hơn và một mức lương cao hơn ở công ty B. Nhưng thế giới không hành động như vậy đối với hầu hết mọi người. Các công ty không bao giờ cho công ty khác biết ai là những nhân viên giỏi của họ. Ngay cả trong trường hợp những công ty này không có cơ hội đề bạt thăng tiến cho nhân viên giỏi trong chính tổ chức của họ, họ cũng không muốn mất những nhân viên này. Và trong trường hợp họ có nói ra đi nữa thì các công ty khác cũng sẽ không tin. Họ sẽ nghĩ rằng công ty cũ muốn loại trừ các nhân viên kém khả năng. Và cũng như thế, họ sẽ không nói cho người khác biết những nhân viên kém khả năng của họ. Họ không muốn theo đuổi những vụ kiện tụng về tội phỉ báng. Nếu được hỏi, nhưng rất ít khi, và nếu có trả lời thì họ chỉ nói một điều về nhân viên đang tìm việc làm mới là: “Đúng, nhân viên đó đã làm việc cho chúng tôi.”

Trong bối cảnh này, thành tích làm việc tốt tại công ty A không thành vấn đề, vì nó không dẫn đến cơ hội đào tạo và đề bạt đối với công ty B. Khi công nhân đến một công ty mới, họ chỉ đơn giản là bắt đầu một việc làm khởi điểm tại công ty này. Không có đường dẫn lên bậc thang chuyên nghiệp. Chiến thuật hợp ý là tiếp tục chuyển từ công ty này đến công ty khác, cho đến khi tìm được một công ty vẫn còn duy trì bậc thang chuyên nghiệp nội bộ. Nhưng những công ty loại này ngày càng ít đi, số lượng học sinh tốt nghiệp trung học tìm kiếm những cơ hội nghề nghiệp suốt đời sẽ giảm xuống đến mức triệt tiêu.

Hệ thống bậc thang nghề nghiệp giữa các công ty lại phát sinh những vấn đề khác. Sau tuổi 45, việc chuyển dịch nghề nghiệp giữa các công ty sẽ gặp khó khăn, sau 55 tuổi thì hầu như không thể được. Những công nhân sau tuổi 55 bị sa thải do chính sách thu hẹp qui mô đã nhận thấy rằng họ không có cơ hội tìm được một việc làm tốt với những công ty tốt. Luật chống phân biệt đối xử theo tuổi tác có thể bảo vệ các công nhân lớn tuổi chống lại việc bị sa thải một cách thiếu công bằng, nhưng không thể giúp họ tìm được một công việc tốt tại một công ty khác. Những ông chủ sẽ quyết định họ sẽ thuê mướn ai. Trong một thế giới thay đổi nhanh, những công nhân cao tuổi thường mang theo họ những kinh nghiệm và tay nghề lỗi thời, trong lúc luôn luôn có sẵn những công nhân trẻ có vẻ tốt hơn và thật sự tốt hơn. Những công nhân lớn tuổi đi tìm việc không bị phân biệt đối xử, nhưng họ bị lỗi thời một cách khách quan theo quan điểm kinh tế.

Vấn đề thiếu cơ hội nghề nghiệp thể hiện một cách thảm hại trong dữ liệu về thu nhập. Thu nhập của học sinh tốt nghiệp trung học kiếm được trong độ tuổi từ 20 đến 40 thấp hơn mức trước đây. Có rất nhiều việc làm, số người thất nghiệp thì thấp, nhưng những cơ hội tiếp thu kỹ năng và mức lương tương xứng với chúng lại không có. Kết quả là biểu thu nhập phẳng hơn. Thiếu những cơ hội được đào tạo ngay trong lúc làm việc cũng là lý do giải thích sự cách biệt về lương giữa công nhân tốt nghiệp trung học và công nhân tốt nghiệp đại học ngày càng lớn hơn trong những năm gần đây.

Vấn đề không phải là việc làm, mà là nghề nghiệp. Nếu lương giảm tương ứng với kỹ năng, thì việc làm lúc nào cũng có sẵn. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ đã chứng minh điều đó. Trong những năm 1990, chưa bao giờ việc làm lại nhiều đến như vậy, nhưng hơn phân nửa lực lượng lao động lại bị giảm lương. Trái với việc làm, những nghề chuyên môn là một loại hàng hóa rất khan hiếm tại Hoa Kỳ.

Theo bậc thang nghề nghiệp, những công nhân có hoài bão trong những năm 1950 hay 1960 có thể tính được loại kỹ năng cần có để tiến bước thành công - Họ biết nên học ngành gì tại các lớp đêm. Nếu không có hệ thống bậc thang nghề nghiệp thì làm sao họ biết được kỹ năng nào sẽ hoàn vốn trong nghề nghiệp của họ để có kế hoạch đầu tư hợp lý vào việc học hành? Không có ai chịu mất tiền cho những kỹ năng mà họ không sử dụng. Nhưng do họ không biết sẽ làm việc ở đâu và cần phải có kỹ năng gì theo sự đòi hỏi của một ông chủ mà-họ- còn-chưa-biết, thì không thể quyết định loại kỹ năng sẽ cần đến.

Trước đây, huấn luyện tại chỗ là trọng tâm của việc tiếp thu kỹ năng đối với đa số công nhân. Nhưng với sự thu hẹp qui mô thì thời kỳ dành cho đào tạo tại chỗ đã chấm dứt. Nhưng cái gì sẽ thay thế nó? Theo sách giáo khoa kinh tế học, công nhân sẽ bắt đầu trả cho chủ nhân chi phí đào tạo tại chỗ mà họ không phải trả trước đây. Kinh nghiệm cho thấy điều đó đã không xảy ra. Biết được loại kỹ năng cần phải mua từ một công ty thì cũng chẳng đơn giản gì hơn việc biết loại kỹ năng cần phải mua từ một định chế khác. Những ông chủ không lập các chương trình đào tạo cần thiết vì họ không làm kinh doanh huấn luyện. Nắm được thực tế trong cuộc sống hiện đại, 70% lực lượng lao động cho biết rằng họ không muốn tự quản lý nghề nghiệp chuyên môn của họ nếu không được giúp đỡ, vì họ biết họ sẽ không thể thành công.

Qui luật thứ 10 : Ẩn số lớn nhất đối với cá nhân trong nền kinh tế tri thức là làm thế nào có một nghề chuyên môn trong một hệ thống không có những nghề chuyên môn.

Điều thiếu sót trong môi trường thu hẹp qui mô doanh nghiệp là nhận thức về an toàn kinh tế. Nếu công nhân được hỏi điều gì là quan trọng nhất đối với việc làm, an toàn kinh tế luôn được xem là điều quan trọng hơn là mức lương tối đa. Đây không phải là câu trả lời của con người kinh tế. Nam hay nữ nhân viên được giả định chỉ quan tâm đến tối đa hóa thu nhập suốt đời và không lo ngại về các rủi ro và bất trắc trong đời sống kinh tế. Nhưng con người thật sự thích có cảm giác của một nền móng kinh tế vững chắc dưới chân mình.

Điều nghịch lý là trong khi người ta nghĩ rằng doanh nghiệp sẵn sàng xây dựng những mối quan hệ chặt chẽ hơn với những công nhân chủ yếu có kiến thức để giữ chặt họ với doanh nghiệp, thì chính nó cũng đang phá vỡ khế ước xã hội ngầm này. Những công nhân có kiến thức, cũng giống như những công nhân khác, cũng bị sa thải khi doanh nghiệp không còn cần đến họ nữa hoặc khi kỹ năng của họ đã lỗi thời. Hơn nữa, lương thực của họ bị cắt giảm khi những công nhân với mức lương thấp hơn có khả năng thay thế có thể tìm thấy bất cứ nơi nào trên thế giới này. Nếu công nhân bị tinh giản khi không còn cần đến, những người khôn ngoan biết nên rời bỏ doanh nghiệp đó khi một cơ hội việc làm dù chỉ tốt hơn một tí xuất hiện. Các doanh nghiệp đầu tư ít hơn để đào tạo tại chỗ cho những công nhân có kiến thức, ngay trong trường hợp doanh nghiệp muốn họ ở lại, vì họ biết rằng chỉ một số ít sẽ ở lại. Hậu quả là chu kỳ đầu tư kém cho đào tạo sẽ gia tăng.

Trong tình trạng việc làm không ổn định gia tăng, số công nhân quan tâm đến sự thành công của các ông chủ ngày càng giảm. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng trong hai thập kỷ vừa qua, số công nhân Hoa Kỳ gắn bó với công việc không thay đổi, nhưng số công nhân gắn bó với các ông chủ của mình đã giảm khoảng 20%. Khi hơn phân nửa lực lượng lao động cho biết rằng họ không gắn bó với các ông chủ, vấn đề nghiêm trọng đã đến. Hệ thống đang có chiều hướng ít cam kết hơn và ít đầu tư vào đào tạo kỹ năng hơn, trong lúc nó cần phát triển theo hướng ngược lại.

Kỹ năng dành cho hai phần ba số lao động thấp nhất

Trong lúc báo cáo chính thức về thu nhập năm 1998 chưa thể hoàn tất trước mùa thu năm 1999, nhưng có vẻ như có một sự gia tăng về mức lương thực tế đối với hai phần ba lực lượng lao động thấp nhất trong năm 1998. Sự kiện này, nếu đúng là một sự thật, thì cũng không làm thay đổi vấn đề cơ bản. Nếu mức lương thật không tăng lên, trong khi tỷ lệ thất nghiệp thấp và thị trường lao động căng thẳng, mới là điều đáng ngạc nhiên. Vì lương bắt đầu giảm từ mùa thu 1973, cũng có những năm khác khi lương của các công nhân bậc trung tăng lên (vào các năm 1984, 1985, 1986) nhưng rồi lương lại tiếp tục giảm. Ngay trong năm 1998 những dữ liệu sơ khởi cho thấy 25% nhóm đầu công nhân được tăng lương nhiều hơn 75% công nhân thấp nhất (dưới cùng).

Sự tranh luận về giáo dục đối với thành phần không được đào tạo chỉ có tính cách chính trị. Giáo dục rất quan trọng đối với những nền dân chủ chú trọng đến việc tự bảo tồn, vì họ chỉ có thể phát triển trong những nền kinh tế mà hầu hết những công nhân được hưởng thành quả của sự thành công kinh tế. Nếu điều này không xảy ra, nếu vào một thời điểm nào đó mà đa số cử tri không còn hưởng lợi từ hệ thống kinh tế, họ sẽ, và nên bỏ phiếu để hủy bỏ hệ thống nào vừa có tính cách lỗi thời vừa phản lại phúc lợi của họ. Hiện nay Hoa Kỳ đang thử nghiệm một phần của sự khôn ngoan chính trị đó. Mức lương thực tế của hai phần ba lực lượng lao động thấp nhất đang giảm xuống và tăng lên cho những thành phần lao động cao nhất. Như vậy một sự bùng nổ chính trị có thật sự xảy ra hay không? Đối với những người quan tâm đến những kinh nghiệm thực tế trong khoa chính trị học thế giới, thì không làm gì cả sẽ dẫn đến những nhận xét rất thú vị. Đối với những người quan tâm đến những thành công liên tục của nền dân chủ Hoa Kỳ, thì đó là một cuộc thử nghiệm đầy rủi ro.

Trong lúc những tranh luận chính trị được ghi nhận, thì cũng có nhiều sự quan tâm về mặt kinh tế. Những gì mà các chủ nhà máy ở Massachusetts biết được trong thế kỷ 19 thì đã tỏ ra càng hiện thực trong thế kỷ 20: nếu không phổ cập giáo dục kỹ năng, không ai có thể xây dựng nên một kim tự tháp thịnh vượng thành công. Ở một thời điểm nào đó, trình độ giáo dục của đồng nghiệp cũng trở nên quan trọng đối với thu nhập của tôi như của chính tôi. Trình độ vô học là một hạn chế đối với tiềm năng của tôi. Tôi cũng như một kỹ sư phần mềm Ấn Độ làm việc tại Bangalore. Tôi kiếm được một thu nhập tương đối cao so với những đồng nghiệp có trình độ học vấn thấp nhưng thu nhập của tôi sẽ thấp hơn nhiều so với các đồng nghiệp của tôi cùng làm việc với những người có học thức tại các nước phát triển. Quan trọng hơn nữa, tôi không phải là người chịu trách nhiệm về hệ thống và cũng không là người làm quyết định. Tôi chỉ là một người lính đánh thuê làm việc cho một ông chủ mà tôi chưa bao giờ gặp. Tôi có thể trở thành một phần nhỏ trên kim tư tháp giàu có của ai đó, nhưng tôi không thể tự xây dựng một kim tư tháp giàu có của riêng tôi.

Các nhà kinh tế có thể tranh luận về mức độ phân phối thu nhập có thể phân bổ khả năng chuyển dịch kỹ năng công nghệ và tác động đến sự phát triển kinh tế toàn cầu, nhưng những tranh luận như vậy sẽ không còn thỏa đáng khi thảo luận về liệu pháp chữa trị. Cả hai nguyên nhân này đều dẫn đến một thế giới mà trong đó lương của những người kém tay nghề trong những nước giàu đang giảm xuống, trừ khi họ có thể được động viên và thay đổi kỹ năng nhiều lần trong suốt thời kỳ làm việc của họ. Cả hai nguyên nhân làm tăng sự mất công bằng ngày càng mạnh thêm. Những kỹ năng mới ngày càng chế ngự những kỹ năng cũ, và vấn đề toàn cầu hóa đang trở nên hiện thực hơn.

Một phần của sự mất công bằng đang tăng lên có thể phát xuất từ vấn đề biến mất của những cơ hội việc làm suốt đời. Với sự cáo chung nghề nghiệp theo yêu cầu của công ty, những cơ hội đào tạo tại chỗ đã được phân phối một cách bất ổn hơn so với quá khứ. Trong một thế giới đang thu hẹp hoạt động, thời gian cần thiết để học hỏi những kỹ năng mới càng cấp bách hơn, vì thời gian hoạt động của các doanh nghiệp có thể ngắn hơn. Họ không có nhân viên suốt đời và cũng không còn quan niệm gia trưởng. Họ biết rằng sự thu hẹp qui mô của họ đã ngấm ngầm thông báo cho lực lượng lao động của họ rằng khi đã được huấn luyện họ nên tìm một việc làm với mức lương cao hơn ở bất cứ nơi nào khác. Kết quả là, nếu kỹ năng không được tiếp thu nhanh thì người ta sẽ không dạy.

Những doanh nghiệp tư nhân hướng về việc tối đa hóa lợi nhuận sẽ thưởng cơ hội đào tạo cho những nhân viên có khả năng tiếp thu nhanh nhất và với chi phí đào tạo thấp nhất. Trong đa số các trường hợp, có nghĩa là dành cho những người đã có trình độ học vấn và được huấn luyện tốt nhất vì càng có học thức càng dễ học hỏi hơn. Người ta học cách để học. Kết quả là việc đào tạo tại chỗ dành cho những người đã tiếp thu giáo dục bên ngoài. Kết quả sau cùng là tiến trình đầu tư tư nhân về đào tạo sẽ chỉ dành cho những ai đã có nhiều kỹ năng nhất. Có kỹ năng lại càng đạt nhiều kỹ năng hơn. Bất kỳ quốc gia nào dựa vào đầu tư đào tạo nhân lực tư nhân sẽ nhanh chóng nhận ra rằng, không những quá ít kỹ năng được đào tạo, mà còn tạo ra rất nhiều sự mất quân bình trong vấn đề phân phối kỹ năng.

Nhìn lại, giải pháp phát triển kỹ năng cần thiết cho cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất là cắt đứt sự liên hệ giữa thu nhập gia trưởng và đầu tư kỹ năng. Tiền của người đóng thuế được sử dụng để tạo một căn bản kỹ năng tốt ở bậc thấp nhất của kim tư tháp giàu có. Từ đó tạo ra thu nhập cho giai cấp trung lưu và chia xẻ cho công nhân một phần lợi ích kinh tế trong chủ nghĩa tư bản - tránh được cuộc cách mạng mà Mác đã tiên đoán sẽ thay thế chủ nghĩa tư bản bằng chủ nghĩa xã hội.

Nhìn về phía trước, những công nghệ mới tạo điều kiện toàn cầu hóa và thay đổi hàng loạt kỹ năng cần thiết đã cắt đứt sự tương quan giữa những nghề chuyên môn do các công ty yêu cầu và sự tiếp thu tay nghề của cá nhân. Cá nhân không biết cần phải học kỹ năng nào hoặc làm thế nào có thể tự quản lý những nghề nghiệp chuyên môn của họ ngay cả khi họ sẵn sàng và thực hiện tiếp đầu tư cần thiết. Trong một nền kinh tế tri thức, việc tiếp thu kỹ năng không phải là điều có thể giới hạn trong khuôn khổ giáo dục chính qui giữa tuổi lên năm và hai mươi lăm, nhưng lại chưa có một hệ thống để tổ chức tiếp thu kỹ năng sau độ tuổi hai mươi lăm.

Nhìn xuống, kỹ năng và giáo dục đối với hai phần ba lực lượng lao động thấp nhất cũng quan trọng như kỹ năng và trình độ giáo dục của một phần ba nhân lực cao nhất. Không có thành phần nào có thể vươn tới tiềm năng của mình mà không cần đến sự trợ giúp của thành phần kia.

Cùng với sự trì trệ và bất ổn tài chính, chủ nghĩa tư bản đã thể hiện những yếu kém cơ bản khác của nó: Sự thiển cận. Sử dụng trị số hiện giá thuần có chiết khấu để làm cơ sở quyết định, hàm chứa một tầm nhìn ngắn hạn. Doanh nghiệp tư nhân thường lập kế hoạch kinh doanh từ ba đến năm năm. Tầm nhìn này đơn giản không thích hợp với sự phát triển kỹ năng mà các xã hội dựa trên tri thức cần phát huy - mười sáu năm để tốt nghiệp trung học, hai mươi hai năm cho bằng tiến sĩ. Cũng giống như rắn cần phải lột da để có thể lớn lên, hệ thống giáo dục và tiếp thu kỹ năng cần phải thay đổi trong thế kỷ thứ hai mươi mốt.

Nhìn vào ba khu vực phát triển nhất trên thế giới, thì hai đã gặp khó khăn trong vấn đề giáo dục. Nhật Bản đã có một nền giáo dục siêu đẳng ở cấp thấp nhất, nhưng cần thêm sáng tạo ở cấp cao nhất. Hoa Kỳ có mức sáng tạo siêu đẳng ở cấp cao nhất nhưng cần phát triển thêm kỹ năng ở cấp thấp nhất. Chỉ có châu Âu có thể nói là giáo dục tốt ở cấp thấp nhất lẫn sự sáng tạo ở cấp cao nhất.

Cả Hoa Kỳ lẫn Nhật Bản đều công bố những báo cáo chi tiết trong nhiều thập kỷ về nhu cầu của họ. Chỉ trong năm 1998 thôi, ba báo cáo của Nhật Bản - một báo cáo của Cơ quan kế hoạch Nhật Bản, một do Ủy ban Đại học và một của Hội đồng Giáo trình - kêu gọi thay đổi chương trình giáo dục trung học và đại học để phát huy tính sáng tạo. Những đại học được thành lập để bắt kịp các giai đoạn phát triển sau Thế chiến thứ 2 cần phải được cải tiến để phát triển những kỹ năng và thái độ cần thiết để tạo ra những đột phá về công nghệ.

Hoa Kỳ cũng có hàng loạt báo cáo rất chi tiết về vấn đề kỹ năng trong hai phần ba lực lượng lao động ở cấp thấp nhất. Trong vòng hơn hai mươi năm, Hoa Kỳ tự viết những báo cáo cho chính họ (Một quốc gia đang gặp hiểm họa, Sự chọn lựa của nước Mỹ: Kỹ năng cao hoặc Lương thấp) về nhu cầu thay đổi căn bản trong hệ thống giáo dục của họ. Theo kết luận của những báo cáo này, ngày nay trình độ của công nhân Hoa Kỳ thực sự thấp hơn công nhân tốt nghiệp trung học tại châu Âu, Nhật Bản và nhiều nước kém phát triển khác.

Nhưng cả hai nước đều đã không làm gì cả trong hai mươi năm qua. Như vậy câu trả lời sẽ như thế nào? Rõ ràng là soạn ra những chương trình giáo dục chi tiết hơn không phải là câu trả lời. Vì nhiều chương trình đã được soạn thảo và đang được xếp trong tủ hồ sơ của cả hai nước và không được thực hiện. Làm thế nào Hoa Kỳ và Nhật Bản tổ chức thực hiện được? Điều đó lại làm cho chúng ta trở thành những người xây dựng - xây dựng những bậc thang của kim tự tháp giàu có để thành công trong thế kỷ thứ hai mươi mốt.

Kết luận

Những khó khăn xuất hiện một cách chậm rãi, như tình trạng gia tăng sự phân tán lương bổng đang diễn ra tại Hoa Kỳ là một vấn đề khó giải quyết. Nó không giống như một cuộc khủng hoảng. Thích nghi vấn đề này với thực tại mới thường dễ hơn là thay đổi nó. Thật ra điều đó đã xảy ra ở Hoa Kỳ trong vòng hai mươi lăm năm qua. Những xã hội thành công ghi nhận những thay đổi đó và dự trù những biện pháp ngăn chặn các vấn đề khó khăn đang xuất hiện. Họ sẽ không chờ đợi những cuộc nổi loạn, vì nếu điều đó xảy ra thì đã quá trễ để có thể chấp nhận những giải pháp nhạy cảm. Nhưng tái trang bị kỹ năng cho hai phần ba lực lượng lao động cấp thấp nhất là một điều khó có thể thực hiện được một cách nhanh chóng. Những cơ cấu hiện nay đã phải mất nhiều thập kỷ để tạo ra những vấn đề khó khăn hiện nay. Những cơ cấu mới cũng phải dành một khoảng thời gian đáng kể để điều chỉnh những hậu quả đó. Sẽ không có thời gian để thực hiện các chính sách trong tình huống một cuộc nổi loạn chính trị sắp xảy ra.

Không làm gì cả, thực chất là giao những khoản đầu tư tạo kỹ năng cho những quyết định cá nhân thất thường, có nghĩa là phó mặc mức độ chuyên nghiệp của kim tự tháp giàu có cho khu rừng kinh tế. Sự xao lãng sẽ đương nhiên làm sụp đổ tháp thịnh vượng của Hoa Kỳ - giống những cánh rừng đã tàn phá kim tự tháp của người Myan ở Trung Mỹ hay kim tự tháp Angkor Wat của người Khmer.