5. NHỮNG KỸ NĂNG KINH DOANH

Các doanh nhân và tổ chức xã hội thoạt trông có vẻ như các đối cực nhưng thật ra chúng liên kết rất chặt chẽ với nhau và đã cùng nhau hợp thành nền tảng của kim tự tháp giàu có. Sự thay đổi đòi hỏi những cá nhân nhận thức rằng những cái mới có thể được tạo ra và ai sẽ là người khởi xướng để thực hiện việc đó. Các doanh nhân cần phải thấy khả năng kinh tế của những công nghệ mới, thí dụ như vấn đề bán lẻ qua Internet, và phá bỏ những rào cản cũ có ý định ngăn chặn điều này xảy ra. Những vấn đề quan liêu hiện tại, trong lãnh vực tư cũng như công, sẽ không có vai trò gì trong tiến trình thay đổi này. Thật ra, những vấn đề quan liêu này cần phải được thay đổi. Chúng có rất nhiều quyền lợi trong những gì cần được phép thay đổi.

Ngày nay trong một số nước châu Âu - đặc biệt là Đức và Pháp - đã bộc lộ những âu lo về công nghệ sinh học và những cấm đoán được áp đặt trên phát minh và sử dụng các sản phẩm sinh học có vẻ rất giống với những nỗi sợ hãi và các cấm đoán đối với Trung Quốc năm trăm năm trước đây khi họ đóng cửa đối với các ảnh hưởng bên ngoài. Các thực phẩm biến đổi gien không được nhập khẩu cũng như sử dụng. Những nghiên cứu về biến đổi gien sẽ không được phép thực hiện trên thực vật, động vật và con người. Nếu đã làm, thì phải làm với những hạn chế “an toàn” rất phiền toái cho đến nỗi hầu như có thể nói rằng việc nghiên cứu không thể thực hiện được một cách kinh tế. Thái độ chung thường là: “Chúng tôi không thể có đủ thông tin, điều đó quá nguy hiểm”, “Chúng tôi không thể sử dụng chúng, có quá nhiều điều chưa được biết đến”. Cả hai đều liên tưởng đến những con quái vật nếu họ thoát khỏi các mô thức hành động truyền thống của họ. Theo mô thức cũ (lai tạo thực vật để chuyển đổi cơ cấu gien) thì được chấp nhận. Theo mô thức mới (cấy gien để thay đổi cơ cấu gien) thì không.

Những xã hội bị khống chế bởi sự sợ hãi không bao giờ là những xã hội thịnh vượng. Những xã hội thịnh vượng cho phép phát huy tinh thần thám hiểm của cá nhân. Không ai có thể biết điều gì có thể xảy ra hoặc thực sự có quái vật hay không nếu họ không chấp nhận rủi ro, phiêu lưu và thực hiện việc thử nghiệm thăm dò. Đôi khi những người hoài nghi và những nỗi sợ hãi là đúng nhưng phần lớn là sai lầm.

Kỹ năng kinh doanh cá nhân không thể xuất hiện một cách đều đặn theo thời gian và không gian. Một số xã hội có trong thời điểm nào đó. Xã hội cần phải được tổ chức hay tái tổ chức để tinh thần doanh nhân có thể phát triển.

Tư bản chủ nghĩa là một tiến trình hủy diệt có tính sáng tạo. Những cái mới hủy diệt những cái cũ. Cả hai yếu tố sáng tạo và hủy diệt đều cần thiết để thúc đẩy kinh tế phát triển. Truyền hình đã đẩy công nghiệp điện ảnh vào tình trạng suy thoái cho đến khi phát minh ra kỹ thuật thu hình video. Các doanh nhân là trọng tâm của tiến trình hủy diệt có tính sáng tạo bởi vì họ là những cá nhân đưa những công nghệ mới và những khái niệm mới áp dụng tích cực vào thương mại. Họ là những yếu tố chuyển biến của chủ nghĩa tư bản.

Những phương thức trục lợi cũ cần phải được dẹp bỏ nếu muốn có phương thức mới, và đương nhiên những người trục lợi từ phương thức cũ sẽ chống đối. Họ không bao giờ tự nguyện và im lặng để cho lịch sử sang trang. Các doanh nhân đã lập ra những công ty quốc gia để tiêu diệt các công ty địa phương vào cuối thế kỷ thứ 19 và đang hình thành các công ty toàn cầu nhằm tiêu diệt các công ty quốc gia vào cuối thế kỷ thứ 20.

Rất ít trường hợp doanh nhân là các nhà phát minh ra công nghệ mới đem lại sự thay đổi - Edwin Land của công ty Polaroid và Walt Disney của công ty Disney là hai ngoại lệ đặc biệt, nhưng đầy những ngoại lệ thực sự. Doanh nhân là những người chấp nhận rủi ro, là những nhà tổ chức và thực hiện và họ thường không phải là những nhà tư tưởng hay nhà phát minh sáng chế. Những đặc tính cần có để sáng tạo những kiến thức mới rất khác biệt với những đặc tính cần thiết để đưa các kiến thức đó vào áp dụng thực tế. J.P. Morgan xây dựng những công ty của mình chung quanh những phát minh của Thomas Edison. Bill Gates đã không phát minh ra những công nghệ mới và cũng không bao giờ là một nhà lập trình sáng tạo phần mềm. Tuy nhiên ông ta là một doanh nhân và một nhà kiến tạo.

Lịch sử đã dạy chúng ta rằng rất dễ dàng loại trừ tinh thần doanh nhân, đó là bản chất tiềm ẩn của con người rất mỏng manh mặc dù nó có quyền lực về sáng tạo cũng như hủy diệt. Trong nhiều thời đại và nhiều nơi, không có tầng lớp doanh nhân. Trong cùng những điều kiện khả dĩ về kinh tế nhưng không thể nhận diện được doanh nhân, vì thiếu năng lực để đưa họ vào thị trường hoặc là có những rủi ro liên quan quá lớn khiến họ không thể chấp nhận được.

Trong những xã hội không được chuẩn bị để xóa bỏ những phương thức trục lợi cũ, thì tầng lớp doanh nhân không thể xuất hiện. Họ giống như những con gấu tiệm sinh giữa mùa đông, họ vẫn có đó nhưng không ai biết họ ở đâu cho đến khi tuyết tan và mùa xuân nở rộ khắp nơi. Hệ thống xã hội phải dành cho tầng lớp doanh nhân một không gian để loại bỏ những cái cũ. Nhưng loại bỏ những cái cũ cũng dễ dẫn đến những xáo trộn. Xã hội chưa sẵn sàng đoạn tuyệt với quá khứ, do đó nó không chấp nhận cho tầng lớp doanh nhân xuất hiện và tiêu diệt quá khứ.

Những xã hội thành công luôn sẵn sàng chấp nhận rủi ro để hủy diệt những cái họ cấu tạo ra để tiến đến những cái khác biệt hơn, lớn lao hơn và mạnh mẽ hơn trong tương lai. Cái mới không thích nghi với họ, nhưng họ chấp nhận cái mới và thích nghi với nó. Xã hội sẽ không có tầng lớp doanh nhân nếu không tự nguyện thay đổi.

Những thay đổi cần phải được chấp nhận hiếm khi bị hạn chế trong lãnh vực kinh tế. Ngày nay cả thế giới lo lắng liệu Internet có làm thay đổi văn hóa và truyền thống sinh hoạt của địa phương hay không. Nó không bảo đảm đem đến những gì tốt đẹp hơn. Nó sẽ rất khác lạ. Nhưng những người quen thuộc với các phương thức sinh hoạt cũ sẽ có khuynh hướng cho rằng những phương thức mới sẽ không tốt hơn, cho dù những thế hệ mới thích nghi với những phương thức mới cho đó là một sự tiến bộ.

Xã hội học hầu như luôn luôn chế ngự công nghệ. Những sáng kiến thường bị bỏ xó vì người ta không muốn sử dụng chúng. Thực ra điều gì đó có thể thực hiện được không có nghĩa là nó sẽ xảy ra. Thời gian chờ đợi kéo dài và cần sự kiên trì để đưa một ý tưởng thật sự mới vào thị trường. Những nhà khảo cổ đã tìm thấy những đồ chơi sử dụng hơi nước đã bị chôn vùi trong thời kỳ Hy Lạp cổ. Năng lượng hơi nước đã được dùng để vận hành các cánh cửa đền đài trong thời cổ đại Ai Cập, và động cơ hơi nước đã không xuất hiện như là một nguồn năng lượng sản xuất kinh tế cho đến thế kỷ thứ 18! Xã hội học phù hợp cần phải xuất hiện đúng lúc để một sản phẩm mới mang tính cách mạng được tạo ra.

Châu Âu

Châu Âu đã đem lại một thí dụ về tầm quan trọng của bản chất doanh nhân. Châu Âu đã tiết kiệm và đầu tư rất nhiều, có nền giáo dục tốt và có một nền tảng công nghệ mạnh. Nhưng không thấy có nhà tiên phong trong việc sáng tạo ra những ngành công nghiệp mới sử dụng trí tuệ nhân tạo cho thế kỷ thứ 21. Trong năm 1998, chi nhánh sản xuất máy tính địa phương sau cùng của Siemens Nixdorf đã được bán cho Acer của Đài Loan. Làm thế nào để một vùng có thể trở thành lãnh đạo trong thế kỷ 21 lại hoàn toàn rời bỏ ngành kinh doanh máy tính?

Hãy nhìn châu Âu dưới cặp mắt của một người từ ngoài không gian. Với một diện tích gần bằng Trung Quốc (lớn hơn 10%) - dân số ít hơn một tí - từ 850 - 900 triệu người tùy thuộc vào một phần hay toàn bộ dân số Thổ Nhĩ Kỳ được ghép vào châu Âu. Nếu người ta đang chơi một ván cờ vua kinh tế toàn cầu và nếu được chọn lựa phần tiếp cận với thế giới với khoảng một tỷ dân, ai cũng chọn vị trí của châu Âu. Đây là một vị trí rất mạnh trên bàn cờ kinh tế toàn cầu, hơn bất cứ nhóm dân số tương đương nào trên thế giới.

Không có nơi nào trên thế giới có được gần một tỷ người giàu như thế. Không có nơi nào đạt mức gần như thế. Không có nơi nào trên thế giới có một tỷ người được giáo dục tốt hơn hay chuyên môn hơn. Không đâu được gần như thế. Không có nơi nào trên thế giới có một tỷ người với cơ sở hạ tầng tốt hơn. Không đâu được gần như thế.

Châu Âu gồm những dân tộc có nhiều thành tích tốt. Khoa học và kỹ thuật châu Âu có tầm cỡ thế giới. Có những lãnh vực mà châu Âu thống trị trong việc sáng tạo kiến thức mới (ngành Vật lý năng lượng cao) và cũng không có ngành công nghệ chính yếu nào mà nó không chế ngự được. Nước Nga đã chứng tỏ được khả năng của mình để cạnh tranh với Hoa Kỳ trong không gian, công nghệ quân sự và khoa học cao cấp (Toán học và Vật lý học). Mặc dù lương bổng và lợi ích khác cao hơn 50% so với Hoa Kỳ, nhưng Đức lại xuất siêu lớn. Luân Đôn chế ngự thị trường mua bán tiền tệ thế giới. Pháp và Italia sáng chói trong ngành thiết kế và thời trang của thế giới không nơi nào sánh kịp. Không ai khởi sự doanh nghiệp nhỏ tốt hơn người Italia. Kỹ sư Pháp là những người thuộc hạng giỏi nhất thế giới. Đông Âu trả cho nhân công có chất lượng đào tạo theo Tây Âu với mức lương chỉ bằng những công nhân không chuyên môn tại một nơi nào đó thuộc các quốc gia kém phát triển.

Sự chuyển dịch tập trung về kỹ năng công nghệ đang diễn ra. Lợi thế cạnh tranh dài hạn bền vững chỉ có thể có được thông qua lợi thế về kỹ năng, giáo dục và kiến thức. Châu Âu đúng là nơi có lợi thế so sánh lớn nhất. Nếu xếp hạng kỹ năng từ trên xuống dưới, thì châu Âu sẽ xếp cao nhất, sáng tạo hơn Nhật Bản ở mức cao nhất và được đào tạo tốt hơn Hoa Kỳ ở mức thấp nhất. So với bất kỳ nhóm nào có tầm vóc tương đương thuộc phần còn lại của thế giới thì nó được đào tạo tốt nhất. Châu Âu là một lục địa giàu vốn con người. Thế thì tại sao châu Âu lại là một kẻ chậm chân khi bước vào lãnh vực tạo sự giàu có?

Không một nơi nào tốt hơn châu Âu để chơi trò toàn cầu hóa mới. Châu Âu đã có hơn 40 năm lịch sử vận động để tiến đến hợp nhất kinh tế. Thị trường chung châu Âu mở rộng thêm cho nhiều thành viên và tiến sâu hơn cùng với sự đồng bộ hóa hệ thống luật lệ của nó. Nó đã học cách làm việc xuyên ranh giới, ngôn ngữ và văn hóa quốc gia. Châu Âu có một động lực hỗ trợ mà không nơi nào trên thế giới so sánh được. Một bước tiến quan trọng là đã đưa vào sử dụng đồng Euro. Thực hiện một bước nhảy vọt từ một nền kinh tế quốc gia sang kinh tế toàn cầu sẽ khó khăn như phần còn lại của thế giới đang cố gắng làm hơn là thực hiện bước nhảy hai giai đoạn, bước thứ nhất là hợp nhất kinh tế khu vực, bước thứ hai là toàn cầu hóa kinh tế như châu Âu đang làm.

Tổng sản phẩm nội địa tính theo mãi lực tương đồng (PPP) của châu Âu ngang bằng với Hoa Kỳ và gần như gấp ba lần Nhật Bản. Cả hai đối thủ cạnh tranh công nghiệp lớn nhất của châu Âu cũng đang có nhiều yếu điểm.

Nhật Bản không thể tập hợp được một khu vực thương mại mà họ là trung tâm. Tổ chức Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) họp bàn nhưng không thể quyết định gì cả. Những khác biệt về mức độ phát triển và tầm vóc quá lớn đã làm cho các quốc gia trong vành đai Thái Bình Dương không thể đạt được một nghị trình chung, sự hòa hợp về luật lệ hoặc chia xẻ vấn đề làm quyết định. Khi có những sự việc cụ thể để cùng thực hiện thì sự đồng thuận sẽ không thể có và không có một quyền lực nào có thể bắt buộc các thành viên phải hành động. Ngay cả trong trường hợp APEC có quyền lực quyết định, thì Nhật Bản sẽ phải chia xẻ quyền lợi và sự lãnh đạo với Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Hệ thống kinh tế của Nhật bị kẹt cứng, không thể đối phó được với những hậu quả của các vấn đề kinh tế tồi tệ. Hơn nữa, chính người Nhật cũng thừa nhận, nước Nhật đang có vấn đề về sự sáng tạo. Họ cần chứng minh khả năng đột phá về công nghệ để hướng tới những công nghiệp mới trong tương lai. Cho đến khi họ chứng tỏ được khả năng này, thì nước Nhật vẫn mãi mãi chơi trò rượt đuổi và không bao giờ là người lãnh đạo kinh tế của thế giới.

Sức mạnh của Hoa Kỳ trong chừng mực nào đó đang thể hiện một diện mạo uy nghi nhưng yếu kém. Hai phần ba lực lượng lao động cấp thấp của họ đang có trình độ giáo dục và kỹ năng thấp hơn so với tiêu chuẩn của thế giới. Khoảng cách thu nhập giữa hai lực lượng lao động cấp thấp nhất và cao nhất tăng lên nhanh chóng đến mức không thể bền vững trong dài hạn. Năng suất lao động tăng (1,1% / năm) trong thập kỷ vừa qua là mức thấp nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, và thấp hơn rất nhiều so với Nhật Bản và châu Âu. Đó là một xã hội tiết kiệm và đầu tư thấp (châu Âu đầu tư hơn 45%) nên không thể cân bằng cán cân thương mại (thâm hụt cán cân thương mại hay nhập siêu năm 1998 là 250 tỷ USD) mặc dù có mức lương thấp nhất trong thế giới phát triển. Trái lại Cộng đồng châu Âu lại thặng dư cán cân thương mại hay xuất siêu với phần còn lại của thế giới (120 tỷ USD trong năm 1998).

Hoa Kỳ giống như một người đang huýt sáo trong đêm tối để xua đuổi ma quỉ, một viên chức chính phủ Đức đã báo cáo liệt kê những yếu kém của Hoa Kỳ. Trong quan điểm của mình ông ta cho rằng Hoa Kỳ đang phát triển với tỷ suất tiêu thụ không bền vững (tỷ lệ tiết kiệm âm), thâm hụt thương mại không thể chịu đựng được (2.000 tỷ USD trong 17 năm) và mức gia tăng giờ làm việc của phụ nữ cũng không chấp nhận được. Trái lại, Đức tăng trưởng với mức tiết kiệm cá nhân cao (giữa 12 đến 14%), tỷ lệ đầu tư cao (22% GDP so với 15% của Hoa Kỳ) và năng suất lao động tăng nhanh hơn (tăng 52% so với mức của Hoa Kỳ năm 1960 lên 101% so với mức năm 1995). Tỷ lệ tăng trưởng năng suất sản xuất của Đức cao hơn Hoa Kỳ 50%.

Trong thập kỷ 1990, tỷ lệ tăng trưởng GDP điều chỉnh theo lạm phát của 15 nước trong Liên minh châu Âu thấp hơn của Hoa Kỳ (2,1% so với 2,7%), nhưng với tỷ lệ tăng trưởng dân số thấp hơn, tỷ lệ tăng trưởng GDP thật / đầu người luôn ngang bằng với Hoa Kỳ. Chủ nghĩa bi quan châu Âu nhìn theo quan điểm viễn cảnh toàn cầu về vị thế kinh tế của họ có vẻ không có cơ sở.

Dĩ nhiên, chủ nghĩa bi quan thực sự đang tăng lên vì châu Âu không có khả năng tạo thêm việc làm. Trong lúc Hoa Kỳ tạo ra 11 triệu việc làm trong 7 năm đầu của thập kỷ 1990 thì châu Âu chỉ tạo ra được 71.000 việc làm - trong đó không có phần đóng góp của khu vực tư.

Theo quan điểm kinh tế thì chỉ có hai cách để tạo ra việc làm: phát triển nhanh hơn để tăng số cầu lao động hoặc là giảm lương để tăng số cầu lao động. Với mức lương thấp, các doanh nghiệp được hưởng lợi từ việc vận hành các phương tiện với tỷ lệ vốn / lao động thấp. Làm việc với vốn ít hơn, năng suất lao động sẽ giảm và phải thuê mướn nhiều lao động hơn. Hoa Kỳ đã chọn giải pháp thứ hai trong lúc châu Âu không chọn giải pháp nào cả.

Những nhóm như Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế thường xuyên khuyến cáo Tây Âu nên xử lý vấn đề thất nghiệp cao bằng cách duy trì sự năng động của thị trường lao động - một cách nói chính trị về giảm lương. Giả sử Tây Âu đưa ra quyền cho nghỉ việc không giới hạn theo kiểu Hoa Kỳ - không thông báo trước, không bồi thường và không cần lý do. Ngay ngày đầu tiên của chế độ mới này, hàng triệu công nhân của Tây Âu sẽ bị đuổi việc do các công ty loại trừ được những công nhân không cần thiết trên bảng lương của họ và những người mà họ đã muốn cho nghỉ việc từ lâu. Các doanh nghiệp châu Âu có thể cho nhiều công nhân nghỉ việc hơn số họ muốn. Họ sẽ nghi ngờ, có thể đúng, rằng quyền đuổi việc của họ sẽ không kéo dài được lâu.

Trong ngắn hạn, nạn thất nghiệp sẽ tăng đáng kể tại châu Âu nếu thị trường lao động uyển chuyển kiểu Hoa Kỳ được áp dụng đột ngột. Thất nghiệp chỉ giảm nếu có sự cạnh tranh tìm việc làm giữa những công nhân phát xuất từ tỷ lệ thất nghiệp cao dẫn đến giảm mức lương thực tế. Với mức lương thấp hơn, doanh nghiệp dần dần hướng đến các hình thức sản xuất không sử dụng nhiều vốn đầu tư để chuyển sang doanh nghiệp thâm dụng lao động mà họ không thể hoạt động có lợi ở mức lương hiện tại. Thí dụ, với mức lương thấp hơn, Hoa Kỳ sử dụng nhiều nhân viên bảo vệ và kiểm tra hơn trong các bãi đậu xe, trong lúc với mức lương cao châu Âu có lợi hơn để sử dụng các cửa tự động và thẻ nhận diện.

Toàn bộ tăng trưởng về nhân dụng của Hoa Kỳ đã xảy ra trong khu vực dịch vụ. Dịch vụ được sử dụng như một máy tạo việc làm, nhưng với một mức lương thấp hơn mức bảo hiểm thất nghiệp của Tây Âu. Nó tạo ra những công việc mà những người Tây Âu không muốn và không nhận. Bất cứ sự tính toán nào về mức lương mà Tây Âu muốn cắt giảm để duy trì tình trạng toàn dụng, nếu đây là biện pháp duy nhất phải làm, sẽ đưa đến một con số rất lớn.

Một câu trả lời khác cho tình trạng thất nghiệp cao của châu Âu là châu Âu sống trong một thế giới giảm phát trong giữa thập kỷ 1990, và những chính sách tiền tệ có thể đã thích hợp với thế giới lạm phát vào thập kỷ 1970 và đầu thập kỷ 1980 thì bây giờ không những không cần thiết mà còn phản tác dụng. Ngân hàng Trung ương Tây Âu hầu như bế tắc trong đầu thập kỷ 1980 - không thể hiểu được là thế giới đã thay đổi. Trái lại, Hội đồng Dự trữ Liên bang của Hoa Kỳ ít nhất cũng đã điều chỉnh phần nào theo thực tế mới này.

Tây Âu không giải quyết vấn đề thất nghiệp của họ vì họ không áp dụng những chính sách để kích thích tăng trưởng hoặc giảm lương. Họ đang tìm một giải pháp kỳ diệu thứ ba không hiện thực. Kết quả là Tây Âu nói về việc giảm thất nghiệp nhưng không làm gì để thực hiện điều đó. Chỉ nói mà không làm.

Thất nghiệp cao là một vấn đề chính trị cấp bách của Tây Âu, nhưng vấn đề kinh tế thực sự là một điều hoàn toàn khác. Sự nguy hiểm thực sự cho tương lai kinh tế châu Âu bắt nguồn từ sự thật mất cơ hội do sự mất cân đối về xã hội, công nghệ và phát triển nhưng chính các yếu tố này lại đang tạo ra sự thịnh vượng ở chỗ khác. Phía sau khó khăn thực tế của châu Âu là thiếu những yếu tố để thay đổi - Các doanh nhân. Hoặc có thể tìm hiểu nguyên nhân ở một tầm mức rộng hơn, có thể vấn đề nằm ở chỗ các xã hội châu Âu không muốn thay đổi và ngăn cản sự xuất hiện của các doanh nhân.

Nói rằng châu Âu có tất cả các điều kiện tất yếu để thành công không có nghĩa là nó sẽ thành công. Ngoài vấn đề có đủ nhập lượng (input) châu Âu còn phải khéo léo tham gia cuộc chơi với mọi người đang chơi. Người ta không thể phí thời gian để hy vọng rằng đó là một trò chơi khác.

Khả năng mở, đóng và điều động nhanh chóng các phương tiện sản xuất là một phần của cuộc chơi.

Trong những khu vực không thể đạt được tầm cỡ thế giới hay năng suất tầm cỡ thế giới thực sự thấp, có những lợi ích to lớn có thể đạt được đối với những người sẵn sàng dẹp bỏ những ngành công nghiệp có mức lương thấp, thâm dụng nhân công không hiệu quả. Điều mà người Nhật gọi là chiến lược triệt thoái kinh tế là rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế. Năng suất bình quân tăng lên trong lúc các ngành công nghiệp kém năng suất bị loại bỏ. Nền kinh tế nhập khẩu những gì được sản xuất trước đây và chuyển dịch lao động vào các cơ hội mới có giá trị gia tăng cao hơn. Tây Âu không triệt thoái do đó nó không thể tiến lên được. Không có nơi nào thể hiện rõ ràng những vấn đề này cho bằng châu Âu.

Trong lúc 1,9 tỷ người (một phần ba nhân loại) đã từng sống dưới chế độ cộng sản gia nhập nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa toàn cầu, họ đang thay đổi một cách cơ bản sự phân công về địa lý kinh tế trên phương diện toàn cầu. Đông Âu không phải là một gánh nặng cho Tây Âu. Đây là một cơ hội rất to lớn. Các sản phẩm đắt tiền sản xuất tại Tây Âu cần nhiều nhân công cần được chuyển về Đông Âu với chi phí sản xuất rẻ hơn. Như vậy Đông Âu có thể có tiền để mua các sản phẩm có giá trị gia tăng cao của Tây Âu bằng cách bán các sản phẩm cần nhiều nhân công với mức lương thấp cho Tây Âu. Tây Âu sẽ thay thế những ngành công nghiệp đã di chuyển sang Đông Âu bằng những ngành công nghiệp cần nhiều vốn trang thiết bị, các sản phẩm công nghệ cao, và những trung tâm điều hành chức năng (tiếp thị, phát triển công nghệ, tiếp xúc toàn cầu) mà Đông Âu cần phải tham gia trong nền kinh tế toàn cầu và đuổi kịp mức thu nhập đầu người của Tây Âu.

Đối với những quốc gia năng động, những cơ hội to lớn sẽ xuất hiện nếu họ biết di chuyển một cách nhanh chóng các ngành công nghiệp cần phải được di chuyển và nhanh chóng mở rộng các ngành công nghiệp cần được mở rộng. Trên luận điểm này, các nước Tây Âu cần phải yểm trợ cho các nước Đông Âu cũng như Hoa kiều hải ngoại yểm trợ cho Trung Quốc. Trái lại Đông Âu cần cho Tây Âu thấy sự bùng nổ các cơ hội tăng trưởng, như Trung Quốc đã làm đối với các doanh nhân Hoa kiều hải ngoại. Các Hoa kiều hải ngoại đều biết rằng tiến trình này khởi đầu bằng cách đóng cửa các hoạt động cũ tại Đài Loan và chuyển chúng sang Trung Hoa lục địa. Những cơ hội để khai thác sự thiếu liên tục giữa Đông Âu và Tây Âu đang bị lãng phí.

Phía nam Địa Trung Hải cần phải trở thành một phần của châu Âu như trong các thời kỳ xa xưa. Bắc Phi có thể làm được điều mà Mexico làm đối với Hoa Kỳ - cung cấp nguồn lao động rẻ tiền, dễ dàng hòa nhập với nguồn lao động có mức lương và kỹ năng cao ở cận kề phía Bắc. Mức lương của Bắc Phi thấp hơn mức lương của Mexico hay châu Á. Kết hợp các nhân tố giá rẻ giản đơn từ Bắc Phi với những nhân tố tinh vi từ châu Âu sẽ là một sự kết hợp không thể thất bại được, nhưng đòi hỏi khả năng dẹp bỏ những hoạt động cũ tại châu Âu và nhanh chóng chuyển chúng sang miền nam Địa Trung Hải để khởi động tiến trình.

Châu Âu có thể, nếu muốn có một NAFTA - khu vực tự do mậu dịch Bắc Mỹ - hay một cộng đồng Hoa kiều hải ngoại riêng cũng như một thị trường chung mở rộng duy nhất.

Không có khu vực nào có những cơ hội như thế. Không có gì ngăn cản kịch bản này xảy ra trừ khi châu Âu không chấp nhận rủi ro và thiếu óc tưởng tượng.

Tây Âu cũng thất bại trong việc khai thác các đột phá về công nghệ đang hỗ trợ cho Bắc Mỹ. Những công nghệ ấn tượng đang bị lãng quên. Một cơ hội thật sự để trở thành lãnh đạo kinh tế của châu Âu đang bị mất đi.

Qui luật thứ 6 : Không có một định chế nào thay thế được cho vai trò tác nhân biến đổi của doanh nhân. Doanh nhân chiến thắng trong cuộc chơi, trở nên giàu có và có quyền lực; nếu không có doanh nhân, kinh tế sẽ trở nên nghèo nàn và yếu kém. Cái cũ không ra đi thì cái mới không thể vào được.

Để trở thành lãnh đạo, các quốc gia và khu vực phải sẵn sàng tăng cường cải thiện những ngành công nghiệp kém hiệu quả và tụt hậu so với những gì đang làm tốt nhất thường thấy trong các khu vực còn lại của thế giới. Sao-chép-để-đuổi kịp chỉ là cách nhanh nhất để tiến lên phía trước. Nói thì dễ nhưng làm thì rất khó. Hầu hết các quốc gia đều từ chối sao chép. Tiến trình thường khởi đầu bằng nhận định cho rằng chẳng có gì để học hỏi. Có người nào đó làm việc này tốt hơn. Niềm tin cho rằng nếu cái gì đó đã không được phát minh ở nơi này thì cũng không đáng sao chép là một thất bại của toàn thể nhân loại. Tây Âu đã chống lại biểu tượng của Hoa Kỳ và châu Á. Họ không muốn trở thành những nhà tư bản cao bồi Mỹ hoặc con thỏ kinh tế Nhật Bản. Trái lại, trong thập kỷ 1980 những xí nghiệp Mỹ đuổi kịp khoảng cách về chất lượng sản xuất của Nhật bằng cách sao chép chúng một cách không xấu hổ.

Thoát ra và sao chép là những điềm báo để tiến lên phía trước.

Nếu Tây Âu muốn hoàn tất thành công trong các ngành công nghiệp mới đang tăng trưởng như là ngành vi điện tử, thì họ cần phải tăng cường khả năng của chính họ để lập ra và nâng các công ty mới thành những đại công ty sử dụng các đột phá công nghệ. Để làm việc này cần phải có sự năng động về công nghiệp. Nếu muốn tạo ra sự năng động cần thiết, thì các doanh nhân sử dụng lợi thế năng động này sẽ phải nhanh chóng ra khỏi tình trạng ngủ đông.

Ở Hoa Kỳ thì ngược lại, nơi mà 8 trong số 25 công ty lớn nhất thế giới trong năm 1998 chưa ra đời hoặc còn rất nhỏ trong năm 1960. Ở Tây Âu, toàn bộ 25 công ty lớn nhất năm 1998 đã là những tổng công ty lớn trong năm 1960. Trong thời gian chưa đầy một thập kỷ Hoa Kỳ đã nâng số công ty thuộc hàng lớn nhất thế giới từ 2 lên đến 9 công ty trong lúc Tây Âu chỉ khởi đầu với một công ty và chấm dứt với một công ty - cũng chỉ là công ty duy nhất Royal Dutch Shell. Châu Âu đã không thể nâng những công ty mới thành những đại công ty từ 40 năm qua!

Một vài nước châu Âu cho thấy những môi trường tốt hơn những nước khác để có thể bắt đầu thành lập các công ty kỹ thuật cao loại nhỏ. Italia là nơi có điều kiện rất tốt để lập các công ty kỹ thuật cao loại nhỏ. Những nước khác thí dụ như Pháp thì hiếm thấy sự khởi động doanh nghiệp mới về kỹ thuật cao. Nhưng không nước nào tại châu Âu, kể cả Anh quốc với thị trường tư bản kiểu Mỹ cũng không có khả năng nhanh chóng tạo dựng những đại công ty mới. Những công ty nhỏ vẫn giữ nguyên là những công ty nhỏ thì không đáng quan tâm về phương diện kinh tế. Chúng không tạo ra nhiều GDP, không đi vào lãnh vực nghiên cứu phát triển, không trả lương cao và không xuất khẩu. Theo định nghĩa thì chúng không đi tiên phong để kích thích những đột phá công nghệ mới. Nếu chúng đã làm như thế thì chúng đã nhanh chóng lớn mạnh thành các đại công ty.

Từ quan điểm chuyên môn về công nghệ thì việc Hàn Quốc sản xuất nhiều vi mạch bán dẫn hơn cả toàn bộ châu Âu chẳng có ý nghĩa gì. Những công ty như Siemens hay Philips có thế mạnh hơn rất nhiều về công nghệ khi những công nghệ mới này bắt đầu xuất hiện. Nhưng xét trên quan điểm xã hội học thì sự chiếm lĩnh của Hàn Quốc là rất dễ hiểu. Những công ty thiết bị điện cũ của Hoa Kỳ như RCA, General Electric, Westinghouse đã không thành công trong việc chuyển đổi từ các bóng bán dẫn sang mạch bán dẫn. Hoa Kỳ cần những công ty khổng lồ mới như Intel để nắm quyền lãnh đạo kinh tế trong ngành bán dẫn.

Những công ty lớn cũ thường không nhận ra giá trị cần phải sáng tạo trong những công nghệ mới. Không có công ty dược phẩm đứng đầu thế giới nào lại đóng một vai trò chủ đạo trong việc phát triển sinh học. Họ phải kết thúc bằng việc mua các công ty sinh học thay vì tạo dựng ra các công ty đó trong nước. Chắc chắn là tất cả họ đã biết điều gì đang xảy ra trong ngành khoa học về vi sinh học.

Trong một nền kinh tế dựa vào tri thức, những khu vực thành công phải có khả năng tạo dựng những đại công ty mới một cách nhanh chóng.

Theo định nghĩa, một nền kinh tế là khu vực trong đó các nhà tư bản phán đoán những mức giá và lương để tìm cách mua ở mức thấp nhất và bán lại ở giá cao nhất có thể thực hiện được. Ngày nay các doanh nghiệp phán đoán thế giới. Điều đó tạo ra kinh tế toàn cầu. Với sự phán đoán toàn cầu, lương ngày càng tùy thuộc nhiều hơn vào số cung và số cầu lao động toàn thế giới và ít tùy thuộc vào số cung và số cầu lao động quốc gia. Thị trường kỹ sư phần mềm là một minh họa tốt. Những kỹ sư tại Bangalore, Ấn Độ hưởng lương thấp hơn ở Hà Lan, nhưng khoảng cách đang thu hẹp nhanh chóng. Kỹ năng chứ không phải vị trí địa dư trở thành yếu tố tiên quyết về mức lương. Đó là những áp lực mà các nhà kinh tế học gọi là “yếu tố cân bằng giá” tăng lên.

Do có nhiều công nhân không chuyên môn và công nhân chuyên môn ít trong nền kinh tế toàn cầu hơn là trong thế giới công nghiệp thịnh vượng, mức lương cho công nhân không chuyên môn trong thế giới phát triển sẽ có thể giảm tương đối so với mức lương của người có kỹ năng trong thế giới phát triển. Tương tự như thế, bởi vì toàn thế giới có một tỷ lệ “vốn / lao động” thấp hơn là trong thế giới công nghiệp thịnh vượng, nên tỷ lệ “lợi tức / vốn” trong kinh tế toàn cầu sẽ tăng lên. Tất cả những xu hướng mong đợi có thể tìm thấy ở Hoa Kỳ. Mức chênh lệch lợi tức giữa những thành phần công nhân thấp nhất và cao nhất đã tăng thêm một cách đáng kể. Vốn cổ phần trong tổng lợi tức quốc gia tăng lên.

Ở Tây Âu vấn đề này kém thực tế hơn vì trình độ chuyên môn cao của nhóm thấp nhất trong lực lượng lao động. Trong lúc những sự thay đổi cần phải có nhỏ hơn nhiều so với những thay đổi mà Hoa Kỳ đã chứng kiến trước đây, những qui định và những tập quán xã hội của Tây Âu đã ngăn chặn các mức lương không chuyên môn giảm xuống mức cần thiết. Với mức lương khác với phần còn lại của thế giới, không có gì ngạc nhiên khi các doanh nghiệp không muốn tăng thêm mức nhân dụng tại Tây Âu.

Mức lương bình quân trong sản xuất tại Đức cao gấp hai-mươi-lăm lần mức lương ở Cộng hòa Czech. Những khác biệt hiện tại về năng suất không đủ lớn để biện minh cho sự khác biệt quá lớn về lương. Volkswagen báo cáo rằng năng suất tại nhà máy Skoda là 90% của các nhà máy khác của họ tại Đức. Trong chiều hướng này, bất cứ công ty nào với mục tiêu kiếm lời hợp lý cũng sẽ giảm nhân dụng tại Đức để tăng nhân dụng tại Czech nhanh chóng theo thực tế xã hội và luật pháp cho phép. Nếu luật lệ và xã hội can thiệp để làm chậm tiến trình này quá đáng, các công ty Đức sẽ đơn giản mất thị phần cho các công ty còn lại của thế giới không lệ thuộc các giới hạn này.

Khi Volkswagen di chuyển một số bộ phận sản xuất ô tô sang Tiệp Khắc hoặc Mercedes và BMW chuyển sang Hoa Kỳ, Tây Âu không chỉ mất các việc làm ở dây chuyền lắp ráp, họ còn mất một số việc làm về quản trị, kỹ sư và một số công việc làm có mức lương và kỹ năng cao gắn liền với những việc làm của dây chuyền sản xuất. Sau cùng Tây Âu sẽ mất tổng thu nhập nhiều hơn thay vì hạ thấp mức lương không chuyên môn và rồi đánh thuế những khoản thu nhập công nhân để bù đắp cho những người bị giảm lương.

Trong thế kỷ sau cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, những cá nhân sống trong các nước giàu với mức năng suất cao có thể kỳ vọng hưởng lương cao và các lợi ích hào phóng ngay cả khi họ không có chuyên môn cao. Sống trong một nước giàu, họ sẽ làm việc với tỷ lệ “vốn trang thiết bị / nhân công” lớn hơn và được hưởng nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên tốt hơn, và có nhiều đồng nghiệp có tay nghề hơn là các đồng nghiệp có cùng trình độ tại các nước nghèo. Kinh tế quốc gia đã cô lập họ trong việc cạnh tranh với những công nhân có mức lương thấp hơn ở nơi nào đó trong nền kinh tế toàn cầu. Hơn nữa, năng suất cao của cá nhân có thể bị đánh thuế để tài trợ cho lợi ích từ sự hào phóng về phúc lợi xã hội dành cho những cá nhân kém năng suất. Các chính phủ có thể và đã cân bằng các hệ quả của thị trường.

Nhưng những nền kinh tế quốc gia như thế đã không còn nữa, các công ty đa quốc gia sử dụng cả hai yếu tố công nghệ và vốn riêng của họ vào bất cứ khu vực nào của thế giới có thể phục vụ tốt nhất cho họ. Với các thị trường vốn thế giới, các phương tiện sản xuất kỹ thuật cao cần nhiều vốn đầu tư có thể được thiết lập tại các nước nghèo cũng như giàu. Tài nguyên thiên nhiên tỏ ra kém quan trọng đối với các thành tựu kinh tế, được bán trên các thị trường toàn cầu và dễ vận chuyển. Hàn Quốc và Nhật Bản dẫn đầu trong ngành công nghiệp thép tuy rằng họ không có mỏ than đá hay quặng sắt chất lượng cao. Sản xuất có tính toàn cầu nên công nhân có kỹ năng của những nước phát triển sẽ làm việc chung với các đồng nghiệp không chuyên môn tại các nước đang phát triển. Nói thẳng ra là những công nhân không chuyên môn của thế giới thứ nhất sẽ không nhất thiết hưởng mức thu nhập của thế giới thứ nhất nữa.

Những công ty không muốn trả thuế để hỗ trợ rộng rãi các chương trình phúc lợi xã hội dành cho người thất nghiệp và người về hưu, họ có thể chuyển đến một nơi khác, nơi mà họ không phải trả các sắc thuế này. Người Bắc Âu đã nhận ra rằng nếu họ muốn ban điều hành người nước ngoài của họ làm việc tại trụ sở chính, họ phải chuyển trụ sở chính đến nước có mức thuế thấp. Nếu họ không làm như thế, họ sẽ không thuê được ban điều hành cao cấp nước ngoài, là những người không chịu trả theo mức thuế của Bắc Âu. Những công nhân bình thường không muốn trả phí xã hội để tài trợ cho các chương trình phúc lợi sẽ biến vào kinh tế ngầm, nơi mà họ không phải đóng thuế. Ở Hoa Kỳ thuế trên quĩ lương thấp nên qui mô kinh tế ngầm nhỏ. Ở Tây Âu, thuế trên quĩ lương cao nên kinh tế ngầm lớn.

Không có nước nào nên có mức thuế quá khác biệt với những nước khác trên thế giới. Nếu có doanh nghiệp sẽ rời bỏ và các cá nhân cũng sẽ lựa chọn sự ra đi. Vì thế, và dĩ nhiên, đó là lý do mà chính phủ đương nhiệm cánh tả Đức đang thúc đẩy tối đa để đạt được sự hòa đồng về thuế suất. Họ biết rằng về lâu dài họ không thể cung cấp những lợi ích mà họ muốn cung cấp trừ khi các nước láng giềng cũng làm như vậy.

Tây Âu phải điều chỉnh theo thực trạng của nền kinh tế toàn cầu - tham gia cuộc chơi đúng chỗ. Mong đợi một cuộc chơi khác là lãng phí thời gian.

Kết luận

Trong thế kỷ này, ván bài kinh tế sẽ được chơi theo ba mức độ.

Nếu một nước muốn tất cả các công dân của mình được hưởng thu nhập theo tiêu chuẩn thế giới thứ nhất, thì họ phải bảo đảm rằng mỗi công dân của họ phải được giáo dục và đào tạo về kỹ năng tốt như các nước khác. Những cá nhân có nhiều kỹ năng đó phải được hội nhập vào các cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn thế giới - Viễn thông và giao thông. Nếu họ muốn tham gia vào các ngành công nghiệp tri thức nhân tạo tương lai, họ phải là nước dẫn đầu trong việc nghiên cứu phát triển và có tầng lớp doanh nhân để triển khai một số ý tưởng đột phá lớn thành các sản phẩm thực sự.

Các công ty sẽ tham gia cuộc chơi dựa trên những kỹ năng mà họ sử dụng, vốn đầu tư mà họ bỏ ra, sức mạnh về kỹ thuật và khả năng toàn cầu về việc tìm và bán những sản phẩm mới của họ. Những công ty mới sẽ nhanh chóng trở thành những công ty đa quốc gia khổng lồ sẽ là một phần quan trọng của thành công. Những công ty mới, lớn mạnh nhanh sẽ không xuất hiện nếu không có tầng lớp doanh nhân. Những qui định và động thái xã hội cần phải cho phép tạo ra một nền công nghiệp năng động nếu muốn các công ty và các doanh nhân xuất hiện.

Những cá nhân sẽ tham gia cuộc chơi dựa trên sự giáo dục và kỹ năng của họ - và sự sẵn sàng thay đổi của họ.

Không có lý do gì để tin rằng Tây Âu không thể tham gia cuộc chơi ba chiều này. Nhưng nó cần phải mong muốn đi đầu trong tiến trình thay đổi thay vì bị lôi cuốn một cách miễn cưỡng vào thế giới kinh tế của thế kỷ thứ 21. Nó phải muốn có tầng lớp doanh nhân và sẵn sàng tự khẳng định để cho phép doanh nhân xuất hiện. Nó phải sẵn sàng cảnh báo về niềm tin cho rằng bất cứ cái gì đi theo cũng sẽ tốt hơn.

Chúng ta chấm dứt nơi chúng ta bắt đầu. Không có khối một tỷ người nào bắt đầu từ một vị trí tốt hơn trên bàn cờ kinh tế toàn cầu. Nếu tham gia ở vị trí hiện tại một cách khéo léo, châu Âu sẽ là một khu vực kinh tế lớn nhất và quan trọng nhất trên trái đất trong thế kỷ tới. Nhưng không có gì bảo đảm rằng châu Âu sẽ thay đổi để tận dụng các sức mạnh sẵn có của nó. Để làm điều đó châu Âu cần phải có một tầng lớp doanh nhân. Sau này chúng ta sẽ xem xét đến vấn đề châu Âu phải làm gì để xây dựng trình độ kinh doanh trên tháp thịnh vượng của họ, nhưng chỉ có chính những người châu Âu mới có thể quyết định rằng họ sẵn sàng làm những gì cần thiết để đặt những tảng đá doanh nhân vào đúng chỗ trên kim tự tháp giàu có.