2. CON MẮT LONG LANH TRÊN ĐỈNH THÁP GIÀU CÓ

Croesus! Người đầu tiên giàu nhất thế giới đã trở thành thước đo giàu có để mọi người noi theo. Giàu có đối với ông ta cũng giống như vô cực đối với các con số. Để trở thành người giàu nhất thế giới có nghĩa là phải “giàu hơn Croesus”.

Midas! Vị vua truyền thuyết đã đạt ước nguyện của mình là bất cứ vật gì ông sờ tới đều biến thành vàng.

Thuật giả kim! Ngành hóa học không bao giờ tìm thấy, có thể biến kim loại cơ bản thành vàng.

El Dorado! Thành phố vàng hư cấu đã lôi cuốn người Tây Ban Nha chinh phục Nam, Trung và phần lớn Bắc Mỹ.

Những con người năm 49! Sự khám phá ra vàng đã lôi kéo hàng vạn người Mỹ sang bờ Tây đến California.

Rockefeller, Carnegie, Morgan! Những tỷ phú của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2 vào cuối thế kỷ 19.

Bill Gates! Người giàu nhất hành tinh (có gia tài trên 83 tỷ đô la vào cuối năm 1998 - một con số tương đương với của cải của 110 triệu người Mỹ có mức giàu có thấp nhất). Biểu tượng của sự giàu có tột cùng do cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 3 đem lại vào cuối thế kỷ thứ 20. Tính theo số tuyệt đối, Gates giàu gấp hai lần Rockefeller nhưng nếu tính theo qui mô của nền kinh tế theo từng thời kỳ thì Rockefeller giàu hơn Gates những 13 lần.

Ai cũng muốn mình giàu có cả. Những người giàu có - bất kỳ ở mức độ nào - đều muốn mình giàu hơn và không có trường hợp ngoại lệ. Để tự an ủi mình, những người không có của cải thêu dệt những câu chuyện hoang đường về vận rủi do của cải mang lại: Vua Midas biến con gái yêu quí của mình thành vàng và ông ta không thể ăn uống gì được vì thực phẩm mà ông sờ đến đều hóa vàng. Nhưng trong thâm tâm ai cũng công nhận - người giàu không phải bất hạnh - và được xác nhận từ một cuộc điều tra xã hội khoa học: càng giàu người ta càng hạnh phúc hơn.

Sự giàu có cho ta khả năng mua nhiều hàng tiêu dùng hơn nhưng quan trọng hơn nhiều là quyền làm điều mà mình muốn. Của cải nhiều cho ta quyền thuê, cho nghỉ việc, thăng chức và giáng chức người khác và mở, đóng hay di chuyển doanh nghiệp từ chỗ này sang chỗ khác. Trò chơi “độc quyền” (Monopoly) đã trở thành một thực tế. Người ta có thể mua hay bán công ty. Những người có nhiều của cải có thể kiểm soát môi trường vật chất và con người chung quanh mình. Những người không có của cải phải tự điều chỉnh theo môi trường của họ.

Những người có nhiều của cải cho phép họ để lại dấu ấn theo thời gian. Ai cũng biết các tỷ phú của hậu bán thế kỷ thứ 19 - Rockefeller, Morgan, Carnegie, Mellon. Chỉ một số ít người còn nhớ các vị tổng thống Hoa Kỳ trong thời kỳ đó. Những người có nhiều của cải là đề tài của nhiều sách lịch sử. Họ là những người bất tử hiện đại. Các trường đại học và các viện bảo tàng nghệ thuật đặt tên họ (Đại học Carnegie-Mellon, Viện Bảo tàng Getty). Nếu họ muốn, họ có thể nổi tiếng ngay trong thời đại của họ - đó là lý do người ta mua các đội thể thao. Có ai biết đến George Steinbrenner nếu ông ta không phải là ông chủ của đội bóng chày New York Yankees?

Ảnh hưởng chính trị cũng có thể mua chuộc một cách âm thầm. Sự đóng góp vào các cuộc vận động bầu cử thực sự cho những người giàu được nhiều hơn một phiếu.

Sức mạnh chính trị có thể mua công khai. Không cần phải xin phép ai hay cũng chẳng cần có thời gian làm quen với chính trị thông thường, những người giàu có có thể trở thành những ứng cử viên tổng thống nghiêm túc (Steve Forbes, Ross Perot) và chẳng được bao nhiêu phiếu. Trên 50% thượng nghị sĩ tại Thượng viện Hoa Kỳ giàu đến mức họ được xếp vào 1% đầu của tổng dân số và nhiều thượng nghị sĩ và thống đốc nổi tiếng (thí dụ như Kennedy, Rockefeller) rất giàu. Trong thời đại mà nhu cầu tài chính dành cho các cuộc vận động bầu cử thật sự hủ hóa các chính trị gia không có đủ tiền, những người có tiền mới thật sự lương thiện - họ không bán linh hồn mình để tài trợ cho các cuộc vận động của họ.

Sự giàu có là cách ghi nhận thành tích trong chủ nghĩa tư bản. Nhà vô địch hiện nay, Bill Gates, luôn nằm trên trang bìa của mọi tạp chí. Những tư tưởng và hành động của anh ta đều được ghi nhận và theo dõi như một tổng thống. Anh ta được đối đãi như một tài tử màn bạc. Các phóng viên săn ảnh theo anh khắp mọi nơi. Jack Welch, người nổi tiếng đã tạo của cải cho General Electric, theo sát phía sau. Warren Buffett, người giàu thứ hai tại Hoa Kỳ đã từng biểu diễn trên sân khấu trong nhiều thập kỷ.

Những người có thật nhiều của cải rất quan trọng, cần được săn đón. Họ đáng được tôn trọng và đòi hỏi sự chú ý. Họ là những người chiến thắng.

Sự giàu có luôn quan trọng trong thứ tự đo lường về một cá nhân nhưng ngày càng được xem là thước đo duy nhất của giá trị cá nhân. Đây là trò chơi duy nhất cần tham gia nếu bạn muốn chứng minh sức mạnh của mình. Đây là những liên đoàn lớn. Nếu bạn không tham gia, theo định nghĩa bạn thuộc hạng hai.

Trong khi các nguồn khác về danh tiếng, uy tín và quyền lực biến đi, trò chơi kinh tế càng quan trọng. Không có các cuộc chiến tranh lớn, các tướng lãnh không thể trở thành anh hùng được. Toàn cầu hóa có nghĩa là các chính phủ mất khả năng ban hành các qui định và kiểm soát nền kinh tế để hỗ trợ người dân, và các nhà chính trị cũng không còn quan trọng. Với các phương tiện điện tử lúc nào cũng thâm nhập vào đời sống cá nhân, không ai còn có thể gìn giữ được phẩm giá của mình, và vinh quang của quyền cao chức trọng cũng biến mất. Hoạt động theo nhóm, các nhà phát minh hiện đại, không như Thomas Edison hay Alexander Graham Bell trước đây, không được biết đến ngay trong thời đại của họ. Rất ít người biết và càng ít người nhớ ai là người đã phát minh ra truyền hình, máy thu hình video, mạch tích hợp bán dẫn hay máy tính điện tử. Tên của những nhà du hành vũ trụ đầu tiên hay của phi hành gia đầu tiên đặt chân lên mặt trăng không phải là từ ngữ thông dụng trong gia đình. Họ không phải là Columbus mở ra thế giới mới để chinh phục sau này.

Các con đường thăng tiến khác của con người cần phải thỏa mãn với tài năng kém cỏi hơn. Trong các lãnh vực khác, sự thành đạt ngày càng được đo lường bằng của cải mà họ tạo ra được. Trong một vài môn thể thao (quần vợt, đánh gôn), các đấu thủ được chính thức xếp hạng trên cơ sở số tiền mà họ kiếm được nhưng ở khắp mọi nơi họ không chính thức được xếp hạng như vậy. Michael Jordan xuất hiện trên trang bìa của tập san Fortune và được mọi người nhắc đến vì số tiền mà anh ta kiếm được - phần lớn không phải từ trên sàn bóng rổ.

Chính vì sự tạo ra của cải đã làm lu mờ các hình thức thể hiện thành tích khác cho nên các tài năng trẻ giàu tham vọng ngày càng tập trung mọi nỗ lực cho mục tiêu này. Cho dù sử dụng bất kỳ thước đo nào - khả năng trí tuệ, động lực, sáng tạo, sẵn sàng chấp nhận rủi ro - các thạc sĩ quản trị ngày nay hơn xa về số lượng cũng như chất lượng so với các thạc sĩ của những năm 1960. Và không như những người theo học ngành quản trị của những năm 1950, những sinh viên này không muốn là những người nằm trong tổ chức. Họ muốn làm giàu!

Có nhiều của cải là có tất cả. Không có gì ngạc nhiên khi các quyển sách dạy cách làm giàu bán rất chạy mặc dù người mua biết rằng sách cũng chẳng giúp đỡ họ được gì. Đây là thuật giả kim hiện đại. Đó là những gì không có thật nhưng nếu có thì nhiều người sẽ vứt đi khả năng phê phán của mình để tin tưởng vào điều không thể tin được. Chuyện thần thoại bán chạy và đem lại sự dễ chịu - mặc dù người ta biết rằng đó cũng chỉ là những chuyện thần thoại.

Thời kỳ vàng son

Nhân loại đang sống trong một thập kỷ công nghệ vĩ đại nhất từ trước đến nay. Bất cứ ở đâu, người ta đều nhìn thấy những điều thần kỳ. Thực tế ảo và điều khiển học không gian (cyberspace) đã có rồi. Mạng Internet và máy tính xách tay với vận tốc của các máy tính loại lớn tạo thuận lợi cho việc mua bán điện tử. Nhu cầu cửa hàng không còn nhiều, mô hình du lịch thay đổi, và mô hình địa lý của các thành phố cũng thay đổi. Công cụ định vị toàn cầu giúp hướng dẫn máy bay và tàu thủy - và cũng sẽ tiến tới hướng dẫn cả ô tô. Con người nhân tạo thông minh hơn, lịch lãm hơn, cao hơn, đẹp hơn không còn là điều xa vời nữa - những sự vật tốt hơn sẽ được chế tạo với ngành vi trùng học. Điều kỳ diệu xuất hiện liên tục. Mảnh đất của những cơ hội kinh tế mới, vĩ đại đã được khám phá.

Những cơ hội công nghệ đang tạo lập của cải nhanh hơn bao giờ hết. Hoa Kỳ, trong vòng 15 năm trở lại đây, đã tạo ra nhiều tỷ phú nhất trong lịch sử - ngay cả sau khi điều chỉnh theo lạm phát và những biến động trong tổng sản phẩm nội địa tính theo bình quân đầu người. Trong năm 1982 có 13 tỷ phú thì đến năm 1998 có thêm 176 tỷ phú nữa. Số 189 tỷ phú này sở hữu một tổng tài sản trị giá 738 tỷ đô la. Nếu lấy số thống kê tháng 7 thay vì tháng 10, có thể có thêm 29 tỷ phú được kê vào danh sách, và với sự phục hồi của thị trường chứng khoán, có thể các người này sẽ trở lại danh sách các tỷ phú vào cuối năm nay. Để lọt vào danh sách 50 người giàu nhất Hoa Kỳ cần có tài sản trị giá tối thiểu 2,9 tỷ đô la trong năm 1998.

Những người Mỹ giàu nhất không hề che giấu sự giàu có của mình. Họ tích cực tìm cách đưa tên mình vào danh sách những người giàu nhất, kèm theo các chứng cứ tài chính. Họ muốn mọi người chứng kiến họ là những người thắng lợi về kinh tế.

Đối với những người chưa đủ giàu để được đưa vào danh sách, họ có thể phô trương sự giàu có bằng cách khác. Các loại chi tiêu dễ nhìn thấy đang gia tăng. Trong khi chi tiêu tổng quát tăng 29%, thì chi du lịch tăng 46%, chi bánh kẹo (sôcôla) tăng 51%, chi cho ngọc trai tăng 73%, chi cho xe du lịch hạng sang tăng 74% và chi cho du thuyền tăng 143%. Bill Gates có thể chi 100 triệu đô la cho cái nhà của mình nhưng cũng chỉ là cái đắt thứ hai đang được xây dựng tại Hoa Kỳ.

Đây là thời kỳ chói lọi nhất đối với người Mỹ.

Tình trạng này không phải ở đâu cũng giống nhau. Tính trên dân số, người Mỹ có cơ hội gấp 5 lần so với người châu Âu để trở thành tỷ phú và gấp 9 lần so với người Nhật. Tại sao có sự chênh lệch to lớn như thế?

Hơn nữa, sự bùng nổ giàu có này cũng không bình thường tại Hoa Kỳ. Trong các thập kỷ 1950, 1960 và 1970 đã không xảy ra những gì đang xảy ra hiện nay. Nền kinh tế đã tăng trưởng nhanh hơn nhiều (tăng nhanh gấp hai lần trong thời kỳ 1950 - 1970 so với thời kỳ 1970 - 1998), mức giàu bình quân đang tăng lên nhưng sự giàu có tột đỉnh không bộc phát bất ngờ. Người Mỹ trong các thập kỷ 1950, 1960 và 1970 không phải kém tài năng, kém sáng tạo, kém tham vọng. Hệ thống kinh tế và chính trị (dân chủ và tư bản chủ nghĩa) không thay đổi. Đơn giản là cơ hội làm giàu lúc bấy giờ chưa có.

Những gì nhìn thấy hôm nay tại Hoa Kỳ đã được chứng kiến lần cuối trong thập kỷ 1890. Lúc đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2 đang diễn ra và có 2 phát minh đã làm thay đổi tính chất của tăng trưởng kinh tế và mở ra cơ hội để tạo thật nhiều của cải.

Với sự hình thành ngành công nghiệp hóa chất, nước Đức đã phát triển khái niệm nghiên cứu và triển khai công nghiệp có hệ thống. Kết quả là tiến bộ kỹ thuật không còn xảy ra một cách ngẫu nhiên nhưng có thể kế hoạch một cách có hệ thống. Ứng dụng khoa học, hàng loạt sản phẩm mới không ngừng được đưa ra từ các phòng thí nghiệm công nghiệp của các công ty như I.G. Farben. Phòng thí nghiệm của công ty ra đời.

Trước đây, kinh tế phát triển là nhờ sự lỗi lạc của những người mà ta có thể gọi là những nhà có đầu óc kinh doanh vĩ đại (Watt, Bessemer, Arkwright). Tiến bộ kỹ thuật không đi sát tiến bộ khoa học. Thí dụ như Bessemer không nắm được nguyên lý làm thế nào để lò luyện kim hoạt động. Ông ta chỉ mò mẫm cho đến khi nó hoạt động được.

Trong thế kỷ 20, lãnh đạo về kinh tế chỉ là việc đầu tư có hệ thống vào nghiên cứu và triển khai để chủ động phát minh ra những công nghệ mới. Để triển khai khả năng mới này, hệ thống giáo dục đã phải thay đổi để đào tạo một số lượng lớn nhà khoa học, kỹ sư, kỹ thuật viên, nhà quản lý và sau cùng là công nhân có tay nghề - không phải như thành phần ưu tú trong tôn giáo hay chính trị được đào tạo như trước đây. Văn hóa cần phải xây dựng lại cho phù hợp với thay đổi kỹ thuật nhanh chóng.

Nước đi đầu trước đây, Anh Quốc, không thể điều chỉnh những thay đổi xã hội cần thiết và đã rơi lại phía sau. Nguyên nhân ai cũng biết. Trong 25 năm đầu của thế kỷ 20 khi lãnh đạo về kinh tế đang chuyển sang nước Đức và Hoa Kỳ, Hoa Kỳ chi cho công tác nghiên cứu và phát triển gấp 12 lần so với Anh Quốc. Hoa Kỳ có số sinh viên đại học nhiều gấp 8 lần, có số kỹ sư xây dựng nhiều gấp ba lần và theo tỷ lệ đầu tư 70% nhiều hơn vào nhà máy và thiết bị. Kết quả là tỷ lệ tăng năng suất cao gấp 4 lần.

Nhưng nhìn sâu hơn, đâu là nguyên nhân văn hóa ngăn chặn Anh Quốc thích ứng với môi trường mới này và tiến hành những thay đổi cần thiết về mặt tổ chức? Tại sao Anh quốc không thể xây dựng một hệ thống giáo dục để đào tạo trình độ chuyên môn cần thiết cho việc nghiên cứu và triển khai có hệ thống? Bất kể nguyên nhân sâu xa nào, Anh Quốc đã không nắm được những thực tế mới của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2 này. Vai trò lãnh đạo kinh tế của Anh Quốc đã chầm chậm trôi qua và mất hẳn.

Một trăm năm sau, vào năm 1998, người Anh vẫn còn viết các báo cáo cho họ về những vấn đề này. Tại sao trình độ chuyên môn của họ lại kém hơn người Đức đến 50%? Tại sao họ đứng hàng thứ 16 trong số 19 nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) - chỉ bằng một nửa của Pháp? Tại sao họ lại thất bại trong việc chuyển các nghiên cứu khoa học sang chuyên môn công nghiệp? Tại sao số bằng sáng chế họ đăng ký chưa đến 4% so với số đăng ký của người Mỹ? Tại sao năng suất lao động của họ trong ngành ô tô chỉ bằng một nửa của Nhật?

Sau khi khám phá ra nghiên cứu và phát triển có hệ thống, nước Đức đã đứng đầu về khoa học và công nghệ trong suốt 50 năm đầu của thế kỷ 20. Nhưng không ai nhanh chóng chuyển từ giáo dục từ chương (tiếng Latinh, Hy Lạp) sang đào tạo hàng loạt về kỹ thuật bằng người Mỹ. Trên cơ sở đào tạo hàng loạt này, Hoa Kỳ đã chiếm chỗ của Anh quốc là nước giàu nhất vào đầu thế kỷ 20, mặc dù Hoa Kỳ chưa phải là nước đứng đầu về kỹ thuật. Những nhà kinh doanh nổi tiếng của Anh quốc vào đầu thế kỷ 19 đã được thay thế bởi các nhà kinh doanh không kém phần nổi tiếng của Hoa Kỳ. Anh quốc là nơi người ta làm giàu vào đầu thế kỷ thứ 19, nhưng Hoa Kỳ lại là nơi người ta làm giàu vào cuối thế kỷ.

Điều lý thú là nhiều người Mỹ mới giàu lên nhận thấy rằng chính căn bản giáo dục đã đem lại sự thành công cho họ và họ muốn thúc đẩy người khác. Carnegie lập thư viện khắp nước Mỹ để cho những người không có cơ hội đến trường lớp có thể tự học. Rockefeller, Carnegie, Eastman và Mellon đều tài trợ cho các trường đại học mới.

Hoa Kỳ chưa thể thay thế nước Đức trong vai trò lãnh đạo kỹ thuật cho đến sau Thế chiến thứ 2. Suốt 50 năm đầu của thế kỷ, những ai muốn có lợi thế về đào tạo khoa học đều tìm đến nước Đức. Trong Thế chiến thứ 2, Đức là đối thủ duy nhất triển khai công nghệ tên lửa tầm xa; họ chế tạo động cơ phản lực đầu tiên và mọi sự nôn nóng trong dự án Manhattan của Hoa Kỳ là nỗi lo lắng nước Đức sẽ sáng chế ra vũ khí nguyên tử trước. Sau cùng không phải vì sự tàn phá của chiến tranh mà do chính sách phân biệt chủng tộc đã tước đi vai trò lãnh đạo của Đức về khoa học và kỹ thuật. Sự tàn phá vật chất có thể khắc phục được nhưng không thể khắc phục sự thiệt hại về con người. Hoa Kỳ đã nắm được những Einstein, những Fermi và con cháu của họ nữa. Hoa Kỳ đã chiếm vai trò lãnh đạo khoa học và kỹ thuật toàn cầu.

Phát minh thứ hai làm thay đổi tính chất phát triển kinh tế trong thập kỷ 1890 là điện. Điện khí hóa đã cho phép xuất hiện hàng loạt nhiều ngành công nghiệp mới (điện thoại, phim ảnh) và cũng làm thay đổi cơ bản các qui trình sản xuất của nhiều ngành công nghiệp cũ. Trong lãnh vực hơi nước, một động cơ khổng lồ vận hành bằng trục quay với những máy công cụ trải dài trong các nhà máy. Với mô hình sản xuất điện mới, một động cơ nhỏ có thể gắn vào từng máy công cụ và nhiều loại máy, vừa đa dạng, vừa có nhiều cấu hình khác nhau có thể được sản xuất trong cùng một nhà máy. Đây là một mô hình công nghiệp trước đây mà ngày nay người ta gọi là qui trình phân phối trong ngành công nghiệp máy tính điện tử.

Với những bóng đèn điện, đêm gần như biến thành ngày. Đường biểu diễn giá theo thời gian hoạt động của bóng đèn cũng giống như đường biểu diễn giá theo thời gian hoạt động của một máy tính điện tử hiện nay. Để có độ sáng của một bóng đèn 100 watt mua với giá 33 xu hiện nay phải mất 1.445 đô la vào năm 1880 (điều chỉnh theo độ sáng, thời gian hoạt động, lạm phát, và thay đổi về thu nhập đầu người). Nếu tính theo cùng tỷ lệ giảm giá thì một máy tính 13 triệu đô la chỉ còn 3.000 đô la - không xa mấy so với thực tế xảy ra từ thập kỷ 1960. Bóng đèn đầu tiên được sử dụng làm công cụ phòng cháy trên tàu chạy bằng hơi nước Columbia vì nó quá quý để sử dụng thắp sáng. Đèn dầu rẻ hơn nhiều.

Hoạt động về đêm đã làm thay đổi thói quen cũ. Người ta ngủ ít hơn. Thời gian ngủ bình quân 9 giờ kéo xuống còn khoảng 7 giờ. Đi theo nguồn điện là hệ thống chuyên chở (xe điện ngầm và lộ thiên, thang máy) cho phép xuất hiện nhiều thành phố lớn. Điện vận hành hệ thống điện thoại cho phép biến những chợ nhỏ địa phương thành những chợ lớn cấp quốc gia.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai làm gián đoạn đột ngột nhiều hoạt động kinh tế. Cách làm trước đây đã lỗi thời. Những gì tiếp theo sẽ rất khác. Những gián đoạn này tạo cơ hội để làm những việc mà trước đây chưa bao giờ làm hay làm những việc cũ theo cách mới. Những người nhanh trí hay may mắn không nhất thiết phải tham gia vào các loại hình kinh doanh có sự cạnh tranh cao độ để sản xuất ra sản phẩm có tỷ lệ lãi ngang bằng với thị trường trái phiếu. Theo biệt ngữ của các nhà kinh tế, lợi nhuận cao trong trạng thái mất cân đối thay thế cho lợi nhuận thấp trong trạng thái cân đối.

Các nhà kinh doanh có thể thành lập các doanh nghiệp mới có ít hay thậm chí không có đối thủ cạnh tranh và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao đem lại lợi tức tài chính và tỷ lệ tăng trưởng cao hơn các ngành khác trong nền kinh tế. Các nhà kinh doanh có thể sử dụng các công nghệ mới này để chuyển đổi các ngành công nghiệp cũ, cắt giảm chi phí rất đáng kể và thu lợi nhuận cao hơn nhiều so với các doanh nghiệp sử dụng công nghệ cũ. Do hạn chế cạnh tranh trong cả hai ngành công nghiệp mới và công nghiệp cũ sử dụng công nghệ mới, chi phí giảm nhanh hơn giá bán và do đó lợi nhuận tăng cao. Thị trường tài chính đã tư bản hóa các nguồn lợi nhuận cao hiện tại và trong tương lai này với các bội số cao cho tỷ suất giá/ lợi nhuận (P/E) (như họ làm hiện nay). Những ai thành lập và sở hữu các công ty quốc gia mới này trở nên giàu có vô cùng. Một thế hệ thật giàu có đột ngột xuất hiện.

Qui luật thứ nhất : Chưa bao giờ có ai trở nên thật giàu có bằng cách tiết kiệm tiền. Người giàu nhìn thấy cơ hội hành động và đầu tư vào những tình huống có sự mất cân đối lớn. Điều này đúng đối với Rockefeller cũng như đối với Bill Gates. Trong cả hai trường hợp, tiền tiết kiệm suốt đời của họ chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng tài sản của họ. Tiết kiệm một cách thận trọng và đầu tư vào những tình huống cân đối thông thường đem lại cho người ta thoải mái trong tuổi già nhưng không bao giờ thật sự giàu có cả.

Dần dần trạng thái mất cân đối luôn biến mất. Những ngành công nghiệp mới với lợi nhuận và tỷ lệ tăng trưởng cao trở thành công nghiệp lỗi thời với mức lợi nhuận cân bằng rất thấp và tỷ lệ tăng trưởng bình thường. Khi công nghệ đã chín muồi, lợi nhuận sẽ giảm do các đối thủ cạnh tranh đẩy giá xuống nhanh hơn là công nghệ giúp giảm chi phí. Tỷ lệ tham gia đối với sản phẩm mới đạt mức bão hòa. Thị trường tăng trưởng trở thành thị trường thay thế. Nhưng “dần dần” thường có nghĩa là nhiều thập kỷ. Cần có thời gian để thu hút đủ vốn và người tham gia vào các ngành công nghiệp mới này để mở rộng và trở thành các ngành công nghiệp cạnh tranh bình thường. Trong khi đó có đủ thời gian để làm giàu.