1. KHUNG CẢNH KINH TẾ

Hai trăm năm trước, vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, cuộc cách mạng công nghiệp đã chấm dứt 8.000 năm làm giàu bằng nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp là hoạt động kinh tế duy nhất đối với 98% dân số trong thế kỷ 18 và cũng là nguồn thu nhập duy nhất đối với chỉ có 2% dân số Hoa Kỳ vào cuối thế kỷ 20. Bằng cách cung ứng nguồn năng lượng lớn hơn nhiều so với khả năng của gia súc hay con người có thể tạo ra, động cơ hơi nước đã mở ra cơ hội làm được nhiều việc mà trước đây không thể làm. Leonardo da Vinci có thể tưởng tượng ra nhiều loại công cụ rất tài tình nhưng tất cả đều nằm trên giấy, không chế tạo được vì ông không thể nghĩ ra một loại động cơ để làm cho chúng hoạt động. Với sự ra đời của động cơ hơi nước, hầu hết những gì ông có thể tưởng tượng đã nhanh chóng trở thành hiện thực.

Một trăm năm sau, vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, điện khí hóa và sự ra đời của việc nghiên cứu và phát triển công nghiệp một cách có hệ thống đã tạo ra cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2 theo các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế. Đêm gần như biến thành ngày. Nhiều ngành công nghiệp mới xuất hiện - điện thoại, phim ảnh, nhôm - và các ngành công nghiệp cũ đã biến đổi (tàu hỏa chạy bằng hơi nước được đưa xuống hầm để trở thành tàu ngầm dưới mặt đất). Không chờ đợi cơ may, ranh giới công nghệ được mở rộng nhanh chóng hơn so với trước đây. Kinh tế địa phương chết đi và kinh tế quốc gia xuất hiện.

Người Mỹ và cả thế giới cần đến 50 năm đầu của thế kỷ 20 để học cách vận hành của các tổ chức kinh tế quốc gia này. Luật chống độc quyền đã được ban hành để kiểm soát xu hướng độc quyền của các công ty quốc gia mới này. Các công ty đã nhanh chóng học được là sẽ kiếm tiền nhiều hơn bằng cách kết hợp tạo độc quyền và hạn chế sản lượng thay vì tăng sản lượng. Standard Oil đã bị phân chia năm 1911. Lần đầu tiên, có nhu cầu một đồng tiền quốc gia. Hội đồng Dự trữ Liên bang được thành lập năm 1913. Một ngân hàng trung ương đã không cần thiết trong suốt 3 thế kỷ đầu của kinh nghiệm Hoa Kỳ.

Cần có kinh nghiệm đau thương của cuộc Đại khủng hoảng để dạy cho người Mỹ biết rằng thị trường tài chính không kiểm soát có thể sụp đổ và kéo theo cả nền kinh tế. Để đối phó, chính phủ đưa ra các qui định để loại bỏ các yếu điểm (mua bán nội gián, sổ sách kế toán không rõ ràng) đã phát hiện trong cơ cấu tài chính. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch ra đời. Cuộc Đại khủng hoảng cũng chứng minh không thể để các ngân hàng mất khả năng thanh toán đối với những người gửi tiền nếu muốn đảm bảo sự phồn thịnh. Bảo hiểm tiền gửi đã được tạo ra.

Chiến tranh Thế giới lần thứ 2 cho Hoa Kỳ thấy rằng các đột phá công nghệ to lớn có thể thực hiện được (ra đa, bom nguyên tử) nếu chính phủ tài trợ những tiến bộ cơ bản trong khoa học. Nghiên cứu và phát triển khoa học có thể tạo hiệu quả cao hơn. Sản phẩm mới có thể đưa ra khỏi nhà máy nhanh hơn người Mỹ có thể tưởng tượng.

Sau Chiến tranh Thế giới lần 2, người Mỹ cho rằng chủ nghĩa tư bản sẽ bộc phát tại châu Âu và Nhật Bản. Điều này đã không xảy ra. Ba năm sau chiến tranh chấm dứt, người Mỹ đã bừng tỉnh vào năm 1948 nhận thấy rằng châu Âu và Nhật Bản chưa có dấu hiệu phục hồi. Một nguy hiểm thực sự là cả châu Âu và Nhật Bản có thể từ bỏ chủ nghĩa tư bản để theo chủ nghĩa cộng sản. Một kế hoạch viện trợ ồ ạt, Kế hoạch Marshall, đã mở đường cho chủ nghĩa tư bản trở lại. Người Mỹ không còn con đường chọn lựa nào khác là phải theo dõi tình hình kinh tế lành mạnh của cả thế giới nếu họ cũng muốn lành mạnh.

Hiện nay một cuộc cách mạng công nghiệp thứ 3 đang diễn ra. Vi điện tử, máy tính điện tử, viễn thông, vật liệu thiết kế, công nghệ rô bốt, công nghệ sinh học đang làm thay đổi mọi mặt của cuộc sống - chúng ta làm gì và làm như thế nào. Công nghệ sinh học đang làm thay đổi ngay cả tính chất của đời sống. Không nhất thiết phải chấp nhận các bệnh di truyền. Nhiều loại cây, con với nhiều đặc tính khác nhau đang được tạo ra.

Cái gì đã đến trước, mạng Internet cho phép truyền đạt thông tin nhanh chóng hơn và rẻ hơn hay loại vật liệu mới như sợi cáp quang cho phép sự ra đời của mạng Internet? Điều thật sự thay đổi không phải là thông tin chúng ta có được về những gì chúng ta có thể muốn mua mà là cách chúng ta mua các thứ cần dùng cho cuộc sống hàng ngày - và những gì chúng ta mua. Các cửa hiệu vật chất sẽ biến mất và sẽ xuất hiện các cửa hiệu điện tử. Ở cả hai loại cửa hiệu này chúng ta mua áo quần may bằng lycra và kevlar thay vì bằng cô-tông.

Vi điện tử cho phép các tia lade tạo nguồn năng lượng cho các đường dây trục trong ngành viễn thông nhưng cũng chính các tia lade đó cho phép việc giải phẫu mắt và làm cho các loại kính chỉ là cái gì còn lại của thời quá khứ. Trong y tế, vi phẫu thuật là cả một cuộc cách mạng. Các loại rô bốt lớn cũng đang cải tiến sản xuất hầu hết các loại sản phẩm khác. Máy tính đặt trong một vi mạch đang làm thay đổi sự vận hành của động cơ và các bộ phận nhún trong ô tô. Tia lade trong máy hát quay đĩa CD nằm trong thùng xe đang làm thay đổi đặc tính và chất lượng âm nhạc mà chúng ta nghe.

Trong cuộc cách mạng lần thứ 3 này, công nghệ đang thay đổi nhanh chóng đến nỗi không ai có thể biết trước lợi nhuận sẽ phát sinh từ đâu. Ông Chủ tịch - Tổng Giám đốc của Công ty AT&T cũ đã quyết định tách các phòng thí nghiệm ra khỏi sản xuất để lập thêm một công ty mới mang tên Lucent. Trong tư thế Chủ tịch - Tổng giám đốc của Công ty AT&T cũ, ông ta có thể chọn giữ chức Chủ tịch -Tổng giám đốc của Công ty AT&T mới hay Công ty Lucent mới thành lập. Ông ta đã sai lầm. Ông chọn làm Chủ tịch - Tổng giám đốc Công ty AT&T mới. Lucent nhanh chóng tạo lợi nhuận cao hơn và tạo một thị trường tư bản hóa cao hơn Công ty AT&T mới đến 1/3. Ông Chủ tịch của Công ty AT&T cũ không thể quyết định vận mệnh ngay cả cho chính bản thân mình – dù ông ta không phải người kém thông minh. Sự nhầm lẫn và xáo trộn không biết đâu là thành công xảy ra mọi nơi trong nền kinh tế. Người ta thu lợi nhuận rất cao nhưng nguồn tạo lợi nhuận thay đổi rất nhanh chóng.

Ghi chú: Dưới sự lãnh đạo của ông Chủ tịch mới, giá trị cổ phiếu của Công ty AT&T mới tăng mạnh vào đầu năm 1999 và đột nhiên bắt kịp giá trị cổ phiếu của Lucent do (1) bán đi một ngành quan trọng, (2) mua lại một giá trị cao gấp 3 lần việc bán trước đó, (3) giảm biên chế 14%, (4) điều chỉnh phí sử dụng điện thoại di động, (5) thực hiện rộng rãi kế hoạch tự nguyện về hưu sớm (15.300 giám đốc ra đi), (6) thêm một động tác mua lại gấp 3 lần so với lần trước, (7) sáp nhập hoạt động quốc tế với Công ty British Telecom, (8) thiết lập chi phí tối thiểu hàng tháng cho các dịch vụ đường dài, và (9) mua lại hệ thống liên lạc toàn cầu của IBM trong khi đó tìm nguồn cung cấp máy tính cho AT&T từ IBM. Nhưng với tình hình biến động trong thị trường chứng khoán, ai biết trước được? Có thể nó lại giảm đột ngột nữa. Trong nền kinh tế tri thức, giá trị ổn định (lợi nhuận) rất khó tìm.

Cũng như kiến thức mới trước đây của Archimedes về đòn bẩy, các chủ tịch hiện đại có thể nói: “Cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ làm xê dịch được quả đất”. Nhưng không có một điểm cơ học ổn định nào cho Archimedes trước kia và những điểm kinh tế ổn định nào cho các chủ tịch hiện đại. Tất cả mọi người đều phải hành động trong điều kiện không có một điểm cố định nào để làm cơ sở cho kế hoạch của họ.

Trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và thứ hai, công nhân đã từ bỏ nông nghiệp (khu vực có thu nhập thấp) để tham gia sản xuất công nghiệp và khai thác quặng mỏ (khu vực có thu nhập cao). Trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba, công nhân từ bỏ sản xuất và khai thác quặng mỏ (khu vực có thu nhập cao) và tham gia vào các ngành dịch vụ (khu vực thường có thu nhập thấp và có mức chênh lệch cao). Những cuộc cách mạng đem lại thu nhập cao hơn và phân phối đồng đều hơn đã được thay thế bằng cuộc cách mạng đem lại thu nhập bình quân thấp hơn và sự phân phối càng chênh lệch hơn. Cũng như các vị chủ tịch, công nhân hiện đại cũng cần có điểm cố định để làm cơ sở cho các kế hoạch tạo phồn vinh kinh tế cho họ. Nhưng điểm đó ở đâu?

Cũng như cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai đưa chúng ta từ kinh tế địa phương chuyển sang kinh tế quốc gia thì cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba đang đưa chúng ta từ các nền kinh tế quốc gia sang một nền kinh tế toàn cầu. Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, doanh nghiệp có thể mua với giá thấp nhất ở bất cứ nơi nào trên trái đất và bán với giá cao nhất ở bất cứ nơi đâu. Công ty rất Mỹ của các công ty Hoa Kỳ, Coca Cola, hiện nay có 80% doanh số bán nằm ngoài Hoa Kỳ. Sản phẩm rất Mỹ trong các sản phẩm của Hoa Kỳ, ô tô, bao gồm nhiều bộ phận từ khắp nơi trên thế giới.

Lịch sử chuyển đổi từ kinh tế địa phương sang kinh tế quốc gia dạy chúng ta rằng trong những điều kiện tốt nhất, làm thế nào cho nền kinh tế toàn cầu mới này vận hành đòi hỏi một thời gian dài với nhiều ngạc nhiên và sai lầm trên đường đi. Nhưng sự chuyển dịch từ kinh tế quốc gia sang kinh tế toàn cầu sẽ hỗn loạn hơn nhiều so với sự chuyển dịch từ kinh tế địa phương sang kinh tế quốc gia. Khi thế giới chuyển từ kinh tế địa phương sang kinh tế quốc gia, chính quyền quốc gia đã hình thành và sẵn sàng để học cách điều hành qui trình này. Trái lại, không có chính quyền toàn cầu để học cách điều hành một nền kinh tế toàn cầu.

Các định chế quốc tế - Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới, Liên Hợp Quốc, Tổ chức Thương mại Quốc tế - không nhằm để giải quyết nền kinh tế toàn cầu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế nhằm giải quyết các khó khăn tạm thời trong cán cân thanh toán giữa các nước công nghiệp giàu có. Ngân hàng Thế giới nhằm tài trợ cho các dự án hạ tầng cơ sở cơ bản tại các nước đang phát triển. Liên Hợp Quốc nhằm ngăn chặn các cuộc chiến tranh thế giới. Và Tổ chức Thương mại Quốc tế nhằm đảm bảo tự do mậu dịch giữa các nước. Tất cả đều là các tổ chức của các quốc gia hiện hữu. Không một tổ chức nào có thể bảo một chính quyền quốc gia nào đó phải hành động như thế nào. Thực tế hoàn toàn đảo ngược, các chính quyền quốc gia bảo các tổ chức này phải hành động thế nào.

Những gì đang có chỉ là bề mặt đường bệ nhưng không có thực chất bên trong. Hoa Kỳ đưa một vụ kiện ra trước Tổ chức Thương mại Quốc tế để buộc châu Âu phải mở cửa thị trường cho chuối từ các nước Trung Mỹ thay vì ưu đãi các thuộc địa của Pháp và Anh tại châu Phi và vùng Caribe. Tổ chức Thương mại Quốc tế cho rằng châu Âu vi phạm nhưng theo đúng với qui chế, Tổ chức này không đưa ra biện pháp giải quyết rõ ràng nào. Các nước châu Âu chẳng quan tâm đến kết quả. Người Mỹ đe dọa sẽ có những biện pháp trả đũa đối với các sản phẩm của châu Âu. Các nước châu Âu cũng đe dọa chống trả. Nhanh chóng, thế giới lại trở về thương lượng giữa các chính phủ quốc gia và một tổ chức quốc tế không thích hợp lui vào hậu trường.

Giải pháp hợp lý cho vấn đề điều hành này là các định chế quốc tế có thể ra lệnh trực tiếp mà không cần sự cho phép của các chính phủ quốc gia để hành động hay phải thông qua một chính phủ quốc gia nếu muốn hành động. Điều này sẽ không xảy ra. Không có gì làm Quốc hội Hoa Kỳ ghét hơn là từ siêu quốc gia. Quốc hội cũng chẳng màng thông qua việc Hoa Kỳ thanh toán nợ cho các định chế này như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Liên Hợp Quốc, đều bị hạn chế bởi quyền phủ quyết của Hoa Kỳ không cho làm điều gì mà Hoa Kỳ không đồng ý. Việc điều hành thực tế nền kinh tế toàn cầu có nghĩa là thỉnh thoảng tổ chức điều hành ít nhất cũng buộc được chính phủ Hoa Kỳ và người Mỹ làm những điều mà họ không muốn làm, chứ không phải chỉ ra lệnh cho Mexico hay Malaysia.

Tóm lại, không ai sẽ thiết lập một chính phủ toàn cầu trong một tương lai gần - cho dù có nhu cầu hay không. Kết quả là thế giới sẽ có một nền kinh tế toàn cầu nhưng không có một chính phủ toàn cầu. Điều này có nghĩa là nền kinh tế toàn cầu không có các qui luật và điều lệ đã thỏa thuận và có thể buộc áp dụng, không có ai để buộc chấp hành các qui tắc về phong cách có thể chấp nhận, cũng không có thẩm phán và bồi thẩm đoàn để kháng cáo nếu ai đó nhận thấy rằng công lý chưa được thực thi.

Lục địa châu Âu xem những gì đang xảy ra là “tư bản chủ nghĩa theo kiểu cao bồi”. Nền kinh tế toàn cầu cũng tương tự như thời Viễn Tây cũ, nơi mà các tranh chấp kinh tế (trộm súc vật) được giải quyết bằng cách đấu súng theo kiểu OK Corral. Cũng như ở miền Viễn Tây, kẻ mạnh đẩy kẻ yếu ra khỏi các vùng đất phì nhiêu, ra khỏi các khu có vàng và buộc họ lập nghiệp tại các vùng sa mạc và đất xấu. Tất cả chúng ta đều ở trên trái đất này nhưng không phải ai cũng tham gia vào nền kinh tế toàn cầu trong thời đại mới.

Sự giàu có sẽ được hình thành trong nền kinh tế toàn cầu nhưng không suôn sẻ mà thỉnh thoảng sẽ tạo ra những trận bão kinh tế bất thần. Một trận bão như thế đã ập vào châu Á trong năm 1997. Việc xảy ra tại các nước chiếm chưa được 1% tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu đã lan rộng và gần như ảnh hưởng đến mọi người kể từ giữa năm 1999. Các ngân hàng lớn (Bankers Trust, Bank of America) công bố lỗ hàng tỷ đô la khi Liên bang Nga bị cuốn hút vào trận cuồng phong kinh tế châu Á. Các ngân hàng Thụy Sĩ được tiếng là bảo thủ càng tệ hại hơn. Brasil cần có sự hỗ trợ to lớn của thế giới (trên 45 tỷ đô la) để tránh bị nhận chìm nhưng cho dù với sự hỗ trợ to lớn này, Brasil vẫn tơi tả trong cơn lốc tài chính. Tại Hoa Kỳ, một quỹ bảo đảm vốn, Long Term Capital Management (Công ty Quản lý vốn dài hạn) (một công ty chính thức thành lập tại đảo Cayman nhưng có trụ sở chính tại Connecticut và đặt văn phòng trên khắp thế giới) đe dọa cho sụp đổ và sẽ kéo theo thị trường vốn lớn nhất thế giới. Chính phủ Hoa Kỳ đã phải tổ chức một cuộc tiếp cứu không chính thức. Hội đồng Dự trữ Liên bang đã hạ lãi suất 3 lần vào mùa thu năm 1998, một lần nhằm đáp ứng tình trạng khẩn cấp. Mọi việc lắng dịu trở lại và thị trường chứng khoán hồi phục. Nhưng trong bao lâu đây?

Trong năm 1999, cả thế giới lo lắng đứng nhìn xem chính phủ Nhật Bản sẽ hành động thế nào. Hầu hết các đại công ty của Nhật (NEC, NTT, Hitachi, Fujitsu, Nissan, Toshiba) đều đang thua lỗ. Chính sách bất hành động theo kiểu Herbert Hoover đã tạo nên tình trạng có thể gọi là đại trì trệ - 8 năm tăng trưởng không đáng kể, với mức tăng trưởng âm trong năm 1998 và sẽ tái diễn trong năm 1999. Liệu Nhật Bản sẽ hành động hay vẫn để lún sâu trong sự suy thoái đang bành trướng để rồi sẽ chôn vùi cả thế giới?

Trong thế kỷ 20, khi kinh tế quốc gia thay thế kinh tế địa phương, chính quyền quốc gia cũng mạnh lên. Chính quyền cần phải mạnh để kiểm soát hệ thống kinh tế quốc gia. Qui trình này lại đảo ngược trong nền kinh tế toàn cầu. Thị trường tài chính toàn cầu là thí dụ sinh động nhất nhưng cũng đang xảy ra trong các lãnh vực khác. Không ai có thể ngăn chặn nạn di dân bất hợp pháp. Hàng triệu người di chuyển khi họ cảm thấy muốn ra đi và trong quá trình này ý nghĩa quốc gia lu mờ dần. Một quốc gia không thể kiểm soát nổi biên giới của mình thì theo một ý nghĩa cơ bản nào đó không còn là một quốc gia thực tế nữa. Hình ảnh khiêu dâm được sản xuất và truyền qua mạng điện tử từ một nơi nào đó không bị cấm đoán và các chính phủ quốc gia không thể ép buộc công dân của mình theo một tiêu chuẩn đạo đức nào đó.

Các quốc gia đang tham gia vào cuộc chơi. Từ Cộng hòa Liên bang Xô Viết cũ, 15 quốc gia đã xuất hiện. Tiệp Khắc cũng chia đôi. Nam Tư biến thành 5 và có thể là 7 nước khác nhau. Người Anh cho người Scotland được độc lập phần nào. Người vùng Basque và Catalan muốn độc lập từ Tây Ban Nha. Dân miền Bắc nước Ý muốn hất cẳng dân miền Nam ra khỏi nước Ý. Canada tranh luận không mệt mỏi về việc trao độc lập cho tỉnh Quebec.

Indonesia có lẽ sẽ không bao giờ là một nước toàn vẹn. Trước đây là hàng ngàn đảo độc lập bị người Hà Lan chinh phục và biến thành thuộc địa gọi là Tây Ấn và sau đó do hai nhà độc tài quân phiệt cai trị. Sự tan rã về kinh tế đã kéo theo sự tan rã về chính trị và không có gì hàn gắn lại được.

Biên giới sẽ được dời đổi khắp nơi tại châu Phi. Hàng chục nghìn nhóm chủng tộc khác nhau không bao giờ có thể sống chung trên một số nước được phân chia do sự gặp nhau bất đắc dĩ của hai quân đội Anh và Pháp trong thế kỷ thứ 19.

Người Anh đã thống nhất Ấn Độ và nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung của chủ nghĩa xã hội đã giữ họ lại với nhau sau khi người Anh ra đi, nhưng bây giờ cái gì sẽ giữ họ lại với nhau đây? Tại sao các vùng giàu có lại bị các vùng lạc hậu ngăn cản? Các lãnh chúa kinh tế rất có thể sẽ xuất hiện cũng giống như các lãnh chúa chính trị bị người Anh chinh phục vài thế kỷ trước. Trong khi đó, các quốc gia truyền thống tại châu Âu đang biến mất. Mười một nước đã hợp thành một. Các quốc gia không có tiền tệ riêng không hẳn hoàn toàn độc lập. Bốn thành viên còn lại của Liên minh Kinh tế châu Âu sẽ tham gia - sớm hơn thay vì chờ đợi. Các quốc gia Đông Âu đang gõ cửa. Các bước tiếp theo trong tương lai như hợp nhất về thuế đang được thảo luận sẽ làm cho các thành viên không còn là một quốc gia thật sự. Hợp Chúng Quốc Châu Âu rất có thể là một thực tế vào cuối thế kỷ tới.

Khi phạm vi, ảnh hưởng và quyền hạn của chính quyền quốc gia thu hẹp, vai trò của các công ty toàn cầu mở rộng. Càng ngày chúng càng có thể làm cho nước này đối đầu với nước khác. Các đại công ty toàn cầu đặt nhà máy tại nước nào cho chúng những thuận lợi cao nhất về tiền mặt thanh toán, về trợ cấp phí tổn, và giảm thuế (thí dụ Israel mua một nhà máy bán dẫn của Intel).

Các công ty, tương tự như các quốc gia, cũng tham gia vào cuộc chơi. Các cuộc sáp nhập (2.400 tỷ đô la trong năm 1998) to gấp 5 lần so với năm 1990 và cao hơn năm có kỷ lục cao nhất trước đó (1997) đến 50%, với nhiều cuộc sáp nhập vượt biên giới và trong phạm vi châu Âu ngày càng nhanh hơn. Chín trong mười cuộc sáp nhập lớn nhất từ trước đến nay được thực hiện trong năm 1998. Cuộc thứ 10 thực hiện trong năm 1997. Mercedes mua lại Chrysler; Deutsche Bank mua lại Bankers Trust. Các công ty mới này là công ty Đức, công ty Mỹ hay công ty toàn cầu? Tất nhiên, câu trả lời là toàn cầu. Các công ty toàn cầu mới xuất hiện to hơn chưa từng thấy so với các công ty quốc gia. Giá trị thị trường của công ty lớn nhất thế giới trong năm 1990 (Công ty điện thoại Nhật Bản - Nippon Telephone, một công ty quốc gia) chưa thấm vào đâu để có thể xếp vào hàng 10 công ty lớn nhất thế giới trong năm 1998.

Trong khi đó, xu hướng thu gọn đang thịnh hành. Chẳng hạn như Công ty Siemens, trong thập kỷ trước không bao giờ nghĩ đến việc bán đi bất kỳ bộ phận nào, đã bán đi các hoạt động không quan trọng để tập trung vào các hoạt động chủ yếu. Công ty Shell thuộc Hoàng gia Hà Lan muốn bán đi 40% các hoạt động hóa chất; Deutsche Bank chuyển nhượng 28 tỷ đô la quyền sở hữu công nghiệp. Công nhân lúc đi ngủ còn làm cho công ty này và khi thức giấc lại làm cho một công ty khác rồi. Họ không phải là người nô lệ vì họ có thể bỏ việc không làm cho ông chủ mới nhưng lại giống như những người nô lệ, họ bị bán đi mà không ai màng xin phép trước.

Ngày càng có ít người chấp nhận rủi ro để khám phá môi trường mới chưa từng biết đến. Trong khi quốc gia và công ty ngày càng nhiều, làm thế nào một cá nhân tham gia vào trò chơi kinh tế có một mức độ vừa thành công lẫn an toàn? Tôi thuộc nhóm nào đây? Nước tôi và chủ tôi đang nhanh chóng mất đi khả năng và sự sẵn sàng giúp đỡ tôi. Tôi tham gia vào trò chơi này thế nào đây?