BÀI 5 THÓI QUEN QUYẾT ĐỊNH CUỘC ĐỜI TRẺ

Nhà thơ, triết gia người Mĩ - Ralph Waldo Emerson nói: “Thói quen là người lãnh đạo tư tưởng và hành vi của con người”. Thói quen quyết định mọi mặt trong đời sống của con người, có thể quyết định con người thành công hay thất bại. Một người có phải là ưu tú hay không, chủ yếu biểu hiện ở hành vi của họ, nhưng hành vi lại do thói quen quyết định.

Thói quen quyết định tính cách, tương lai của một người. Nếu muốn nuôi dưỡng trẻ trở thành người ưu tú trong tương lai thì ngay từ nhỏ phải bồi dưỡng cho trẻ những thói quen tốt.

1. THÓI QUEN TỐT CÓ THỂ CHI PHỐI CUỘC ĐỜI CỦA CON NGƯỜI

"Thói quen có ý nghĩa vô cùng to lớn, nó có thể chi phối cuộc đời của con người, do đó con người ngay từ nhỏ nên thông qua giáo dục để bồi dưỡng thói quen tốt."

Bacon (Anh)

Thói quen của một người quyết định hành vi thường ngày của họ, còn hành vi thường ngày lại có thể quyết định thành công của một người. Thói quen tốt là nhân tố quan trọng đảm bảo cho thành công của một người.

Giáo dục trẻ, điều quan trọng nhất là cha mẹ phải giúp đỡ, dẫn dắt và giám sát trẻ, để trẻ hình thành thói quen tốt. Hình thành thói quen tốt sẽ làm nên tính cách tốt sau này, hơn nữa còn quyết định đến vận mệnh của trẻ. Trung tâm nghiên cứu thanh thiếu niên Trung Quốc đã tiến hành điều tra về giáo dục thời thơ ấu của 148 thanh niên kiệt xuất, phát hiện rằng sở dĩ những thanh niên này có thể đạt được thành tựu xuất sắc là vì họ đã có thói quen tốt từ nhỏ. Nhà thơ người Anh - John Dryden cũng đã từng nói: “Đầu tiên chúng ta bồi dưỡng ra thói quen, sau đó thói quen bồi dưỡng nên chúng ta.” Điều này có nghĩa là, đầu tiên chúng ta hình thành nên thói quen, sau đó thói quen hình thành tính cách con người và quyết định cuộc đời của chúng ta. Thói quen tốt sẽ giúp con người hưởng lợi suốt đời, thói quen xấu khiến con người gặp họa suốt đời.

Jacques là chủ một ngân hàng lớn tại Pháp, từ nhỏ đã hình thành nên một thói quen tốt là bất luận làm việc gì cũng đều rất chăm chỉ. Jacques khi còn trẻ đã khát khao được làm việc trong ngành ngân hàng. Đầu tiên, ông đến một ngân hàng nổi tiếng nhất để tìm việc, kết quả là liên tục gặp trở ngại. Nhưng Jacques vẫn không nản, tiếp tục theo đuổi mơ ước của mình. Về sau, ông lại đến ngân hàng này, trực tiếp gặp chủ tịch hội đồng quản trị, tuy nhiên khi ông vừa gặp chủ tịch hội đồng quản trị thì liền bị từ chối. Đây cũng là lần thứ 52 ông bị từ chối. Khi Jacques thất thần rời khỏi ngân hàng thì nhìn thấy trên mặt đất trước cửa ngân hàng có một cái đinh lớn, ông cúi người nhặt chiếc đinh lên, để tránh người khác giẫm vào bị thương. Hành động đó của Jacques vừa hay được Chủ tịch hội đồng quản trị nhìn thấy. Chủ tịch hội đồng quản trị cho rằng con người chân thật tỉ mỉ như vậy là một nhân tài khó tìm, do đó lập tức thay đổi chủ ý, tuyển dụng Jacques. Ngày hôm sau, Jacques nhận được thông báo tuyển dụng của ngân hàng.

Và đây là một câu chuyện khác:

Một doanh nghiệp nước ngoài đăng thông báo tuyển dụng nhân viên với mức lương hậu hĩnh nhưng yêu cầu khá ngặt nghèo. Một thanh niên với học lực tốt đã vượt qua được năm vòng thi, chỉ còn vòng cuối cùng do tổng giám đốc phỏng vấn. Tổng giám đốc nói: “Tôi có chút việc gấp, hãy đợi tôi 10 phút.” Sau khi tổng giám đốc ra ngoài, người thanh niên tự mãn đi đến bàn làm việc của sếp, tùy ý lật giở những văn kiện và thư từ trên mặt bàn. 10 phút sau tổng giám đốc quay trở lại, tuyên bố rằng: “Cuộc phỏng vấn đã kết thúc, rất xin lỗi, anh không được nhận.” Người thanh niên này hoang mang nói: “Cuộc phỏng vấn vẫn chưa bắt đầu mà!” Tổng giám đốc liền trả lời: “Tôi vừa mới rời khỏi đây để xem biểu hiện của anh, đó chính là phỏng vấn. Công ty của tôi không thể tuyển dụng người tùy tiện xem các văn kiện của cấp trên.” Người thanh niên vô cùng hổ thẹn. Bởi vì từ nhỏ đến lớn anh ta đã có thói quen tự ý xem xét đồ của người khác, song từ trước đến nay không ai nói với anh rằng đó là một thói quen xấu.

Hai ví dụ trên cho chúng ta thấy, thói quen không giống nhau, cơ hội mở ra cho mỗi người cũng khác nhau.

Thói quen của một người sẽ quyết định tương lai của chính họ. Tất cả những người thành công đều có chung một điểm: Đó là có nếp sống và thói quen tốt. Chính những thói quen tốt giúp họ khai thác được nhiều tiềm năng hơn. Năng lực ưu tú, cá tính tốt đều đạt được từ thói quen: Không có thói quen tốt thì không có năng lực ưu tú và cá tính xuất sắc tương ứng.

Chuyện kể rằng, trong một hội nghị họp mặt các học giả được nhận giải Nobel, một phóng viên đã hỏi học giả rằng: "Ngôi trường nào đã dạy cho ngài những điều quý giá nhất trong đời?" “Là trường mẫu giáo.” “Ở trường mẫu giáo thì ông học được những điều gì chứ?” Vị học giải đáp: “Lấy đồ của mình chia một nửa cho các bạn khác, không phải đồ của mình thì không được lấy, đồ vật phải được xếp ngay ngắn, trước khi ăn cơm thì phải rửa tay, khi làm sai phải biết xin lỗi, ăn trưa xong thì phải nghỉ ngơi, lúc học phải tập trung suy nghĩ, cần biết quan sát những thứ đang diễn ra xung quanh. Căn bản mà nói, tôi học được điều quan trọng bắt đầu từ trường mẫu giáo.”

Câu trả lời của vị học giả này được rất nhiều các nhà khoa học tham gia hội nghị tán thành. Khái quát lại, họ nhận thấy điều quan trọng nhất trong cuộc đời mình chính là những thói quen tốt mà cha mẹ và thầy cô đã bồi dưỡng cho họ từ nhỏ.

Nhà triết học, chính trị học người Anh Locke cũng đã từng nói: “Trên thực tế, tất cả sự giáo dục đều quy về việc hình thành thói quen tốt cho trẻ. Hạnh phúc của mỗi người cũng do những thói quen của người đó tạo ra.” Nhà giáo dục nổi tiếng của Trung Quốc, Diệp Thánh Đào cho rằng: “Giáo dục chính là hình thành thói quen, tất cả những thái độ tốt, hành vi tốt đều cần được biến thành thói quen.” Bồi dưỡng thói quen tốt là cơ sở để trẻ hình thành nhân cách tốt. Bồi dưỡng thói quen tốt là phương pháp tốt nhất để tiến hành giáo dục gia đình cho trẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

Dùng phương pháp cộng và trừ để bồi dưỡng thói quen tốt cho trẻ

Giáo sư Burrhus Frederic Skinner - nhà tâm lí học hành vi của Mĩ cho rằng, hành vi sở dĩ bị biến đổi là vì tác động của sự củng cố, bởi vậy kiểm soát sự củng cố chính là kiểm soát hành vi. Tất cả những sự kiện hay kích thích có thể tăng cường xác suất phản ứng đều gọi là khích lệ (củng cố tích cực hay gọi là phép cộng). Ngược lại, phản ứng một kích thích khó chịu, từ đó dẫn tới tỉ suất phản ứng giảm, thì đó là trừng phạt (củng cố tiêu cực hay gọi là phép trừ).

Trong bồi dưỡng thói quen hành vi cho trẻ, cha mẹ nên vận dụng thích hợp “phép cộng” và “phép trừ”. Tức là thói quen tốt thì dùng phép cộng, thói quen xấu thì dùng phép trừ. Cách thức sử dụng phép cộng bao gồm tán dương, khẳng định, tán thưởng, phần thưởng,... cách thức sử dụng phép trừ bao gồm phê bình, hủy bỏ các đặc quyền,…

Ví dụ, đối với các hành vi sau đây của trẻ, cha mẹ nên sử dụng phép cộng: nói năng đúng mực; biết lắng nghe người khác nói; làm việc có nguyên tắc, quy củ; tiết kiệm tiền; rèn luyện thân thể hàng ngày; đồ vật dùng xong cần được cất vào đúng chỗ; làm việc có kế hoạch; cảm ơn khi được giúp đỡ,… Đối với những hành vi sau đây của trẻ, cha mẹ không nên do dự mà dùng phép trừ: quên trước quên sau; làm việc cẩu thả, nói dối, lười học,…

2. THÓI QUEN LÀ SỰ BỒI DƯỠNG SAU NÀY

“Nếu như thói quen tốt là vốn liếng, thì thói quen xấu lại là một khoản nợ không thể trả đủ trong đạo đức.”

Avram Noam Chomsky (Nga)

Con người là một loại sinh vật cao cấp, lấy những quy tắc xã hội để làm chuẩn mực sống cho mình. Một người sau khi được sinh ra, ngoài những hành vi bản năng như tìm kiếm thức ăn, nhai và nuốt… thì tất cả những hành động khác đều phải trải qua học tập mới có kết quả. Trên thực tế, hầu như tất cả những hành vi sau này của trẻ đều là học được do cố ý hoặc vô ý, chẳng hạn như ăn cơm, đi bộ, đi ngủ, mặc quần áo, nói chuyện, đánh răng, tắm, đọc sách, kĩ năng giao tiếp… Khi trẻ đã học được những hành vi này, thêm nữa là sử dụng lặp đi lặp lại thì những hành động này sẽ trở nên nhuần nhuyễn, không cần chuyên tâm cũng có thể làm được, dần dần biến thành thói quen của trẻ.

Có thể nói “con người là những sinh vật của thói quen”, một khi đã hình thành thói quen, hành vi của con người sẽ bị chi phối bởi những thói quen đó. Muốn sửa đổi những thói quen đã hình thành là một việc rất khó khăn, đòi hỏi phải bỏ ra rất nhiều thời gian và công sức.

Nếu từ nhỏ trẻ đã hình thành nên những thói quen tốt như có ý chí cố gắng phấn đấu, làm việc chăm chỉ, ham học, thì việc giáo dục gia đình với trẻ sẽ tương đối dễ dàng. Ngược lại nếu trẻ bị nhiễm các thói quen xấu thì cha mẹ cần khéo léo uốn nắn để không làm tổn thương trẻ. Việc đúng đắn nhất là cha mẹ cần phải bồi dưỡng những thói quen tốt cho trẻ ngay từ nhỏ, không phải chờ đến khi trẻ trưởng thành mới phàn nàn và buộc tội.

Nếu muốn trẻ sau này trở thành một nhân tài ưu tú, cha mẹ bắt buộc phải bồi dưỡng thói quen tốt cho trẻ ngay từ nhỏ. Những thói quen tốt được đề cập ở đây bao gồm hai phương diện là thói quen hành vi và thói quen tinh thần:

�➊ Thói quen hành vi của trẻ

Ngay từ khi trẻ còn nhỏ, cha mẹ đã nên dạy cho trẻ có phong thái chuẩn mực trong các hành vi đứng, ngồi, đi, chạy, mặc quần áo, ăn cơm, ngủ, đánh răng, rửa mặt… Những hành vi này đều có một tiêu chuẩn nhất định, ví dụ “đứng thẳng như cây thông, ngồi vững như chuông”. Để trẻ có được hành vi tốt thì cha mẹ cần giáo dục trẻ một cách kiên nhẫn, có thể bắt đầu ngay từ lúc trẻ mới sinh ra.

Ngoài ra, từ nhỏ cha mẹ cũng nên dạy trẻ các kĩ năng giao tiếp. Nếu một đứa trẻ từ nhỏ đã hình thành thói quen giao tiếp tốt, thì khi trưởng thành có thể dễ dàng tạo dựng các mối quan hệ xã hội. Cha mẹ có thể thông qua các phương thức như giáo dục bằng tấm gương và giáo dục bằng ngôn ngữ, đem những chuẩn mực của kĩ năng giao tiếp áp dụng vào trẻ, hướng dẫn trẻ khi hòa nhập với người khác cần những gì. Như vậy trẻ mới có thể thích ứng với hoạt động của xã hội, hơn nữa biết thông qua việc tương tác để nhận được sự công nhận của người khác, từ đó tự xây dựng cho mình một quan niệm về giá trị bản thân chính xác.

�➋ Thói quen tinh thần của trẻ

Con người là sinh vật có lí tính, con người luôn dùng não bộ để xem xét các hoạt động đã diễn ra ở xung quanh, đồng thời căn cứ vào sự xem xét đó để chỉ đạo hành động của mình. Như vậy, nếu như cách thức xem xét của chúng ta là chuẩn xác thì sẽ mang lại kết luận chính xác, từ đó chỉ đạo hành động một cách chính xác; còn nếu như cách thức xem xét của chúng ta sai lầm thì chúng ta rất khó rút ra được kết luận chính xác, hành động dưới sự chỉ đạo của một kết luận sai tất nhiên sẽ khiến chúng ta gặp trở ngại và thất bại. Do đó, nếu như một đứa trẻ từ nhỏ không được dạy bảo cách suy xét chính xác thì rất khó để có những quyết định chính xác được.

Nếu muốn trẻ trở thành nhân vật kiệt xuất trong tương lai, cha mẹ nên giúp đỡ, hướng dẫn trẻ hình thành thói quen tư duy xuất sắc ngay từ khi còn nhỏ. Ví dụ cha mẹ giúp trẻ hình thành thói quen giúp người vì niềm vui, như vậy khi trẻ dành sự giúp đỡ cho người khác chúng sẽ thấy mình có giá trị và trở nên vui vẻ; giúp trẻ hình thành thói quen không sợ khó khăn, như vậy khi trẻ gặp khó khăn, khát vọng được chiến thắng khó khăn sẽ giúp trẻ có thêm động lực; giúp trẻ dũng cảm đối mặt với khó khăn không phải là chọn lựa thái độ tiêu cực sợ hãi hay trốn chạy; bồi dưỡng cho trẻ có thói quen tư duy tích cực khi xem xét vấn đề, để trong bất kì hoàn cảnh nào trẻ cũng có thể tìm ra được mặt tốt của sự việc, như vậy trẻ sẽ ngày càng tự tin; bồi dưỡng cho trẻ hình thành thói quen tư duy có trách nhiệm, khi gặp thất bại hay trở ngại, trẻ có thể tự suy xét để tìm ra nguyên nhân, sau đó cố cố gắng tìm cách thay đổi chính mình và vượt qua chính mình mà không đổ trách nhiệm cho người khác hay các điều kiện khách quan; bồi dưỡng trẻ hình thành thói quen xem xét hoán vị, như vậy trẻ có thể nếm trải cảm giác của người khác, xem xét vấn đề từ góc độ của người khác.

Trong cuộc sống hàng ngày, cha mẹ cần bồi dưỡng cho trẻ thói quen tư duy chính xác, như vậy khi trưởng thành, trẻ có thể xem xét chuẩn xác những vấn đề mà mình gặp phải, ví như trong học tập, bạn bè, tình yêu, tiền bạc, gia đình… từ đó có những hành vi phù hợp với pháp luật và quy phạm xã hội, trẻ nhờ vậy mà đạt được những kết quả xuất sắc.

Lời khuyên của chuyên gia

6 bước để bồi dưỡng thói quen tốt cho trẻ

(1) Khiến trẻ nhận thức được tầm quan trọng của thói quen

Cha mẹ có thể thông qua kể chuyện, lấy ví dụ để khiến trẻ trực tiếp cảm nhận được tầm quan trọng của thói quen.

(2) Cùng trẻ thảo luận và đặt ra những quy tắc hành vi thích hợp

Hãy cùng thảo luận và đặt ra những quy định trong gia đình, đặt ra mục tiêu bồi dưỡng thói quen. Cả cha mẹ và trẻ phải cùng nhau thực hiện những quy tắc này.

(3) Tiến hành giáo dục trẻ bằng tấm gương

Dùng cách giáo dục thông qua các tấm gương, có thể lấy những nhân vật kiệt xuất có những thói quen tốt để giáo dục trẻ.

(4) Luyện tập kiên trì

Bồi dưỡng thói quen cần thời gian, thông thường ít nhất cũng cần một tháng trở lên.

(5) Đánh giá kịp thời và khoa học

Dùng các phương thức đánh giá khoa học và hợp lí, khi trẻ có biểu hiện tốt nhất định cần kịp thời biểu dương.

(6) Tạo một môi trường tốt

Cả gia đình cùng bồi dưỡng thói quen tốt. Nếu ai đó trong gia đình có hành vi tốt thì cả gia đình sẽ khích lệ, ủng hộ, tán thưởng; nếu ai đó xuất hiện hành vi không tốt, cả gia đình sẽ phê bình, phản đối; trẻ thấy vậy sẽ e ngại và không dám lặp lại hành vi xấu của mình.

3. BỒI DƯỠNG CHO TRẺ THÓI QUEN ĂN UỐNG KHOA HỌC

“Để có sức khỏe tốt, phải chịu được ba phần đói và rét.”

Tục ngữ Trung Quốc

Ăn uống hợp lí là nhân tố quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho trẻ, nó có ảnh hưởng rất lớn đối với sự trưởng thành của trẻ sau này. Điều kiện sống của trẻ em ngày nay đã tốt hơn trước rất nhiều, nhưng thể chất chưa chắc đã khỏe mạnh bằng trẻ em trước kia, vấn đề này có mối quan hệ mật thiết với thói quen ăn uống hàng ngày của trẻ. Nhiều cuộc điều tra cho thấy, cách ăn uống của trẻ ngày nay tồn tại những sai lầm tương đối nghiêm trọng, rất nhiều trẻ bỏ bữa sáng, thời gian ăn quá nhanh; sử dụng bừa bãi các loại “thực phẩm chức năng”, thích ăn đồ ăn nhanh...

Do đó, cha mẹ nhất định phải hướng dẫn trẻ ăn uống hợp lí, bồi dưỡng cho trẻ thói quen ăn uống lành mạnh.

�➊ Lượng thức ăn nạp vào vừa đủ

Rất nhiều cha mẹ phạm phải sai lầm là mặc kệ cho trẻ ăn uống tùy thích, thậm chí cho rằng trẻ ăn càng nhiều càng tốt. Để trẻ có sức khỏe “thật tốt”, một vài cha mẹ đã tăng cường dinh dưỡng cho trẻ một cách không khoa học, chỉ cần nghe nói thực phẩm nào đó tốt cho sức khỏe thì tìm mọi cách mua và đốc thúc trẻ ăn một cách không kiềm chế.

Ít ai biết rằng, lòng tốt của cha mẹ lại mang đến ảnh hưởng tiêu cực cho trẻ. Nghiên cứu khoa học chứng minh, hấp thụ quá nhiều thức ăn sẽ tăng gánh nặng cho đường tiêu hóa, gây rối loạn đường tiêu hóa, khiến cho hoạt động của hệ tiêu hóa suy giảm. Thêm vào đó, ăn quá nhiều sẽ khiến máu và khí tập trung nhiều ở dạ dày, khiến các cơ quan quan trọng khác như tim và não bộ bị giảm lượng máu tương ứng, thậm chí thiếu máu, cơ thể sẽ cảm thấy kiệt sức, uể oải. Tình trạng này kéo dài sẽ tổn hại đến sức khỏe.

Việt Anh là học sinh của một trường chuyên cấp 3 nổi tiếng, cậu bé bị béo phì nên phải đến bệnh viện làm phẫu thuật nội soi thu nhỏ dạ dày, sau khi hồi phục, dạ dày cậu bé chỉ còn bằng 1/5 so với trước kia.

Việt Anh bị béo phì, lỗi hoàn toàn thuộc về cha mẹ. Cha mẹ mua hẳn một chiếc tủ lạnh, bên trong chứa đầy đồ ăn dành cho riêng cậu. Ngoài ba bữa ăn chính trong ngày thì đồ ăn vặt không bao giờ rời khỏi tay Việt Anh.

Ban đầu nhìn thấy Việt Anh bụ bẫm, hàng xóm và người thân không ngừng khen ngợi: “Thằng bé này dễ thương nhỉ, ăn gì mà mập như thế này?” Cha mẹ cậu bé liền trả lời với vẻ đầy tự hào: “Con tôi ăn toàn thức ăn bổ dưỡng, nên mới được như thế đấy!”

Việt Anh càng ăn thì dạ dày càng giãn ra, ngày càng béo lên, chiều cao chưa tới 1m60 mà đã nặng hơn 120kg. Do bị béo phì nên cậu bé luôn cảm thấy tim đập nhanh, lúc ngủ không thể nằm thẳng, đi lại khó khăn. Cha mẹ lúc này mới nhận thấy không thể để cậu ăn uống vô độ như vậy được, quyết định giảm lượng thức ăn của cậu đi. Nhưng Việt Anh ăn ít hơn so với trước một chút là liền cảm thấy đói lả, cha mẹ không còn cách nào khác đành đưa cậu đến bác sĩ.

Trẻ đôi lúc có nhu cầu ăn liên tục, khi trẻ muốn ăn vào lúc không thích hợp, cha mẹ có thể nghĩ một số cách để hướng dẫn trẻ nhẫn nại đợi cơn thèm ăn qua đi, nhằm giảm lượng thức ăn vào cơ thể trẻ. Đối với con người, ăn là bẩm sinh, trẻ có lúc ham ăn cũng là điều không tránh khỏi, quan trọng là nên hướng dẫn trẻ như thế nào.

Học giả người Đức - Karl Witte, vì sức khỏe của con mình, cũng vì không để con mình hình thành thói quen ăn vô độ nên thường xuyên giảng cho con nghe về những tác hại của việc ăn quá nhiều: “Con người ăn quá nhiều có thể khiến não bộ trở nên ì độn, tâm tính cũng trở nên xấu đi, có khi còn bị bệnh nghiêm trọng, khi sinh bệnh rồi thì không chỉ đau buồn và khó chịu mà còn không thể học tập và chơi đùa. Không chỉ vậy, khi con mắc bệnh, cha mẹ vì phải chăm sóc con nên sẽ bỏ lỡ rất nhiều việc cần phải làm.”

Để giúp con hiểu được tầm quan trọng của sức khỏe và ăn uống hợp lí, khi con của một người bạn bị ốm, Karl Witte đã đưa con đi thăm, điều này khiến con ông có được trải nghiệm thực tế để kiểm soát việc ăn uống của mình.

Karl Witte nghiêm cấm con tùy tiện ăn điểm tâm và đồ ăn vặt. Để tăng cường dinh dưỡng cho con, Karl Witte quy định thời gian ăn điểm tâm, bố trí bữa ăn một cách hợp lí. Chính bởi Karl Witte coi trọng vấn đề ăn uống của con mình như vậy nên con ông không bao giờ chịu tác hại của việc ăn uống quá độ.

�➋ Không để trẻ chỉ thích ăn một món hay kén ăn

Một số trẻ có thói quen kén chọn thức ăn, chỉ ăn một vài loại thức ăn chứ không ăn những loại khác. Kén ăn, chỉ thích ăn một món rất nguy hại đến sức khỏe và tâm sinh lí của con người. Trong quá trình phát triển, trẻ sẽ cần hấp thụ nhiều loại dinh dưỡng khác nhau như gluco, protein, chất béo, vitamin, chất khoáng và nước. Những chất dinh dưỡng này có sẵn trong nhiều loại thức ăn, không thể chỉ do một loại thức ăn cung cấp. Nếu trẻ xuất hiện tình trạng kén ăn hay chỉ thích ăn một món tất sẽ dẫn đến việc thiếu một hay nhiều loại dinh dưỡng, cuối cùng ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, nghiêm trọng có thể dẫn đến các bệnh về thiếu chất dinh dưỡng tương ứng.

Nói chung, mọi đứa trẻ đều gặp tình trạng kén ăn, chỉ thích ăn một món, ví như thích ăn cái này, không thích ăn cái kia, hoặc là hôm nay thích ăn, ngày mai lại không thích nữa. Nhiều cha mẹ vì quá yêu thương con nên thường chiều chuộng một cách mù quáng, khiến trẻ hình thành thói quen không tốt là kén ăn.

Lại có nhiều cha mẹ muốn sửa tật kén ăn của trẻ, nhưng phương pháp sử dụng không đúng. Họ không thực hiện từng bước một, nóng vội muốn trẻ ăn những thức ăn trước đây chưa từng ăn hay những thức ăn có mùi vị đặc biệt, nhưng ép buộc trẻ ăn như vậy sẽ khiến trẻ nảy sinh tâm lí sợ hãi, dễ từ chối những loại thức ăn vốn dĩ có thể tiếp nhận. Đối với vấn đề ăn uống của trẻ, cha mẹ cần ghi nhớ nguyên tắc: Tôn trọng khẩu vị của trẻ, nhưng không bị khẩu vị khống chế.

Cha mẹ nên tìm hiểu để tìm ra được nguyên nhân dẫn đến việc kén ăn của trẻ. Ví dụ có những trẻ từ chối theo bản năng những loại thức ăn có mùi vị đặc biệt, nhưng cha mẹ không nên vì trẻ không thích món đó mà không cho trẻ ăn, có thể món ăn mà trẻ từ chối đó lại chứa những dinh dưỡng quan trọng. Khi trẻ bắt đầu không tiếp nhận, cha mẹ có thể đổi phương thức chế biến, khiến cho màu sắc và mùi vị trở nên hấp dẫn hơn, thử nhiều lần trẻ nhất định sẽ tiếp nhận.

Đối với những loại thực phẩm trẻ không thích, cha mẹ nên ăn trước để trẻ cảm thấy muốn thử, nếu cha mẹ ăn ngon lành trước mặt trẻ những món mà trẻ không thích và tỏ thái độ thích thú thì trẻ sẽ có một phản ứng tốt. Tránh trước mặt trẻ có biểu hiện không thích loại thức ăn nào đó, nên cố gắng vì trẻ mà cung cấp đủ các loại thức ăn dinh dưỡng, thúc đẩy sự phát triển của trẻ.

Đối với những loại thức ăn mà trẻ không thích, cha mẹ cần dùng những lời nói đơn giản dễ hiểu để giải thích rõ tác hại của tật kén ăn, nói cho trẻ biết trong các loại thức ăn đều chứa các thành phần dinh dưỡng mà cơ thể cần, nếu thiếu nó thì sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ thể. Cha mẹ có thể cho trẻ xem hình ảnh của các loại thức ăn và giảng về giá trị dinh dưỡng của thức ăn, khiến tâm trí trẻ có ấn tượng tốt về loại thức ăn trẻ không thích, lúc mới đầu khuyên trẻ thử một chút, sau đó dần dần tăng lượng thức ăn lên.

Dựa vào đặc điểm tâm lí của trẻ, cha mẹ có thể áp dụng phương pháp kể chuyện hoặc cho trẻ ăn cùng với những đứa trẻ bằng tuổi có sự yêu thích đặc biệt với món món ăn mà trẻ không thích, truyền cảm hứng ăn cho trẻ. Còn nên khích lệ trẻ nhai nhiều, như vậy sẽ giúp cho cơ miệng và hệ tiêu hóa của trẻ phát triển khỏe mạnh.

Nếu trẻ đặc biệt ghét một loại rau nào đó, để đảm bảo cân bằng dinh dưỡng cho trẻ, cha mẹ có thể dùng sản phẩm thay thế có thành phần dinh dưỡng tương tự, cũng có thể nghĩ cách để trộn lẫn loại rau đó vào trong thức ăn mà trẻ ưa thích. Ví dụ nếu trẻ không thích ăn rau cải, mẹ có thể cắt nhỏ rau đó rồi nấu lẫn vào món canh thịt mà trẻ thích, hoặc thái chỉ loại rau đó rồi cho vào cháo. Làm như vậy có thể bổ sung dinh dưỡng cần thiết cho trẻ.

�➌ Khi ăn nên ăn chậm nhai kĩ

Nuốt chửng không chỉ gây bất lợi cho việc hấp thụ dinh dưỡng mà còn có thể làm hại đến dạ dày, gây ra các triệu chứng như khó tiêu hóa, axit trong dạ dày tiết ra quá nhiều, đau dạ dày,... Do đó cha mẹ nên chú ý dạy trẻ cách ăn chậm nhai kĩ. Một nhóm các nhà tâm lí ở Trung Quốc đã tiến hành điều tra với 2.500 học sinh cấp 1 và 2 trong 6 thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải,... kết quả cho thấy trẻ sống ở thành phố thường ăn rất nhanh, nhất là bữa sáng và bữa trưa, có 20,3% trẻ ăn xong bữa sáng trong vòng 5 phút, 85,5% trẻ ăn xong bữa sáng trong 15 phút; bữa trưa cũng rất nhanh chóng, có 18,3% trẻ ăn xong bữa trưa trong 10 phút, 72,5% trẻ ăn xong bữa trưa trong khoảng thời gian không quá 20 phút. Chỉ có thời gian dùng bữa tối là dài hơn một chút, nhưng có đến 50% số trẻ ăn xong trong vòng 20 phút.

Ăn chậm nhai kĩ có lợi cho việc tiêu hóa thức ăn, có thể phòng ngừa béo phì, bảo vệ răng miệng, còn có thể duy trì não bộ khỏe mạnh. Vậy nên để giúp trẻ có một cơ thể khỏe mạnh, cha mẹ không nên thúc giục trẻ ăn thật nhanh, nên nhắc trẻ nhai kĩ, một bữa ăn thông thường có thời gian khoảng 20 phút.

Lời khuyên của chuyên gia

Thực phẩm có thể làm thay đổi tính cách

Một số nhà khoa học cho rằng, tính cách của con người có phần phụ thuộc vào thực phẩm. Một nhà tâm lí học người Mĩ trong cuốn sách của mình đã nhắc đến một thiếu niên tên là Jerry. Jerry từ nhỏ đã hiếu động, rất khó dạy dỗ, lúc 9 tuổi đã từng bị quản thúc một thời gian, 11 tuổi vì lỡ phạm tội mà bị tòa án triệu tập. Nhà tâm lí học kiến nghị khống chế lượng thức ăn chứa đường trong thực phẩm của Jerry, một thời gian sau tính cách của cậu bé có sự thay đổi rõ rệt.

Do đó, việc điều tiết thành phần dinh dưỡng trong thức ăn ở một mức độ nhất định có thể thay đổi tính cách của trẻ:

(1) Tính cách không ổn định

Những trẻ này thường do thiếu canxi trong thời gian dài, dẫn đến tâm thần không ổn định, nên ăn nhiều những loại thức ăn chứa canxi. Những thức ăn chứa nhiều canxi bao gồm đậu tương, sữa bò, rau dền, bí đỏ, mộc nhĩ, ốc, cam, tôm,…

(2) Hay càu nhàu

Những trẻ này thiếu vitamin B, dẫn đến cơ thể mệt mỏi, hay càu nhàu, cần ăn nhiều ngũ cốc, các loại đậu (hạt), hoa quả như chuối, bơ và cà chua. Ngoài ra, uống sữa có thể cho thêm mật ong, uống thường xuyên sẽ có được kết quả tốt.

(3) Dễ cáu giận

Những trẻ này thường là bị thiếu canxi và vitamin B, gặp phải chuyện phiền lòng dễ bị kích động, nên giảm ăn các loại thực phẩm chứa muối và đường, có thể ăn nhiều thực phẩm chứa canxi như sữa và chế phẩm từ đậu.

(4) Hay lo lắng và nhút nhát

Chủ yếu là do thiếu vitamin A, B, C, nên ăn nhiều các loại hạt ngũ cốc, thịt bò, thịt nạc, sữa, cũng nên ăn nhiều trái cây và các loại rau.

(5) Do dự thiếu quyết đoán

Nên bổ sung nhiều đạm động vật, đồng thời ăn thêm hoa quả, các loại rau.

(6) Lười biếng và hay dựa dẫm

Những trẻ này bình thường khi gặp khó khăn thì thiếu sự gan dạ và dũng cảm. Nên điều chỉnh lượng thức ăn ngọt thích hợp, ăn nhiều thức ăn có chứa canxi và vitamin B, chủng loại thức ăn nên phong phú.

(7) Hay làm việc dở dang

Những trẻ này thông thường thiếu vitamin A hoặc C, nên ăn nhiều các loại thức ăn như thịt lợn, bò, dê; thịt gà, gan ngỗng; sữa bò, sữa dê; trứng gà, trứng vịt, ốc,… còn nên ăn nhiều các loại thức ăn chứa nhiều vitamin C như khoai lang, quýt, mướp đắng, rau cải dầu, đậu đỏ…

(8) Ngoan cố và bướng bỉnh

Nên giảm ăn các loại thịt, nhưng có thể ăn cá và một số đồ sống; ăn rau nên chọn những loại rau có màu xanh vàng, hạn chế ăn muối.

(9) Hay thấp thỏm bất an

Nên ăn thức ăn có chứa nhiều canxi và vitamin B, cũng cần ăn nhiều thức ăn có nguồn gốc từ động vật.

(10) Hay lo sợ bị đàn áp

Nên ăn nhiều chanh, rau sống, khoai tây, bánh mì lúa mạch và yến mạch.

4. CHĂM ĐỌC SÁCH ĐỂ NẮM BẮT NHỮNG KIẾN THỨC QUÝ BÁU

“Tri thức có giá trị nhất là tri thức có liên quan đến phương pháp.”

Darwin (Anh)

Đại văn hào nước Nga – Maksim Gorky từng nói: “Tất cả những phẩm chất tôi có được đều bắt nguồn từ sách.” Thói quen đọc sách có thể nâng cao tri thức cho trẻ, tăng thêm tính tự chủ cho trẻ, càng khiến trẻ có thêm không gian sáng tạo và tư duy. Do đó cha mẹ cần có ý thức bồi dưỡng thói quen đọc sách cho trẻ, hơn nữa trẻ hình thành thói quen này càng sớm bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu.

�➊ Cha mẹ nên tự mình hình thành thói quen đọc sách

“Con của chuột khắc biết đào lỗ”, câu nói này mặc dù nghe không lọt tai nhưng lại ẩn chứa rất nhiều đạo lí. Trẻ có thói quen đọc sách hay không liên quan nhiều đến thói quen, hành vi của cha mẹ. Trẻ rất thích bắt chước, nếu cha mẹ thích đọc sách thì kể cả khi trẻ chưa biết chữ, chúng cũng có thể bắt chước cha mẹ tìm một cuốn sách, lật đi lật lại và xem rất lâu.

Nếu cha mẹ không thích đọc sách, thì kể cả việc cha mẹ hàng ngày cầm roi dọa nạt trẻ đọc sách cũng không hiệu quả gì. Có bậc cha mẹ nói với trẻ: “Con mau đi đọc sách đi!” Nhưng mình lại xem tivi hoặc mải mê chơi game, như vậy thì sao trẻ có thể ham thích đọc sách được.

Trẻ còn nhỏ, căn bản không hiểu đọc sách để làm gì, “Cha mẹ không đọc sách không phải là vẫn sống rất tốt sao? Trẻ con thì cần gì đọc sách?” Đây chính là những suy nghĩ của trẻ. Cha mẹ tự mình đọc sách sẽ có hiệu quả hơn nhiều so với việc tổn hao tâm sức nài nỉ trẻ đọc sách.

�➋ Cho trẻ trải nghiệm niềm vui của việc đọc sách

Bồi dưỡng trẻ có thói quen yêu đọc sách, quan trọng nhất là cần bồi dưỡng cảm hứng đọc thay vì chỉ ép buộc trẻ. Có thể thấy, các giáo sư, tiến sĩ ở các trường đại học đa phần đều yêu thích đọc sách, nhưng việc yêu thích này không chỉ dựa vào ý chí mà còn bắt nguồn từ niềm say mê đọc sách của họ.

Chúng ta đều biết, Israel là một dân tộc ham đọc sách, họ cho rằng đọc sách đối với con người cũng quan trọng như nước và thức ăn. Tính trung bình, mỗi người Israel một năm đọc 10-15 quyển sách mới, nhưng thực tế thì lượng sách họ đọc vượt qua cả con số này. Có người Israel khi mới bắt đầu dạy con đọc sách, còn đặt bên cạnh một cốc mật ong, mỗi lần đọc một câu trong sách thì cho con nhấp một ngụm mật ong, ý nghĩa của việc làm này là để giúp con họ hiểu rằng đọc sách là một việc làm ngọt ngào và vui vẻ.

Một trong những phương pháp để bồi dưỡng hứng thú đọc sách cho trẻ là khi đọc truyện, đến đoạn thu hút nhất thì cha mẹ cố ý ngắt đoạn, như vậy trẻ nhất định sẽ đòi đọc tiếp. Lúc này cha mẹ có thể nói với trẻ, câu chuyện thực sự rất có ý nghĩa nhưng cha mẹ lại bận, không thể đọc cho trẻ nghe được nữa, điều này sẽ thôi thúc trẻ tự đọc tiếp.

�➌ Chọn loại sách phù hợp với trẻ

Trẻ ở các độ tuổi khác nhau thì đặc điểm tâm lí cũng khác nhau, mức độ nhận thức cũng không giống nhau, do đó việc chọn lựa sách phù hợp với trẻ là điều rất quan trọng. Nói chung, thú vui đọc sách của trẻ không giống như người trưởng thành, một số trẻ thích thú với những loại sách có tình tiết, bao hàm lòng thương cảm; một số trẻ lại rất nhiệt tình với các câu chuyện đồng thoại, chuyện về động thực vật, truyện kể dân gian. Cha mẹ có thể lựa chọn cho trẻ những thể loại sách này.

Đối với trẻ hai hay ba tuổi, tốt nhất là chọn cho trẻ những sách tranh miêu tả thực tế sự vật. Ví dụ: Tranh màu đơn giản về động vật, thực vật… mỗi trang có một hình. Trẻ từ năm đến sáu tuổi sẽ thích những sách tranh có tình tiết, có hứng thú với những câu chuyện dân gian, đồng thoại và những câu chuyện dài kì. Sách cha mẹ lựa chọn nhất định phải phù hợp với đặc trưng lứa tuổi của trẻ, quá khó hoặc quá dễ đều không nên chọn.

Sách phù hợp mới là sách tốt nhất, cha mẹ không nên lấy sở thích của mình áp đặt vào trẻ. Bạn có thể thường xuyên đưa trẻ đến hiệu sách, để trẻ tự mình lựa chọn một số sách yêu thích, những sách này là do trẻ tự chọn lựa nên chúng sẽ càng có hứng thú.

Trẻ không nên đọc quá nhiều sách một lần. Nếu cha mẹ đưa trẻ quá nhiều sách một lúc, trẻ chỉ có thể xem qua một cách hời hợt, không hình thành thói quen đọc sách nghiêm túc được, từ đó không lĩnh hội được các kiến thức trong sách. Trẻ em không giống như người lớn, chúng có thể cả ngày chỉ xem đi xem lại một quyển truyện tranh mà không thấy chán. Vẫn cùng một quyển sách tranh, có thể mỗi ngày trẻ lại có một cảm giác mới mẻ, từ đó học được nhiều tri thức mới.

�➍ Tạo môi trường đọc sách cho trẻ

Tạo một môi trường đọc sách cho trẻ, điều này rất quan trọng. Nếu như trong nhà luôn ồn ào, không yên tĩnh thì trẻ sẽ không thể tĩnh tâm đọc sách được. Dù bận rộn thế nào thì cha mẹ cũng phải dành một khoảng thời gian cùng đọc sách với trẻ, để kích thích lòng yêu đọc sách ở trẻ.

Nếu nhà rộng, cha mẹ có thể sắp xếp một phòng đọc sách riêng cho trẻ, để trẻ tự sắp xếp sách của mình; còn nếu như nhà chật thì cha mẹ có thể bố trí một giá sách riêng cho trẻ. Những sách này là của trẻ, trẻ muốn quyển nào thì xem quyển đó, cha mẹ không nên can thiệp. Như vậy trẻ sẽ rất biết giữ gìn sách của mình. Nếu như vào sinh nhật trẻ hoặc ngày lễ nào đó, bạn tặng trẻ sách làm quà hoặc lấy sách làm phần thưởng thì chúng sẽ rất thích, sẽ càng hi vọng có được nhiều sách hơn.

Lời khuyên của chuyên gia

Chú ý tư thế đọc sách cho trẻ

Cha mẹ nhất định phải ý thức được tầm quan trọng của tư thế đọc sách đối với sự phát triển của trẻ. Thường xuyên quan sát, nhắc nhở trẻ có tư thế đọc sách đúng. Tư thế đọc sách lí tưởng là đặt hai mông thoải mái lên ghế, hai chân song song chạm đất, lưng thẳng, mắt cách sách 25-30 cm. Ghế không được quá cứng cũng không được quá mềm, nên có phần tựa lưng thẳng… Độ cao của ghế đảm bảo sao cho khi ngồi xuống, đùi phải thấp hơn so với mặt bàn.

5. ĐỂ LÀ MỘT ĐỨA TRẺ CÓ GIÁO DỤC, CẦN BẮT ĐẦU TỪ VIỆC VỆ SINH

“Tâm trí và tính cách cũng cần "vệ sinh", giống như cơ thể vậy.”

Pisarev (Nga)

Vệ sinh cá nhân bị coi là một việc nhỏ, không quan trọng, nhưng lại có thể phản ánh diện mạo tinh thần của một người. Hầu hết chúng ta đều cảm nhận được một điều, cho dù tướng mạo của trẻ như thế nào, thì nếu trẻ xuất hiện trước mọi người với bề ngoài sạch sẽ gọn gàng, cha mẹ sẽ cảm thấy rất tự hào; còn nếu trẻ bẩn thỉu, trên người lại có mùi hôi hám, cha mẹ chắc chắn sẽ cảm thấy rất mất mặt.

Kì thực vấn đề “sĩ diện” chỉ là chuyện nhỏ, vấn đề về sức khỏe của trẻ mới là chuyện lớn. Thói quen vệ sinh tốt là điều kiện tất yếu để đảm bảo sức khỏe cho trẻ, trẻ không vệ sinh sẽ rất dễ mắc các bệnh như đau bụng, sâu răng, đau ốm… Do đó cha mẹ cần bồi dưỡng cho trẻ thói quen vệ sinh từ nhỏ, giúp trẻ trở thành một người văn minh lịch sự.

�➊ Cha mẹ cần làm tấm gương tốt để dạy trẻ vệ sinh

Nếu những người lớn xung quanh trẻ không tự giác tuân thủ quy định về vệ sinh thì muốn sửa thói quen vệ sinh của trẻ là rất khó. Cha mẹ của Trường Sơn là người ngoại tỉnh đến thành phố để sinh sống, hàng ngày trời chưa sáng họ đã phải ra chợ bán rau, căn bản không có thời gian chăm sóc bản thân mình, cũng không có thời gian để chăm sóc con cái. Do ảnh hưởng của cha mẹ, Trường Sơn cũng hình thành thói quen lười vệ sinh cơ thể, cả ngày ăn mặc luộm thuộm, toàn thân toả ra mùi hôi nồng nặc. Ở trường bạn bè đều không muốn chơi cùng cậu. Giáo viên còn vì chuyện này mà phải đến tận nhà Trường Sơn.

Mẹ Trường Sơn sau khi nói chuyện với cô giáo mới ý thức được việc này, bắt đầu chú ý đến hình tượng bản thân, và yêu cầu con phải vệ sinh gọn gàng. Dưới ảnh hưởng của mẹ, Trường Sơn cũng dần dần trở thành một đứa trẻ sạch sẽ gọn gàng.

Nếu như muốn trẻ hình thành thói quen vệ sinh, cha mẹ cần làm tốt việc này trước đã. Cha mẹ cần giáo dục trẻ giữ vẻ bề ngoài luôn sạch sẽ gọn gàng; khi chải tóc mặc quần áo có thể cho phép trẻ đứng một bên quan sát, để trẻ dần học được cách chăm sóc bản thân.

�➋ Bồi dưỡng cho trẻ ý thức vệ sinh

Trong quá trình giáo dục trẻ, cha mẹ nhất định phải nhẫn nại, kiên trì, bắt đầu từ những việc nhỏ nhặt nhất trong sinh hoạt hàng ngày. Đối với những hành động tốt của trẻ nên kịp thời khuyến khích, biểu dương; đối với thói quen vệ sinh không tốt, cần phải có biện pháp phòng tránh và kịp thời sửa chữa, từng bước làm cho ý thức vệ sinh trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của trẻ.

Hải Lương là một cậu bé tinh nghịch, trên đường tan học về nhà, cậu thường mua đồ ăn vặt ở các hàng quán bên lề đường. Do những đồ ăn vặt này không hợp vệ sinh nên cậu bé thường xuyên bị đau bụng, rất khó chịu. Gần đây, thành tích học tập của Hải Lương giảm sút rõ rệt, điều này khiến mẹ cậu bắt đầu chú ý.

Có một lần, mẹ nhìn thấy Hải Lương đang mua đồ ăn vặt ở tiệm bên đường, ăn xong còn tiện tay vứt túi ra đường, mẹ tiến gần đến, nói một cách nhẹ nhàng và nghiêm túc: “Con à, con đang đau bụng mà lại ăn những đồ này à, ăn xong còn vứt rác bừa bãi, con làm như vậy không những khiến bệnh nặng hơn, mà còn khiến môi trường bị ô nhiễm nữa đấy.”

Lời nói của mẹ in đậm trong tâm trí Hải Lương. Tối hôm đó, cậu nằm mơ thấy mình được sống trong một bầu không khí không bị ô nhiễm, nô đùa trên bãi cỏ xanh mướt, cảm thấy rất thoải mái. Sau khi tỉnh dậy, cậu hạ quyết tâm sẽ trở thành một cậu bé sạch sẽ.

Cha mẹ cần phải bồi dưỡng ý thức vệ sinh cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ, cần làm cho trẻ hiểu tầm quan trọng của việc giữ vệ sinh, nhận thức được nguy hại của việc lười vệ sinh. Cha mẹ phải dạy trẻ không được ăn thức ăn bẩn, những đồ nhặt ở dưới đất lên không được tùy tiện cho vào mồm, ăn hoa quả tươi nhất định phải rửa sạch sẽ, tốt nhất là gọt vỏ.

Cần dạy trẻ chú ý vệ sinh cá nhân, dạy trẻ hình thành thói quen giữ vệ sinh môi trường xung quanh; dạy trẻ không vứt vỏ hoa quả, giấy rác bừa bãi, không khạc nhổ hay xì mũi tùy tiện, không đi vệ sinh lung tung; bất luận là ở nhà hay nơi công cộng như công viên, rạp chiếu phim, trên xe buýt đều không được vẽ bậy lên tường, không giẫm chân lên bàn ghế, giữ gìn tài sản công cộng.

Thói quen vệ sinh tốt cần được hình thành từ bé, cha mẹ không nên đợi trẻ lớn lên rồi mới tiến hành giáo dục. Ví dụ, khi trẻ làm bẩn sàn nhà hay tùy tiện vứt rác, cha mẹ không nên giúp trẻ dọn dẹp mà hướng dẫn trẻ tự làm, giúp trẻ hình thành ý thức và thói quen thu dọn rác bất cứ lúc nào.

�➌ Dạy trẻ vệ sinh như thế nào từ khi còn nhỏ

Cần dạy trẻ cách rửa tay, rửa mặt, chải đầu, gội đầu, rửa chân, tắm, cắt móng tay móng chân, những việc này không chỉ giúp giữ vệ sinh thân thể, bảo đảm vệ sinh, mà còn có thể thúc đẩy tuần hoàn máu, tăng cường sức khỏe. Nhìn chung, giai đoạn trẻ thơ là thời gian quan trọng để hình thành thói quen. Nếu cha mẹ muốn trẻ hình thành thói quen vệ sinh tốt, tốt nhất cần bồi dưỡng ngay từ khi trẻ còn nhỏ.

Sau khi trẻ tròn một tuổi, tính hiếu kì tăng lên, đối với bất kì vật gì cũng đều cảm thấy hứng thú ít nhiều. Ví dụ như khi chơi ở ngoài, trẻ có thể nhặt đá sỏi trên mặt đất, đào đất, nhổ cỏ, thậm chí có thể nhặt cả rác, khiến cho hai tay bẩn thỉu. Theo điều tra, một bàn tay chưa rửa sạch sẽ có 40.000 đến 400.000 con vi khuẩn, 1gram móng tay bẩn chứa đến hơn 3,8 tỉ vi khuẩn và trứng giun. Nếu dùng tay bẩn giụi mắt hay trực tiếp cầm đồ ăn đều không tốt cho sức khỏe của trẻ. Do đó, bắt buộc phải hình thành cho trẻ thói quen rửa tay, nhất là sau khi chơi ở bên ngoài về, trước khi ăn cơm, sau khi đi vệ sinh, cho dù tay có bẩn hay không cũng đều cần phải rửa, bởi rất nhiều vi khuẩn mắt thường không thể nhìn thấy. Khi dùng xà phòng hay dung dịch rửa tay để rửa tay, có thể hướng dẫn trẻ vừa chà xát vừa đếm, đếm từ 1 đến 30 thì dùng nước xả sạch, bảo đảm hai tay được rửa sạch sẽ.

Bảo vệ răng lợi, hình thành thói quen đánh răng vào buổi sáng và tối, súc miệng sau khi ăn cơm. Dạy trẻ cách đánh răng chính xác, thời gian tốt nhất không dưới 3 phút, mặt trong mặt ngoài đều cần đánh sạch. Hình thành thói quen súc miệng sau khi ăn, giữ vệ sinh răng miệng.

Trẻ thường thích nhặt nhạnh đồ vật, vì vậy khi để móng tay dài, chất bẩn sẽ dễ dàng lưu lại ở bên trong, hơn nữa móng tay có thể khiến cơ thể trẻ bị xây sát, chất bẩn trong móng tay làm nhiễm trùng, dẫn đến vết thương bị viêm. Do đó cha mẹ nên thường xuyên cắt móng tay, móng chân cho trẻ. Khi trẻ lớn hơn một chút, có thể cho trẻ dùng bấm móng tay để tự cắt móng tay.

Cần xây dựng cho trẻ thói quen tắm rửa, gội đầu, thay đồ lót thường xuyên. Cũng cần xây dựng thói quen rửa chân, vệ sinh vùng kín trước khi đi ngủ. Khi tắm cho trẻ 4 tuổi, cha mẹ có thể đưa trẻ một chiếc khăn để trẻ dần học cách lau rửa thân thể.

Thường xuyên mang theo và sử dụng khăn tay hợp lí. Khi dùng khăn tay để xì mũi cần phải giữ chặt một bên mũi, sau đó chuyển sang mũi bên kia một cách nhẹ nhàng, không được giữ đồng thời 2 bên mũi, để tránh gây ra bệnh viêm tai giữa hay màng nhĩ. Khăn tay cần thường xuyên thay đổi, giặt sạch sẽ.

Không ngoáy tai, không cho dị vật vào trong tai, khi tắm hay rửa mặt không để nước vào trong tai, tránh làm tổn thương màng nhĩ, dẫn đến viêm tai giữa, ảnh hưởng đến thính giác của trẻ.

Khi trẻ được 3 tuổi, cha mẹ cần dạy trẻ cách tự đi vệ sinh, hình thành thói quen đi vệ sinh đúng giờ mỗi ngày.

Ngoài ra, cần dạy trẻ thường xuyên chú ý tới trang phục của mình xem có sạch sẽ gọn gàng hay không, các khuy áo đã được đóng hết chưa, quai dép đã được cài chưa, các bé gái cần học cách chải đầu và buộc tóc.

Lời khuyên của chuyên gia

Một số việc lưu ý khi bồi dưỡng thói quen vệ sinh cho trẻ

(1) Hình thành thói quen đánh răng vào buổi sáng và buổi tối, súc miệng sau khi ăn cơm.

(2) Đừng quên cho trẻ mang theo khăn tay bên người, khăn tay phải thường xuyên thay đổi, giữ sạch sẽ.

(3) Dạy trẻ không nên ho, hắt xì trước mặt người khác. Khi ho hay hắt xì thì dùng khăn tay che mũi và miệng.

(4) Dạy trẻ không khạc nhổ, đại tiểu tiện bừa bãi.

(5) Dạy trẻ không vứt rác bừa bãi.

(6) Dạy trẻ không viết vẽ bậy.

(7) Dạy trẻ thường xuyên cắt tóc, cắt móng chân móng tay, gội đầu, tắm giặt...

(8) Dạy trẻ không ngoáy mũi hay cho vật lạ vào trong tai, mũi.

(9) Giữ vẻ ngoài gọn gàng. Cần thường xuyên chú ý giữ trang phục sạch sẽ gọn gàng, các bé gái chú ý giữ cho tóc luôn mượt mà, sạch sẽ.

6. TIẾT KIỆM ĐỂ THÀNH TÀI

“Hành vi của người quân tử là phải yên tĩnh mà tu thân, cần kiệm để bồi dưỡng đức, nếu không sống đạm bạc thì không thể có ý chí sáng suốt, nếu tâm không tĩnh lặng thì không thể đạt được những gì cao xa. Người quân tử khi học là phải tĩnh lặng, rồi mới có trí tuệ thực sự để học hỏi, không học thì không có tài năng rộng lớn, không có chí hướng thì cũng không thể thành tài được.”

Khổng Tử (Trung Quốc)

“Góp gió thành bão”, “tích tiểu thành đại”, những câu thành ngữ này đều nói đến tầm quan trọng của tiết kiệm trong đời sống. Cha mẹ nên bồi dưỡng cho trẻ thói quen tiết kiệm, điều đó cũng thể hiện được sự trân trọng đối với công sức lao động của cha mẹ, cũng có lợi cho việc nâng cao khả năng sinh hoạt độc lập cho trẻ.

Đa số các gia đình ngày nay đều ít con, đời sống cũng được nâng cao hơn trước rất nhiều, bởi vậy nên cha mẹ hết lòng chiều chuộng trẻ; trẻ muốn gì có nấy, cha mẹ đều cố gắng dành cho con mình những thứ tốt nhất. Kết quả là rất nhiều trẻ hình thành thói quen chi tiêu xa xỉ, không biết tiết kiệm, lãng phí ngày càng nhiều. Trẻ cho rằng người khác có gì thì mình cũng phải có cái đó, bất kể nó đắt đỏ ra sao, miễn là không được thua người khác. Một khi phát hiện đồ ăn không hợp khẩu vị, đồ chơi không đúng ý, liền nghĩ ngay đến việc mua đồ mới và vứt đồ cũ đi một cách không thương tiếc.

Những hành vi này của trẻ khiến rất nhiều cha mẹ lo lắng. Cha mẹ có lẽ không thiếu tiền để mua đồ chơi, nhưng những đồng tiền kiếm được cũng rất khó khăn, huống hồ có nhiều gia đình thu nhập không cao, cha mẹ khi chi tiêu cho mình thì tính toán chi li, nhưng sẵn lòng trả cho những chi phí cao của trẻ, vì cho rằng “mình đã nghèo thì không thể để con mình nghèo”. Nếu như trẻ luôn được nuông chiều như vậy thì trong tương lai, năng lực đối nhân xử thế của trẻ sẽ bị hạn chế.

Thói quen lãng phí xa xỉ không đơn giản chỉ là vấn đề lãng phí tiền, mà nguy hiểm ở chỗ khiến trẻ hình thành thói quen chỉ biết hưởng thụ không biết phấn đấu, chỉ muốn nhận không muốn cho, sau này trưởng thành sẽ khó thành tài, thậm chí có thể dễ dàng phạm tội. Do đó, cha mẹ nên tích cực áp dụng những biện pháp hiệu quả, giúp trẻ hình thành thói quen tiết kiệm.

Có một câu chuyện như thế này: Thời kì Xuân–Thu chiến quốc, Sở Trang Vương rất yêu ngựa của ông ta, mỗi ngày đều “cho mặc áo gấm ngũ sắc rực rỡ, nuôi trong một căn nhà lộng lẫy, ngủ trên giường có màn che, cho ăn bằng đủ loại thức ăn bổ dưỡng, cuối cùng dẫn đến kết quả “ngựa béo mà chết”.

Nếu như cha mẹ coi nhẹ việc bồi dưỡng tinh thần “lấy khó khăn phấn đấu làm vinh, lấy kiêu căng xa xỉ làm hổ thẹn”, nếu như không giúp trẻ khắc phục thói quen xấu như lãng phí, tiếp tục chi tiêu một cách mù quáng thì khoảng cách giữa trẻ ngoan và trẻ hư chẳng cách nhau là bao.

Bồi dưỡng cho trẻ hình thành thói quen tiết kiệm còn có thể giúp trẻ tập trung năng lực, bỏ tâm sức vào việc học hành và sự nghiệp, tạo cơ sở tốt cho sự thành công của trẻ trong tương lai. Tiết kiệm còn có thể bồi dưỡng cho trẻ ý chí kiên cường và tinh thần không lùi bước trước khó khăn, đó là tài sản lớn của cuộc đời con người. Những điều này đối với sự trưởng thành của trẻ có ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Mọi người thường nói “Có tiền không mua lại được thời thơ ấu nghèo khổ”, cho dù điều kiện gia đình có tốt như thế nào, cha mẹ cũng cần bồi dưỡng cho trẻ hình thành thói quen tiết kiệm ngay từ khi còn nhỏ, không được chiều chuộng trẻ một cách mù quáng, chỉ đáp ứng những yêu cầu hợp lí của trẻ, còn không thì cần kiên quyết từ chối. Không nên lãng phí từ những thứ nhỏ nhất như một trang giấy, một giọt nước. Hàng ngày nên kể cho trẻ nghe về những tấm gương tiết kiệm để trẻ học theo.

Cha mẹ nên thường xuyên giảng giải cho trẻ hiểu việc kiếm tiền không hề dễ dàng, dạy trẻ biết quý trọng những đồ vật mua về, không tùy tiện làm mất. Cha mẹ có thể giúp trẻ tìm những công việc ngắn hạn làm trong dịp nghỉ hè, kiếm thêm tiền bằng chính sức lao động của mình; cũng có thể cho trẻ làm giúp một số việc trong gia đình vào kì nghỉ rồi trả cho trẻ một chút thù lao, mục đích là giúp trẻ hiểu được phải trải qua khó khăn gian khổ như thế nào mới kiếm được tiền, từ đó bồi dưỡng cho trẻ hình thành thói quen tự lực cánh sinh, siêng năng chăm chỉ; và kích thích hơn nữa tinh thần khắc phục khó khăn, chí tiến thủ của trẻ.

Có quá nhiều tiền tiêu vặt là một nguyên nhân quan trọng khiến cho trẻ không biết tiết kiệm, do đó cha mẹ cần tính toán chi phí hàng tuần của trẻ, rồi cho trẻ một số tiền tiêu vặt nhất định. Đồng thời với việc cho tiền tiêu vặt là phải dạy trẻ biết phấn đấu, quý trọng thành quả lao động, biết cảm ơn cha mẹ và các bậc bề trên.

Vào dịp năm mới, trẻ có thể nhận được rất nhiều tiền “lì xì” của người thân, cha mẹ nên giúp trẻ sử dụng số tiền này hợp lí. Một cách khá hay là lập một tài khoản ở ngân hàng đứng tên trẻ, cho trẻ tự mình giữ sổ tiết kiệm, sử dụng như thế nào để trẻ tự quyết định. Cách làm này có thể giúp trẻ hình thành thói quen tiết kiệm, khiến trẻ khi lớn lên có thể biết quản lí tiền của mình một cách hợp lí.

Thành Trung rất coi trọng việc giáo dục con đức tính tiết kiệm, do đó anh khống chế tiền tiêu vặt mỗi tháng của con. Nhưng ông bà và người thân lại thường lén lút cho con anh tiền tiêu vặt, khiến cậu bé có thói quen tiêu tiền phung phí. Mặc dù hai vợ chồng Thành Trung đã nhiều lần khuyên ngăn nhưng không thu được kết quả gì. Sau này, Thành Trung nghĩ ra một biện pháp tốt: Cho con tự tiêu tiền của mình.

Thành Trung lập cho con một tài khoản trong ngân hàng, để con tự giữ thẻ ngân hàng, tiền được cha mẹ và người thân cho đều gửi trong ngân hàng, khi muốn mua gì không cần phải xin tiền cha mẹ nữa, chỉ cần trực tiếp quẹt thẻ hoặc đi đến máy rút tiền là rút được. Như vậy mỗi tháng con trai anh có thể biết được số dư trong tài khoản của mình.

Dần dần, con trai bắt đầu quan tâm đến số dư mỗi tháng, tiền mọi người cho cậu bé không còn tiêu bừa bãi như trước kia nữa. Cậu bé đã trở thành người biết tiết kiệm.

Sau một thời gian, Thành Trung vô cùng thích thú phát hiện ra con trai đã hạn chế việc chi tiêu một cách rõ rệt, suy nghĩ duy nhất của con trai là làm thế nào để số tiền trong tài khoản ngày được một tăng lên.

Tiết kiệm là đức tính tốt đẹp, bởi vậy cha mẹ cần hướng dẫn trẻ học cách tiết kiệm, học cách tiêu tiền vào việc có ích, điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng với cuộc đời trẻ sau này.

Lời khuyên của chuyên gia

Xây dựng cho trẻ thói quen tiết kiệm tiền

(1) Dạy trẻ dùng tiền của mình mua đồ dùng học tập như sách vở, văn phòng phẩm, hoặc đóng tiền học phí…

(2) Giáo dục trẻ quan sát những bạn học có hoàn cảnh khó khăn, so sánh với cuộc sống của chính mình, xem có sự khác nhau nào không.

(3) Cùng trẻ đến thăm những gia đình khó khăn hay cha mẹ bị thất nghiệp để hiểu rõ tình hình chi tiêu sinh hoạt của họ, sau đó so sánh với chi tiêu mỗi tháng của mình.

(4) Khích lệ trẻ dùng một khoản tiền hợp lí dành tặng cho những người có hoàn cảnh khó khăn.

(5) Khích lệ trẻ tích cực tham gia những hoạt động của nhà trường hay các tổ chức xã hội, như tham gia các hoạt động kế hoạch nhỏ, các tổ chức từ thiện…

7. VẬN ĐỘNG GIÚP TRẺ PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN

“Tập thể dục để rèn luyện thân thể, nghe âm nhạc để nuôi dưỡng tâm hồn. Để bồi dưỡng một người có sức khỏe, mạnh mẽ, nhạy cảm, cơ trí, dũng cảm, vừa giỏi khắc phục khó khăn, vừa sáng suốt tự tin đối mặt với mọi khó khăn, thì thể dục và vận động luôn là yếu tố quan trọng.”

Kalinin (Liên Xô cũ)

Sự sống gắn liền với vận động! Đối với một người, vận động là việc không thể thiếu, chỉ có vận động mới có sức khỏe, có sức khỏe mới có trí tuệ để học tập và thành công.

Đối với trẻ em, vận động có vai trò đặc biệt quan trọng: vận động có thể thúc đẩy xương và cơ phát triển, tăng cường chức năng tim phổi, tăng thêm tính nhịp nhàng và cân bằng của cơ thể; vận động còn giúp tăng cường sức đề kháng, giảm thiểu sự xâm nhập của các loại vi khuẩn gây bệnh; vận động cũng giúp cho tinh thần sảng khoái, khắc phục lo âu, bồi dưỡng cho trẻ tính cách lạc quan, tăng cường năng lực chấp nhận thất bại của trẻ; vận động có thể giúp trẻ chủ động tiếp xúc với thế giới bên ngoài, tăng cường tinh thần hợp tác tập thể cho trẻ.

Trong cuộc sống, nhiều bậc phụ huynh luôn lo sợ những điều không hay xảy ra cho con mình nên không cho con vận động, kết quả là biến trẻ trở thành “bông hoa” trong nhà, không chịu được mưa to gió lớn, hơi một tí là sinh bệnh, hơn thế còn không có ý chí kiên cường, lại thêm áp lực học tập ngày càng nặng nề, trẻ sẽ thường cảm thấy kiệt sức.

Nhà triết học, chính trị học người Anh Locke nói: “Một cơ thể khỏe mạnh sẽ nảy sinh một tinh thần kiện toàn.” Cơ thể có khỏe mạnh mới có được một tinh thần tốt, tinh thần tốt mới có thể giúp trẻ phát triển một cách ưu tú. Do đó khi trẻ còn nhỏ, cha mẹ nên hướng dẫn trẻ vận động thích hợp, có quy luật, khiến trẻ có thân thể cường tráng và ý chí kiên cường, từ đó nâng cao chất lượng học tập và sinh hoạt.

�➊ Nói cho trẻ biết tầm quan trọng của vận động

Có người nói học tập mới khiến cho não bộ phát triển, còn rèn luyện thể dục chỉ giúp "tứ chi phát triển" mà thôi, kì thực điều này hoàn toàn không đúng. Vận động hợp lí có thể bảo đảm năng lượng học tập, nâng cao hiệu quả học tập, có lợi cho việc phát triển trí tuệ của trẻ. Cha mẹ cần giúp trẻ nhận thức được điều này, ngay cả khi học tập căng thẳng cũng cần duy trì thói quen vận động, để khiến cơ thể trở nên khỏe mạnh và trí tuệ minh mẫn hơn.

Một số người cho rằng cứ không bị bệnh là cơ thể khỏe mạnh, nên không cần phải rèn luyện thể lực. Đây là cách nghĩ sai lầm, trẻ khi vận động thúc đẩy các bộ phận trong cơ thể phát triển và hoạt động nhịp nhàng hơn, như vậy có thể giúp con người bộc lộ được hết tiềm năng của mình, hàm ý của nó vượt xa hẳn ý nghĩa của việc không có bệnh.

�➋ Lựa chọn loại vận động và có lượng vận động thích hợp

Dựa vào độ tuổi, hiện trạng và tố chất cơ thể của trẻ để lựa chọn lượng vận động thích hợp, nếu vận động quá ít thì hiệu quả rèn luyện cơ thể sẽ không cao; nhưng nếu vận động quá nhiều thì trẻ cũng có thể phải chịu những ảnh hưởng không tốt. Khi bắt đầu tập luyện, lượng vận động có thể ít, nhưng khi đã nắm được đặc điểm cơ thể của trẻ, cha mẹ có thể kéo dài thời gian luyện tập thêm.

Những loại vận động khác nhau sẽ nảy sinh ra các kết quả khác nhau, cha mẹ nên lấy đặc điểm sinh lí của trẻ làm cơ sở để áp dụng từng loại vận động, cơ thể yếu kém ở mặt nào thì rèn luyện nhiều ở mặt đó… Cần nâng cao tốc độ có thể lựa chọn môn chạy, đạp xe; cần tăng cường tính kiên nhẫn có thể chọn môn bơi, nhảy dây; cần tăng thêm năng lượng có thể chọn môn nhảy, ném; cần nâng cao tính dẻo dai và nhịp nhàng của cơ thể có thể chọn khiêu vũ, tập xà, đánh cầu; cần nâng cao sự linh hoạt của cơ thể có thể lựa chọn các môn thể dục dụng cụ. Nên từ từ tăng cường rèn luyện, từ ít tới nhiều, từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó, và có thể kết hợp nhiều môn lại với nhau, để cơ thể trẻ được rèn luyện toàn diện.

�➌ Tăng thêm niềm vui khi vận động

Nếu coi vận động, tập thể dục, thể thao là sự luyện tập cơ năng nhàm chán, bắt trẻ rèn luyện khô khan, nghiêm túc như các vận động viên thì sẽ khiến trẻ có tâm lí chán ghét. Chỉ khi tăng hứng thú luyện tập, làm cho các bài luyện tập giống như một trò chơi thì mới thu hút được sự quan tâm chú ý của trẻ. Ví dụ, mẹ đặt trước mặt cậu con trai 3 tuổi của mình một số đồ chơi, sau đó nói rằng: “Con có muốn trở thành một chú thỏ dễ thương không? Ở đầu đường bên kia có rất nhiều cà rốt, chúng ta cùng thi nhặt cà rốt nhé, xem ai nhặt được củ cà rốt to trước, chạy nào!” Đồng thời cùng trẻ chạy, khi chạy hết lượt có thể chạy lại một lần nữa, nếu thấy trẻ mệt thì nghỉ một chút. Như vậy trẻ mới có thể vận động một cách sảng khoái được.

Đưa trẻ đến những công viên giải trí để chơi những trò chơi vận động cũng là cách tốt nhất thúc đẩy trẻ rèn luyện cơ thể, chỉ cần chú ý bảo đảm an toàn cho trẻ là được.

�➍ Vận động rèn luyện ngay từ trong những hoạt động hàng ngày

Ngoại trừ một số môn vận động cần thời gian và địa điểm chuyên môn, thì cũng có nhiều vận động có thể tiến hành ngay trong đời sống sinh hoạt hàng ngày. Vận động không chỉ là vận động chân, tay, lưng đùi, mà còn bao gồm cả vận động các cơ nhỏ như ngón tay, ngón chân… Rèn luyện vận động các cơ nhỏ thích hợp nhất với các hoạt động hàng ngày, chẳng hạn cha mẹ có thể cho trẻ nhặt rau, sắp bát đũa,...

�➎ Đảm bảo an toàn khi trẻ vận động

Khi lựa chọn một môn thể thao và tiến hành rèn luyện, trẻ thường quan tâm tới hứng thú của bản thân chứ không suy nghĩ đến tác hại hay nguy hiểm của môn thể thao đó. Bởi vậy cha mẹ cần giám sát, bảo vệ và đưa ra các biện pháp đảm bảo an toàn cho trẻ, sau đó mới buông tay để trẻ hoạt động. Ví dụ, khi đưa trẻ đi tập thể thao thì nên chọn nơi đảm bảo an toàn; mua cho trẻ một số sách hướng dẫn luyện tập, cho trẻ học những tri thức về khoa học, vận động hợp lí; dạy trẻ vận động như thế nào cho an toàn, nhất là các môn thể thao đối kháng.

Lời khuyên của chuyên gia

Bồi dưỡng tinh thần thể thao cho trẻ

Cha mẹ không chỉ cần bồi dưỡng cho trẻ hứng thú vận động, mà còn cần bồi dưỡng cho trẻ có một tinh thần thể thao. Tinh thần thể thao bao gồm bốn nội dung dưới đây:

(1) Phối hợp nhịp nhàng

Nói cho trẻ hiểu nếu không có sự phối hợp nhịp nhàng thì sẽ không có thể thao. Ngay cả khi đánh đơn cũng cần có sự phối hợp nhịp nhàng: phối hợp nhịp nhàng với huấn luyện viên, với bạn đấu, với sân tập và cả với đồng hồ sinh học của cơ thể.

(2) Chăm chỉ

Chăm chỉ rèn luyện cho dù có gian nan thế nào đi chăng nữa, trưởng thành trong thất bại.

(3) Kiên trì

Thể thao cũng như nhiều việc khác trong đời sống, đều đòi hỏi sự kiên trì, ai là người kiên trì đến cùng thì người đó thắng cuộc.

(4) Chịu gian khổ

“Gạo đem vào giã bao đau đớn, gạo giã xong rồi trắng tựa bông”, tương tự như vậy, con người không đổ mồ hôi, không trải qua gian khổ thì rất khó thành công.

8. QUÝ THỜI GIAN NHƯ VÀNG MỚI CÓ THỂ TIẾN THỦ

“Thời gian mỗi ngày đều có 24 giờ, thời gian này có thể đem lại cho người chăm chỉ trí tuệ và năng lượng, còn với người lười nhác thì chỉ là một nỗi hối hận.”

Lỗ Tấn (Trung Quốc)

Ý thức quý trọng thời gian là một trong những điều kiện tiền đề của một người thành công. Vì người biết cách vận dụng tốt thời gian của mình sẽ có thể làm việc với hiệu suất cao, cũng là người có được thành tích tốt nhất. Để trẻ có thể đạt được thành công trong sự nghiệp, cha mẹ cần bồi dưỡng cho trẻ ý thức quý trọng thời gian, nếu trẻ có được ý thức này ngay từ khi còn bé thì đó cũng là một sự khởi đầu tốt đẹp.

Nhưng do tuổi còn nhỏ, quan niệm thời gian của trẻ chưa được tốt, trẻ hầu như chưa biết tầm quan trọng và mức độ cần thiết của vấn đề sắp xếp thời gian, đa phần chỉ dựa vào cảm hứng của bản thân, kết quả không những gây ra lãng phí thời gian mà còn ảnh hưởng đến công việc... Ví dụ, trẻ làm bài tập không tập trung, vừa làm vừa chơi, bài tập chỉ đáng hoàn thành trong 40 phút thì kéo dài tới 100 phút, về lâu dài sẽ khiến cho việc học hành vốn dĩ thú vị trở thành việc nhàm chán tẻ nhạt, thậm chí nảy sinh ra tâm lí ghét học.

Do đó, đối diện với hành vi lề mề của trẻ, cha mẹ không nên thờ ơ, xem nhẹ mà cần dùng phương pháp thích hợp để hướng dẫn trẻ, giúp trẻ bồi dưỡng ý thức quý trọng thời gian, làm việc có hiệu suất cao.

�➊ Giáo dục trẻ có quan niệm thời gian đúng đắn

Ban đầu trẻ sẽ không hiểu thời gian là gì, không có quan niệm về thời gian, càng không biết quý trọng thời gian. Cho nên ngay từ khi trẻ còn nhỏ, cha mẹ phải dạy trẻ ý thức được giá trị của thời gian. Có thể kể cho trẻ nghe những câu chuyện về sự quý trọng thời gian của người nổi tiếng, chẳng hạn như Edison - nhà khoa học có hơn 10.000 phát minh cống hiến cho nhân loại, vì mải mê công việc mà trong ngày cưới của mình đã quên mất cả cô dâu lẫn khách mời; Marie Curie để tiết kiệm thời gian, mỗi ngày mang sẵn vài miếng bánh mì và ăn luôn trong phòng thí nghiệm… Thông qua những tấm gương đó, trẻ từng bước nhận thức được tầm quan trọng của việc quý trọng thời gian, từng bước xây dựng quan niệm thời gian đúng đắn, tăng cường ý thức về thời gian, từ đó hình thành được ý thức quý trọng thời gian.

�➋ Kích thích tâm lí cạnh tranh ở trẻ

Trẻ còn nhỏ nên chưa cảm nhận được sự cạnh tranh khốc liệt trong xã hội. Nhưng đến một ngày, trẻ sẽ trưởng thành, sẽ phải làm việc độc lập, nếu làm việc không năng suất thì sẽ không thể thành công được. Do đó, xây dựng ý thức cạnh tranh cho trẻ từ nhỏ sẽ rất có lợi cho việc bồi dưỡng ý thức thời gian, giúp khắc phục được thói quen lề mề của trẻ.

Ví dụ, cha mẹ có thể tạo cơ hội để kích thích tâm lí cạnh tranh ở trẻ bằng cách so sánh tốc độ, lòng dũng cảm, sự cẩn thận của trẻ với người khác… khiến trẻ nảy sinh ý thức cạnh tranh năng lực của bản thân, hình thành nên năng lực suy xét và năng lực hành động. Chẳng hạn như: “Con này, hai mẹ con mình thi mặc áo, xem ai xong trước nhé”; “Con với chị thi xem ai làm nhanh hơn thì được đi chơi nhé?” Thông qua những kích thích tâm lí cạnh tranh như vậy, có thể giúp trẻ hình thành thói quen làm việc lấy hiệu suất.

Bố của Ngọc Doanh là một người chậm chạp, Ngọc Doanh cũng học tính cách đó từ bố. Bài tập về nhà, đáng lẽ chỉ cần làm 20 phút thì cô bé làm đến một tiếng không xong, chỉ bởi trong lúc học, cứ 10 phút cô bé lại dừng lại để làm việc nọ việc kia.

Người cha sau đó bắt đầu nhận thức được sự ảnh hưởng của mình đến con, liền điều chỉnh nghiêm túc. Anh dán một khẩu hiệu trên tường, trước bàn làm việc của cô bé: “Việc hôm nay chớ để ngày mai”, khi con vào học, anh sẽ bắt đầu làm một việc gì đó và quy định: trong thời gian nhất định, ai học trước hoặc làm xong việc trước sẽ được xem tivi. Không ngờ, phương pháp này đã đạt được hiệu quả rất cao, cô bé khi học là tập trung tuyệt đối, không ngày nào là không hoàn thành bài tập theo đúng thời gian quy định.

�➌ Cho trẻ nếm thử hậu quả của việc không quý trọng thời gian

Một số trẻ sớm hình thành nên thói quen xấu chậm chạp lề mề, nếu cha mẹ chỉ một mực phê bình thì nhất định sẽ không đạt được hiệu quả. Khi cần thiết, cha mẹ có thể cho trẻ thấy hậu quả của tính lề mề gây ra, cũng cần phạt trẻ thích đáng. Phải để trẻ hiểu rõ, hậu quả do thói quen làm việc lề mề gây ra đôi khi rất nghiêm trọng, cũng sẽ phải nhận sự “trừng phạt” nhất định.

Duy Mạnh từ nhỏ đã có tính làm việc chậm chạp, mỗi buổi sáng thức dậy cậu đều rất lề mề. Sau này, cha cậu đã nghĩ ra một cách. Sáng ngày hôm đó, Duy Mạnh thức dậy và uể oải đánh răng, rửa mặt, ăn sáng, mặc quần áo, cha mẹ không giống như mọi lần thúc giục cậu bé mà cứ để cậu tự làm, khi nào xong sẽ đưa cậu đi học, kết quả là cậu đến trường muộn và bị cô giáo phê bình.

Sau khi tan học trở về nhà, Duy Mạnh rất buồn. Lúc này, cha nói với cậu: “Bình thường con không đi muộn là vì có cha mẹ thúc giục, làm hộ con. Còn bây giờ con đã lớn rồi, cần học cách làm việc nhanh chóng, tự sắp xếp thời gian, nếu không sửa thói quen lề mề thì con không những sẽ bị cô giáo phê bình mà còn có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn.” Từ đó về sau, bất luận làm việc gì, cha mẹ đều không thúc giục cậu nữa.

Quả nhiên, sau một vài lần đi muộn, tác phong của Duy Mạnh đã nhanh nhẹn hơn rất nhiều.

Sau khi để trẻ nếm thử hậu quả của tính lề mề, trẻ sẽ tự rút kinh nghiệm và cải thiện tốc độ làm việc của mình.

�➍ Đưa ra quy định

Cha mẹ cần đặt ra một khoảng thời gian nhất định để trẻ hoàn thành công việc. Nếu không hoàn thành thì không được phép xem ti vi hay lên mạng. Lúc đầu có thể trẻ sẽ “phạm quy”, nhưng cha mẹ tuyệt đối không được nhân nhượng hay bị mềm lòng. Ban đầu trẻ có thể không vui nhưng dần dần sẽ thay đổi tật xấu lề mề. Cha mẹ cần luôn quan tâm và đốc thúc trẻ giúp trẻ loại bỏ hẳn thói quen chậm chạp này.

Thế Minh mỗi lần làm bài tập về nhà đều rất lề mề. Để thay đổi thói quen này, người cha bèn dựa vào lượng bài tập mỗi ngày đặt ra một khoảng thời gian, yêu cầu Thế Minh hoàn thành theo đúng thời gian quy định đó. Nếu hết thời gian mà bài tập vẫn chưa hoàn thành thì không được viết nữa, mà không hoàn thành bài tập thì hôm sau sẽ bị thầy cô giáo phê bình. Để con có một lối thoát, người cha lại quy định hôm sau con có thể dậy sớm, làm hết bài tập rồi đi học. Sau khi kiên trì một thời gian, tốc độ làm bài tập của Thế Minh đã nhanh hơn hẳn, hơn nữa khi làm bài cũng chuyên tâm hơn, như vậy tật xấu của con trai cũng đã được cải thiện đáng kể.

Cần thức tỉnh cha mẹ một điều, quy tắc đã đặt ra là phải thực hiện. Ví dụ, có bậc phụ huynh yêu cầu con mình làm hết bài tập mới được chơi, nhưng con làm bài tập xong thì lại cho thêm bài hoặc yêu cầu ôn tập lại, như vậy chính là không cho con chơi. Trẻ từ đó sẽ nhận ra một điều, cho dù có làm nhanh hay chậm cũng không có cơ hội chơi nên cố ý làm thật chậm, vừa học vừa chơi, lâu dần sẽ hình thành nên thói quen lề mề.

�➎ Giúp trẻ nâng cao hiệu suất

Nếu như trẻ làm việc chăm chỉ mà vẫn không đạt được hiệu quả cao, cha mẹ cần giúp trẻ sắp xếp thời gian hợp lí. Ví dụ trong sinh hoạt hàng ngày, cha mẹ có thể dạy trẻ dùng phương pháp tính toán để sắp xếp trình tự trước sau của công việc, vừa tiết kiệm được thời gian lại nâng cao năng suất công việc. Đương nhiên, năng suất làm việc của trẻ được nâng cao không đồng nghĩa với việc trẻ làm việc qua loa đại khái, cần làm việc vừa có kết quả tốt lại vừa tiết kiệm thời gian.

Dưới sự hướng dẫn của cha, Minh Dũng rất biết cách sắp xếp thời gian hợp lí. Buổi chiều sau khi tan học về nhà, cậu không như những bạn nhỏ khác vội vàng bật ti vi xem hoạt hình mà lấy bài tập cô giáo cho hoàn thành trước, sau đó mới ăn cơm. Sau khi ăn cơm lại chuẩn bị nội dung bài mới ngày hôm sau. Chuẩn bị bài xong, trước khi đi ngủ vẫn còn một khoảng thời gian, đương nhiên thời gian này xem hoạt hình hay đọc truyện tranh là do cậu tự lựa chọn.

Lời khuyên của chuyên gia

Bồi dưỡng cho trẻ năng lực sắp xếp và vận dụng thời gian

(1) Dạy trẻ quý trọng thời gian

Từ nhỏ dạy trẻ hiểu tầm quan trọng của thời gian, hiểu rõ tính vô hạn của thời gian và tính hữu hạn của sinh mệnh con người, từ đó hình thành nên thói quen quý trọng thời gian.

(2) Cần chú trọng năng suất

Cha mẹ hãy tận dụng từng giây từng phút để giáo dục trẻ về giá trị thời gian, cần cho trẻ hiểu được đạo lí: Chú trọng vào năng suất thì thời gian sẽ dài hơn; không chú trọng đến năng suất thì thời gian sẽ ngắn đi.

(3) Thời gian tràn đầy năng lượng nhất cần làm việc quan trọng nhất

Giáo dục trẻ cách sắp xếp thời gian hợp lí, vào thời gian mà não bộ và thể lực dồi dào năng lượng nhất thì lựa chọn làm việc quan trọng (những việc cần tốn sức suy nghĩ và thể lực nhất); khi thể lực kém thì nên làm những việc cần não bộ suy nghĩ; khi não bộ đã mệt thì lựa chọn những hoạt động cần thể lực, dành thời gian cho não bộ nghỉ ngơi.

(4) Dành thời gian liền mạch để làm việc quan trọng

Có một số việc, trẻ tốt nhất nên làm một cách liền mạch, khi hoàn thành thì kết quả sẽ thường đạt được theo cấp số nhân. Ví dụ như tính toán một bài toán phức tạp, mỗi ngày nghĩ một chút rồi lại đi làm việc khác, ngày hôm sau lại phải suy nghĩ lại từ đầu sẽ rất mất thời gian, bởi vì những suy nghĩ của ngày hôm qua đã bị quên.

(5) Cần có một khoảng thời gian nhất định để giải quyết những việc nhỏ nhặt

Đối với những việc vặt, nên dành một khoảng thời gian cố định để hoàn thành, nếu không sẽ ảnh hưởng đến những việc quan trọng.

(6) Để có ngày làm việc hôm sau hiệu quả, tối hôm trước phải có một giấc ngủ thật ngon

Một số việc phải phấn đấu trong thời gian dài mới thành công, vậy thì cũng không nên vội vàng. Để ngày mai làm việc có hiệu quả hơn thì trẻ phải có một giấc ngủ thật ngon từ đêm hôm trước, như vậy mới có đủ sức lực và tinh thần để giải quyết những việc khó khăn.

(7) Đôi lúc cũng cần “đếm ngược thời gian”

Một số công việc gấp, buộc phải hoàn thành trong một khoảng thời gian, lúc này cần áp dụng phương pháp “đếm ngược” để sắp xếp thời gian. Ví dụ trong một tháng phải hoàn thành công việc, tính xem còn bao nhiêu ngày, tự mình quy định mỗi ngày phải làm bao nhiêu, nếu ngày hôm nay không đủ thì phải làm bù vào ngày mai. Nếu như không hoàn thành trong thời gian quy định thì mọi cố gắng sẽ trở nên vô ích.

9. BỒI DƯỠNG VÀ HUẤN LUYỆN LÀ HAI CÔNG VIỆC KHÔNG THỂ TÁCH RỜI

“Chỉ cần tập trung vào một việc nào đó thì nhất định sẽ tạo ra được kết quả khiến bản thân mình kinh ngạc.”

Mark Twain (Mĩ)

Một số trẻ khi làm việc không toàn tâm toàn ý, thậm chí vừa làm vừa chơi, đây là cách làm không hiệu quả. Cha mẹ nên bồi dưỡng cho trẻ thói quen tập trung làm việc, để trẻ hiểu rõ làm việc cần chuyên tâm, cần làm dứt điểm từng việc một, làm xong việc này mới chuyển sang việc khác

Bồi dưỡng cho trẻ thói quen làm việc, quan trọng nhất là bồi dưỡng tính tập trung ở trẻ. Tính tập trung chính là sự chú ý mà chúng ta thường hay nói tới, tính tập trung thể hiện ở việc trẻ dành toàn bộ các giác quan như thị giác, thính giác, xúc giác vào một việc nào đó, nhằm đạt được mục tiêu. Tính tập trung là năng lực thích ứng với môi trường căn bản nhất của trẻ. Thành tích học tập của trẻ tốt hay xấu, phụ thuộc phần lớn vào việc trẻ có tập trung nghe giảng trên lớp hay không. Trẻ tập trung có thể tiếp thu bài học rất dễ dàng, còn ngược lại thì việc tiếp thu sẽ rất khó khăn. Sự khác biệt trong mức độ tập trung sẽ gây ra sự khác biệt trong thành tích học tập, từ đó dẫn đến kết quả học tập có sự phân loại rõ ràng.

Tính tập trung của một người không phải là bẩm sinh đã có, cần phải rèn luyện dần dần. Tính tập trung đặc biệt có lợi trong quá trình học tập của trẻ. Đa phần trẻ có trí lực bình thường, chỉ cần trong lớp tập trung nghe giảng là có thể đạt được thành tích tốt. Do đó, cha mẹ nên dựa vào đặc điểm độ tuổi của trẻ để rèn luyện tính tập trung cho trẻ.

Thủ tướng Anh Churchill khi còn nhỏ là một đứa trẻ nghịch ngợm, cả ngày chỉ trèo cây hái quả hoặc dắt chó đi khắp nơi. Cậu bé hoạt động liên tục và không ngừng thay đổi trò chơi, lúc trước còn mải mê chơi trò bắt ve, ấy vậy mà vài phút sau đã chơi trò thỏ đuổi cáo, lúc sau đã có mặt ở giáo đường xem hát hợp ca… Churchill trở thành một cậu bé tinh nghịch nổi tiếng trong vùng.

Năm 7 tuổi, Churchill vào học tại trường St.George's, cậu bé trở thành học sinh nghịch ngợm nhất trường. Khi giáo viên đang hăng say giảng bài trên bục giảng thì ở dưới cậu mải mê gấp thuyền giấy, chim giấy. Thành tích học tập của cậu rất tồi tệ, do vậy mà không hứng thú với chuyện học hành.

Chứng kiến con mình như vậy, mẹ Churchill rất lo lắng. Đứa trẻ ương bướng này khiến bà cảm thấy vô cùng đau khổ. Lúc này, bảo mẫu Everest đã nói với bà một câu: “Tật xấu lớn nhất của đứa trẻ này là không tập trung, vậy hãy cho cậu bé làm một số việc để bồi dưỡng tính tập trung xem sao.”

Mẹ Churchill nghe thấy hợp lí, liền đến xin lời khuyên của em họ mình, là mục sư ở nhà thờ. Người này nói: “Bồi dưỡng tính tập trung cho trẻ chính là để trẻ chuyên tâm vào một việc, cho dù có các yếu tố phiền nhiễu bên ngoài tác động thì cũng không bị ảnh hưởng. Theo tôi, việc này cần bắt đầu từ cảm hứng của trẻ.”

Người mẹ được giác ngộ, quyết định làm theo ý kiến của mục sư. Thấy con trai thích gấp các con vật bằng giấy, mẹ liền bỏ công tìm kiếm những tờ giấy màu, ngày ngày cùng con gấp hạc giấy, ếch, thiên nga, khiến con trai bắt đầu chuyên tâm làm việc. Lúc đầu, cậu bé chỉ tập trung được trong một tiếng, sau đó tập trung được hai tiếng, cứ tiếp tục như vậy, cậu bé dần dần hình thành thói quen chú ý. Trên cơ sở đó, người mẹ bắt đầu dạy con trai môn toán. Mỗi khi con trai làm đúng một bài, mẹ không bỏ lỡ cơ hội liền biểu dương con trai. Cậu bé có động lực bèn hào hứng làm tiếp những bài khác, thời gian trôi qua, cuối cùng cậu đã có thể tập trung chú ý.

Điều then chốt khi bồi dưỡng sự chú ý là rèn luyện cho trẻ tính nhẫn nại, trong thời gian dài mà vẫn chỉ quan tâm đến một việc duy nhất. Người mẹ quyết định tập trung vào việc này.

Mẹ mang theo giá vẽ cùng Churchill đi vẽ ngoại cảnh. Mùa thu ở Ireland, lá đỏ rợp trời, những cây phong đỏ rực như lửa, nhưng mẹ lại yêu cầu con trai vẽ một cây tuyết tùng xanh tươi trong vạn sắc lá đỏ. Mẹ nói một cách trìu mến: “Hãy nhìn chiếc lá này xem, khi con soi nó dưới ánh sáng mặt trời lấp lánh sẽ thấy nó chuyển sang màu tím. Hãy nhìn lá cây tuyết tùng, nó nhọn giống như thanh gươm của kị sĩ chĩa thẳng lên trời!” Vậy là mẹ một bức phác thảo, con trai một bức phác thảo, hai mẹ con cùng thi, cùng cạnh tranh và đánh giá lẫn nhau, sức chú ý của Churchill từ trong vô thức đạt được sự rèn luyện và nâng cao.

Để bồi dưỡng sức chú ý cho con trai, mẹ còn đặc biệt chú trọng đến việc sửa những thói quen không tốt cho con, ví dụ con trai thích vừa làm bài tập vừa mở máy nghe nhạc, mẹ liền mang máy nghe nhạc của con trai để vào phòng ngủ, tránh cho con gặp sự phiền nhiễu. Còn nữa, phát hiện con trai làm bài hay suy nghĩ vẩn vơ đến những chuyện không liên quan đến bài tập, mẹ liền nói: “Không nên không toàn tâm toàn ý như vậy, đó là cách học lười biếng tồi tệ nhất. Chú tâm đến bài vở, con sẽ đạt được những thu hoạch ngoài tưởng tượng!”

Để con trai hình thành được thói quen chuyên tâm, mẹ còn áp dụng các biện pháp như cùng con trai làm bài tập, đặt ra câu hỏi không ngừng để con trai căn bản không có thời gian suy nghĩ tới những việc không liên quan. Từng chút một như vậy, tuần tự tăng tiến, Churchill đã thay đổi từng ngày.

Để con trai không bị làm phiền bởi những việc không liên quan, mẹ đích thân đến gặp thầy cô ở trường, đề nghị sắp xếp cho con trai ngồi ở bàn đầu, như vậy sức tập trung của con trai cũng tốt hơn.

Trải qua sáu tháng huấn luyện sức chú ý, kiên trì không nản lòng, Churchill đã có thể dễ dàng theo kịp bài giảng của giáo viên. Sau này, cậu còn thi đỗ vào một học viện quân sự nổi tiếng.

Có thể nói, việc mẹ rèn luyện cho Churchill tính tập trung đã có ảnh hưởng cực kì sâu sắc đến cuộc đời Churchill sau này. “Chuyên tâm, bạn sẽ thu hoạch được những điều ngoài sức tưởng tượng.” Câu nói này đã được Churchill viết lại trên mặt bàn ở trường quân sự. Để bồi dưỡng tính tập trung cho trẻ, cha mẹ cần chú ý đến những điểm sau:

�➊ Bồi dưỡng tính tập trung cần tuần tự từng bước

Không tập trung, dễ phân tâm là đặc điểm chung của hầu hết trẻ. Trẻ càng nhỏ tuổi thì thời gian tập trung chú ý càng ngắn. Nhìn chung, những đứa trẻ 2 tuổi thời gian tập trung chú ý trung bình là 7 phút, 3 tuổi là 9 phút, bốn tuổi là 12 phút, năm tuổi là 14 phút. Do đó đối với trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi, cha mẹ không nên đòi hỏi quá khắt khe việc trẻ duy trì tính tập trung trong thời gian dài mà nên có thái độ bình tĩnh, bồi dưỡng tính tập trung cho trẻ một cách dần dần và khoa học.

Sức chú ý phân thành chú ý trực tiếp và chú ý gián tiếp, chú ý trực tiếp là vì trẻ cảm thấy hứng thú mãnh liệt với một việc nào đó, nên sẽ tập trung sức lực vào việc này. Chú ý gián tiếp là vì trẻ không có nhiều cảm hứng đối với sự vật hiện tượng, nhưng lại có cảm hứng với kết quả của sự việc, ví dụ như trẻ có thể không có hứng thú với môn lịch sử nhưng lại rất có hứng thú với thành tích kiểm tra môn lịch sử, do đó cũng sẽ chú ý tập trung nghe giảng môn lịch sử hơn. Như vậy cha mẹ không chỉ bồi dưỡng sức chú ý trực tiếp mà còn cần bồi dưỡng sức chú ý gián tiếp cho trẻ.

�➋ Bắt đầu từ việc trẻ có hứng thú

Chỉ khi làm những việc có hứng thú thì trẻ mới có thể chuyên tâm và tập trung chú ý. Trẻ còn nhỏ nên sự chú ý sẽ bị chi phối và khống chế bởi cảm hứng và tình cảm. Do đó, bồi dưỡng tính tập trung cần bắt đầu từ việc trẻ cảm thấy hứng thú.

Trẻ rất hứng thú với những vật thể mới lạ, có khả năng biến hóa và thay đổi. Những đồ chơi như lồng chim biết phát nhạc chuyển động, con ếch nhỏ có thể nhảy, con rối nhỏ có thể lắc đầu, gà mẹ có thể tự động đẻ trứng… đều khiến trẻ chú ý quan sát. Cha mẹ nên mua cho trẻ một số đồ chơi như vậy nhằm rèn luyện sức tập trung chú ý cho trẻ. Đặc biệt với trẻ 0 - 3 tuổi, áp dụng phương pháp này là lí tưởng và hiệu quả nhất.

Ngoài ra, cha mẹ còn có thể cho trẻ đi chơi ở những địa điểm mới. Ví dụ như đưa trẻ đến công viên, cho trẻ xem những loại hoa cỏ từ trước tới nay chưa từng được nhìn thấy, những công trình kiến trúc với tạo hình đa dạng hay những cảnh quan thu hút người xem; đưa trẻ đến vườn thú để xem những con vật thú vị. Khi trẻ hiếu kì với sự vật mới thì nhân cơ hội đó bồi dưỡng tính tập trung cho trẻ.

Cần chú ý không cho trẻ quá nhiều đồ chơi và các vật dụng giải trí khác cùng một lúc. Khi xung quanh trẻ có vô vàn đồ chơi thì trẻ sẽ không thể tập trung vào một đồ chơi nhất định. Vì vậy mỗi lần chỉ cho trẻ một đến ba món đồ chơi tương quan. Ít lựa chọn mới giúp trẻ có hứng thú tìm tòi sáng tạo, không cảm thấy vô vị hoặc thất bại một lần liền từ bỏ món đồ chơi đó.

�➌ Lặp đi lặp lại để tăng cường sức chú ý của trẻ

Cho trẻ làm việc gì đó trong thời gian dài sẽ có ý nghĩa to lớn đối với khả năng chú ý của trẻ trong tương lai. Ví dụ, kể lại nhiều lần một câu chuyện có thể bồi dưỡng tính tập trung và kĩ năng lắng nghe cho trẻ, hơn nữa trẻ cũng rất thích nghe kể chuyện.

Cũng có thể đưa ra yêu cầu và mục đích cụ thể trong quá trình học tập của trẻ, nhằm tăng cường sức chú ý của trẻ. Ví dụ khi dạy trẻ một bài hát, trước tiên yêu cầu trẻ hát cùng cha mẹ, sau khi cùng hát một vài lần trẻ sẽ thuộc lời. Như vậy, trẻ muốn học thêm bài hát mới thì bắt buộc phải tập trung nghe cha mẹ hát.

�➍ Rèn luyện tính tập trung cho trẻ bằng trò chơi

Một nhà tâm lí học của Liên Xô cũ đã từng làm một thực nghiệm như thế này: Cùng là hoạt động bỏ những mảnh giấy màu vào đúng chiếc hộp cùng màu, nhưng sẽ tiến hành dưới hai hình thức khác nhau là trò chơi và hoàn thành nhiệm vụ. Kết quả thực nghiệm cho thấy: dưới hình thức trò chơi trẻ 4 tuổi có thể tiến hành liên tục trong 22 phút, trẻ 6 tuổi có thể kiên trì trong 71 phút; dưới hình thức là hoàn thành nhiệm vụ đơn giản, trẻ 4 tuổi chỉ có thể kiên trì 17 phút, trẻ 6 tuổi kiên trì được 62 phút. Điều này chứng tỏ rằng, trò chơi khiến mức độ tập trung và tính ổn định của trẻ được phát huy. Do đó, chúng ta nên triển khai nhiều trò chơi cho trẻ, từ đó bồi dưỡng tính tập trung cho trẻ.

Có rất nhiều trò chơi giúp rèn luyện tính tập trung ở trẻ, đơn giản nhất là trò “Tìm lại đồ chơi đã mất”. Cách chơi là cha mẹ và trẻ cùng bày lên bàn một vài món đồ chơi, dạy trẻ đếm số lượng đồ chơi, gợi ý trẻ nói ra tên các loại đồ chơi, ghi nhớ chủng loại đồ chơi. Sau đó nhân lúc trẻ không chú ý, cha mẹ lấy đi một hoặc vài thứ, rồi hỏi trẻ: "Đồ vật nào không còn ở trên bàn nữa rồi?", từ đó giúp trẻ tập trung hồi tưởng, quan sát, tìm kiếm. Trò chơi này rất đơn giản, linh hoạt và thực tế.

Chơi trò chơi là hoạt động mà mọi trẻ đều yêu thích, cha mẹ nên lựa chọn trò chơi để chơi cùng trẻ, đồng thời trong quá trình chơi cần bồi dưỡng tính tập trung cho trẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

Phương pháp luyện tập tính kiên nhẫn trong “3 phút”

Có một phương pháp rèn luyện tính chuyên tâm của trẻ mang tên là "3 phút", cha mẹ có thể tham khảo ví dụ dưới đây:

Thành năm nay 4 tuổi, cậu chỉ thích xem tivi hoặc chơi trò chơi, không có hứng thú với sách. Một hôm bố cầm một cái đồng hồ cát và nói với cậu rằng, đây là đồng hồ thế giới cổ đại, khi cát rơi hết xuống là vừa tròn 3 phút. Thành rất hứng thú với đồng hồ cát này, khi thấy bố nói lấy đồng hồ cát làm máy đo thời gian, cùng bố đọc sách, mỗi lần đọc 3 phút, Thành vui vẻ đồng ý.

Cậu bé ngồi yên chăm chú nghe bố đọc sách. Nhưng thực tế cậu không để ý tới câu chuyện mà lại để tâm đến cái đồng hồ cát, hết 3 phút, cậu liền chạy đi chơi.

Bố không tức giận, quyết định thử thêm vài lần nữa. Sau vài lần, ánh mắt của Thành chuyển dần từ đồng hồ cát sang câu chuyện trong sách. Mặc dù bố giao hẹn 3 phút, nhưng sau 3 phút, vì tình tiết câu chuyện hấp dẫn nên Thành say mê nghe, cậu yêu cầu bố kéo dài thêm thời gian, nhưng bố vẫn kiên trì “3 phút”, không tiếp tục kể nữa. Thành do muốn sớm biết tình tiết câu chuyện nên đã chủ động tìm sách để bố đọc cho mình.

Bố áp dụng phương pháp giáo dục đầy tinh tế này với Thành và đã thành công. Trên thực tế, khi trẻ hứng thú với một sự vật nào đó thì sự chú ý của trẻ sẽ được nâng cao, về lâu về dài trẻ sẽ hình thành thói quen, cũng nâng cao được năng lực tự kiểm soát, như vậy rất có ích cho trẻ.

3 phút là thời gian phù hợp với khả năng tập trung của trẻ, sau 3 phút lập tức tạm dừng, vừa khiến trẻ cảm thấy người yêu cầu là đáng tin cậy, lại vừa lợi dụng được tính hiếu kì của trẻ, kích thích động lực tự học của trẻ. Đương nhiên, cha mẹ cần nhẫn nại và kiên trì, không nên thử một hai lần thấy không hiệu quả liền từ bỏ.