BÀI 4 CHA MẸ TỐT LÀ NGƯỜI BIẾT CÁCH “THẢ” CON RA NGOÀI CUỘC SỐNG

Tuổi thơ ấu là giai đoạn trẻ ham thích khám phá. Khi đó hoạt động thể lực và trí não của trẻ đã phát triển toàn diện, bởi vậy cần phải kích thích trí tuệ trẻ một cách hợp lí. Nếu chỉ để trẻ tiếp xúc trong phạm vi gia đình, dần dần sẽ khiến trẻ sống khép kín hơn, tạo thói quen không thích hoạt động, thiếu kĩ năng sống, điều này ảnh hưởng không tốt đến quá trình phát triển của trẻ.

Do đó cha mẹ nhất định nên khuyến khích trẻ tiếp xúc với môi trường xung quanh, giúp trẻ làm quen với thế giới bên ngoài. Không nên chỉ nhốt chúng trong một không gian chật hẹp.

1. GIÁO DỤC TRẺ MỌI LÚC MỌI NƠI

“Giáo dục chính là quá trình sống, không phải là sự chuẩn bị cho tương lai sau này.”

John Dewey (Mĩ)

Nhà triết học, nhà cải cách giáo dục nổi tiếng của Mĩ - John Dewey cho rằng: “Giáo dục là quá trình bắt đầu từ cuộc sống hiện tại của trẻ. Cách giáo dục tốt nhất chính là “học tập từ cuộc sống, học tập từ những kinh nghiệm”. Ông nói: "Tất cả sự giáo dục đều bắt đầu từ ý thức của cá nhân khi gia nhập xã hội loài người. Quá trình này bắt đầu từ khi trẻ mới sinh ra, chưa có ý thức về thế giới bên ngoài. Nó không ngừng phát triển theo năm tháng và ảnh hưởng đến nhận thức của trẻ.

Do đó, giáo dục trẻ nhỏ không nên áp đặt một cách quá nghiêm khắc. Ví dụ: hôm nay nhất định học toán, ngày mai phải học đánh vần chữ cái, ngày kia không thể không học tiếng Anh. Trong quá trình giáo dục, cha mẹ nên dành phần lớn thời gian để trẻ tự rèn luyện, tự do vui chơi và không ngừng học hỏi; cũng giống như việc chúng ta học bơi vậy, nếu liên tục có người đỡ, sẽ không bao giờ biết bơi được, vì vậy cần cho trẻ học tập từ trong cuộc sống hàng ngày, dạy trẻ biết quý trọng sinh mạng của bản thân hơn và tự mình kiểm soát được hành vi. Như vậy trẻ sẽ cảm thấy hạnh phúc và trở thành người có trách nhiệm với xã hội.

Cách giáo dục tốt nhất trong gia đình là nên có các phương pháp giáo dục ngẫu nhiên phù hợp với nhận thức của trẻ. Ưu điểm của phương pháp này là mang đến giá trị giáo dục từ những sự việc nhỏ nhất xảy ra trong cuộc sống thường ngày, và có thể giáo dục được mọi lúc mọi nơi. Ví dụ, khi dẫn trẻ đi mua sắm, nhìn thấy một sồ đồ vật mà trẻ cảm thấy thích thú, cha mẹ có thể khuyến khích trẻ tìm hiểu kĩ hơn về các tính năng và đặc điểm của những đồ vật đó, hoặc dạy trẻ phân biệt giữa ngăn làm đá và ngăn làm mát trong tủ lạnh, tivi đen trắng và tivi màu khác nhau như thế nào. Nếu có những kiến thức trẻ chưa thật sự nắm vững, có thể cùng trẻ tìm hiểu một số tài liệu, tuy nhiên phương pháp tìm tài liệu như thế nào phải nói cho trẻ biết. Như vậy chúng ta sẽ xây dựng được ở trẻ tinh thần nghiên cứu ham học hỏi, say mê hứng thú với khoa học từ trong cuộc sống hàng ngày.

�➊ Tận dụng tốt khoảng thời gian ở bên trẻ

Hầu hết cha mẹ trong xã hội hiện đại đều vô cùng bận rộn, không có nhiều thời gian ở bên trẻ. Lời khuyên cho những ông bố bà mẹ này là nên tận dụng tốt khoảng thời gian ở cùng trẻ, tiến hành phương pháp giáo dục ngẫu nhiên để mang lại hiệu quả cao. Ví dụ, bố mẹ cùng trẻ đi du lịch, có thể khuyến khích trẻ quan sát cảnh vật bên ngoài, để trẻ tìm ra đặc điểm khác nhau của mỗi sự vật hiện tượng, rèn luyện khả năng khám phá, tìm tòi và sắp xếp sự vật một cách logic. Có thể kể một vài câu chuyện liên quan tới chuyến du lịch hay những điều trẻ được nghe và chứng kiến trong suốt cuộc hành trình, bao gồm cả việc trẻ quan sát các vị khách ngồi cùng xe… Trong khoảng thời gian này, cha mẹ cũng có thể chơi với trẻ một số trò chơi nào đó… Tóm lại, chúng ta nên dành nhiều thời gian hơn ở bên trẻ, đồng thời chú ý tới việc làm cách nào để sử dụng thời gian tốt nhất, giúp trẻ có được sự phát triển toàn diện.

�➋ Lựa môi trường thích hợp để giáo dục trẻ

Khi ở phòng ngủ kể cho trẻ nghe về chú khỉ biết leo trèo rất giỏi có thể không hiệu quả bằng việc kể ở trong vườn bách thú. Như vậy, giáo dục cũng cần phải chú ý tới từng hoàn cảnh cụ thể. Ví dụ, khi ở trong phòng ngủ, giáo dục trẻ học cách thu dọn giường đệm ngăn nắp, dọn dẹp phòng sạch sẽ; khi ăn cơm, dạy cho trẻ những quy tắc trên bàn ăn; còn khi tắm rửa thì hãy giảng giải cho trẻ hiểu những kiến thức thông thường của việc vệ sinh cơ thể…

�➌ Dựa vào những hoạt động của trẻ để giáo dục

Trong cuộc sống thường ngày của trẻ, thường xuyên xảy ra một số việc bất ngờ. Ví dụ, trên trời đột nhiên vang lên tiếng sấm chớp, khiến trẻ có chút sợ hãi; trên đường tới công viên trẻ bị cuốn hút bởi một số loại thực vật.v.v... Đối với những sự việc xảy ra ngẫu nhiên như thế này, nếu cha mẹ thờ ơ, không chú ý đến hoặc đơn giản là can thiệp một cách thô bạo, có thể sẽ là một sai lầm làm mất đi cơ hội tốt để giáo dục trẻ. Cách làm đúng đắn nhất chính là: nắm bắt cơ hội này để giáo dục cho trẻ luôn, ví dụ giảng cho trẻ hiểu về sự hình thành của những hiện tượng tự nhiên, cùng trẻ quan sát cây cối bên đường. Bảo vệ và làm thỏa mãn tính hiếu kì, ham học hỏi của trẻ, làm tăng thêm hứng thú, phong phú tri thức và trí tuệ của trẻ, có như vậy trẻ mới có sự phát triển tốt nhất.

�➍ Chia sẻ và tâm sự với trẻ về cuộc sống mọi lúc mọi nơi

Trong cuộc sống hàng ngày, nếu cha mẹ có những vấn đề khúc mắc thì có thể tâm sự với trẻ. Tuy nhiên không nên dùng khẩu khí hoặc thái độ quá nghiêm nghị. Khi quan điểm của cha mẹ và trẻ có mâu thuẫn, cha mẹ cần phải kiểm điểm lại bản thân, để hai bên cùng tìm cách giải quyết mâu thuẫn đó, không nên ép buộc trẻ phải nghe theo lời cha mẹ.

Nếu thấy trẻ có một vài thắc mắc, cha mẹ cần kịp thời giải đáp. Ví dụ, khi trẻ và một bạn cùng lớp cãi nhau, trong lòng trẻ vẫn cảm thấy ấm ức, nhất định trẻ sẽ kể lại cho cha mẹ. Khi cha mẹ nghe xong, không nên trách mắng trẻ hay lấp liếm cho qua chuyện, phải cùng trẻ phân tích nguyên nhân của vụ tranh cãi. Sau đó dạy trẻ biết cách sống hòa thuận hơn với mọi người, làm như thế nào là đúng, làm như thế nào là sai, khi nào nên kiên trì, khi nào nên nhường nhịn v.v… Như vậy, trong quá trình phát triển của mình, trẻ sẽ học được rất nhiều kỉ luật và quy tắc ở thế giới người lớn, sau này khi trưởng thành, trẻ sẽ nhanh chóng thích ứng với sự thay đổi của môi trường sống.

�➎ Chú ý hành vi cử chỉ của cha mẹ mọi lúc mọi nơi

Cho dù muốn hay không muốn thì giáo dục cũng len lỏi vào từng ngóc ngách của cuộc sống. Vì vậy trong cuộc sống hàng ngày, cha mẹ nên thường xuyên chú ý tới hành vi, cử chỉ của mình. Ví dụ khi trẻ đi vệ sinh gặp khó khăn, cha mẹ vì thấy bẩn mà nói ra những lời không hay, như vậy sẽ tạo cho trẻ cảm giác tự ti. Chúng ta nên quan tâm hỏi han xem có phải trẻ bị đau bụng không, nhân cơ hội đó giảng giải cho trẻ cách ăn uống hợp vệ sinh.

�➏ Giữ tâm thái thuận theo tự nhiên

Một đứa trẻ sinh ra liệu nhất định phải trở thành một tỉ phú? Hoàn toàn không! Chúng có thể là một nghệ nhân chế tác đồ mĩ nghệ, một thương nhân, một nhân viên, thậm chí là một lao công bình thường… Điều quan trọng là chúng phải có một cơ thể khỏe mạnh, một tinh thần vui vẻ, có khả năng làm việc cống hiến cho xã hội và đạt được những gì chúng mong muốn.

Giáo dục trong gia đình là một kiểu giáo dục dễ dàng mà tự nhiên nhất, đây cũng được gọi là quá trình cùng trưởng thành cho cả cha mẹ và con cái. Trên thực tế, giáo dục gia đình chính là quá trình cha mẹ cùng con cái cảm nhận về xã hội, về tự nhiên và về cuộc đời. Vì vậy hãy tạo cho trẻ một môi trường phát triển thuận theo tự nhiên, nhưng vẫn bao hàm định hướng giáo dục trong đó, khiến trẻ có thể tiếp xúc với thế giới sự vật phong phú, từ đó giúp trẻ phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ và tình cảm.

Lời khuyên của chuyên gia

Làm thế nào để đưa ra lời động viên hợp lí cho trẻ

Nếu một đứa trẻ không bao giờ phải gặp khó khăn trong cuộc sống thì chúng sẽ rất khó trở thành người tài giỏi. Nếu một đứa trẻ phải chịu những áp lực quá lớn nhưng lại không nhận được sự động viên, khích lệ từ cha mẹ, thì sẽ khiến trẻ có cảm giác cô độc và dễ nhụt chí, rơi vào trạng thái tuyệt vọng, con đường thành công sẽ không “thuận buồm xuôi gió”.

Nếu trẻ gặp phải khó khăn nho nhỏ, nhưng lại nhận những lời khích lệ quá mức từ cha mẹ, thì cũng khó có được thành công, bởi như vậy trẻ sẽ không có nghị lực để vươn lên. Cha mẹ sẽ biến chúng trở thành đứa trẻ được nuông chiều.

Chỉ khi trẻ gặp áp lực thực sự và cha mẹ có sự động viên hợp lí thì mới khiến trẻ có thêm niềm tin và dũng khí đối mặt với thử thách. Làm tốt những điều này sẽ khiến trẻ đạt đến thành công một cách dễ dàng.

Vậy cha mẹ nên làm gì để có những lời động viên hợp lí cho trẻ?

(1) Hiểu được ý nghĩa của sự động viên

Cha mẹ nhất định phải thể hiện được sự quan tâm, yêu thương trẻ, không ép trẻ làm những việc mà chúng không thích.

(2) Khen ngợi

Cha mẹ cần thường xuyên dành tặng lời khen cho trẻ, đồng thời quan tâm hơn nữa những tiến bộ mà trẻ đã đạt được.

(3) Tin tưởng

Cha mẹ nên đặt niềm tin và sự kì vọng vào trẻ, tin tưởng tài năng cùng với trí tuệ của trẻ, như vậy giúp trẻ có thêm niềm tin để học tập tốt hơn.

(4) Bao dung

Cho phép và đón nhận những thất bại khó khăn mà trẻ gặp phải trong quá trình học tập. Động viên trẻ làm lại từ đầu, giúp trẻ phân tích nguyên nhân của thất bại, tìm ra cách sửa chữa, khi cần thiết có thể mời chuyên gia để giúp đỡ hướng dẫn, không nên phê bình hay trách mắng trẻ.

2. MỞ RỘNG CÁNH CỬA RA THẾ GIỚI BÊN NGOÀI

“Chỉ khi học sinh không dành toàn bộ thời gian để học mà phần lớn thời gian còn lại dùng vào những mục đích khác, thì việc học mới trở nên dễ dàng hơn… Đây chính là logic của quá trình giáo dục.”

Sukhomlinski (Liên Xô cũ)

Tác giả nổi tiếng Lưu Dung trong cuốn sách “Dựa vào chính mình để thành công” có viết:

“… Điều tôi muốn nhấn mạnh là: Những người trẻ tuổi khi bước vào xã hội sẽ gặp phải những khó khăn không như tưởng tượng ban đầu. Bạn nên biết rằng người khác sẽ không vì bạn đọc sách hay ngủ mà tắt tivi, không vì bạn bận việc riêng mà không giao việc; bạn cũng cần sớm học cách thích nghi việc đọc sách giữa môi trường ồn ào, náo nhiệt xung quanh, phải làm việc khi đang đi dự tiệc, thậm chí trong cùng một khoảng thời gian phải đảm nhận rất nhiều công việc khác nhau.

“Tôi là một người rất yêu trẻ nhỏ, cũng chính vì yêu chúng, nên tôi sẽ không vì chuyện chúng đọc sách mà tắt ti vi, không sợ chúng gặp nguy hiểm mà cấm không được leo núi, càng không vì lo chúng chịu khổ mà ngăn cản chuyến đi cắm trại ở nơi xa xôi hẻo lánh.”

“Rồi tới một ngày chúng trưởng thành, phải rời xa tôi, tôi sẽ rất buồn, nhưng tôi yên tâm vì tôi đã sớm mở cánh cửa để chúng làm quen với thế giới bên ngoài, sống tự lập hơn, có thể tự nhận biết được đâu là tốt, đâu là xấu.”

Cha mẹ nên dành cho trẻ một ngôi nhà tràn ngập sự ấm áp và yêu thương. Nhưng cũng cần cho trẻ đối diện với một thế giới mà trong đó có nguy hiểm và những điều xấu xa. Con cái cuối cùng rồi cũng phải rời xa cha mẹ để bước vào xã hội, cha mẹ không thể mãi nắm lấy đôi tay nhỏ bé của trẻ để bảo vệ chúng, vì vậy bắt buộc bạn phải nói cho trẻ hiểu về những điều tốt xấu ở thế giới bên ngoài, dạy cho trẻ cách phân biệt, học cách tự bảo vệ bản thân.

Rất nhiều gia đình xuất phát từ mục đích muốn bảo vệ trẻ, nên đã chọn cách hạn chế cho trẻ xem ti vi hay sử dụng internet, cấm trẻ tới những khu vui chơi giải trí, vô tình đã đóng chặt cánh cửa để trẻ nhìn ra thế giới bên ngoài.

Thế nhưng kết quả của sự cấm đoán đó là gì?

Trước bất cứ chuyện gì, trẻ đều tỏ ra rất hiếu kì, nhưng nếu những sự hiếu kì đó không được thỏa mãn thì sự việc sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn. Đợi sau khi trẻ đã có những nhận biết về hành vi hay khả năng nhất định mới cho trẻ khám phá thì có lẽ đã quá muộn, rất nhiều trẻ lớn lên vẫn tò mò về những điều hiếu kì mà chúng chưa được thỏa mãn thời thơ ấu, chúng sẽ tới những nơi mà cha mẹ chúng không cho phép như cửa hàng chơi game, quán bar hay nhiều nơi không lành mạnh khác…

Giáo dục trong gia đình không phải là kiểu giáo dục “đóng cửa lại”. Giống như một nhà giáo dục từng nói: “Nên sớm mở rộng cánh cửa thế giới bên ngoài, để trẻ thấy được những điều hay lẽ phải và cả những điều không tốt. Trong thế giới và cuộc sống hiện thực, từng bước, từng bước rèn luyện cho trẻ khả năng tốt nhất để trẻ sớm thích nghi với xã hội.”

Trẻ mỗi ngày một lớn, sẽ dần nhận thức được cuộc sống. Bởi thế cha mẹ nên để trẻ được sống đúng với hiện thực xã hội, để trẻ hiểu trong xã hội luôn tồn tại song song hai mặt tốt - xấu, sẽ có người như thế này, người như thế kia; đồng thời giúp trẻ hiểu để vững bước trong xã hội, trẻ sẽ phải đối mặt với vô số những sự việc khác nhau, phải tiếp xúc với rất nhiều kiểu người.

Trẻ luôn cần tới sự bảo vệ, tuy nhiên sự bảo vệ đó không có nghĩa là tách trẻ xa rời cuộc sống hiện thực. Nhà triết học người Anh - Bacon từng nói: “Nếu không biết trước được bản chất cái xấu, thì không thể kết hợp sự tài trí của con rắn và sự ngây thơ của con bồ câu lại với nhau. Nếu không có sự dự đoán này, phẩm chất tốt đẹp sẽ như miếng mồi ngon bị phơi bày trong nguy hiểm.” Bởi thế cha mẹ một mặt khuyến khích trẻ hướng tới chân – thiện – mĩ, điều này khiến trẻ chủ động tiếp cận được những việc tốt; mặt khác cũng nên cho trẻ biết được sự tồn tại của cái giả, cái ác và cái xấu. Cần cho trẻ biết được những sự vật hiện tượng không tốt xảy ra trong cuộc sống, nói với trẻ những điều xấu này xảy ra hàng ngày, có thể trẻ phải sống chung với nó nhưng tuyệt đối không được học theo.

Đừng cho trẻ sống trong "lồng kính", hãy cho trẻ đối mặt với thử thách để trẻ sống tự lập hơn, rời xa sự che chở của cha mẹ sẽ có lợi rất nhiều đến sự trưởng thành của trẻ. Nếu được trang bị những hiểu biết đúng đắn ngay từ khi còn nhỏ, thì khi trưởng thành trẻ sẽ có khả năng thích ứng được với thế giới phức tạp này, hơn nữa còn rèn luyện thêm cho trẻ tinh thần dũng cảm, không sợ hiểm nguy để đương đầu với phong ba bão táp của cuộc đời.

Như vậy, điều cốt lõi cha mẹ cần ghi nhớ ở đây là: Hãy mở ra cho trẻ cánh cửa đưa đến thế giới bên ngoài, để trẻ được tiếp nhận tất cả. Một số cha mẹ cũng hiểu rõ được điều này, nhưng khi trẻ có được trải nghiệm thực tế thì lại không có những hướng dẫn đúng đắn và kịp thời. Điều này đã đem lại kết quả vô cùng tồi tệ, thậm chí còn nghiêm trọng hơn cả việc trẻ bị nhốt kín ở trong nhà.

Do đó khi giáo dục trẻ về thế giới hiện thực, cha mẹ cần kịp thời giáo dục trẻ ở mọi hoàn cảnh, mọi môi trường. Đồng thời dạy trẻ phải biết có ý kiến, nguyên tắc và lập trường của riêng mình, học cách phân biệt đúng sai, tốt xấu, cái gì có thể đón nhận cái gì phải loại bỏ… Cũng cần dạy trẻ biết quan sát và nhận thức đúng đắn về xã hội, nói cho trẻ biết bên cạnh những điều xấu thì thế giới này vẫn còn rất nhiều điều tốt đẹp, cách giải quyết luôn luôn nhiều hơn khó khăn, người xấu luôn luôn ít hơn người tốt, việc tốt luôn nhiều hơn việc xấu…

Lời khuyên của chuyên gia

Quy tắc để trưởng thành trong cuộc sống

Trước cửa ra vào của công ty có đặt một chiếc bể cá rất đẹp, trong bể có khoảng hơn chục con cá lai vùng nhiệt đới. Chúng dài khoảng 10cm, trên sống lưng có màu đỏ, đầu to, trông rất đẹp. Đàn cá luôn vui vẻ, lúc tung tăng bơi lội, lúc nghỉ ngơi

Hàng ngày, cứ hễ khách hàng nào đến công ty nhìn thấy những chú cá xinh đẹp này lại dừng chân chiêm ngưỡng đôi chút. Hai năm qua đi, “vóc dáng” của mỗi chú cá hầu như không hề thay đổi, vẫn chỉ dài 10cm như trước đây, trong cái bể nho nhỏ, lũ cá vẫn bơi qua bơi lại một cách nhẫn nại.

Rồi một hôm, cậu con trai nghịch ngợm của vị giám đốc công ty tới tìm bố, nhìn thấy những chú cá nhỏ với hình thù kì lạ thì tỏ ra rất hiếu kì, cậu bé thích thú định bắt một con ra ngoài. Chẳng may bể cá bị đổ xuống đất và vỡ tan, nước trong bể cá bắn tung tóe ra khắp nơi, mười mấy con cá đáng thương nằm dưới đất thở thoi thóp.

Nhân viên trong công ty vội vàng bắt chúng lên, nhưng bể cá vỡ rồi, biết thả chúng vào đâu đây? Ai nấy đều nhìn nhau, rồi chợt nhớ ra trong sân có một cái đài phun nước, tạm thời thả chúng vào đó. Vậy là mấy chú cá được thả vào đài phun nước.

Hai tháng sau, một bể cá mới được chuyển tới, mọi người đổ xô tới đài phun nước cùng vớt những chú cá xinh đẹp ra. Tất cả lũ cá lần lượt được vớt lên, nhưng điều làm mọi người vô cùng ngạc nhiên chính là trong khoảng thời gian hai tháng, các chú cá vốn dĩ chỉ dài có 10cm, bây giờ đã dài ra thêm 30cm.

Với việc những chú cá đột nhiên lớn như vậy, mọi người đều vô cùng kinh ngạc, ai cũng thấy khó hiểu. Có người nói bởi vì nước trong đài phun nước luôn chảy thông suốt, rất có lợi cho việc sinh trưởng của cá; có người lại cho rằng là do trong suối có chứa một số khoáng chất thúc đẩy sự tăng trưởng cho cá; một số khác lại nghĩ có thể cá đã ăn một số loại thức ăn đặc biệt.

Nhưng cho dù thế nào thì họ đều có chung một nhận định: Nguyên nhân do diện tích đài phun nước lớn hơn bể cá rất nhiều.

Cá nhiệt đới khi nuôi trong bể, chỉ dài được 10cm, dù cho có nuôi bao lâu đi chăng nữa, cũng khó có thể sinh trưởng. Thế nhưng khi thả chúng vào đài phun nước, hai tháng sau đã dài ra 30cm. Sau này mọi người ở đó đã dùng không gian rộng hơn để nuôi cá, và những chú cá này trông ngày càng đẹp đẽ, khỏe khoắn hơn.

Giáo dục trẻ cũng giống như vậy. Trẻ cần có một không gian tự do để trưởng thành, khi trẻ chỉ sống trong sự bao bọc của cha mẹ thì mãi mãi không thể trưởng thành được. Muốn cho trẻ lớn lên khỏe mạnh, toàn diện, nhất định phải để trẻ tiếp xúc với thế giới bên ngoài, dành cho trẻ khoảng không gian rộng lớn để trẻ tự do vui đùa, không nên chỉ “giam” trẻ giống như bể cá chật hẹp kia.

3. BẢO VỆ TÍNH HIẾU KÌ CỦA TRẺ

“Bản lĩnh nghệ thuật kiệt xuất nhất chính là trí tưởng tượng.”

Hegel (Đức)

Mọi trẻ nhỏ đều có tính hiếu kì, chúng đến với thế giới này là để học cách sinh tồn, việc không hiểu rõ những chuyện xung quanh sẽ gây trở ngại đến sự sinh tồn của trẻ. Chúng ta thấy rằng trước bất cứ chuyện gì trẻ đều tỏ ra vô cùng hứng thú; chúng sẽ chỉ tay lên trời hỏi chú chim đang bay lượn, chúng sẽ vẫy tay và nói chuyện với chú cá đang bơi trong nước. Cha mẹ dắt trẻ dạo phố, chỉ cần đi được là trẻ có thể chạy tới ven đường có những viên đá nhỏ, lấy tay nhặt đá lên; gặp phải vũng nước, cha mẹ lo lắng sợ con bị ướt giày thì chúng lại cố tình giẫm vào vũng nước đó...

Đây chính là tính hiếu kì, ham học hỏi của trẻ, cha mẹ nên hướng dẫn một vài phương pháp giúp trẻ tự tìm hiểu những sự việc mà chúng chưa biết.

Trẻ có tính hiếu kì là một hiện tượng rất tốt, sự hiếu kì sẽ kích thích trẻ trưởng thành, say mê học tập. Nhà bác học Dawin ngay từ khi 7 tuổi đã tỏ ra rất có hứng thú với việc sưu tập các loại sinh vật, quan sát các loài côn trùng hoang dã. Nhà vật lí học Maxwell 6 tuổi đã muốn tìm hiểu nguyên nhân tại sao những ngôi sao trên trời lại phát ra ánh sáng.

Sự thành công của đại thi hào nước Anh Shakespeare, khởi nguồn từ việc ông rất hứng thú và ham học hỏi nghệ thuật kịch, có lần diễn viên đóng kịch bị ốm, ông chủ rạp hát đồng ý cho ông diễn thay. Shakespeare vui mừng khôn xiết, vì có động lực mạnh mẽ nên chỉ trong vòng nửa ngày ông đã đọc thuộc lời thoại, thậm chí còn diễn tốt hơn cả diễn viên chính. Sau khi diễn kịch một thời gian, Shakespeare bắt đầu thử chuyển sang viết kịch bản, một trong số kịch bản này sau khi diễn xong đều nhận được sự ủng hộ rất tốt từ khán giả. Cũng từ đó ông bắt đầu sáng tác các tác phẩm văn học, sau này trở thành nhà văn, nhà viết kịch kiệt xuất của nước Anh.

Tính hiếu kì và sự ham mê học hỏi của trẻ là thứ vô cùng quý giá, điều này chứng tỏ khả năng sáng tạo của trẻ đang ngày càng phát triển. Nếu cha mẹ không biết bảo vệ tính hiếu kì đó, nhất là khi đả kích thì sẽ làm mất đi tinh thần học hỏi đáng quý ấy. Điều này khiến trẻ dần dần nản lòng, không còn khả năng sáng tạo, thậm chí biến đứa trẻ vốn dĩ có tinh thần học hỏi trở thành người ngốc nghếch, lười suy nghĩ. Có một vài ông bố bà mẹ khi nhận được nhiều câu hỏi của trẻ thì cảm thấy phiền phức, mệt mỏi, không đủ kiên nhẫn để giải thích, đây là một việc làm sai lầm.

Nhà giáo dục nổi tiếng của Trung Quốc Đào Hành Tri từng gặp phải một câu chuyện như thế này: Một người phụ nữ nói với ông rằng, con trai bà ấy rất nghịch ngợm, nó đã tháo tung và làm hỏng cái đồng hồ vẫn đang sử dụng tốt, vì việc này bà đã rất tức giận và đánh cậu bé một trận. Đào Hành Tri đã nói với bà mẹ này rằng: “Thật đáng tiếc, bà đã đánh mất một Edison của Trung Quốc rồi đấy." Lời nói của Đào Hành Tri cũng là lời cảnh tỉnh của giáo dục gia đình thời hiện đại, cha mẹ vô tình đã làm mất đi tính hiếu kì đáng quý ở trẻ.

Một chuyên gia giáo dục nổi tiếng đã kể lại một câu chuyện như thế này:

Một lần ông mua cho cô con gái 3 tuổi cái kéo, đồng thời cũng mua cho mình cái áo sơ mi màu hồng giá 38 đồng. Sau khi về nhà, ông đặt chiếc áo lên trên giường, rồi đi làm một số việc khác. Về tới nhà, phát hiện chiếc áo sơ mi bị con gái cắt rách hết. Lúc đó tiền lương của ông chỉ có hơn 200 đồng, chiếc áo sơ mi giá 38 đồng là tương đối đắt đỏ.

Ông hỏi con gái: “Tại sao con lại cắt nát chiếc áo của cha?”

“Con chỉ thử xem kéo cắt có nhanh hay không thôi!” Vẻ mặt cô bé không có chút lo lắng.

Ông nói: “Con thử thấy thế nào? Có nhanh không?”

Con gái dùng bàn tay nhỏ bé cầm chiếc áo lên và nói: “Nhanh ạ! Bố nhìn xem này, cắt được một cái lỗ thật là to.”

Câu nói của con gái khiến ông không nhịn được cười, nhưng ông không vì chuyện đó mà nổi giận, chỉ nhẹ nhàng nói với con: “Quần áo của người lớn con không được cắt, nếu muốn cắt con nên lấy một miếng vải vụn, con làm vậy là sai đó.”

Khi đọc xong câu chuyện này, tiến sĩ Đào Hành Tri cho rằng, nếu đã cắt rồi, trách mắng sẽ không còn tác dụng gì nữa. Hơn nữa trẻ đâu có hiểu cắt quần áo của người lớn là không đúng, chúng đâu cố ý làm hỏng. Nếu trong lúc này đánh mắng trẻ, sẽ làm mất đi sự tự tin và tính hiếu kì của trẻ.

Tính hiếu kì là thứ tài sản vô cùng quý giá trong cuộc đời trẻ, vì tính hiếu kì mà trẻ có thể làm bất cứ việc gì, cũng vì thế mà làm sai nhiều chuyện. Nếu thấy trẻ làm sai cha mẹ liền đánh trẻ thì có thể tính hiếu kì sẽ bị mất đi. Tính hiếu kì cũng là một động lực để trẻ tự tìm tòi, nếu không có sự hiếu kì thì trẻ sẽ không có động lực để phấn đấu.

Không chỉ có vậy, khi tiến hành giáo dục, nếu cha mẹ tận dụng tốt tính hiếu kì của trẻ thì sẽ đem lại hiệu quả rất tốt.

Thời nhà Tống (Trung Quốc), hai người con trai của nhà văn nổi tiếng Tô Tuân là Tô Thức và Tô Triệt, từ nhỏ đã rất ham chơi, không thích đọc sách. Tô Tuân đã nhiều lần khuyên bảo nhưng không có kết quả, cuối cùng ông quyết định thay đổi phương pháp giáo dục.

Mỗi lần thấy con ham chơi, Tô Tuân lại ngồi vào một góc để đọc sách, cứ hễ hai đứa trẻ chạy đến, là ông liền cất sách đi. Tô Thức và Tô Triệt cảm thấy rất kì lạ, cho rằng cha đang giấu một điều bí mật trong sách, nên cảm thấy vô cùng tò mò, nhân lúc cha không có nhà, hai cậu bé bèn lấy trộm cuốn sách và nghiên cứu một cách tỉ mỉ. Dần dần, thói quen đọc sách được hình thành, hai đứa trẻ thật sự cảm nhận được sự thú vị khi đọc sách.

Sau này, Tô Thức và Tô Triệt với học thức uyên bác của mình, đã vinh dự cùng cha đứng vào danh sách “tám nhân vật nổi tiếng thời Đường - Tống”.

Có người từng nói: “Tính hiếu kì của các nhà khoa học thể hiện ở cách họ say mê khám phá những sự vật hiện tượng mà họ chú ý. Việc giải thích qua loa các sự vật hiện tượng thường không khiến họ hài lòng, bởi vậy buộc họ tìm hiểu vô số các tài liệu liên quan đến các sự vật, hiện tượng ấy.” Trẻ cũng vậy, tính hiếu kì thôi thúc trẻ tìm hiểu mọi sự vật và điều này không ngừng tăng lên trong quá trình trưởng thành của trẻ, tính hiếu kì là một đặc trưng quan trọng tạo nên trí tuệ của trẻ.

Bởi hiếu kì mà trẻ đã đặt ra vô số các câu hỏi kì lạ khác nhau. Tuy vậy, nhiều cha mẹ không những không trân trọng tính hiếu kì của trẻ mà còn cho rằng trẻ thật ngốc nghếch, việc đơn giản như vậy mà cũng không hiểu. Các bậc cha mẹ này hãy thử đặt mình vào vị trí của trẻ để hồi tưởng về quá khứ một chút, chẳng phải khi mình bằng tuổi trẻ, thấy cái gì cũng rất mới mẻ đó sao? Còn bây giờ, khi đã trở thành những ông bố bà mẹ rồi, thì họ lại quên mất những câu hỏi ngây thơ ấy.

Vì vậy, khi trẻ đặt câu hỏi, cha mẹ nên kiên nhẫn trả lời để trẻ hiểu, trẻ muốn làm việc gì đó thì hãy để cho trẻ tự do khám quá, tất nhiên những việc đó cần nằm trong phạm vi an toàn của trẻ. Đôi khi vì tính hiếu kì mà trẻ làm hỏng đồ vật thì bạn cũng đừng vội trách mắng trẻ.

Trong mắt trẻ, mọi thứ đều vô cùng mới lạ, cha mẹ nên bảo vệ tính hiếu kì đó. Bởi có hiếu kì thì trẻ mới tìm hiểu những thứ chúng chưa biết.

Lời khuyên của chuyên gia

Cha mẹ cần làm gì bảo vệ tính hiếu kì của trẻ:

(1) Khuyến khích trẻ quan sát tỉ mỉ cuộc sống xung quanh, mạnh dạn đưa ra câu hỏi

Trẻ rất dễ bị thu hút bởi những thứ mới lạ, cha mẹ gợi ý trẻ từ những sự việc và chi tiết nhỏ nhất sẽ giúp trẻ suy nghĩ kĩ hơn và nhanh chóng tìm ra mấu chốt của vấn đề.

(2) Thường xuyên thảo luận vấn đề cùng với trẻ

Trao đổi kĩ hơn về những khó khăn của trẻ, sau đó chuyển sang thảo luận vấn đề liên quan khác, tất nhiên đây phải là những vấn đề mà trẻ có hứng thú. Trong quá trình thảo luận, cần tôn trọng quan điểm của trẻ, tránh việc áp đặt quan điểm của mình lên trẻ.

(3) Để trẻ tự tìm hiểu vấn đề

Đối với những câu hỏi của trẻ, không cần phải trả lời ngay mà khuyến khích trẻ tự động não suy nghĩ, tìm đọc nhiều tài liệu có liên quan, tự mình tìm ra câu trả lời. Hình thành cho trẻ thói quen suy nghĩ và tìm tòi độc lập.

(4) Thường xuyên tham gia các hoạt động ngoài trời

Cha mẹ nên thường xuyên đưa trẻ tới khu vui chơi, vườn bách thú. Các hoạt động này dễ dàng kích thích tính hiếu kì của trẻ, là môi trường tốt để trẻ phát huy khả năng sáng tạo.

4. TRẺ THÔNG MINH LÀ TRẺ BIẾT “CHƠI”

“Vui đùa là bản năng của động vật, trẻ cũng vậy. Để phát triển hơn nữa năng lực của trẻ trong tương lai, trẻ cần được vui chơi từ bây giờ, hơn nữa những trò chơi đó phải phù hợp với trẻ.”

Khuyết danh

Cha mẹ nào cũng yêu thương con, nhưng yêu thương đúng cách mới có thể tiếp thêm sức mạnh để trẻ tiến lên phía trước. Một số cha mẹ luôn yêu chiều con mình thái quá, đặc biệt là khi trẻ còn nhỏ, trẻ muốn gì là được nấy, thậm chí cha mẹ sợ trẻ bị thương nên không cho trẻ làm bất cứ việc gì, càng không cho trẻ chơi hay tham gia bất cứ hoạt động nguy hiểm nào. Cách làm này của cha mẹ khiến trẻ bị tổn thương, cảm thấy mình là người vô dụng, không làm tốt bằng người lớn, từ đó thiếu tự tin, tự hạ thấp giá trị của bản thân; khi một người thiếu niềm tin về giá trị bản thân thì người đó sẽ coi thường chính mình, không có chí tiến thủ, thậm chí còn cho rằng sinh mạng này không còn ý nghĩa, bắt đầu thấy chán ghét cuộc sống.

Phần lớn trẻ đều ham chơi và nghịch ngợm, đa phần người lớn không thích việc trẻ làm lộn xộn căn phòng, phá hỏng đồ vật, vì vậy thường xuyên ngăn cấm chúng. Thực ra, trẻ nghịch ngợm là điều rất tự nhiên, điều này chứng tỏ là chúng đang muốn được tìm hiểu mọi thứ, vì thế cha mẹ nên để trẻ được tự do, cho chúng thỏa sức phát huy trí tưởng tượng của bản thân, không nên phá vỡ sự đam mê và hứng thú trong thế giới riêng ấy.

Rất nhiều trẻ luôn thích ném tung các đồ vật dưới đất hay trên bàn. Cha mẹ thấy vậy liền ngăn cấm: “Không được ném đồ, đồ vật phải mất tiền mới mua được, con phải biết quý trọng.” Nhưng trẻ vẫn không ngừng ném, khi đó cha mẹ sẽ tiếp tục nói: “Đúng là đồ không biết nghe lời!”, ấy vậy màtrẻ vẫn rất vui sướng, bởi đó là một cách để chúng khám phá thế giới. Chúng thích cảm giác mình được tận hưởng khi đồ vật rơi xuống phát ra âm thanh, điều này đem đến cho chúng sự kích thích, thỏa mãn mong muốn được tìm tòi.

Ham chơi là bản tính của trẻ, ham chơi giúp trẻ khám phá được thế giới này. Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ đúng lúc, giúp trẻ có cơ hội được tìm tòi khám phá, thỏa mãn tính hiếu kì của trẻ, kích thích trẻ tìm hiểu thế giới bên ngoài. Đặt những đồ vật quý giá ở nơi mà trẻ không thể lấy được, không nên quá gò ép trẻ.

Bà nội của một bé trai 2 tuổi, khi nhìn thấy cháu mình nằm trên bãi cỏ xanh mướt trong công viên, liền bế đứa trẻ lên và nói: “Kìa! Cháu nhìn xem bộ quần áo vừa mặc bẩn hết rồi.” Rất nhiều cha mẹ vì sợ trẻ xảy ra những điều không hay, sợ trẻ làm hỏng đồ, nên khi đứa trẻ bò lên bò xuống, sờ mó, hay lật qua lật lại thứ đồ mà không phải của chúng thì đều bị la mắng: “Đừng động vào, bẩn! Đừng chạm vào, nguy hiểm!” “Con tới đây làm gì? Không phải việc của con, ra chỗ khác chơi.”

Khi chơi đùa, trẻ có thể phát huy hết tính chủ động, trong đầu luôn trong tâm trạng phấn khích, tư duy vô cùng nhạy bén, trí não không ngừng phát triển. Ảnh hưởng tích cực mà hoạt động vui chơi mang lại cho trí tưởng tượng và sức sáng tạo của trẻ là mà điều không hoạt động nào có thể thay thế được.

Lúc này, nếu biết chắc trẻ được bảo vệ an toàn thì không nên ngăn cản trẻ, không nên đứng bên cạnh chỉ tay năm ngón mà hãy hướng dẫn cụ thể để trẻ được tự do hoạt động chân tay, trí óc. Hãy để trẻ dựa vào nhận thức và sự hiểu biết của mình mà vui chơi thỏa sức, nhờ đó phát huy trí tưởng tượng và sức sáng tạo.

Sự chú ý quan sát, sức tưởng tượng và khả năng thao tác của trẻ đều được thể hiện qua những trò chơi. Nếu trẻ bị bó buộc quá mức sẽ mất dần đi khả năng tìm tòi và sức sáng tạo. So sánh quá trình phát triển lâu dài của trẻ với một bộ quần áo dính bẩn, một món đồ chơi bị hỏng, thì chúng ta thấy chúng chẳng đáng là bao.

Cách giáo dục sớm mà tốt nhất chính là thông qua những trò chơi của trẻ kích thích các giác quan; thông qua sự trải nghiệm phong phú để trẻ tiếp thu các kiến thức, không nhất định phải chăm chú dạy trẻ học nói, học viết; như vậy sẽ không phù hợp với lứa tuổi của trẻ.

Ham chơi là thiên tính của trẻ, vui chơi là cách giáo dục tốt nhất tạo nên các thiên tài. Các nhà giáo dục như Sukhomlinski, Karl Witte đều có lời khuyên rằng: Hãy để trẻ biến mọi thứ trở thành trò chơi!

Khi vui vẻ, trẻ làm việc gì cũng hoàn hảo, chẳng hạn khi thấy học tập là một điều thú vị, thì chúng sẽ rất chăm chỉ học tập; nếu trẻ phát hiện có rất nhiều điều bí ẩn đằng sau con chữ thì chúng có thể viết rất đẹp và sẽ không ngừng luyện viết.

Nếu cha mẹ biến học tập thành trò chơi, như vậy việc giáo dục trẻ sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn. Đã từng có một câu chuyện như thế này: Một đứa trẻ sinh ra trong một gia đình rất khá giả, khi lên 6 tuổi, cha của đứa bé có mời một thầy giáo tới dạy chữ, song thầy đã dùng đủ mọi cách mà đứa trẻ vẫn không tiếp thu được chữ nào. Người cha cho rằng chuyên môn của thầy giáo không tốt, liền liên tục thay thầy giáo, nhưng tất cả đều bó tay trước đứa trẻ. Cuối cùng cha mẹ đưa ra một khoản thù lao rất cao và thông báo tìm thầy tài giỏi cho con mình.

Có một thầy giáo sau khi nhận tiền xong thì bắt đầu dạy đứa trẻ, ông là người có sự quan sát rất nhạy bén, ông phát hiện ra đứa trẻ này chỉ thích nặn người đất, nặn xong đều mang ra chỗ có ánh nắng để phơi khô.

Ông liền nghĩ ra một cách, ông nặn thêm mũ để đội lên đầu những người đất đó, trên mỗi chiếc mũ ông viết lên một chữ cái “A, B, C, D…”

Đứa trẻ tỏ ra rất thích thú với thầy giáo này, hai người cùng chơi trò chơi và vun đắp nên tình thầy trò thân thiết. Sau đó ông bảo đứa trẻ mang tất cả những người đất bên ngoài vào trong phòng để tô màu, cứ hễ tô xong một chiếc mũ có chữ cái ông lại bảo đứa bé mang ra ngoài phơi, dần dần đứa trẻ bắt đầu nhận được hết mặt chữ, cha mẹ đứa trẻ tôn thầy giáo là người giỏi nhất thiên hạ.

Học tập chính là bản năng trời sinh của mỗi người, nhưng rất nhiều trẻ không thích học vì chúng thấy học chẳng khác gì cực hình.

Một số cha mẹ lo lắng con ham chơi sẽ không thích học nữa, nên ép con ở nhà học suốt ngày. Chuyên gia nghiên cứu về bản năng của động vật phát hiện: Một chú chó nếu thường xuyên bị nhốt trong nhà hay trong một cái lồng, không được tự do hoạt động, không được vui đùa cùng đồng loại, tính cách sẽ trở lên hung dữ hơn, thậm chí còn gây thương tích cho con người và các động vật khác. Cũng giống như vậy, nếu trẻ không có cơ hội được vui chơi thì chúng sẽ tự tìm kiếm cơ hội để vui chơi, sẽ không tập trung nghe giảng và làm bài tập. Còn những trẻ có thời gian vui chơi, chúng sẽ biết sắp xếp thời gian hợp lí, chơi thật vui mà học thì thật hiệu quả.

Một tuổi thơ đầy niềm vui và sự tự do là những thứ mà cha mẹ cần bảo vệ và tạo ra cho trẻ. Đó cũng là tài sản vô cùng quý báu mà trẻ được hưởng. Tài sản này sẽ đem lại cho trẻ một cuộc sống hạnh phúc.

Lời khuyên của chuyên gia

Trẻ nhỏ dưới 10 tuổi nên chơi những trò chơi nào?

Các kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng: trẻ em ngày nay đang dần từ bỏ các hoạt động mang tính giải trí như trèo cây, xây lâu đài cát… Tuy nhiên việc từ bỏ này lại ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Bởi vậy, để trẻ khôi phục lại những trò chơi mà thời thơ ấu cha mẹ chúng thường xuyên chơi, thì một nhóm các chuyên gia tâm lí đã đưa ra khoảng 32 trò chơi thích hợp với trẻ dưới 10 tuổi như sau:

Lăn qua lăn lại trên bãi cỏ ven hồ.

Nặn đất.

Dùng bột mì nặn đồ chơi.

Sưu tập trứng ếch.

Dùng hoa tươi chế thành nước hoa.

Trồng cây nhỏ đặt trên bệ cửa sổ.

Dùng giấy cứng làm mặt nạ.

Xây lâu đài cát.

Trèo cây.

Đào hang động trong sân.

Dùng chân và tay để vẽ tranh.

Tự mình nấu thử một bữa cơm dã ngoại.

Dùng phẩm màu để vẽ "mặt quỷ".

Dùng cát “lấp người”.

Làm bánh mì.

Đắp người tuyết.

Tạo ra tác phẩm điêu khắc bằng đất sét.

Tham gia một lần “thám hiểm”.

Cắm trại trong sân.

Nướng bánh trứng.

Nuôi những động vật nhỏ.

Hái nho.

Chơi trò ném gậy.

Học nhận biết được 5 loài chim.

Bắt côn trùng nhỏ.

Tự đạp xe vượt qua vũng bùn.

Làm một chiếc diều thả lên trời.

Kết hợp cỏ khô với cành cây khô làm ra một cái “tổ”.

Tìm 10 loại lá khác nhau trong công viên.

Trồng rau.

Tự nấu bữa sáng và mang đến mời cho cha mẹ.

Chơi đánh trận giả với bạn khác.

Ngoài ra, chúng ta không thể không kể đến các trò chơi dân gian ở Việt Nam. Điển hình như: chơi ô ăn quan, đánh chắt chuyền, mèo đuổi chuột, bịt mắt bắt dê, thả đỉa baba, rồng rắn lên mây, kéo cưa lừa xẻ, cướp cờ, oẳn tù tì, nu na nu nống, đánh đáo, ném vòng, v.v…

5. NGHỈ NGƠI VÀ HỌC TẬP ĐỀU QUAN TRỌNG NHƯ NHAU

“Cho trẻ học trong sự vui vẻ, học trong khi chơi đùa, như vậy học tập có khô khan đến mấy cũng có thể trở nên thú vị...”

Phu nhân Stoner (Mĩ)

Cương 6 tuổi, bắt đầu lên lớp một, mẹ của Cương từng nghe rất nhiều người nói: “Ở nhà thì đừng hi vọng dạy trẻ được chữ gì, phải đưa trẻ tới trường; nhà trường có quy củ, một khi thầy cô giảng bài, trẻ không thể không tiếp thu.” Từ những lời nói trên, mẹ Cương liền nhận ra một điều: Phải dạy con ở nhà giống như ở trường.

Thế là mẹ mua về một chiếc bảng đen nhỏ, lập ra cho Cương một thời khóa biểu học tập và nghỉ ngơi mà theo chị là hết sức “hợp lí”, thực hiện nghiêm chỉnh theo thời khóa biểu, để Cương ngoài thời gian học ở trường có thể tiếp tục học ở nhà. Thời khóa biểu này được duy trì trong 4 năm ở tiểu học, tiếp đến là trung học, sau đó từng bước lên đại học, rồi đại học…

Song kết quả như thế nào? Mỗi lần tới "tiết học" của mẹ thì Cương mặt mày nhăn nhó, không chú tâm học bài. Cậu bé còn vài lần ngỏ ý với mẹ không muốn học nữa, điều này khiến mẹ vô cùng tức giận, quát Cương: “Đã dốt lại còn lười học? Có phải ở trường cũng như thế không?”

Chúng ta có thể hiểu được sự mong mỏi con mình thành tài của mẹ Cương, thế nhưng cách làm đó quả thực sai lầm.

Đối với trẻ, học tập, nghỉ ngơi và ăn uống đều rất quan trọng, vì vậy ngoài việc khuyến khích trẻ chăm chỉ học hành, cha mẹ cũng cần cho trẻ có thời gian nghỉ ngơi và vui chơi.

Một chuyên gia tâm lí cho biết: Việc một người chỉ học triền miên, không có thời gian để nghỉ ngơi, như vậy sẽ ảnh hưởng không tốt đến kết quả học tập, thậm chí mắc chứng stress. Stress là biểu hiện căng thẳng của tâm sinh lí, trẻ bị stress nặng sẽ khiến cho não bộ hoạt động kém hiệu quả, tê liệt dây thần kinh dẫn đến đau đầu, sự tập trung bị phân tán, tư duy chậm chạp, tâm trạng buồn bực, chán nản, không có hứng thú với bất kì thứ gì. Để giảm stress ở trẻ, cha mẹ cần lưu ý những điều sau:

�➊ Giảm bớt gánh nặng học tập cho trẻ

Cha mẹ không nên tạo thêm áp lực học tập cho trẻ; chẳng hạn bắt trẻ làm quá nhiều bài luyện tập, bắt trẻ học thêm các lớp năng khiếu, phụ đạo.... Nên để trẻ có thời gian nghỉ ngơi, vui chơi giải trí, tạo hứng thú học tập cho trẻ, tuyệt đối không áp đặt mong muốn của mình cho trẻ, không nên cho rằng trẻ học càng nhiều sẽ càng có thêm nhiều kiến thức. Đây là cách suy nghĩ sai lầm.

�➋ Cách học tập khoa học là kết hợp học tập với lao động

Thời gian cho mỗi lần học không nên quá dài, thời gian nghỉ ngơi có thể sắp xếp giống như quy định ở trường. Thời gian học cần phù hợp với thể trạng của từng đứa trẻ, nhưng tựu chung là cần phân đoạn học, mỗi lần nghỉ ngơi khoảng từ 10 - 15 phút, nghỉ ngơi cũng cần phải đúng cách, có thể cho trẻ tham gia các hoạt động thể thao nhẹ nhàng, ví dụ như chạy bộ, hít thở thật sâu, tập vài động tác thể dục, vận động các khớp, nghe một đoạn nhạc, hát hoặc ngâm thơ. Tóm lại là để não bộ nghỉ ngơi, thả lỏng cơ thể, hít thở không khí trong lành.

�➌ Cho trẻ ăn uống ngủ nghỉ hợp lí

Cha mẹ cần chú ý kết hợp các chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lí, dinh dưỡng đầy đủ để giúp não bộ của trẻ hoạt động tốt nhất. Học tập kết hợp với nghỉ ngơi sẽ đạt được hiệu quả cao, cũng giúp trẻ có được giấc ngủ ngon.

�➍ Tôn trọng các phương thức nghỉ ngơi, giải trí của trẻ

Cha mẹ không những cho phép trẻ được vui chơi, giải trí, mà còn cho phép trẻ vui chơi theo cách của bản thân mình, chỉ cần những cách vui chơi đó không có gì xấu, không ảnh hưởng tới sức khỏe của trẻ thì không cần ngăn cấm chúng.

Lời khuyên của chuyên gia

Giúp trẻ giảm bớt áp lực tâm lí

Tương tự như người trưởng thành, trẻ nhỏ cũng có những áp lực tâm lí như căng thẳng mệt mỏi, nhưng trẻ sẽ không biết cách để làm giảm bớt hay giải tỏa được những áp lực đó. Chúng rất cần tới sự giúp đỡ của cha mẹ, dưới đây là một vài cách giúp trẻ giảm bớt áp lực tâm lí:

(1) Cho trẻ có khoảng thời gian riêng của mình

Hết giờ lên lớp, nhiều trẻ bị cha mẹ ép học nhạc, học máy tính, chiếm hết khoảng thời nghỉ ngơi đáng kể của trẻ, rất dễ làm cho tinh thần trẻ bị mệt mỏi. Các bậc phụ huynh nên sắp xếp để trẻ có một khoảng thời gian nghỉ ngơi hợp lí, có thể được làm những gì chúng thích.

(2) Khuyến khích trẻ giải tỏa sự bực tức

Đôi khi nguồn gốc của những áp lực lại xuất phát từ sự bực tức, cha mẹ nên lắng nghe khi trẻ nói ra nguyên nhân khiến trẻ tức giận, để trẻ cảm nhận cha mẹ luôn là người quan tâm tới chúng.

(3) Ủng hộ trẻ tham gia các hoạt động thể dục thể thao

Các hoạt động như chạy bộ, đá cầu, đạp xe.. không những giúp trẻ giảm bớt căng thẳng mà còn khiến trẻ bình tĩnh để giải quyết tốt những sự việc bất ngờ xảy ra.

(4) Giúp trẻ thưởng thức âm nhạc

Những ca khúc nhẹ nhàng, du dương, êm ái, có thể giảm bớt sự căng thẳng và giúp trẻ học cách thưởng thức cái đẹp.

(5) Dạy trẻ cách thư giãn

Có thể gợi ý để trẻ tưởng tượng đến một nơi vui vẻ, yên tĩnh… bên ngoài căn phòng có ánh nắng mặt trời chiếu rọi, có chú chó nhỏ đang đùa nghịch, dạo bộ bên bờ biển tuyệt đẹp, nô đùa trong công viên… tưởng tượng càng tỉ mỉ hiệu quả càng tốt, ngoài ra việc tắm bằng nước ấm trước khi ngủ cũng giúp trẻ có tinh thần thư thái, giấc ngủ cũng được sâu hơn.

(6) Tạo ra bầu không khí vui vẻ trong gia đình

Khi thấy trẻ có biểu hiện căng thẳng, bạn hãy tìm một nơi yên tĩnh ngồi nói chuyện với trẻ, sự quan tâm lo lắng và yêu thương của cha mẹ sẽ giúp trẻ vượt qua mọi khó khăn. Những cái vuốt ve và âu yếm của cha mẹ cũng làm trẻ giảm bớt áp lực, khiến trẻ cảm thấy tự tin hơn.

6. THƯỜNG XUYÊN NÓI VỚI TRẺ “CON HÃY THỬ ĐI”

“Hãy làm thử tất cả các cách có thể để khơi dậy tinh thần ham học hỏi, yêu thích khám phá ở trẻ.”

Comenius (Cộng hòa Séc)

“Con à! Hãy thử đi, biết đâu con sẽ làm rất tốt đấy!” “Trước tiên hãy thử nào, dù cho có thất bại cũng không phải lo lắng!” Cha mẹ nên thường xuyên nói với trẻ những lời động viên như vậy.

Nhưng thật đáng tiếc, có rất nhiều bậc cha mẹ không thường xuyên nói với trẻ 3 từ “con thử đi”, thay vào đó là câu “không được phép...” Người lớn luôn dùng vẻ nghiêm nghị trước mặt trẻ, lớn tiếng quát mắng: “Không được! Con không thể làm như vậy”, “Dừng tay lại ngay” Cách làm này vô cùng sai lầm, sẽ làm mất đi cơ hội tốt để trẻ rèn luyện bản thân, tổn thương nghiêm trọng tinh thần hăng hái của trẻ, như vậy khả năng tìm tòi và học hỏi của trẻ cũng dần không còn nữa.

Bản tính của trẻ là thích mạo hiểm, với những thứ chưa biết chúng đều nóng lòng muốn khám phá, muốn được làm những thứ vượt quá khả năng của mình, khi chân trẻ còn chưa chạm tới bàn đạp xe thì chúng đã mong muốn được đạp xe, chưa từng chạm vào nước thì đã muốn nhảy xuống nước để bơi. Lúc này cha mẹ không nên ngăn cản hành động muốn thử nghiệm của trẻ, không được nói những câu như: “Con vẫn còn nhỏ nên chưa làm được”, “Không được đâu, nguy hiểm lắm” hoặc “Con định dọa cha mẹ đấy à, mẹ cấm không được thử!” Những câu nói này chứng tỏ cha mẹ đang dùng suy đoán của mình áp đặt lên trẻ, làm tổn thương sự tự tin của trẻ, ảnh hưởng không tốt đến sự trưởng thành của trẻ sau này.

Thực ra, khi trẻ quyết làm thử một việc gì, hẳn chúng đã phải có thời gian cân nhắc trước đó. Chỉ có những việc mà trẻ cảm thấy rất hiếu kì và tràn đầy tự tin, trẻ mới quyết tâm thực hiện. Cha mẹ không nên vội vàng ngăn trẻ, cho dù cũng có một số việc trẻ thực sự không nên làm, thì trước tiên cũng phải giảng giải nguyên nhân tại sao, tuyệt đối không được cấm trẻ mà không có lí do chính đáng.

Rất nhiều cha mẹ không hiểu được lợi ích của việc để trẻ tự tìm hiểu vấn đề, đôi khi cha mẹ cũng giải thích nguyên nhân của việc không nên làm, nhưng trẻ không hoàn toàn chấp nhận, chỉ khi trẻ tự tìm hiểu được vấn đề thì chúng mới “tâm phục khẩu phục” và không mắc phải sai lầm tương tự nữa. Nếu mỗi lần trẻ có mong muốn được tìm tòi là cha mẹ lại lập tức ngăn cấm, thì sẽ chỉ khiến trẻ thất vọng và buồn chán hơn.

Bởi thế, cho dù cha mẹ biết được việc trẻ đang làm là vô cùng nguy hiểm, thì cũng đừng ngay lập tức cấm đoán chúng. Cách tốt nhất là tạo điều kiện để trẻ được thử nghiệm an toàn.

Ví dụ, khi trẻ chưa biết rửa bát, chúng luôn nóng lòng muốn thử, đừng nói với chúng: “Không được! Con sẽ làm vỡ hết bát đấy.” Cách tốt nhất là lấy một cái chậu, đặt mấy chiếc bát vào đó, rồi cho trẻ rửa thỏa thích. Khi thấy bạn đang quét nhà, trẻ cũng muốn giằng lấy cái chổi trong tay bạn, bạn đừng vội cự tuyệt đuổi chúng đi đằng khác chơi hoặc mắng rằng: “Đi ra, càng giúp càng vướng víu”, hãy đưa cho trẻ một chiếc chổi nhỏ để trẻ thử làm cho tới khi muốn dừng lại thì thôi. Dù cho trẻ có làm sàn nhà bẩn hơn đi chăng nữa cũng đừng phiền lòng, hãy khen trẻ: “Con thật chăm chỉ, đã biết giúp mẹ quét nhà rồi đấy!” Sau đó bạn hãy nhẹ nhàng dọn dẹp sạch lại nền nhà một lần nữa; trẻ muốn ăn ớt, đừng lo lắng trẻ sẽ bị cay, hãy cứ để trẻ nếm thử một chút, lần sau trẻ sẽ quyết định tiếp tục ăn hay không.

Khi trẻ muốn thử làm một việc gì đó, cha mẹ không nên ngăn cấm mà hãy dành cho trẻ một lời động viên. Bởi lần đầu tiên làm trẻ sẽ khó tránh khỏi việc đắn đo và lo lắng sợ thất bại. Lúc này, cha mẹ nên động viên: “Con hãy cứ thử đi”, như vậy sẽ khiến áp lực của trẻ giảm đi rất nhiều. Ít nhất cũng nên để trẻ thấy được dù kết quả thế nào cũng không quan trọng, quan trọng là quá trình cố gắng của trẻ. Như vậy, tâm trạng lo lắng của trẻ sẽ dần biến mất, sau này trẻ sẽ tràn đầy niềm tin khi làm việc.

Khi trẻ muốn thử làm một việc gì đó, dù kết quả khiến cha mẹ thất vọng thì cha mẹ cũng không nên phủ nhận sự cố gắng của trẻ, hãy thay trẻ làm nốt công việc đó và nói với trẻ rằng: “Con xem mẹ làm này”, để chúng tự tìm hiểu được mình đã sai sót ở khâu nào, chủ động mong muốn được sửa đổi, như vậy sẽ bồi dưỡng cho trẻ tình yêu lao động và giúp trẻ hoàn thiện bản thân hơn .

Có một bé trai 5 tuổi rất thích trò chơi lắp ghép, vào một ngày cuối tuần, cậu bé ngồi trên bãi đất cả buổi chiều, vùi đầu lắp ráp một chiếc tàu chiến, linh kiện lắp ráp tàu chiến khoảng trên một trăm cái, có cái chỉ nhỏ bằng hạt gạo, cậu bé vẫn cần mẫn lắp ráp... Đã mấy lần cậu mất kiên nhẫn, cảm thấy rất sốt ruột.

Mẹ cậu ở bên cạnh quan sát con trai, nhưng không hề giúp đỡ, chị muốn để con tự tận hưởng niềm vui khi hoàn thành một công việc. Cuối cùng cậu bé cũng hoàn thành việc lắp con tàu chiến với hàng trăm thứ linh kiện nhỏ xíu kia. Cậu mang con tàu tới trước mặt mẹ, dáng vẻ tự hào và vui sướng như vừa hoàn thành một công trình thật vĩ đại.

Mỗi một đứa trẻ đều mong muốn mình sẽ làm tốt được một việc gì đó, đây cũng là một cách để chúng khẳng định giá trị của bản thân. Thông qua việc tham gia một trò chơi, làm một số việc trong khả năng của bản thân, trẻ sẽ được thỏa mãn nhu cầu thể hiện cái "tôi". Nếu như cha mẹ hiểu được mong muốn đó, thì hãy cho trẻ thỏa mãn với những việc trẻ muốn làm, như vậy sự tự tin của trẻ sẽ được hình thành một cách vững chắc.

Nhà giáo dục nổi tiếng Montessori đã từng kể một câu chuyện như thế này:

Mỗi ngày, những đứa trẻ trong lớp học quây lại thành một vòng tròn, chúng ríu rít cười, nói, tranh cãi và bàn luận, ở giữa vòng tròn có đặt một chậu nước, trong chậu nước có một vài món đồ chơi.

Lúc này, có một cậu bé 2 tuổi rưỡi, một mình đứng ở ngoài cái vòng đó, có thể nhận thấy khi tất cả mọi người đang tập trung chú ý vào một thứ thì cậu bé cũng chăm chú nhìn theo. Nhưng vì quá bé nhỏ nên cậu không đủ sức để chen vào trong. Cậu nhìn khắp xung quanh, đột nhiên chú ý đến một cái ghế, khuôn mặt cậu bỗng sáng lên rạng rỡ, cậu bé tiến lại chiếc ghế, thế nhưng đúng lúc ấy một thầy giáo đi tới, nhấc cậu lên cao hơn cả đỉnh đầu của những đứa trẻ khác, để cậu có thể nhìn thấy rõ đồ vật trong chậu nước, đồng thời nói: “Nào, cậu bé tội nghiệp. Hãy nhìn nhé!”

Cậu bé nhìn thấy chậu nước, thế nhưng nét mặt vốn khiến tôi cảm thấy thích thú trong chốc lát đã không còn nữa.

Montessori quan sát đứa trẻ này và phát hiện ra một điều: cậu bé dường như mất đi khả năng dựa vào bản thân, mất đi cơ hội vượt qua khó khăn để đi tới thành công.

Trong cuộc sống, hẳn rất nhiều cha mẹ chứng kiến “lòng tốt” của ai đó đã vô tình cướp đi sự vui sướng khi trẻ đang nỗ lực làm việc.

Cha mẹ nên dành cho trẻ một cơ hội để thử sức, cho phép trẻ dùng trí tuệ, sự cố gắng của bản thân để phát huy khả năng vốn có của mình, từ đó thực hiện được mục tiêu và lí tưởng của trẻ, điều này có thể đem tới cho trẻ những trải nghiệm. Những trải nghiệm này là sức mạnh thúc đẩy trẻ tự nỗ lực làm nhiều việc hơn.

Cha mẹ không nên quá chú ý tới kết quả của sự việc mà cần quan tâm xem trẻ đã học được điều gì trong quá trình cố gắng. Một đứa trẻ tràn đầy sự hứng khởi, tràn đầy sự tự tin để trải nghiệm thử thách có thể phát huy được tố chất của mình một cách tốt nhất. Qua quá trình như vậy, trẻ có thể tìm thấy khả năng đặc biệt của bản thân mình.

Lời khuyên của chuyên gia

Những điểm cần chú ý khi cha mẹ khuyến khích trẻ thử làm việc.

Khi khuyến khích trẻ làm thử gì đó, cha mẹ nên chú ý một số điểm sau:

(1) Không nên đặt kết quả lên hàng đầu

Mục đích để trẻ thử nghiệm chính là thông qua đó giúp trẻ tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện các kĩ năng, tăng thêm sự tự tin. Kết quả chỉ là hình thức, nội dung mới là quan trọng. Vì vậy cha mẹ không nên nhấn mạnh việc trẻ nhất định phải thành công, bởi như thế sẽ tạo thêm cho trẻ nhiều áp lực.

(2) Bất luận trẻ thất bại hay thành công, cha mẹ cũng nên biểu dương tinh thần dũng cảm, “dám nghĩ dám làm” đó

Dù trẻ có làm không tốt, thì cha mẹ cũng nên nói: “Con thật giỏi! Lần đầu tiên làm mà đã đạt được kết quả tốt như vậy lần sau sẽ còn tốt hơn nhiều." Cha mẹ không nên “tiết kiệm” lời khen với trẻ. Ý nghĩa của lời khen với trẻ chính là giúp trẻ hiểu rằng chúng có khả năng làm tốt những việc đó.

(3) Khi khen ngợi trẻ đã dũng cảm thử nghiệm những thử thách mới, cũng không quên giúp trẻ tăng thêm ý thức về sự an toàn

Ví dụ, khi trẻ muốn thử nghiệm một thử thách mới, cha mẹ nên động viên trẻ hãy mạnh dạn thử, đồng thời dạy trẻ nắm vững những kiến thức bảo vệ bản thân, giúp trẻ có thể phòng tránh khỏi thương tổn.

7. BỒI DƯỠNG SỨC SÁNG TẠO CỦA TRẺ

“Khi chúng ta phát hiện ra sự sáng tạo của trẻ, nhận thấy trẻ có khả năng sáng tạo, thì nhất định phải bồi dưỡng sức sáng tạo đó.”

Đào Hành Tri (Trung Quốc)

Einstein từng nói: “Sáng tạo còn quan trọng hơn cả tri thức, bởi tri thức là hữu hạn, còn sáng tạo là vô hạn, sáng tạo có thể thay đổi cả thế giới.” Cựu thủ tướng Nhật Bản - Nakasone Yasuhiro khi bàn về bí mật dẫn dắt kinh tế Nhật Bản phát triển nhanh như vũ bão sau Chiến tranh thế giới thứ hai có nói: “Chủ yếu là dựa vào sự sáng tạo.” Trong cuộc sống, mỗi người chúng ta đều hưởng lợi ích từ sự sáng tạo, quần áo chúng ta mặc, các thiết bị chúng ta sử dụng, quần áo chúng ta sử dụng... đều là thành quả sáng tạo của các bậc tiền bối.

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, sức sáng tạo bao gồm 5 khả năng quan trọng: sự nhạy cảm, sự linh hoạt, sự độc đáo, sự thông minh, sự sáng suốt. Khi cha mẹ thay đổi phong cách trang trí phòng của trẻ, vừa nhìn trẻ sẽ nhận ra ngay sự thay đổi đó, dù chỉ là những chi tiết rất nhỏ; điều này cho thấy sự nhạy cảm ở trẻ. Khi thầy giáo hỏi: “Cốc trà có công dụng gì?”, trong khoảng thời gian nhất định, người có khả năng đưa ra nhiều đáp án nhất chính là người linh hoạt nhất. Sự linh hoạt là chỉ trẻ có thể từ nhiều góc độ khác nhau xem xét vấn đề, nếu như có người hỏi: “Để không bị chết khát khi ở trên sa mạc, chúng ta sẽ phải làm gì?” Đứa trẻ A trả lời: “nước sôi”, “nước giải khát”, “cafe”, thế nhưng đứa trẻ B lại trả lời: “nước ép từ cây xương rồng”, như vậy chứng tỏ khả năng phân tích của trẻ B cao hơn trẻ A. Sự độc đáo chính là nghĩ ra cách người khác chưa bao giờ nghĩ đến, hơn nữa lại có hiệu quả thực tế. Có thể nói tất cả các “nhà phát minh” đều có sức sáng tạo rất lớn; sự sáng tạo là chỉ việc quan sát và tư duy tinh tế, tỉ mỉ; ví dụ như bôi lên chiếc thuyền giấy một lớp sáp nến, tránh việc giấy bị ngấm nước và bị rách; cách làm bôi một lớp sáp nến lên thuyền giấy cũng chính là thể hiện sự thông minh.

Một tiến sĩ tâm lí từng dùng sự khác biệt lớn trong bộ môn mĩ thuật để giải thích tại sao sự sáng tạo của trẻ em Việt Nam lại không cao như trẻ em Mĩ. Ông nói thầy cô giáo dạy hội họa ở Việt Nam thường đưa cho trẻ những bức tranh vẽ sẵn để chúng học vẽ theo, đồng thời giảng giải rất kĩ các thứ tự của từng nét vẽ, nét trước nét sau, nét dài ngắn, nét cứng mềm. Nhưng các thầy giáo dạy hội họa ở Mĩ thì không như vậy, họ không đưa bức tranh vẽ sẵn cho trẻ, không ép chúng vẽ theo khuôn mẫu, mà cho trẻ tự do thể hiện trí tưởng tượng của mình thông qua việc vẽ những sự vật hiện tượng đang diễn ra trong cuộc sống hàng ngày, vì vậy khi vẽ tranh xong, trẻ em Việt Nam luôn hỏi: “Có giống không?”, trong đầu chúng luôn nghĩ “Liệu có giống với bức tranh của thầy giáo không?” Nhưng học sinh Mĩ thì lại hỏi nhau: “Vẽ có đẹp không?” Tiến sĩ tâm lí còn lấy một ví dụ khác, ông kể rằng có một cô giáo người Mĩ đến Việt Nam dạy học, cô giáo này yêu cầu lũ trẻ vẽ một bức tranh về đề tài “ngày lễ vui vẻ”, kết quả là hầu hết các bức vẽ đều là cây thông Noel, hơn nữa tất cả các cây thông này đều giống nhau, sau đó bà phát hiện ra nguyên nhân là vì trong góc phòng học có đặt một cây thông Noel, được phủ bởi một tấm vải. Khi được yêu cầu tự mình vẽ một bức tranh có liên quan tới đề tài “ngày lễ vui vẻ”, những đứa trẻ này không biết bắt đầu từ đâu, nên đã đồng loạt nhớ đến cây thông Noel này.

Sự sáng tạo không chỉ thuộc về những đứa trẻ thiên tài mà có ở tất cả mọi đứa trẻ, chỉ có điều nhiều cha mẹ vẫn đánh giá thấp khả năng này, hoặc do quá bảo vệ và giúp đỡ trẻ nên không kích thích được khả năng sáng tạo của trẻ.

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, mỗi một người đều có khả năng sáng tạo, mà sự phát triển khả năng sáng tạo đó phải được bắt đầu từ khi con người còn nhỏ. Thời thơ ấu và khoảng thời gian đi học chính là thời kì phát triển và bồi dưỡng khả năng sáng tạo của trẻ, bởi đó là quãng thời gian mà trẻ có thể chủ động phát huy sức sáng tạo đó. Lúc này, nếu trẻ có một môi trường để thỏa sức phát huy trí sáng tạo thì sẽ rất có lợi sau này. Do vậy, làm thế nào để khơi dậy khả năng sáng tạo của trẻ chính là điều mà cha mẹ cần quan tâm khi tiến hành giáo dục sớm cho trẻ.

Mỗi đứa trẻ đều là một thiên tài, cha mẹ không nên đánh giá thấp khả năng sáng tạo của trẻ, càng không nên vì quá bảo vệ hay can thiệp quá mức mà đánh mất đi khả năng sáng tạo đó, nên thông qua những hướng dẫn, gợi ý đúng đắn để đem tới cho trẻ sự phát triển vô hạn.

�➊ Để trẻ được tự mình vui chơi

Trách nhiệm lớn nhất của cha mẹ chính là quan sát và giúp đỡ trẻ, tạo điều kiện cho trẻ phát triển khả năng của mình, không nên chỉ nghĩ cách “nhồi nhét” kiến thức vào đầu chúng. Ví dụ, cha mẹ có thể đưa cho trẻ bộ đồ chơi lắp ghép và để mặc chúng chơi, cho dù trẻ dùng cách nào lắp đều được, không nên hướng dẫn trẻ cách làm.

�➋ Đặt nhiều câu hỏi cho trẻ, khuyến khích trẻ đưa ra nhiều câu hỏi

Đặt ra nhiều câu hỏi để tạo cho trẻ thói quen động não suy nghĩ. Một học giả người Mĩ kể lại rằng, hồi nhỏ cha mẹ từng hỏi ông: “Cái dĩa có những công dụng gì?” Ông trả lời rằng có thể làm đồ chơi, làm cái xẻng trong vườn hoa, uốn thành hình cái cây và có thể dùng để “gãi”. Các câu trả lời trên đều có rất nhiều tính sáng tạo.

�➌ Ủng hộ sự tự do tưởng tượng của trẻ

Tưởng tượng chính là một phần quan trọng của khả năng sáng tạo, không có tưởng tượng sẽ không có sáng tạo, nhờ tưởng tượng mà sáng tạo nảy sinh.

�➍ Khuyến khích trẻ tận dụng đồ phế liệu để làm ra đồ chơi mới

Cha mẹ có thể đưa cho trẻ những đồ vật đã bỏ trong nhà như chai lọ, vỏ hộp sữa, hộp giấy, giấy báo cũ, mảnh vải vụn, bàn chải cũ,… gợi ý để trẻ tự tay tạo ra đồ chơi từ những vật dụng đó.

�➎ Ủng hộ “hành vi phá hoại” và tư duy mới lạ

Trẻ nhỏ thường rất thích tháo lắp đồ chơi, đồng hồ, thậm chí cả vỏ ngoài của ti vi… Cha mẹ không nên vì thế mà trách mắng trẻ. Đồng thời, cách nhìn nhận và giải quyết vấn đề của mỗi trẻ là khác nhau, chỉ cần hợp lí thì cha mẹ nên ủng hộ.

�➏ Để trẻ thường xuyên chơi những trò chơi mang tính sáng tạo

Ví dụ đọc truyện tranh, chơi con rối, đọc truyện cổ tích, tự hát, múa phụ họa, sáng tác các động tác ngẫu hứng theo nhạc...

Lời khuyên của chuyên gia

Phát hiện ra những đặc trưng trong tính sáng tạo của trẻ

Để bảo vệ và phát triển khả năng sáng tạo của trẻ, cha mẹ cần hiểu về khả năng sáng tạo của chúng. Sau một quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học đã đưa ra 16 đặc trưng thể hiện tính sáng tạo của trẻ. Chỉ cần thường xuyên chú ý đến biểu hiện của trẻ, cha mẹ có thể sẽ phát hiện ra khả năng sáng tạo mà trẻ bộc lộ một cách ngẫu nhiên, điều này có lợi rất nhiều cho việc bảo vệ và kích thích khả năng sáng tạo của trẻ sau này.

1. Khi lắng nghe, quan sát hay làm việc, luôn tập trung tinh thần cao độ, có thể không nghe thấy người lớn gọi hoặc quên ăn cơm. Ví dụ: “Mẹ gọi con ăn cơm à, sao con không nghe thấy nhỉ?”

2. Hoạt bát lạ thường, không thể bình tĩnh. Ví dụ trẻ sẽ nói: “Con không muốn ngồi xuống vì con còn đang phải suy nghĩ câu hỏi.”

3. Khi nói chuyện, rất thích ví von một cách độc đáo. Ví dụ: “Con cảm thấy mình như chú chim nhỏ bay đang lượn trên trời.”

4. Dám phản bác lại những gì đã là cố định. Ví dụ: “Những gì trong sách nói chưa chắc đã là chính xác.”

5. Tìm hiểu đến tận “gốc rễ” của vấn đề. Ví dụ: “Bố à! Con còn nhiều thắc mắc về vấn đề này, con muốn tìm hiểu những cuốn sách để trên giá sách của bố được không ạ?”

6. Quan sát một cách tỉ mỉ các sự vật xung quanh. Ví dụ: “Ồ, nhìn kìa, chiếc lá này có gân màu trắng, còn chiếc kia lại có gân màu đỏ.”

7. Mong muốn nói với người khác những phát hiện của mình.

8. Cho dù đang vui đùa cũng không ngừng sáng tạo.

9. Đem những sự vật không liên quan liên hệ lại với nhau. Ví dụ: “Cái mũ mới của bạn trông thật giống với cái đĩa bay.”

10. Nhất định phải thực hiện những ý tưởng của mình.

11. Cảm thấy hiếu kì với tất cả các sự việc và mong muốn đi tìm hiểu ngọn ngành những sự việc đó.

12. Đối với một vài ý tưởng của bản thân, có ý muốn kiểm nghiệm chúng bằng thực tiễn.

13. Có cách xử lí riêng. Ví dụ: “Con muốn tự mình suy nghĩ vấn đề này.”

14. Khi làm bất cứ chuyện gì đều rất chú ý, không phân tán sự tập trung.

15. Mong muốn có khả năng giải quyết tốt mọi vấn đề và đi tìm những cái mới.

16. Thường xuyên đưa ra những câu hỏi lạ. Ví dụ: “Nếu mọi người có thể bay lượn giống như những chú chim, thì thế giới này sẽ trở nên như thế nào nhỉ?”

8. GIÚP TRẺ LỰA CHỌN NHỮNG NGƯỜI BẠN TỐT

"Chọn bạn mà chơi, chọn nơi mà ở."

Tục ngữ (Việt Nam)

Tục ngữ có câu: “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng”, sự ảnh hưởng của bạn bè đối với trẻ vô cùng lớn, nó có thể vượt qua cả cha mẹ và thầy cô giáo.

Bạn bè là một nhân tố không thể thiếu được trong quá trình trưởng thành của trẻ. Bên cạnh những người bạn tốt, thì trẻ cũng gặp phải không ít những người bạn không tốt như không thích tới trường, bỏ bê học hành, cướp giật, nghiện ma túy, thậm chí có những hành vi tình dục quá sớm... Những hành vi tiêu cực này ảnh hưởng khá lớn tới trẻ, nếu trẻ kết thân với những người bạn này thì rất có khả năng bị tiêm nhiễm các thói hư tật xấu trên.

Kết bạn là việc riêng của trẻ, cha mẹ nên tôn trọng sự lựa chọn này, nhưng nếu bạn của trẻ là những người hư hỏng, thì có thể một ngày nào đó trẻ cũng trở thành người hư hỏng, bởi vì khả năng tự kiểm soát của trẻ không tốt, mà khả năng bắt chước lại rất nhanh, rất dễ chịu ảnh hưởng từ những người bạn bên cạnh. Nhiều khi chúng ta phán đoán đứa trẻ này có phải trốn học, lấy trộm xe đạp, hút thuốc, uống rượu, nghiện ma túy, quan hệ tình dục trước hôn nhân… hay không, chỉ cần nhìn vào người bạn thân mà chúng chơi là có thể biết.

Thành tích học tập bậc tiểu học của Anh Phương rất tốt, năm nào cũng đứng thứ 3 toàn trường, trên mọi phương diện đều rất xuất sắc. Nhưng điều làm cha mẹ và thầy cô không ngờ tới là khi lên học trung học, cô bé có sự thay đổi “chóng mặt”. Kết quả học tập không còn tốt như trước, thêm vào đó là cách ăn mặc, trang điểm không giống ai. Mỗi ngày cô bé dành 1 - 2 tiếng buổi sáng để trang điểm, liên tục có những cuộc điện thoại khác nhau, cũng thường xuyên dẫn bạn bè về nhà hoặc ra ngoài chơi, sau này thậm chí còn trốn học tới các nhà hàng, quán bar… Chỉ tới khi Anh Phương bị công an bắt vì tội sử dụng thuốc lắc thì bố mẹ mới phát hiện ra, nhưng hối hận lúc này cũng đã muộn.

Sau này, cha mẹ mới biết sự tụt dốc của Anh Phương có liên quan tới những người bạn của cô, cô bạn cùng bàn Ngọc Dung lớn lên trong gia đình chỉ còn có mẹ, từ nhỏ đã không được dạy dỗ chu đáo, Anh Phương thường xuyên chơi cùng Ngọc Dung, không ngờ đã bị nhiễm những thói hư tật xấu từ Ngọc Dung.

Ví dụ của cô bé Anh Phương là một hồi chuông cảnh tỉnh cho các bậc làm cha mẹ: những người bạn có ảnh hưởng rất lớn tới trẻ, đây là việc không thể xem nhẹ. Nếu cha mẹ phát hiện thấy bạn của con mình có ảnh hưởng không tốt tới chúng, nhất định phải kịp thời sửa đổi. Cách làm tốt nhất chính là khi trẻ còn nhỏ, hãy chọn cho chúng những người bạn có phẩm chất đạo đức tốt, đây là một việc mà cha mẹ có thể dễ dàng làm được. Còn khi trẻ bước vào tuổi vị thành niên, cha mẹ mới phát hiện những điểm không tốt ở những người bạn này thì khi ấy e là đã muộn, lúc đó trẻ thà không chịu nghe lời cha mẹ còn hơn phải từ bỏ bạn chúng.

Người Trung Quốc có một câu ngạn ngữ như thế này: “Chim ưng lớn lên trong chuồng gà, sẽ bị mất bản năng bay lượn; sói hoang lớn lên cùng đàn dê, cũng sẽ mất đi thú tính vốn có của chúng.” Là con người, ai cũng có bản năng mô phỏng, vì vậy muốn con của mình lớn lên tài giỏi, thì hãy cho chúng kết bạn với những người tài giỏi; chúng sẽ học được từ người bạn đó những điều tốt đẹp trên các phương diện học tập, ứng xử, suy nghĩ; cần tránh cho trẻ tiếp xúc với những người bạn hư hỏng.

Cha mẹ cần lưu ý một điều, không nên bắt trẻ lấy thành tích học tập xuất sắc làm tiêu chuẩn duy nhất để chọn bạn, rất nhiều trẻ có thành tích học tập tốt chưa chắc đã là những đứa trẻ ngoan. Thành tích không tốt không có nghĩa là đứa trẻ đó hư. Cha mẹ cũng không nên lấy dáng vẻ hay hình thức bên ngoài để làm tiêu chuẩn chọn bạn. Chỉ cần đó là người có phẩm chất đạo đức tốt thì hãy cho trẻ có không gian để kết thân những người bạn ấy.

Điều cha mẹ nên làm nhất ở đây chính là dạy trẻ những kĩ năng giao tiếp với người khác, dạy trẻ giữ quan điểm của riêng mình khi chơi với bạn bè. Như vậy trẻ có thể tự do chơi đùa với bạn bè mà không bị nhiễm các thói hư tật xấu. Đồng thời, trong quá trình trẻ giao tiếp với bạn bè, cha mẹ cũng khuyến khích trẻ học những điều hay lẽ phải, học cách đối nhân xử thế đúng đắn từ bạn. Điều này rất có lợi cho việc trưởng thành sau này của trẻ, giúp trẻ sớm thích ứng được với môi trường và xã hội.

Tuy nhiên, trong quá trình kết bạn, trẻ không phải lúc nào cũng được thuận buồm xuôi gió, có khi trẻ sẽ bị bạn bè chế giễu, xa lánh và đả kích. Cha mẹ lúc này không được khuyên con theo kiểu: “Sau này con đừng chơi với bạn đó nữa.”, hãy kịp thời dành cho trẻ sự quan tâm, cùng trẻ phân tích nguyên nhân của những sự việc trên, xóa bỏ đi những thắc mắc trong lòng trẻ, đưa ra những lời khuyên đúng đắn, động viên trẻ tiếp tục làm bạn với những đứa trẻ kia. Trong quá trình đó trẻ sẽ có thêm nhiều kinh nghiệm sống để vượt qua khó khăn.

Lời khuyên của chuyên gia

Nên dạy trẻ cách ứng xử khéo léo với người khác

Cha mẹ cần dạy trẻ cách ứng xử khi chơi cùng bạn bè, cần hòa thuận, biết giúp đỡ mọi người, tính cách ôn hòa, như vậy sẽ giúp trẻ mở rộng các mối quan hệ.

(1) Ngăn nắp, sạch sẽ

Ấn tượng đầu tiên luôn vô cùng quan trọng, một khuôn mặt sạch sẽ, gọn gàng sẽ để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng người khác.

(2) Tích cực

Khuyến khích trẻ nên nhìn vào những mặt tốt, luôn giữ thái độ lạc quan, như vậy tâm lí sẽ tốt lên rất nhiều, thái độ đối với người khác cũng sẽ được cải thiện.

(3) Mỉm cười

Nụ cười chính là bí quyết kéo mọi người xích lại gần nhau. Nụ cười sẽ xóa nhòa sự xa lạ giữa hai người, khiến mọi người trở nên gần gũi hơn.

(4) Khen ngợi

Hãy khen ngợi những ưu điểm của người khác đúng lúc, điều này sẽ đem tới cho đối phương cảm giác vui vẻ, bản thân cũng nhận được sự tin tưởng từ người đối diện.

(5) Lễ phép

Thương xuyên nói: “xin mời!”, “cảm ơn” “xin lỗi”... sẽ lưu lại trong lòng mọi người một ấn tượng tốt đẹp về sự lễ phép.

(6) Nói dễ nghe

Trẻ cần tự rèn luyện để có một giọng nói hay, ấm áp và nhẹ nhàng. Giọng nói quá to rất dễ gây mất cảm tình cho người khác, còn nếu giọng nói quá nhỏ sẽ khiến người khác không nghe rõ, gây cho họ cảm giác khó chịu.

(7) Khoan dung

Dạy trẻ có tấm lòng bao dung, không ích kỉ, luôn quan tâm tới người khác.

(8) Tự kiểm điểm

Thường xuyên kiểm điểm để kịp thời sửa chữa lỗi lầm của bản thân.

9. DẠY TRẺ NÓI NĂNG LỄ PHÉP

“Miệng là cánh cửa của tâm hồn. Mưu lược, trí tuệ đều thể hiện từ đó.”

Quỷ Cốc Tử (Trung Quốc)

Có một câu chuyện vui như thế này:

Có một phú ông mời khách tới dự tiệc, nhận thấy thời gian đã muộn rồi mà vẫn còn một lượng lớn khách chưa tới, phú ông rất sốt ruột, miệng lẩm bẩm: “Cái gì thế này? Tại sao người cần tới vẫn chưa tới chứ?” Một số người khó tính nghe thấy liền nghĩ bụng: “Người cần tới chưa tới? Vậy chúng ta là người không nên tới rồi?” Thế là mọi người lần lượt rời khỏi bữa tiệc.

Khi phú ông phát hiện thấy một số vị khách bỏ về, tỏ ra vô cùng lo lắng, liền lẩm bẩm to hơn: “Sao những người không nên về thì lại bỏ về chứ?” Những vị khách còn lại nghe thấy xong, trộm nghĩ: “Người không nên về thì về rồi? Vậy những người chưa về chẳng phải không nên ở lại sao?” Thế là mọi người rủ nhau về hết.

Cuối cùng chỉ còn lại mấy người bạn thân thiết, nhìn thấy tình cảnh ấy mới khuyên phú ông rằng: “Trước khi nói phải suy nghĩ trước sau, một khi nói sai thì không sửa được nữa.”

Phú ông một mực kêu oan, vội vàng giải thích: “Tôi có bảo bọn họ về đâu?”

Bạn bè nghe xong vô cùng tức giận, nói: “Không bảo bọn họ về thì tức là bảo chúng tôi về chứ gì?” Nói xong tất cả quay đầu đi thẳng.

Lời ăn tiếng nói cũng là một nghệ thuật, trước khi nói mà không suy nghĩ kĩ lưỡng, không nghĩ tới vị trí của người nghe thì vô tình sẽ làm tổn thương họ.

Trong quá trình giáo dục trẻ, cha mẹ không nên bỏ qua việc dạy trẻ cách sử dụng ngôn từ. Trẻ được rèn luyện nói năng từ nhỏ sẽ nói được những lời hay, khiến người khác yêu quý, mối quan hệ của trẻ với người khác sẽ tốt đẹp hơn. Khi thấy con cái mình được người khác khen ngợi vì ăn nói lễ phép, cha mẹ nhất định sẽ rất vui mừng.

Cha mẹ cần lấy những ví dụ thực tế diễn ra trong cuộc sống thường ngày để giáo dục trẻ. Đồng thời chú trọng đến những phương diện sau:

�➊ Cha mẹ cần làm tấm gương cho trẻ

Hành vi, cử chỉ của cha mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến trẻ, muốn trẻ nói năng lễ phép thì cha mẹ cần thường xuyên nói năng đúng mực, lễ phép với người khác. Như vậy trẻ mới học theo được. Ví dụ, khi cha mẹ nói chuyện với người lớn tuổi hơn hay với cấp trên, đều phải mang ngữ khí tôn kính; đối với những người ít tuổi hơn, cấp dưới hay với trẻ nhỏ cần nói chuyện bằng thái độ thân thiện; như vậy trẻ sẽ học được cách nói này từ cha mẹ.

�➋ Dạy trẻ có tấm lòng yêu thương mọi người

Từ nhỏ cha mẹ nên dạy trẻ có tấm lòng yêu thương người khác, như vậy khi nói chuyện hay làm bất cứ việc gì trẻ cũng sẽ nghĩ tới cảm nhận của người khác, không làm tổn thương tới họ.

Jeff Bezos - Giám đốc điều hành tập đoàn bán lẻ trực tuyến lớn nhất thế giới hiện nay, khi còn nhỏ, vào mỗi kì nghỉ hè đều cùng ông bà nội lái xe đi dã ngoại. Năm Bezos 10 tuổi, cậu lại cùng ông bà nội ra ngoài du lịch. Trên đường đi, cậu bé nhìn thấy một tấm biển quảng cáo lớn có viết: "Mỗi điếu thuốc sẽ làm giảm 2 phút tuổi thọ", khi đó bà nội của Bezos cũng hút thuốc, hơn nữa còn hút tận 30 năm. Thế là cậu bé chứng tỏ sự thông minh của mình bằng cách bắt đầu tính toán số lần hút thuốc của bà. Kết quả là tuổi thọ của bà nội do hút thuốc đã giảm đi 16 năm. Khi Bezos rất đắc ý thông báo kết quả này với bà thì bà buồn rầu và khóc.

Ông nội chứng kiến mọi việc, liền ôm Bezos xuống xe, vỗ vào vai cậu bé và nói: “Cháu à! Rồi một ngày cháu sẽ hiểu làm một người có lòng nhân ái khó hơn nhiều so với việc làm một người thông minh.” Lời nói của ông nội tuy ngắn gọn, nhưng lại khiến Bezos suốt đời không thể quên được. Từ đó về sau, Bezos luôn làm theo lời ông nội đã chỉ dạy.

�➌ Học cách khen ngợi người khác

Lời khen luôn là một món quà quý giá dành tặng cho mọi người, chỉ cần đó không phải là lời nói khoa trương quá mức, không đúng sự thực là được. Một đứa trẻ nếu biết khen ngợi người khác, nhất định sẽ luôn khiến cho những người bên cạnh cảm thấy vui vẻ; biết cách ngợi khen người khác, sau này sẽ khiến trẻ dễ dàng thích ứng với xã hội hơn.

Lời khuyên của chuyên gia

Tận dụng cách làm “liệt kê ưu điểm” để tán dương người khác

Để giúp trẻ học cách khen ngợi người khác, chúng tôi đề xuất với cha mẹ một số nội dung sau đây:

Phạm vi “liệt kê” có thể là trong gia đình, việc đầu tiên cha mẹ cần làm là thương lượng với trẻ đối tượng tìm kiếm ưu điểm. Ví dụ cha mẹ nói với trẻ: “Tối nay chúng ta sẽ chơi một trò chơi, đó là tìm những ưu điểm của bố, ai nói được nhiều hơn sẽ nhận được phần thưởng.”

Sau khi trò chơi chính thức bắt đầu, mẹ có thể nhắc nhở trẻ: “Con thử nghĩ xem gần đây bố đã làm những việc gì nào?”

Sau khi liệt kê các ưu điểm của bố, đến lượt bố bắt đầu kể ưu điểm của những thành viên khác trong gia đình. Cách tìm kiếm ưu điểm này có thể kết hợp trong một số tình huống đặc biệt khác, ví dụ như dịp sinh nhật, ngày tết thiếu nhi, ngày của cha mẹ…

Cách làm này giúp trẻ học cách làm thế nào để phát hiện ra ưu điểm của người khác. Đặc biệt khi tâm trạng của thành viên nào đó trong gia đình không vui, thì cách này có tác dụng rất lớn trong việc khôi phục lại tâm trạng thoải mái cho họ.

Xã hội hiện đại, con người vì bận rộn mà ít có thời gian chia sẻ tình cảm với nhau, việc thường xuyên chơi trò chơi này cũng là một cơ hội tốt để giúp mọi người hiểu nhau hơn.