BÀI 3 ĐỪNG BIẾN TÌNH YÊU THÀNH SỰ THƯƠNG TỔN

Cha mẹ nào cũng yêu con, nhưng chỉ “yêu” thôi thì chưa đủ, còn phải học cách “yêu” sao cho đúng.

Tình yêu cha mẹ dành cho con cái nên là tình yêu đúng đắn, tuyệt đối không được quá nuông chiều. Nuông chiều là một kiểu dung túng vô nguyên cớ, yêu thương như vậy cho dù bên ngoài nhìn vào là giàu lòng hi sinh, những thực chất là hành động thiếu suy nghĩ, sẽ không giúp ích được gì cho sự phát triển của trẻ. Tình yêu chân chính không chỉ là cho đi mà còn ở mức độ hợp lí, biết biểu dương và phê bình hợp lí; tranh luận, khích lệ, thúc giục và an ủi hợp lí.

1. KIÊN NHẪN ĐỢI TRẺ KHÔN LỚN

“Nuôi trẻ khôn lớn là cả một quá trình lâu dài.”

Hắc Ấu Long

Cha mẹ nào cũng mong muốn con mình khôn lớn thành người. Cùng với sự gia tăng mức độ cạnh tranh của xã hội, thì nguyện vọng này ngày càng trở nên mãnh liệt hơn bao giờ hết, vậy là giáo dục gia đình đôi khi trở thành cảm tính. Chẳng hạn, trước khi trẻ đến tuổi đi học, một số phụ huynh đã nôn nóng đầu tư "trí lực" cho trẻ, hi vọng con mình có sự phát triển trí não vượt trội. Đây cơ bản không phải là việc xấu, nhưng một số cha mẹ vì quá nóng vội, cho rằng trẻ học càng sớm bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu, vậy là xuất hiện tình trạng trẻ 6 tháng tuổi bắt đầu học nhận mặt chữ, 1 tuổi đọc thuộc thơ, 4 tuổi học tiếng Anh tiểu học, 5 tuổi học toán Olympic...

Những kiểu học giống như “nhồi vịt” này sẽ không mang lại hiệu quả như mong muốn. “Mười năm trồng cây, trăm năm trồng người”, vun đắp nhân cách, phẩm chất không phải là chuyện có thể làm được trong một sớm một chiều, luyện tập dù có chăm chỉ thế nào thì ngày một ngày hai cũng không thể thành công.

Chúng ta hãy đọc câu chuyện ngụ ngôn sau: Thời Xuân Thu, ở nước Tống có một người thấy lúa trên ruộng của mình quá còi cọc, liền ra đồng nhổ mỗi cây cao một chút. Về đến nhà còn khoe: “Hôm nay tôi đã làm cho lúa nhà mình cao hơn rất nhiều”. Con trai người này nghe xong liền ra đồng xem, thì thấy lúa đã chết héo cả. Tương tự vậy, nếu cha mẹ không có phương pháp giáo dục phù hợp với tâm lí và đặc điểm của trẻ, giáo dục quá nóng vội, thì những “mầm non” tương lai khó phát triển lành mạnh được.

Một bà mẹ kể lại rằng, hằng ngày cô cho cậu con trai 5 tuổi của mình làm rất nhiều bài tập, không phải chép từ mới thì cũng là làm những phép tính cộng trừ đơn giản. Đứa trẻ không có thời gian vui chơi, cũng mất đi cơ hội giao lưu với bạn bè nên trở thành người ì độn. Bà mẹ hoàn toàn không quan tâm đến điều này, chỉ cần con trai học giỏi là được. Kết quả là khi vào lớp một, thành tích của con trai cũng không nổi bật hơn nhiều so với các bạn. Bà mẹ lấy làm thắc mắc: Con tôi ở lớp mẫu giáo đã biết đọc thông viết thạo, cũng biết làm các phép tính trong phạm vi 10, vậy tại sao khi đi học lại không đứng đầu lớp?

Thực ra việc này không có gì là lạ. Sự phát triển của trẻ tuân theo quy luật tự nhiên, nếu trước tuổi đi học hay từ nhỏ tiếp nhận quá sớm các cách giáo dục không phù hợp, thì sẽ ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển tâm lí lành mạnh ở trẻ. Một bác sĩ thần kinh học ở Seoul, Hàn Quốc cho biết, trẻ nhỏ Hàn Quốc mắc bệnh thần kinh chiếm 30% đến 40% trong tổng số người mắc bệnh thần kinh. Chịu áp lực giáo dục sớm mang tính bắt buộc của cha mẹ là nguyên nhân chủ yếu khiến trẻ mắc bệnh. Triệu chứng của bệnh là tinh thần bất an, không tập trung chú ý, trí tuệ phát triển không bình thường... Ở nước ta, do nhận thức việc giáo dục sớm chưa đúng đắn, nên xuất hiện khá nhiều trẻ có tâm lí lo lắng, căng thẳng…

Giáo dục trẻ sớm là tốt. Nhưng sớm cũng phải có mức độ. Nếu cha mẹ vì kì vọng quá cao mà áp dụng những phương pháp giáo dục không phù hợp thì kết quả sẽ phản tác dụng. Ví dụ, có cha mẹ muốn trẻ nhận biết mặt chữ, nhưng lại không giảng giải cách học, chỉ viết vài chữ lên giấy, bắt trẻ bắt chước, mô phỏng. Đối với cách giáo dục này, trẻ sẽ không có hứng thú, đương nhiên học cũng không tốt. Cha mẹ lúc này có thể nghĩ trẻ lười nhác nên đặt ra các biện pháp trừng phạt. Cách giáo dục này chỉ khiến cha mẹ mệt mỏi, trẻ khổ sở, hiệu quả kém, thậm chí còn tạo tâm lí không tốt cho trẻ, có thể sau này đi học, sẽ xuất hiện tâm lí sợ học, thậm chí có hành vi trốn học.

Trẻ đến tuổi đi học, rất nhiều phụ huynh vì muốn bắt trẻ học nhiều thứ hơn nên đã biến gia đình thành “lớp học thứ hai”, cha mẹ tự dạy hoặc mời gia sư, có người còn ép trẻ học thêm một môn năng khiếu, họ đã biến thời gian chơi của trẻ thành thời gian phải học thêm, họ hoàn toàn không nghĩ đến việc trẻ có thể tiếp thu kiến thức được hay không.

Phương pháp giáo dục đầy áp lực này sẽ khiến trẻ sợ cha mẹ, thiếu cảm giác an toàn, ở một số trẻ còn xuất hiện bệnh tâm lí như trầm cảm, thậm chí còn tỏ ra ương bướng, chán ghét và hận thù mọi thứ xung quanh.

Bé Đào 10 tuổi là con một trong gia đình. Cha mẹ đã xây dựng cho Đào một thời khóa biểu học tập kín mít, hi vọng cô bé đạt được thành tích xuất sắc về mọi mặt. Ngoài việc học tập và hoạt động bình thường trong trường học, cha mẹ còn yêu cầu cô bé phải tham gia lớp học đàn Piano, Violin, tập thể thao và các hoạt động khác. Mẹ còn yêu cầu cô bé phải trở thành nhân vật xuất chúng trong mọi hoạt động.

Cho dù là các hoạt động trong trường hay hoạt động ngoại khóa, Đào đều được mọi người đánh giá là đứa trẻ ưu tú hiếm thấy, nhưng trong cuộc sống thường ngày, Đào lại có một số tính cách khiến cha mẹ cảm thấy rất lo lắng. Ví dụ cô bé rất nhạy cảm với mọi thứ, luôn có thái độ bất mãn, thậm chí còn có những hành vi như rối loạn tâm thần. Đào cũng không vui đùa thoải mái như các bạn cùng trang lứa, tâm trạng lúc nào cũng giống như đang kìm chế.

Việc áp dụng các phương pháp không hợp lí thực chất chính là làm hại trẻ. Quá nhiều áp lực học tập và trở ngại dễ gây ra tâm lí hồi hộp, lo âu, mất tự tin ở trẻ, rất có thể một ngày nào đó trẻ sẽ sinh ra chán ghét học tập, coi học tập là “kẻ thù” của mình

Cha mẹ nào cũng hi vọng con mình trở thành người xuất sắc trên mọi mặt, nhưng trẻ giống như cây non, cũng phải lớn dần dần, không thể ngày một ngày hai thành tài được. Do vậy cha mẹ phải nhẫn nại chờ đợi trẻ, dạy dỗ trẻ đúng đắn, hợp lí; đồng thời giảm bớt các kì vọng viển vông của cha mẹ với trẻ, tôn trọng năng lực trẻ, dẫn dắt trẻ phát triển một cách lành mạnh.

Đặc biệt là những trẻ vì muốn có được sự yêu thương của cha mẹ mà không ngừng nỗ lực nhưng lại chưa đạt được kết quả như mong muốn, thì cha mẹ lại càng phải hiểu trẻ đang chịu một áp lực tâm lí rất lớn. Bởi vậy hãy cho trẻ tình yêu thương và sự ủng hộ, hãy cho trẻ quyền được sống vui vẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

Một bài thơ của Madie Kim

Cha mẹ quan tâm, lo lắng, làm hộ trẻ quá nhiều việc, tất cả chỉ vì yêu thương trẻ. Nhưng nếu sự yêu thương này quá mức, thì sau này trẻ sẽ rất khó khăn để vượt qua những thử thách của cuộc sống. Đọc bài thơ “Nếu mẹ có thể nhớ” của nhà thơ Maddie Kim, chúng ta sẽ thấy lời nhà thơ nói thay con trẻ:

Nếu mẹ có thể nhớ

Nếu mẹ có thể nhớ, mẹ bước một bước, con phải bước ba bước mới đuổi kịp,

Nếu mẹ có thể hiểu, đôi mắt con nhìn thế giới so với mẹ thấp hơn rất nhiều,

Nếu lúc con vui vẻ, mẹ để con tự làm, mà không phải đẩy con ra phía trước hay giấu con vào sau lưng,

Nếu mẹ có thể tin tưởng con, không tước bỏ nhu cầu tự quyết của con,

Như vậy con sẽ trưởng thành, học tập và thay đổi;

Nếu mẹ có thể nhớ, con cần có thời gian để tích lũy kinh nghiệm cuộc sống như mẹ đã có,

Nếu mẹ có thể hiểu, con chỉ kể những chuyện có ý nghĩa đối với lứa tuổi của con,

Nếu lúc con có thể, mẹ để con tự bước đi, mà không phải đẩy con đi hay kéo con lại,

Nếu mẹ có thể dùng hi vọng của mẹ cảm nhận cuộc sống của con, mà không làm hỏng cảm giác của con,

Như vậy con sẽ trưởng thành, học tập và thay đổi;

Nếu mẹ có thể nhớ, con giống hệt mẹ, sau thất bại lại cần dũng khí,

Nếu mẹ có thể hiểu, con phải tự làm rõ con là ai,

Nếu lúc con cần, mẹ để con tự tìm lối đi cho mình, mà không bắt con phải chọn con đường mà mẹ cho là đúng,

Nếu mẹ dùng tình yêu để cảm nhận cuộc sống của con mà không làm hỏng không khí con tự do hít thở,

Như vậy con sẽ trưởng thành, học tập và thay đổi.

2. NUÔI DƯỠNG KHẢ NĂNG TỰ LẬP CỦA TRẺ

“Bỗng một ngày nào đó trẻ nhận thấy quan điểm của mình có giá trị, thì chúng sẽ tự nhiên nhận ra giá trị bản thân, ý thức tự lập sẽ ngày càng mạnh mẽ.”

Dylan Bird (Mĩ)

Cha mẹ không thể ở bên trẻ suốt đời. Cha mẹ cần phải để trẻ tự lập, để khi không có cha mẹ ở bên cạnh thì trẻ vẫn có thể dùng trí não của mình để suy nghĩ, phân tích đúng sai, đây là một mục tiêu quan trọng của giáo dục trẻ.

Nhà tâm lí học người Mĩ - Giáo sư Lewis Terman đã từng tiến hành quan sát trong thời gian dài đối với 1.500 trẻ em, sau 30 năm phát hiện 20% trong số đó không đạt được thành tựu gì, còn 20% đạt được thành tựu lớn nhất không phải nhờ trí lực mà là những phẩm chất cá nhân như nghị lực kiên cường, tính tự lập, dũng cảm… Sự thực chứng minh một người muốn đạt được thành công thì chỉ có cái đầu thông minh là chưa đủ, còn phải có một số phẩm chất tốt đẹp như tính tự lập, tính kiềm chế, tính kiên nhẫn…

Một nghiên cứu điều tra về tính tự lập của trẻ trước khi đi học được tiến hành ở bốn thành phố lớn là Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu, Trùng Khánh mang tính bốc thăm ngẫu nhiên. Cuộc điều tra đã chọn ra 4.464 phụ huynh có con từ 3 đến 7 tuổi, nội dung bao gồm tình hình giáo dục gia đình, quan niệm và hành vi giáo dục của cha mẹ, những đánh giá và kì vọng của cha mẹ đối với trẻ, hiện trạng phát triển cá tính của trẻ, cơ sở và môi trường giáo dục gia đình.

Kết quả điều tra cho thấy, số trẻ biết tự mặc quần áo lúc 3 tuổi là 25% thì khi được 6 tuổi đã tăng lên 45%. Còn 21% trẻ 3 tuổi không muốn tự mặc quần áo thì đến 6 tuổi tỉ lệ này vẫn còn 11%.

Điều tra cho thấy, nhận thức của cha mẹ về giáo dục tính độc lập cho trẻ là chưa đủ, cha mẹ bao bọc trẻ quá nhiều, sẽ vô tình ngăn cản tính tự lập của trẻ, khiến trẻ gặp nhiều bất lợi trong quá trình phát triển của mình. Một thạc sĩ từ nhỏ không tham gia bất cứ hoạt động lao động nào trong gia đình, cơm được cha mẹ bưng đến tận nơi, quần áo được cha mẹ chuẩn bị sẵn cho mặc, sau khi ra nước ngoài du học, vì không biết lao động tự phục vụ bản thân nên đã không thể làm gì, rơi vào khủng hoảng tinh thần, cuối cùng đành phải từ bỏ việc du học.

Một tiến sĩ tâm lí học người Anh từng nói: “Trong thế giới này, mọi yêu thương đều lấy sự gắn kết mục đích, chỉ có một loại lấy chia rẽ làm mục đích, đó là tình yêu của cha mẹ đối với con cái. Tình yêu thực sự của cha mẹ chính là giúp trẻ sớm trở thành một cá thể độc lập, tách khỏi cuộc sống của cha mẹ, tách rời càng sớm cha mẹ càng thành công.” Gia đình có nhiệm vụ giúp trẻ trở thành người tự lập trong gia đình, mục đích của giáo dục gia đình là để trẻ sau khi tách khỏi gia đình có thể phát triển tốt.

Vậy, cha mẹ cần làm những gì để nuôi dưỡng khả năng tự lập của trẻ?

�➊ Cha mẹ phải trân trọng ý thức tự lập của trẻ

Các nhà tâm lí học chỉ ra rằng khi những yêu cầu tự lập của trẻ được đáp ứng đầy đủ hoặc có sự ủng hộ của người lớn, trẻ sẽ vui vẻ, có tâm lí tự tin và tự hào về bản thân mình… Còn không sẽ có tâm lí ngược lại. Do vậy chúng ta nên tôn trọng ý thức tự lập của trẻ, cho trẻ làm công việc phù hợp. Cha mẹ chỉ cần nhiệt tình khích lệ, ủng hộ, không nhất thiết phải làm thay trẻ.

Rất nhiều cha mẹ quen với việc đứng trên góc độ người trưởng thành, áp đặt suy nghĩ của mình cho trẻ, nói với trẻ làm thế này thế kia mà không cho trẻ tự trải nghiệm. Trong khi được trải nghiệm lại là động lực lớn nhất kích thích tính chủ động của trẻ. Nếu không trẻ sẽ mất đi cơ hội thực hành, hơn nữa cũng khiến trẻ mất đi sự tự tin và dũng khí, từ đó nảy sinh tâm lí dựa dẫm.

Tiến sĩ nhi khoa người Mĩ - William James từng nói với các bậc cha mẹ rằng: “Trẻ quen dựa dẫm sẽ sinh ra các nhược điểm như lười biếng, tinh thần yếu đuối, lười suy nghĩ độc lập, dễ bị tác động bởi những người xung quanh. Bởi vậy, chăm sóc trẻ từng li từng tí chính là cướp đoạt khả năng tự phát triển của trẻ.”

Hơn nữa, cha mẹ quen với việc ôm đồm làm thay trẻ, sẽ dễ khiến trẻ bất mãn, không có lợi cho mối quan hệ cha mẹ - con cái. Một nhóm nhà nghiên cứu tâm lí xã hội đã tiến hành một số cuộc điều tra và phát hiện: Những mâu thuẫn giữa cha mẹ và trẻ trong xã hội có nguyên nhân chủ yếu do trẻ quá dựa dẫm vào cha mẹ, khiến cha mẹ lực bất tòng tâm, còn trẻ vì yêu cầu không được đáp ứng kịp thời mà trách móc cha mẹ. Những đứa trẻ từ nhỏ có thói quen mọi việc đều dựa vào cha mẹ, sau khi lớn lên khả năng tự lập tự liệu đều tương đối kém, khi gặp phải khó khăn sẽ nghĩ đến sự giúp đỡ của cha mẹ đầu tiên. Nhưng cùng với sự phát triển của xã hội, khoảng cách chênh lệch giữa nhu cầu của trẻ và khả năng giúp đỡ của cha mẹ sẽ không ngừng tăng lên, do vậy dễ dàng xuất hiện các bất đồng và mâu thuẫn.

Thực ra, trẻ có khả năng vượt qua khó khăn ngoài sức tưởng tượng của cha mẹ. Chỉ cần cha mẹ cho trẻ cơ hội thử nghiệm làm mọi việc, sẵn sàng chấp nhận mọi sai lầm của trẻ thì trẻ sẽ vượt qua.

�➋ Đối xử đúng đắn với hành vi tranh cãi của trẻ

Có lúc cha mẹ yêu cầu trẻ làm thế này nhưng trẻ lại làm thế kia. Điều này khiến cha mẹ nổi trận lôi đình, trong lòng nghĩ: “Mình nuôi nó khôn lớn bằng ngần này, giờ nó lại dám không nghe lời. Nhỏ mà còn thế, sau này lớn lên không biết thế nào!”

Cáu kỉnh, quát mắng trẻ là biểu hiện thiếu trí tuệ của cha mẹ. Khi trẻ bày tỏ thái độ không đồng ý, sự phẫn nộ của cha mẹ sẽ làm cho trẻ sợ hãi, cuối cùng phục tùng bất đắc dĩ. Sau vài lần như thế, trẻ sẽ không còn chính kiến nữa, cha mẹ nói thế nào nghe thế ấy, chỉ đi theo con đường cha mẹ đã chọn, dần dần sẽ trở thành người thiếu chủ kiến, không thể tự lập.

Trên thực tế, trẻ “tranh cãi” với cha mẹ chính là nói lên suy nghĩ độc lập của mình. Đặc biệt một số trẻ, khi thấy cha mẹ không tán thành ý kiến của mình, chúng sẽ cố gắng làm tốt từ đầu tới cuối, để chứng tỏ cho cha mẹ thấy quyết định của mình là đúng đắn. Nếu làm không tốt, trẻ sẽ dũng cảm thừa nhận hậu quả, không trốn tránh trách nhiệm.

Một số cha mẹ đứng trước sự “tranh cãi”, sẽ tích cực trò chuyện với trẻ: “Con trai, nếu con không muốn nghe quyết định của mẹ, con có thể làm theo cách của con. Nhưng mẹ vẫn hi vọng con nghĩ lại.” Nếu cha mẹ giảng giải như vậy, trẻ nhất định sẽ bình tĩnh lại, suy nghĩ cẩn thận, từ đó quyết định có nên nghe theo ý kiến cha mẹ hay không. Cho dù sau đó trẻ không nghe lời và khiến sự việc trở nên tồi tệ hơn thì cha mẹ cũng vẫn phải khích lệ sự dám nghĩ dám làm của trẻ, sau đó cùng trẻ tìm cách giải quyết hợp lí hơn.

�➌ Tăng dần theo trình tự

Nuôi dưỡng tính tự lập ở trẻ cần trải qua một quá trình lâu dài, cũng là một công việc phức tạp đòi hỏi sự tinh tế của cha mẹ, vì thế cha mẹ phải kiên nhẫn. Ví dụ, dạy trẻ tự đi giày, đóng khuy áo, trước tiên phải dạy trẻ cách quan sát và làm đúng, khích lệ kịp thời, kiên nhẫn giúp đỡ. Việc này có thể phiền phức hơn việc cha mẹ tự làm cho trẻ rất nhiều, nhưng trẻ phải bắt đầu tự làm từ những việc nhỏ nhất ấy thì mới có thể thành công trong cuộc sống.

Nuôi dưỡng tính tự lập của trẻ phải tuân thủ nguyên tắc tiến dần có trình tự, từ đơn giản đến phức tạp. Ví dụ như việc dạy trẻ ăn uống, lúc một tuổi cần dạy trẻ tự cầm thìa ăn cơm, khoảng một tuổi rưỡi dạy trẻ tay trái cầm bát, tay phải cầm thìa xúc, còn phải dạy trẻ khi cầm cốc uống nước phải cầm ở quai, sau khi ăn cơm cần dùng khăn lau miệng… làm sao để đến hai tuổi rưỡi, trẻ có thể tự ăn hết bát cơm một cách gọn gàng sạch sẽ.

Lời khuyên của chuyên gia

Khơi dậy khả năng tự suy nghĩ của trẻ.

Trẻ thường thích nghe đọc truyện cổ tích hoặc thích chơi game, cha mẹ nhân lúc trẻ say sưa lắng nghe hỏi kết thúc câu chuyện, như vậy giúp trẻ học cách động não trong lúc vui vẻ, khiến trẻ cảm thấy hào hứng, không nảy sinh tâm lí nhàm chán. Đây là cách hay để rèn luyện khả năng suy nghĩ tự lập của trẻ.

3. KHÍCH LỆ TRẺ LÀM VIỆC NHÀ

“Đừng bao bọc trẻ mà không bắt chúng lao động, cũng đừng sợ tay trẻ trở nên thô cứng vì lao động. Phải để trẻ biết bánh mì không dễ mà có. Lao động đối với trẻ chính là niềm vui. Qua lao động, trẻ không chỉ nhận thức được thế giới mà còn thể hiện bản thân tốt hơn. Lao động là người giúp việc trung thành nhất, cũng đồng thời cũng là người giúp việc kĩ tính và nghiêm khắc nhất.”

Sukhomlinski (Liên Xô cũ)

Hôm nay được nghỉ, Lan ở nhà học may áo thủ công cùng mẹ. Nhưng phần cổ áo quá khó không may được. Do vậy phải nhờ mẹ giúp đỡ. Mẹ Lan là thợ may nên việc may cổ áo hết sức đơn giản. Song mẹ tuyệt nhiên không có ý định giúp, chỉ hướng dẫn cho cô bé nên làm thế nào, mặc dù mẹ biết chỉ cần bỏ chút thời gian là có thể may xong cổ áo ngay. Do làm không tốt nên Lan cực kì lo lắng, cô bé hét to: “Mẹ không thể giúp con một chút sao?” Đáp lại, mẹ trả lời bé: “Thực ra ngay từ đầu mẹ đã muốn giúp con rồi, trong lòng cũng lo lắng thay cho con. Nhưng nếu mẹ làm như vậy, con mãi mãi sẽ không học được cách may áo, con thấy thế có đúng không nào?”

Lan sau khi nghe mẹ giải thích, phát hiện ra đúng là mình có tính ỷ lại. Vậy là cô bé thầm hạ quyết tâm, cho dù may không đẹp cũng phải kiên trì dựa vào chính đôi tay của mình. Và cuối cùng, cô bé cũng đã may xong cái áo.

Các gia đình ngày nay đa phần đều ít con nên công việc trong nhà thường được cha mẹ làm hộ. Trẻ lớp một ngay cả quần áo không biết mặc, dây giày không biết thắt, cơm không biết tự xúc ăn… Do vậy, dạy trẻ lao động trở thành nhiệm vụ cấp bách cho cha mẹ.

Một số cha mẹ khi thấy trẻ chủ động nói muốn làm việc nhà thường nghĩ: trẻ tự làm khiến mọi việc cứ rối tinh cả lên, chi bằng mình tự làm thì hơn; hoặc trẻ còn nhỏ, lao động hay không cũng chẳng sao, chỉ cần học tập tốt là được; thậm chí có người còn cho rằng cả đời mình từ nhỏ đã không được hưởng hạnh phúc, giờ để trẻ hưởng hạnh phúc cũng không sao…

Nhận thức phiến diện và cách nghĩ sai lầm đã khiến nhiều phụ huynh coi thường giáo dục lao động cho trẻ. Trẻ từ nhỏ không có thói quen lao động và khả năng làm việc thì sẽ phải gánh chịu hậu quả to lớn trong tương lai. Trẻ chỉ biết dựa dẫm vào cha mẹ sẽ rất ít khi nghĩ đến cha mẹ, đương nhiên những trẻ này cũng coi thường những việc mà cha mẹ làm, như vậy sẽ rất khó trở thành đứa con hiếu thảo. Một hiện tượng tương đối phổ biến là những trẻ sống ở thành thị không hiểu được sự quan tâm chăm sóc của cha mẹ so với những trẻ ở nông thôn, một trong những nguyên nhân quan trọng là trẻ ở nông thôn hàng ngày chứng kiến quá trình lao động của cha mẹ, cũng thường xuyên tham gia lao động cùng cha mẹ, do vậy có sự thông cảm sâu sắc với những khó khăn của cha mẹ, nhờ vậy mà biết yêu thương cha mẹ hơn.

Makarenko là nhà giáo dục nổi tiếng của Liên Xô cũ. Một lần, có một vị phụ huynh đến nhờ Makarenko tư vấn: “Con tôi bây giờ vô cùng ương bướng, không ai quản được, tại sao lại như vậy?”

Makarenko hỏi lại: “Bà có thường xuyên gấp chăn cho con không?”

“Thường xuyên.”

“Bà thường xuyên lau giày cho con chứ?” Makarenko lại hỏi tiếp.

“Đúng vậy, thường xuyên.”

Makarenko nói: “Nguyên nhân chính là ở đó.”

Cho dù cha mẹ có yêu thương trẻ bao nhiêu đi chăng nữa thì để trẻ giúp làm việc nhà là điều cực kì cần thiết. Kể cả gia đình có điều kiện thuê người giúp việc thì cũng phải để trẻ tự giặt đồ lót và dọn dẹp phòng mình, để trẻ trải nghiệm sự mệt nhọc của cha mẹ trong công việc gia đình, tránh để trẻ trở thành những “ông vua con”

Thực ra, trẻ luôn có ý thức tham gia lao động, trẻ rất thích làm những việc vừa sức. Trong quá trình tham gia lao động của trẻ, cha mẹ phải giúp trẻ nắm được những nội dung chủ yếu và mỗi khi trẻ làm được điều gì đó, cha mẹ cần biểu dương khích lệ, như vậy mới khiến trẻ yêu lao động, hiểu được thành quả đáng trân trọng của lao động, dám đảm nhận công việc tương đương hoặc phức tạp hơn… Những điều này không những giúp trẻ học được cách tự giải quyết mà còn có lợi cho việc xây dựng tính cách tự tin, tự cường ở trẻ.

Con người tiến hóa được như ngày nay là nhờ quá trình lao động và sáng tạo. Lao động và sáng tạo cần phải dùng đến tay, mà tay lại có rất nhiều dây thần kinh nối liền đại não, có thể thúc đẩy sự phát triển của bộ não; hơn nữa lao động sáng tạo cùng với tư duy và tưởng tượng có thể thúc đẩy sự phát triển tiềm năng của một người.

Cha mẹ không nên xem nhẹ những điều trẻ học được trong khi làm việc nhà. Những kiến thức mà trẻ học được khi làm việc nhà thậm chí còn nhiều hơn những kiến thức trẻ học được trên sách vở. Ví dụ, cho trẻ tưới hoa, ngoài việc rèn luyện khả năng lao động còn giúp trẻ học được rất nhiều kiến thức sinh vật, bồi dưỡng tính nhẫn nại, tình yêu và trách nhiệm; hoặc làm thế nào để gấp quần áo gọn gàng ngay ngắn cũng có rất nhiều điều phải học, cách gấp áo phông, áo sơ mi, quần, áo khoác không giống nhau, phải gấp thế nào sao cho vừa đơn giản vừa đẹp mắt...; những việc này giúp trẻ luyện khả năng linh hoạt nhanh nhẹn của tay, thúc đẩy trí tưởng tượng và có được một quan niệm thẩm mĩ đúng đắn.

Trẻ vào bếp nhặt rau cùng cha mẹ cũng học được rất nhiều kiến thức. Nhặt cải thảo, rau chân vịt, rau cần… mỗi loại đều có cách làm khác nhau, làm thế nào để nhặt được nhanh và không lãng phí. Thông qua việc nhặt rau, trẻ còn biết thêm một số kiến thức như mùa nào có rau gì, chọn rau như thế nào thì ngon.

Tóm lại, để trẻ làm giúp việc nhà, ngoài việc rèn luyện cho đôi tay linh hoạt còn có thể thúc đẩy sự phát triển của đại não, bên cạnh đó còn học được khá nhiều kiến thức thực tế bổ ích.

Điều quan trọng hơn là thông qua lao động giúp trẻ hiểu được kiếm tiền phải dựa vào chính đôi tay của mình, tiền không tự nhiên mà có.

Một học giả thuộc đại học Harvard - Mĩ đã dành 40 năm để tiến hành quan sát tổng hợp đối với 256 thiếu niên ở Boston. Kết luận được đưa ra là: những trẻ từ nhỏ yêu lao động, sau này có thể tự giải quyết khó khăn một cách dễ dàng, chúng có khả năng xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp nhiều hơn gấp 3 lần so với những trẻ không yêu lao động, tỉ lệ thất nghiệp cũng ít hơn 17 lần, thu nhập cao hơn 5 lần và tình trạng sức khỏe cũng tốt hơn rất nhiều, cuộc sống tràn đầy hạnh phúc.

Song cần lưu ý một điều, khi trẻ làm việc nhà, cha mẹ luôn phải nhẫn nại, không ngại phiền hà. Mặc dù trẻ nhiệt tình tham gia nhưng sẽ khiến cha mẹ bận rộn hơn; ví dụ trẻ rửa rau hoặc hoa quả, sẽ làm nước chảy lênh láng khắp nơi, cha mẹ cần khoan dung với tình trạng hỗn loạn này và hướng dẫn cho trẻ từng bước một. Ngoài ra, đừng bắt trẻ làm những việc không phù hợp với khả năng của chúng. Ví dụ, yêu cầu trẻ 3 tuổi tự dọn phòng sẽ khiến trẻ bối rối không biết bắt đầu từ đâu. Cha mẹ vừa phải chỉ đạo vừa phải giám sát, sau khi trẻ thực hiện thành thục mới từ từ buông tay để trẻ tự hoàn thiện công việc.

Lời khuyên của chuyên gia

Những vấn đề thường gặp khi cha mẹ quá nuông chiều trẻ

Mùa hè năm 2002, một giáo sư thuộc trường đại học Harvard, Mĩ đã tiến hành cuộc điều tra với một số thanh thiếu niên ở khu phố Aerboni, New York, Mĩ. Kết quả cho thấy cha mẹ quá nuông chiều sẽ khiến trẻ có một số biểu hiện sau:

(1) Đòi hỏi không ngừng

Tôi làm nhiều thế mà sao anh vẫn chưa tăng lương cho tôi? (Thực tế thì chưa làm được gì).

(2) Thiếu kĩ năng giao tiếp

Đồ ăn chán ngấy, không ăn! (Thực ra đồ ăn rất ngon, chỉ là do không hợp khẩu vị).

(3) Chủ nghĩa tôi là trung tâm

Muốn tôi rót trà? Hừ, ở nhà toàn cha mẹ rót trà cho tôi. (Trước đó được mọi người ở nhà thường xuyên rót trà).

(4) Cách nghĩ cảm tính dẫn đến tinh thần phẫn nộ

Không công bằng, dứt khoát là ngược đãi tôi! Tôi không sai, xem các người có thể làm gì tôi nào! (Trong khi làm việc thường xuyên mắc lỗi).

4. ĐỂ TRẺ TỰ ĐỨNG LÊN

“Kẻ mạnh dễ kiên cường, cũng giống như kẻ yếu dễ nhu nhược.”

Ralph Waldo Emerson (Mĩ)

Ở thành phố Chicago - Mĩ, nhóm du học sinh người Việt đi chơi trong công viên đã gặp một chuyện như sau: Một đôi vợ chồng trẻ người Mĩ, đi bộ cùng với đứa con 3 tuổi, đứa trẻ đó có chút nghịch ngợm, không may ngã xuống con mương cạnh đường, trong mương không có nước. “Huhu...” đứa trẻ khóc toáng lên.

Mấy bạn nam trong nhóm du học sinh muốn nhảy xuống cứu đứa trẻ lên, nhưng đôi vợ chồng trẻ ngăn họ lại và nói: “Để cháu tự trèo lên.”

Chỉ mấy phút sau, đứa bé ngừng khóc, qua nhiều lần cố gắng, cuối cùng cũng trèo lên khỏi con mương. Lúc này, người mẹ mới ôm lấy đứa con: “Con yêu của mẹ, giỏi lắm, con đã tự đứng lên được.”

Đứa bé tập tễnh bước đi, tiếp tục chơi vui vẻ.

Đối với những ông bố bà mẹ ở Việt Nam, cách làm này dường như có vẻ quá tàn nhẫn, không có tình người. Đứa trẻ 3 tuổi ngã xuống mương, cha mẹ không kéo lên còn ngăn người khác giúp đỡ. Nhưng đây đúng là phương pháp giáo dục trẻ của người Mĩ. Người Mĩ cho rằng, cách giáo dục này có ít nhất 3 ưu điểm: một là để trẻ biết vấp ngã không có gì đáng lo, từ nay về sau chú ý hơn để không bị vấp ngã; hai là khi trẻ vấp ngã, trẻ phải tự mình chống đỡ, rèn luyện nghị lực của trẻ; ba là trẻ vấp ngã, trẻ phải tự trèo lên, rèn luyện tính độc lập của trẻ.

Nếu câu chuyện trên xảy ra ở Việt Nam thì phần lớn cha mẹ sẽ vội vàng chạy đến nâng trẻ dậy, an ủi trẻ không được khóc; có cha mẹ sau khi nâng trẻ đứng dậy đã không để trẻ tự đi bộ mà lại cõng trẻ trên lưng; có người còn nổi giận với cái mương và nói: “Mương hư quá, xem mẹ đánh chừa nó này”, lấy việc này để an ủi trẻ.

Cách làm này của cha mẹ dễ tạo cho trẻ tính yếu đuối, khả năng tự lập kém, nảy sinh tính dựa dẫm và ỷ lại vào cha mẹ.

Trong quá trình trưởng thành, trẻ nào cũng bị vấp ngã, nhưng tự đứng dậy sau mỗi lần ngã sẽ khiến trẻ vững vàng hơn, đồng thời khiến trẻ hiểu khi mình bị ngã sẽ không có ai nâng dậy, cần phải tự đứng lên.

Ở ngoài đường hay trong công viên, không khó bắt gặp hình ảnh cha mẹ cùng trẻ đi bộ, nhưng khi trẻ không cẩn thận hoặc vì nghịch ngợm mà ngã thì có rất nhiều phụ huynh nhanh chóng chạy lại xem trẻ ngã có đau không, hơn nữa còn biểu lộ vẻ bị đau giống trẻ; cha mẹ nên biết rằng, việc trẻ ngã hầu hết là bình thường, nếu cha mẹ không chạy lại, trẻ cũng có thể tự đứng lên, nhưng một khi cha mẹ chạy lại nâng trẻ dậy, thì trẻ lập tức sẽ khóc toáng lên. Có thể trẻ thật sự không thấy đau nhưng thấy cha mẹ quá an ủi chăm sóc mình nên sẽ tủi thân mà khóc, hoặc những lời mắng mỏ của cha mẹ cũng khiến trẻ sợ hãi mà khóc.

Rất nhiều cha mẹ vì quá yêu thương mà bao bọc trẻ. Cha mẹ nghĩ trẻ không có khả năng làm việc đó, sợ trẻ bị thương, cho rằng trẻ vẫn chưa đủ lớn… nên muốn bảo vệ trẻ tốt hơn. Một số gia đình, thậm chí con đã 10 tuổi rồi vẫn không nỡ để chúng tự đi học bởi thấy chúng quá nhỏ, sợ đi đến trường không an toàn. Nhưng cha mẹ nên nhớ, khi bằng độ tuổi trẻ, cha mẹ đã phải tự đi học và làm việc rồi.

Yêu trẻ không phải là tội lỗi, nhưng quá yêu lại là sai lầm. Cha mẹ không hiểu rằng quá nuông chiều có thể làm tổn thương trẻ cả đời. Trẻ cần phải được rèn giũa khả năng sinh tồn trên thế giới này, chúng cần phải vấp ngã để được rèn luyện ý chí từ quá trình tự đứng dậy. Một người thành công không thể thiếu việc đã từng bị vấp ngã.

Trong cuộc sống, cha mẹ có vô số những cách để tạo cho trẻ môi trường sống phù hợp, tránh cho trẻ những trở ngại. Thực ra, trở ngại không hoàn toàn là việc xấu, cha mẹ có thể tạo cơ hội cho trẻ gặp trở ngại, dần dần rèn cho trẻ tính dẻo dai, tinh thần trăm lần ngã là trăm lần sẵn sàng đứng dậy, chuẩn bị tốt tính tự lập cho trẻ sau này.

Một lần, cô bé hàng xóm cạnh nhà tôi tập xe đạp nhưng không may bị ngã, cha cô bé ở bên cạnh không nâng dậy mà nhất định để bé phải tự đứng lên, hai cha con cùng chờ nhau rất lâu, cuối cùng cô bé đành phải tự mình đứng dậy, người cha lúc này giơ ngón cái về phía cô bé biểu thị sự khen ngợi. Chứng kiến cảnh này, nhiều người đã nghĩ người cha hơi nhẫn tâm, nhưng thực ra đó mới là người cha biết giáo dục con.

Bậc làm cha mẹ đều hi vọng mình có thể che chở được con nhiều hơn nữa, nhưng trẻ giống như những chú chim, đến một ngày đủ lông đủ cánh sẽ bay xa, mà cha mẹ lúc ấy đã già, không thể bao bọc cho trẻ suốt đời được. Cho nên khi trẻ ngã, hãy để trẻ tự đứng dậy, điều này lúc đầu rất khó, nhưng khi đã vượt qua được khó khăn đó thì mọi thứ sẽ dễ dàng với trẻ sau này.

Nhà văn nổi tiếng người Pháp - Montaigne nói: “Giáo dục trẻ phải có chiến lược tốt. Ai muốn trẻ có tiền đồ tốt thì thời niên thiếu đừng quá nhân nhượng trẻ, cần rèn luyện tâm trí và cơ bắp cho trẻ. Tâm trí nhược thì cơ bắp sẽ không thể khỏe mạnh được.”

Trước những khó khăn đầy rẫy trong xã hội, con người cần phải có ý chí kiên cường để đối mặt. Tình yêu chân chính của cha mẹ chính là phải đối xử với trẻ giống như một người có khả năng, có năng lực ngay từ khi trẻ còn bé.

Lời khuyên của chuyên gia

Giúp trẻ đối phó với khó khăn

Khi trẻ gặp khó khăn, cha mẹ phải giúp trẻ nhận thức rằng khó khăn chỉ là tạm thời, có thể chiến thắng; khó khăn như thế nào cũng không giống như sự tưởng tượng ban đầu, đều có thể khắc phục và khống chế được.

Cha mẹ có thể làm theo hai bước:

Bước 1: Dạy trẻ chấp nhận thực tế. Ví dụ nói với trẻ: “Mỗi người đều có lúc gặp vấp ngã; việc này rất tồi tệ, nhưng nó không chứng tỏ rằng mọi thứ đã kết thúc; con có thể vì chuyện này mà rất đau lòng, nhưng nó không đồng nghĩa với việc từ nay về sau con sẽ thất bại.”

Bước 2: Giúp trẻ tìm ra phương hướng đúng đắn, dùng hành động để giúp trẻ phấn chấn trở lại. Ví dụ nói với trẻ: “Bây giờ là thời gian chúng ta làm lại từ đầu, mẹ tin con sẽ tìm được phương pháp đúng đắn, nhất định con sẽ thành công.”

5. CÓ LÚC CẦN PHẢI KIÊN QUYẾT TỪ CHỐI TRẺ

“Nếu như trẻ biết được trong cuộc sống thực tế, mọi yêu cầu của trẻ đều có thể thỏa mãn thì một khi không được thỏa mãn, trẻ có thể sẽ trở nên bướng bỉnh, ngỗ nghịch, gây rối, không nghe lời.”

Sukhomlinski (Liên Xô cũ)

Chúng ta thường thấy rất nhiều cha mẹ than phiền về đứa con ngỗ nghịch. Ví dụ đưa trẻ đi siêu thị, trẻ đòi hết cái này đến cái khác, nếu nói với trẻ: “Không được, không phải hôm trước vừa mua rồi hay sao?” thì trẻ sẽ khóc lóc ăn vạ, ra sức níu chân cha mẹ, cuối cùng cha mẹ đành phải nhượng bộ: “Được rồi, nhưng chỉ hôm nay thôi nhé.” Nhưng việc này liệu có thể chỉ thực hiện được trong “hôm nay”, trẻ lần sau vì muốn được thỏa mãn yêu cầu, lại tiếp tục giở trò ăn vạ, và cha mẹ lại tiếp tục nhượng bộ.

Tham lam là thiên tính của con người, bởi vậy khi trẻ đòi hết cái này đến cái khác, cha mẹ không cần quá bận tâm. Hãy kiên nhẫn giảng giải cho trẻ hiểu việc mua quá nhiều là không cần thiết, có thể nói: “Mẹ có tiền nhưng phải để dành mua thuốc cho ông bà.” hoặc “Mẹ phải đóng tiền học cho con, nếu không đóng đủ học phí, con sẽ không được đến trường giống như các bạn”, đồng thời kiên quyết không thỏa hiệp yêu cầu của trẻ, dù trẻ có khóc lóc hay năn nỉ thế nào đi chăng nữa. Một khi trẻ đã biết được lí do thì chúng sẽ không dùng “thủ đoạn” để đạt được mục đích của mình nữa.

Hầu hết các gia đình hiện nay đều ít con, nên trẻ luôn là trung tâm của gia đình, chỉ cần trẻ muốn thứ gì là ông bà cha mẹ sẵn sàng đáp ứng ngay thứ đó. Nhưng cha mẹ không hiểu rằng rất nhiều yêu cầu của trẻ là vô lí, đáp ứng mọi yêu cầu của trẻ đồng nghĩa với việc thỏa hiệp mọi thói hư tật xấu của trẻ.

Thế giới này là chỉnh thể của vô số người, vô số hoạt động, không bị quyết định bởi một hoạt động hay một cá nhân nào, có lúc thuận lợi và có lúc không thuận lợi. Cho nên, cha mẹ hãy cất đi một nửa yêu thương của mình, lúc cần cũng có thể cho trẻ một chút “tàn nhẫn”. Cha mẹ cần cho trẻ hiểu trong cuộc sống không phải cứ thích gì là làm nấy, cần phải học cách khống chế ham muốn của bản thân.

Lê Sơn là tổng giám đốc của một công ty lớn, anh rất yêu con, nhưng từ trước đến nay chưa bao giờ nuông chiều con. Hằng ngày trước khi đi làm, cậu con trai thường đòi bố cho lên ô tô ngồi một lát. Một lần Lê Sơn có việc gấp phải đến công ty, sau khi lên xe đã thấy con trai ngồi trong xe rồi, anh yêu cầu cậu bé xuống nhưng nói thế nào cậu bé cũng không nghe. Lúc đó Lê Sơn vô cùng tức giận, nhưng anh không đánh con, chỉ xuống xe, rồi gọi taxi đưa mình đến công ty. Cậu bé nhìn theo bóng của cha, biết mình đã sai, nên ngoan ngoãn xuống xe, từ đó không bao giờ đòi lên xe nữa.

Những trẻ chưa từng bị từ chối lúc còn nhỏ, sau khi trưởng thành sẽ không có kinh nghiệm vượt qua trắc trở, bởi vậy vì hạnh phúc của trẻ, cha mẹ nên yêu trẻ một cách lí trí, học cách nói “không” với trẻ.

Thỏa mãn các nhu cầu hợp lí là tình yêu và trách nhiệm của cha mẹ, từ chối những yêu cầu bất hợp lí cũng là tình yêu và trách nhiệm của cha mẹ. Vậy đối với những yêu cầu bất hợp lí của trẻ, cha mẹ nên làm thế nào? Các chuyên gia giáo dục đã đưa ra các kiến nghị dưới đây.

�➊ Nói với trẻ lí do từ chối

Đối với những yêu cầu bất hợp lí của trẻ, cha mẹ có thể ngồi xuống vỗ về trẻ, sau đó từ chối bằng thái độ cương quyết. Lí do từ chối nhất định phải chính xác, chân thực, không phải lí do tạm thời nào đó. Ví dụ: sau khi tan học, trẻ muốn mua kem li, mẹ sợ trẻ ăn lạnh sẽ bị viêm họng liền nói dối thoái thác: “Mẹ không có tiền, để mai bố mua cho con ăn nhé!” Mẹ lừa trẻ như vậy, nếu là đứa trẻ thông minh chắc chắn sẽ không mắc lừa, bởi chúng biết mẹ đi ra ngoài luôn có tiền trong ví, do vậy sẽ không nghe mà nằng nặc đòi mẹ mua. Muốn từ chối yêu cầu của trẻ, mẹ phải có lí do chính xác, chẳng hạn: “Bây giờ thời tiết còn lạnh, để mấy hôm nữa thời tiết ấm lên rồi mẹ sẽ mua cho con ăn nhé!” với lí do này trẻ sẽ dễ dàng chấp nhận. Một số cha mẹ kiếm tạm một lí do nào đó để nói dối trẻ, sau đó khi trẻ phát hiện, rất dễ nảy sinh cảm giác không tin tưởng cha mẹ nữa. Cha mẹ cũng lúng túng vì bị trẻ phát giác, kết quả là gật đầu đồng ý, rút tiền ra thỏa mãn yêu cầu của trẻ.

�➋ Cho phép trẻ bày tỏ sự bất mãn

Mặc dù còn nhỏ tuổi, nhưng giống như người lớn, trẻ cũng cần trút bỏ đau khổ, nếu không trút bỏ được thì chỉ càng thêm đau khổ, bởi vậy khi trẻ khóc, cha mẹ hãy để mặc trẻ. Cha mẹ có thể nói: “Mẹ biết con muốn… con rất không vui…” Lúc bạn nói như vậy, trẻ có thể nói những câu như: “Con rất buồn… con không muốn bị từ chối…” Như thế trẻ đã nói ra được sự đau khổ của mình và có được sự đồng cảm của cha mẹ, tinh thần sẽ dần dần ổn định trở lại.

�➌ Thái độ từ chối phải kiên quyết

Trẻ rất biết nhìn ánh mắt của người lớn, người lớn chỉ cần yếu mềm là sẽ bị khuất phục trước yêu cầu của trẻ. Bởi vậy cha mẹ khi từ chối yêu cầu bất hợp lí của trẻ, thái độ nhất định phải kiên quyết, phải để trẻ hiểu được cho dù trẻ có làm thế nào thì cha mẹ cũng vẫn từ chối.

�➍ Học cách “lạnh nhạt” lúc thích hợp

Khi những yêu cầu bất hợp lí bị từ chối, trẻ sẽ gào khóc đòi bằng được, cách xử lí của cha mẹ lúc này là trong phạm vi bảo đảm an toàn, hãy “lạnh nhạt” với trẻ, hãy cứ tiếp tục làm công việc của mình, không để ý hành vi khóc nhè, ăn vạ. Trẻ khóc không có gì đáng lo ngại, thậm chí còn thể giúp phổi khỏe hơn, vì thế cha mẹ không cần phải quá bận tâm. Khi khóc, trẻ luôn để ý xem tiếng khóc của mình có làm người lớn đầu hàng hay không. Nếu hễ cứ khóc là cha mẹ lại thỏa hiệp thì trẻ sẽ càng đưa ra nhiều yêu cầu bất hợp lí hơn. Nếu trẻ từ thái độ kiên quyết của cha mẹ mà hiểu rằng khóc nữa cũng vô dụng thì sẽ rất nhanh chóng ngừng khóc.

�➎ Phân tán sự chú ý của trẻ

Sự chú ý của trẻ thường không ổn định. Cha mẹ có thể sử dụng đặc điểm tâm lí này để chuyển sự chú ý của trẻ sang việc khác, khiến trẻ bất giác từ bỏ ý định ban đầu. Ví dụ trẻ muốn nghịch dao, lúc này có thể hướng trẻ đến hoạt động khác như lắp ráp mô hình máy bay, đưa đi dạo để thu hút sự chú ý của trẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

Làm thế nào để nói “không” với trẻ

(1) Cố gắng nói ít từ “không”

Nếu không cần thiết, cha mẹ không cần phải sử dụng từ này. Có một số phụ huynh thường nói “không” khiến trẻ cảm thấy phản cảm. Nhưng nếu bạn tiếc từ “không” như vàng thì khi nói ra có thể phát huy tác dụng rất lớn.

(2) Nếu buộc phải nói “không” thì hãy nói một cách không do dự

(3) Lời nói “không” phải rõ ràng

(4) Giữ thái độ hết sức nghiêm nghị khi nói “không”

6. TRẺ CÓ QUYỀN ĐƯỢC TỪ CHỐI

“Nếu một học sinh không biết cách tự giải quyết các vấn đề, không tự tìm được lối ra cho riêng mình thì sẽ không học được gì; kể cả đưa ra đáp án chính xác đến 100% thì học sinh đó cũng không học được gì.”

Dewey (Mĩ)

Rất nhiều cha mẹ cho rằng trẻ đương nhiên phải nghe mình. Quan niệm này hoàn toàn sai lầm và rất đáng sợ, nó là căn nguyên xuất hiện các bi kịch trong rất nhiều gia đình.

Trong tác phẩm Emile or On Education (tạm dịch: Emile hay là về giáo dục), triết gia người Pháp Jean-Jacques Rousseau đã nói đến nguồn gốc của nô dịch và chi phối, cha mẹ bắt con cái phục tùng không điều kiện: “Bởi vì ta là người sinh thành ra con, cho nên con phải nghe lời." Điều này sẽ hình thành trong tâm trí trẻ hai ý thức bị nô dịch là phục tùng và bị chi phối. Ý thức bị nô dịch thứ nhất là đối phương có đầy đủ thân thể thậm chí tinh thần của “tôi”, cho nên “tôi” là tài sản của họ, là đối tượng phải phục tùng, giống như nô lệ và chủ nô vậy; ý thức thứ hai là đối phương cho tôi ăn mặc, quyền lực hơn tôi rất nhiều cho nên tôi phải làm theo sự chi phối của đối phương. Như thế sau khi lớn lên, trẻ sẽ không có tính kiện toàn và tự lập, sẽ có tính cách hoặc là chi phối, nô dịch người khác; hoặc là bị người khác chi phối, phải nô dịch họ.

Dưới đây là một tình huống không hề xa lạ với nhiều người:

Trên bàn ăn, một bà mẹ gắp miếng cá, cố gắng đút vào miệng đứa con trai đang ngậm chặt cứng. Vừa đút vừa dỗ dành: “Con trai mẹ trưa nay ăn cơm không ngoan rồi, cá ngon thế này lại không ăn…”

Bà mẹ càng nói càng sốt ruột, chỉ muốn cạy miệng con trai ra.

Nhưng con trai lại đẩy ra và khóc: “Không ăn, không ăn...”

Mặt bà mẹ tối sầm lại: “Không được, hôm nay con phải ăn hết chỗ cá này.”

Cứ thế, cậu bé ngậm chặt miệng, nhất quyết không há. Mẹ cầm đôi đũa gắp miếng cá giơ trước miệng con, kiên nhẫn chờ đợi...

Bà mẹ này yêu con, nhưng lại chỉ căn cứ vào sở thích của mình mà không tôn trọng ý nguyện của trẻ. Nếu chúng ta đặt câu hỏi: "Ăn miếng cá quan trọng hay để trẻ biết được cảm giác của mình được tôn trọng quan trọng hơn?" Tin rằng rất nhiều bậc cha mẹ có được câu trả lời chính xác. Nhưng trong cuộc sống, chúng ta thấy rất nhiều bậc cha mẹ lấy danh nghĩa là yêu con để thực hiện những hành vi mang tính cưỡng chế với con, loại tình thương này chỉ khiến trẻ cảm thấy tự ti và hổ thẹn.

Đói sẽ phải ăn, khát sẽ phải uống, đây là những điều mà ngay cả động vật cũng hiểu được. Trách nhiệm của cha mẹ là phải làm rõ nguyên nhân tại sao trẻ không muốn ăn, chứ không phải là cố nhét đồ ăn vào miệng trẻ. Kết quả là không chỉ nảy sinh sự phản kháng ở trẻ mà còn khiến tâm hồn trẻ bị tổn thương.

Có một câu chuyện như thế này:

Có lần, nhà triết học muốn dắt một con bò về chuồng, mặc dù ông đã cố gắng kéo nhưng con bò nhất định không tiến thêm bước nào. Một người giúp việc nữ nhìn thấy nhà triết học đổ đầy mồ hôi, tốn công vô ích, liền tiến về phía trước giúp đỡ. Cô cầm một nắm cỏ, trên đường đi không ngừng gọi bò và dễ dàng đưa bò về chuồng.

Đừng áp đặt trẻ giống như kiểu dắt bò về chuồng của nhà triết học. Cách nghĩ đó chỉ là của riêng cha mẹ mà thôi, trẻ là cá thể độc lập, trẻ cần có cách suy nghĩ của riêng mình. Bạn thích màu đỏ nhưng trẻ lại thích màu trắng; khi trẻ chọn mua quần áo, chúng có quyền từ chối màu đỏ và chọn màu trắng. Cha mẹ không nên lấy những gì mình thích để áp đặt trẻ mà nên tìm hiểu “trẻ cần gì”. Nếu giáo dục gia đình chỉ từ một phía, bắt buộc trẻ tiếp thu, thì chẳng khác nào hành động “đẩy bò về chuồng” của nhà triết học trên.

Trẻ ngoan ngoãn nghe lời cha mẹ chỉ có thể bắt nguồn từ hai lí do sau: một là lời nói của bạn đúng và có lợi cho trẻ; hai là bạn và trẻ có những quy ước phải làm theo nguyên tắc. Nhưng trong cuộc sống, rất nhiều cha mẹ không hiểu được điều này. Thường chỉ thấy cha mẹ quát trẻ bằng những câu như “Im miệng ngay”, “Con phải nghe lời mẹ!” Lí do cha mẹ làm như vậy thường là: “Cha mẹ sinh ra con, nên con phải nghe lời”

Một đứa trẻ khi bị cha mẹ phê bình hoặc mắng mỏ thì việc giải thích là một phản ứng tự nhiên. Nếu cha mẹ không cho trẻ cơ hội được giải thích rõ ràng ngay từ nhỏ, thì khi lớn lên lúc bị làm hại, trẻ sẽ nhẫn nhục chịu đựng, chủ động vứt bỏ quyền phản kháng, trở thành một người nhu nhược, dễ dàng bị khuất phục, không dám có chủ kiến riêng.

Cần cho phép trẻ có quyền từ chối, dạy trẻ từ nhỏ biết tự bảo vệ mình, biết bảo vệ quyền và lợi ích của mình. Ưu điểm của việc giáo dục này ở chỗ, sau này khi trẻ lớn lên, bước vào một xã hội đầy cạnh tranh, trẻ có thể thể hiện được năng lực của bản thân.

Ví dụ, hai anh em cãi nhau, anh lấy đồ chơi của em, rất nhiều phụ huynh phê bình người anh: “Con là anh, sao có thể làm như vậy chứ.” Thực ra, điều quan trọng là phải dạy người em giữ vững quan điểm “Đây là đồ chơi của em” để từ chối yêu cầu của anh, cần học cách bảo vệ quyền lợi của bản thân.

Dạy trẻ ý thức bảo vệ quyền lợi của bản thân, cha mẹ phải chỉ ra để trẻ thấy mình có những quyền lợi gì, như vậy khi trẻ vì mình mà biện minh sẽ nhận thức điều nào nên làm và điều nào nên tránh.

Cha mẹ không nên phẫn nộ trước sự giải thích của trẻ mà cần thảo luận với thái độ bình đẳng, hòa bình với trẻ, như vậy sẽ xây dựng được khả năng giao tiếp cho trẻ. Có thể trẻ sẽ tiếp thu ý kiến của cha mẹ sau khi nghiêm túc suy nghĩ.

Cho dù ý kiến của cha mẹ bị từ chối, thì cha mẹ cũng không nên nghĩ rằng như vậy là mạo phạm đến uy quyền của mình, nên cảm thấy vui mừng. Trẻ từ chối là dấu hiệu tìm kiếm sự độc lập cho bản thân, điều đó chứng tỏ trẻ đã lớn, đã trở thành một cá thể độc lập và có tôn nghiêm.

Nếu hành động của trẻ thành công và chứng tỏ ý kiến cha mẹ đã sai, thì cha mẹ cũng nên chúc mừng cho trẻ; còn nếu trẻ thất bại thì cha mẹ nên để trẻ tự kiểm điểm, lần sau trẻ sẽ suy nghĩ thận trọng hơn trước những ý kiến của cha mẹ. Trẻ vì từ chối ý kiến của người lớn có thể sẽ gặp trở ngại, nhưng cũng giúp trẻ có thêm kinh nghiệm thất bại và trưởng thành hơn.

Lời khuyên của chuyên gia

Thế nào mới là “nghiêm” với trẻ

(1) Nghiêm có lí

Yêu cầu của cha mẹ đối với trẻ phải hợp tình hợp lí.

(2) Nghiêm có phương pháp

Dạy trẻ phải có phương pháp, tránh giản đơn, thô bạo, đánh mắng.

(3) Nghiêm có mức độ

Dựa vào tuổi tác, đặc điểm tâm lí và tính cách khác nhau mà có mức độ giáo dục khác nhau, tránh muốn sao làm vậy hoặc xa rời thực tiễn.

(4) Nghiêm có mục tiêu

Yêu cầu đặt ra phải rõ ràng, cụ thể, để trẻ hiểu rõ phải làm gì, làm thế nào, chú ý phương pháp, kinh nghiệm, quy luật, tránh sáo rỗng.

(5) Nghiêm có trật tự

Yêu cầu cha mẹ đặt ra với trẻ phải từ thấp đến cao, từ ít đến nhiều, từ dễ đến khó, từ gần đến xa, thứ tự tiến dần, mức độ tăng dần, tránh đi đường vòng, đi tắt.

(6) Nghiêm có kiên nhẫn

Làm gì cũng phải làm tới cùng, kiên trì không lười nhác, tránh lúc thì vội vàng, lúc thì nhàn nhã, khi thế này lúc thế khác, sớm tối thay đổi.

7. THẤT BẠI LÀ MẸ THÀNH CÔNG

“Cuộc sống là một đấu trường lớn, mọi người cố gắng giành thắng lợi ở đó nhưng cần phải tuân thủ quy tắc.”

Pasternak (Nga)

Không ai có được thuận lợi suốt đời, mỗi người đều đau khổ vì thất bại, ví dụ kiểm tra không làm được bài, yêu bị cự tuyệt, cố gắng làm việc mà vẫn không được ghi nhận… Nếu từ nhỏ trẻ đã được lớn lên trong thành công, chỉ biết thắng lợi thì khi bước vào xã hội, bất chợt gặp trở ngại trẻ trở nên lúng túng. Có một số trẻ không thể chấp nhận thất bại và sai lầm ngẫu nhiên, nên sẵn sàng bỏ đi sinh mệnh đẹp đẽ của mình.

Khi đoàn nghệ thuật thiếu niên ra nước ngoài biểu diễn, một đơn ca nam 10 tuổi vì quá hồi hộp nên đã hát rất khó nghe. Đây đương nhiên là một thất bại, nhưng cũng không quá đáng trách. Song cậu bé lại không chấp nhận được điều này, đã treo cổ tự sát.

Trên một tờ báo cũng từng đăng một tin: Một cô bé từ khi học tiểu học luôn là một học sinh ưu tú, một lần do sức khoẻ không tốt nên đã không đạt được thành tích cao, cô không thể tha thứ cho lỗi lầm này của bản thân, cho rằng rất mất mặt và đã bỏ nhà ra đi.

Có thể thấy ở nước ta, mỗi năm sau kì thi tốt nghiệp hoặc đại học đều có một số học sinh vì nhiều lí do mà tự sát, tự hành hạ, coi thường bản thân…

Phần lớn cha mẹ thường có tâm lí “sợ con cái thua”, họ chăm sóc tỉ mỉ cuộc sống của trẻ, bảo vệ lòng tự tôn yếu mềm của trẻ, không dám cho trẻ trải qua khổ đau và thất bại. Nhưng cần biết rằng, trẻ thất bại mới có thành công. Bởi vậy, ngoài việc phải dạy cho trẻ làm thế nào để chiến thắng, còn phải dạy cho trẻ làm thế nào để đối mặt với thất bại, để trẻ hiểu được đạo lí “thất bại không phải là chấm hết.”

Dạy trẻ dũng cảm đối diện với thất bại sẽ giúp trẻ kiên cường và tự tin hơn. Cách giáo dục này phải bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ, và từ những việc nhỏ nhất.

(1) Để trẻ nếm trải thất bại

Một số cha mẹ luôn tìm mọi cách để trẻ nhất định phải giành thắng lợi trong các cuộc thi. Ví dụ, khi chơi cờ tướng phụ huynh cố tình nhường phần thắng cho trẻ, khi trẻ tham gia một cuộc thi nào đó không ngại “đi cửa sau” để trẻ thắng cuộc. Kiểu giáo dục này vừa làm cha mẹ mệt mỏi, lại không có lợi cho khả năng chống lại thất bại của trẻ. Sau khi trẻ bước vào xã hội, gặp phải thất bại và trở ngại sẽ dễ nản lòng, tức giận, thậm chí mất lòng tin.

Trong cuộc sống đời thường, cha mẹ nên để trẻ trải qua thất bại, trải nghiệm mùi vị thất bại, dạy trẻ tìm nguyên nhân của thất bại, rút ra bài học kinh nghiệm, tăng cường khả năng “không sợ thất bại”. Như vậy, trẻ mới có thể trải nghiệm được những thất bại trong tương lai.

(2) Để trẻ học được thất bại

Một số cha mẹ quá để ý đến việc thắng - thua của trẻ. Ví dụ, có cha mẹ khi thấy trẻ thi không tốt, không cần biết sai đúng thế nào đã quát mắng trẻ: “Lần sau nhất định phải hơn các bạn!” Tâm lí “Chỉ thắng chứ không được thua” của cha mẹ sẽ tạo ra ý thức chỉ muốn thắng và sợ thua cho trẻ, tạo ra gánh nặng tinh thần tâm lí nặng nề, kết quả là thành tích học tập không như mong muốn, khó có thể trở thành người nổi bật. Khi trẻ bất ngờ gặp thất bại, cảm thấy hổ thẹn vô cùng, do vậy mà bỏ dở chừng, gây ra chứng chán ghét học tập. Hơn nữa khiến trẻ lúc nào cũng nghĩ đến thắng thua, trong cuộc sống lúc nào cũng muốn đứng đầu, chuyện gì cũng cho mình là nhất, vì vậy rất khó hòa đồng với các bạn cùng trang lứa.

Giáo dục gia đình cần dạy trẻ có một thái độ và tâm lí “được thất bại”, coi trọng quá trình phấn đấu, không quá chú ý đến kết quả thắng thua. Thất bại không có gì đáng sợ, điều đáng sợ là sau thất bại sẽ nản chí. Cha mẹ cần phải khiến trẻ hiểu được thất bại là không thể tránh khỏi, việc làm sau mỗi thất bại là rút ra bài học và kinh nghiệm, để thành công ở những lần sau.

(3) Để trẻ tự đối phó với thất bại

Trong cuộc sống, trẻ sẽ gặp phải rất nhiều trở ngại và thất bại, cha mẹ không nên lập tức giúp đỡ mà nên để trẻ tự mình giải quyết. Điều cha mẹ cần làm là cổ vũ khích lệ trẻ. Có thể vào thời khắc quan trọng nhất, hướng dẫn trẻ cách giải quyết vấn đề, chỉ hướng dẫn chứ không làm thay trẻ. Cổ nhân có câu “thất bại là mẹ thành công”, nhờ thất bại mà trẻ được trưởng thành.

Đương nhiên, việc để trẻ tự đối diện với thất bại phải xem xét đến đặc điểm độ tuổi của trẻ, xem trẻ có chấp nhận được thất bại hay không, không được bỗng chốc tạo ra áp lực quá sức chịu đựng cho trẻ. Việc này làm giống như vận động viên cử tạ vậy, mới đầu yêu cầu nâng nhẹ, sau tăng từng chút một; để trẻ tự đối phó với những việc “không thuận lợi”, hàng ngày và dần dần, như vậy trẻ mới trưởng thành được.

Lời khuyên của chuyên gia:

Thái độ tích cực khi đối mặt với hoàn cảnh khó khăn

Mỗi cha mẹ đều mong trẻ trưởng thành trong sự lạc quan và vui vẻ. Đối diện với hoàn cảnh khó khăn, cha mẹ nên dạy trẻ thái độ tích cực đối mặt:


Xây dựng cách nghĩ lạc quan	Tránh cách nghĩ bi quan
Khó khăn chỉ là tạm thời	Tôi không có năng lực
Tôi phải nỗ lực bù đắp cho tổn thất mà tôi gây ra	Tất cả không thể bù đắp
Điều đó cũng không ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc sống của tôi	Tôi mất tất cả rồi

8. TRẺ CÓ ÁP LỰC CHA MẸ KHÔNG NÊN LO LẮNG

“Áp lực tư tưởng, thậm chí là nỗi đau thể xác cũng có thể trở thành thuốc kích thích tinh thần.”

Beveridge (Anh)

Tục ngữ Trung Quốc có câu: “Giếng không có áp lực không chảy nước, người không có áp lực khó thành tài.” Cha mẹ luôn đặt kì vọng nhất định vào trẻ, gây ra một áp lực nhất định cho trẻ, đó cũng là một cách quan tâm yêu thương đối với trẻ, một hình thức khích lệ, tạo dựng cho trẻ sự tự tin, phát huy năng lực ở trẻ.

Ví dụ, rất nhiều trẻ có tật xấu là bỏ cuộc giữa chừng, hoặc phát hiện công việc đang làm không được như ý liền từ bỏ, sau đó làm lại từ đầu. Nhưng trong cuộc sống hiện thực, rất nhiều tình huống không cho phép trẻ từ bỏ hoặc làm lại từ đầu, cha mẹ cần để trẻ hiểu rõ điều đó, nói với trẻ đây là cơ hội duy nhất, không có sự lặp lại lần sau, tạo áp lực cho trẻ. Sau khi trẻ hiểu ra, phát hiện mình đang có một áp lực nhất định, sẽ có phương hướng rõ ràng và làm việc nghiêm túc, đạt được kết quả như mong muốn.

Nếu không có một áp lực nào, sẽ không có lợi cho sự trưởng thành của trẻ. Ở đây chúng tôi không tán thành cách giáo dục kiểu “nhồi vịt”, nhưng cũng cần phải tạo cho trẻ một áp lực phù hợp, như vậy có thể xây dựng cho trẻ một thái độ và thói quen sống tốt.

Có một vị thuyền trưởng già giàu kinh nghiệm, sau khi chuyển hàng lên tàu, con tàu đang ở giữa đại dương mênh mông thì gặp một cơn bão lớn. Thủy thủ đều kinh hoàng sợ hãi, vị thuyền trưởng già quyết đoán ra lệnh thủy thủ lập tức dẫn nước vào kho hàng. “Thuyền trưởng bị làm sao vậy, dẫn nước vào kho hàng chỉ có thể làm tăng áp lực cho thuyền, làm tàu chìm xuống, như thế không phải tự tìm đường chết sao?” Một thủy thủ trẻ hét lên.

Nhưng nhìn nét mặt nghiêm túc của thuyền trưởng, đoàn thủy thủ vẫn nghe theo mệnh lệnh của ông. Nước trong kho hàng càng ngày càng cao, thuyền dần dần chìm xuống, cơn gió vẫn mạnh như lúc trước nhưng sóng lớn uy hiếp tàu ngày càng giảm, con tàu dần dần ổn định, thoát khỏi vùng bão an toàn.

Sau đó thuyền trưởng nói với đoàn thủy thủ: “Những con tàu hàng triệu tấn rất ít khi bị lật, những con tàu bị lật thường là những tàu nhỏ, trọng lượng nhẹ. Lúc tàu mang tải trọng lớn chính là lúc an toàn nhất; lúc tàu trống lại chính là lúc nguy hiểm nhất. Đương nhiên tải trọng của tàu dựa vào khả năng giới hạn gánh vác của tàu, áp lực thích hợp có thể khống chế được gió to bão lớn, còn nếu tàu không chịu được tải trọng, nó sẽ giống như điều mà mọi người lo lắng: biến mất giữa biển.”

Bình thường, trẻ có năng lực lớn hơn so với những gì chúng ta biết, khoa học đã chứng minh, chỉ có 5% tiềm năng não bộ được sử dụng trong đời, còn lại 95% tiềm năng vẫn chưa được khai thác hết, áp lực thích hợp sẽ khiến trẻ nỗ lực phấn đấu, có thể phát huy được hết khả năng của mình. Áp lực phù hợp là động lực kích thích trẻ học tập.

Giáo dục gia đình phải tạo áp lực nhất định cho trẻ, vấn đề then chốt là nắm được mức độ của áp lực, mức độ này mỗi người mỗi khác, và trong mỗi giai đoạn phát triển của trẻ cần điều chỉnh cho thích hợp.

�➊ Cha mẹ đặt kì vọng hợp lí

Cha mẹ kì vọng vào trẻ chính là tạo áp lực cho trẻ, kì vọng quá cao hay quá thấp đều có thể làm hại trẻ. Kì vọng của cha mẹ phải dựa vào năng lực của từng trẻ.

Kì vọng hợp lí nhất của cha mẹ phải là điều mà trẻ đạt được sau một quá trình nỗ lực phấn đấu. Kì vọng quá cao, trẻ có cố gắng thế nào cũng không trở thành hiện thực, sẽ nảy sinh sự thất vọng, không muốn tiếp tục cố gắng; còn kì vọng quá thấp lại gây ra sự thiếu tự tin vào bản thân, lòng tự tôn suy giảm, trẻ cho rằng “năng lực của tôi chỉ có thế", do vậy mà hoài nghi bản thân, buông lỏng bản thân, thậm chí coi thường bản thân, mất đi tinh thần cầu tiến, gây ra rất nhiều vấn đề khác nữa.

Việc này giống như hái đào vậy, không cần nhảy lên cũng có thể hái được đào sẽ làm cho người ta chây lười, nhảy mãi vẫn không hái được làm người ta thất vọng, dùng hết sức nhảy lên và hái được đào mới có ý nghĩa, buộc người ta lần sau phải biết nhảy cao hơn! Cha mẹ đặt kì vọng vào trẻ cũng vậy: cao không thể với tới sẽ khiến trẻ nhụt ý chí, thấp quá sẽ khiến trẻ coi thường, còn mục tiêu nhiều thử thách sẽ thúc đẩy trẻ phấn đấu.

Kì vọng của cha mẹ và trẻ cần có sự kết hợp với nhau. Chẳng hạn căn cứ vào tình hình học tập của trẻ ở kì trước hoặc giai đoạn gần nhất để đặt ra mục tiêu cho trẻ, sau khi trẻ đạt được mục tiêu, cha mẹ nhất định phải bày tỏ tâm trạng vui mừng và hạnh phúc, có thể dựa vào hoàn cảnh gia đình để tặng trẻ một phần thưởng nhất định, đồng thời cùng trẻ thảo luận phương hướng cố gắng cho lần sau. Như vậy trẻ và cha mẹ sẽ có cố gắng nhiều hơn và phát triển tốt hơn.

�➋ Mức độ giúp đỡ khi trẻ gặp áp lực

Một đứa trẻ trong hoàn cảnh không có áp lực, cũng không có sự giúp đỡ ủng hộ của những người xung quanh thì khó có thể thành tài, bởi không có áp lực trẻ sẽ không tiến lên được phía trước, không có phương pháp kích thích tích cực thì tiềm lực của trẻ cũng không thể phát huy. Trường hợp trẻ phải nhận áp lực cao, nhưng lại thiếu sự cổ vũ khích lệ thì cũng rất đáng ngại, bởi trẻ sẽ phải đơn độc đấu tranh, rất khó để đi đến thành công. Nếu áp lực thấp mà nhận được quá nhiều giúp đỡ, tình hình cũng không lạc quan chút nào, bởi trẻ sẽ không phát huy hết khả năng của mình. Áp lực và khích lệ thích hợp, sẽ khiến trẻ có nhiều động lực để phấn đấu, dễ dàng đi đến thành công.

Vậy để tạo cho trẻ một áp lực thích hợp, cha mẹ cần chú ý tới những điều gì:

Một là, cha mẹ tán dương trẻ, quan tâm đến những tiến bộ mà trẻ đạt được, giống như quan tâm tới những khuyết điểm của trẻ vậy. Điều này rất có lợi cho việc xoa dịu áp lực cho trẻ, trẻ sẽ hết lòng làm việc để không phụ lòng cha mẹ với tâm trạng và thái độ tích cực, từ đó mà trở nên tự tin và phát huy được sức mạnh của bản thân.

Hai là, khi trẻ chịu áp lực, cha mẹ cũng phải đối mặt cùng trẻ, khiến trẻ nhận thức đúng đắn thất bại và thành công, nhận thức được sự khác nhau giữa “thất bại” và “tạm thời trì hoãn”; giúp trẻ phân tích nguyên nhân và quá trình thất bại, chú ý phát hiện và khẳng định những ưu điểm, sở trường của trẻ ngoài học tập, đồng thời động viên trẻ chấp nhận làm lại từ đầu.

�➌ Áp lực không phải là sự ngược đãi tinh thần

Tạo áp lực phù hợp cho trẻ là cần thiết, nhưng tạo áp lực và ngược đãi tinh thần là hai việc hoàn toàn khác nhau. Một số cha mẹ để khích lệ trẻ đã sử dụng các phương pháp như nói châm biếm, uy hiếp đe dọa, không quan tâm chú ý… Kiểu ngược đãi tinh thần này tạo cho trẻ vết thương tâm lí khó lành và rất nguy hiểm với trẻ. Dần dần, trẻ sẽ có tính cách e dè, biến thái, tự ti, thiếu tình yêu thương, hay lo nghĩ, khiến thành tích không những không tốt mà còn tạo nên những khuyết điểm trong tính cách sau này.

Cha mẹ bồi dưỡng áp lực cho trẻ trên tinh thần bình đẳng, thái độ ôn hòa, ngôn ngữ hòa nhã, đối thoại và giao lưu nghiêm túc với trẻ, chia ngọt sẻ bùi với trẻ giống như với bạn bè vậy… Những gì trẻ báo đáp cha mẹ nhất định sẽ là “vụ mùa bội thu”.

Lời khuyên của chuyên gia

Phát hiện kịp thời áp lực quá mức đối với trẻ

Trường hợp trẻ phải chịu áp lực học tập quá mức, cha mẹ cần luôn luôn để ý đến trẻ, chỉ dẫn kịp thời để giúp trẻ giải tỏa áp lực, có được tâm trạng tích cực. Một số biểu hiện khi trẻ phải chịu áp lực quá mức:

(1) Không hứng thú nghe giảng

Lúc đi học lơ đãng, thường xuyên ngủ gật hoặc tư tưởng phân tán, không tập trung chú ý, thường xuyên làm việc riêng trong giờ học, thậm chí gây ảnh hưởng đến sự chú ý của người khác, thường xuyên bị coi là học sinh vô tổ chức kỉ luật.

(2) Ghét làm bài tập

Không làm bài tập hoặc thường xuyên kéo dài thời gian làm bài tập, nếu có làm thì cũng chỉ mang tính đối phó. Chép bài tập của bạn hoặc không làm bài đầy đủ trở thành chuyện cơm bữa, cứ nhìn thấy bài tập là chán nản, nổi giận, nóng nảy, thậm chí khóc thút thít, có khi còn xuất hiện những phản ứng tâm lí như buồn nôn, nôn mửa…

(3) Lo lắng mỗi khi thi cử

Đây là biểu hiện rõ ràng nhất, trước khi thi tỏ ra quá lo lắng, ngủ không ngon, lúc thi trong đầu trống rỗng, những việc cần làm đều quên sạch, đến mức cứ nghe đến thi cử là mặt mũi biến sắc, thậm chí có những biểu hiện của bệnh thần kinh.

(4) Yêu cầu quá cao đối với bản thân

Quá hà khắc và nghiêm túc với bản thân, đặc biệt là xếp loại thành tích, chỉ muốn đứng đầu, nếu lỡ có sai lầm thì cảm thấy buồn đến nỗi không thiết sống; nhiều lúc trước mặt bạn bè tỏ thái độ bình thản, cố ý chứng tỏ mình đang vui vẻ thế nào, che đậy tình hình thực tế là mình đang học ngày học đêm…

(5) Quan hệ căng thẳng với thầy cô giáo

Trong thâm tâm không thích thầy cô giáo, thậm chí căm ghét thầy cô giáo, có trẻ còn không có thiện cảm với tất cả giáo viên.

(6) Quan hệ căng thẳng với cha mẹ

Ghét cha mẹ kiểm tra việc học của bản thân, không muốn cùng cha mẹ nói chuyện về vấn đề học tập, đặc biệt không thích những yêu cầu về thành tích và xếp loại học tập mà cha mẹ đề ra và có biểu hiện kháng cự mãnh liệt, thường xuyên vì những điều này mà nảy sinh xung đột với cha mẹ.

(7) Tự ti vì thành tích học tập kém

Không có lòng tin vào bản thân, thường xuyên vì thành tích học tập của bản thân hoặc các phương diện khác mà buồn đau, tâm lí yếu đuối nhu nhược, có lúc vì điều này mà bỏ nhà ra đi, thậm chí còn nảy sinh quan niệm coi nhẹ sự sống, đặc biệt là trước và sau kì thi.

9. TÔN TRỌNG BÍ MẬT CỦA TRẺ

“Bí mật và trách nhiệm là sản phẩm nuôi dưỡng sự trưởng thành tốt nhất.”

Tôn Vân Hiểu (Trung Quốc)

Cùng với sự trưởng thành của trẻ, rất nhiều cha mẹ trở nên lo lắng, dần dần không yên tâm và tin tưởng trẻ. Vậy là liền nghe trộm điện thoại, đọc trộm nhật kí, thậm chí còn mời cả thám tử tư “theo dõi” cuộc sống của trẻ hàng ngày.

Một học sinh trung học đã từng nói như thế này: Quyển nhật kí nào của chúng em cũng có khóa, đề phòng cha mẹ xem trộm nhật kí.

Trẻ khóa nhật kí, nguyên nhân nằm ở chỗ cha mẹ coi nhẹ sự tồn tại của trẻ, không tôn trọng sự riêng tư của trẻ.

Rất nhiều cha mẹ cứ nghĩ đến việc trẻ có bí mật mà bản thân không biết là lại thấy sốt ruột bồn chồn. Họ thấy đứa trẻ mà mình đang kiểm soát được mọi thứ giờ lại vuột khỏi tay mình, nên khó tránh khỏi cảm giác mất mát và sợ hãi, mất mát bởi trẻ đã không còn thân thiết với cha mẹ như trước nữa; sợ hãi vì quá căng thẳng, rằng không biết trẻ có giấu giếm những bí mật “động trời” nào không.

Thật ra những điều cha mẹ lo lắng là không thừa. Bởi vào thời kì dậy thì, đa phần trẻ có những bí mật không muốn tâm sự cùng cha mẹ, do đó đã dùng nhật kí có khóa, đây cũng là một cách thể hiện ý thức tự tôn và độc lập của chúng.

Rất nhiều người đã biết quá trình con sâu xấu xí biến thành con bướm xinh đẹp: trước khi con sâu hóa thành bướm đã có một giai đoạn “làm kén”, tự khép mình vào không gian nhỏ bé riêng. Tương tự, trẻ đến độ tuổi nhất định cũng có thể tự khép mình lại, để sẵn sàng bước vào thời kì trưởng thành mới.

Sự trưởng thành của trẻ luôn cần một quá trình độc lập với cha mẹ. Trẻ bước vào thời kì thanh xuân, trong suy nghĩ xuất hiện một số thay đổi: chúng ít dựa dẫm vào cha mẹ hơn, có ý thức tự lập mạnh mẽ, khuynh hướng rõ ràng, hi vọng được người khác tôn trọng sự độc lập của mình; các phương diện đời sống không ngừng mở rộng, tâm hồn trở nên nhạy cảm, tình cảm trở nên tinh tế, có rất nhiều bí mật riêng tư; chúng cũng có quan điểm riêng của mình, đặc biệt một số quan điểm còn không trùng khớp với quan điểm của các bậc tiền bối. Vậy là khoảng cách giữa cha mẹ và trẻ ngày càng xa hơn, trẻ tìm cách lấp khoảng trống ấy bằng cách viết nhật kí để che giấu những bí mật và suy nghĩ của mình.

Do vậy trẻ luôn coi nhật kí là “bảo bối”, không cho phép người khác xen vào và dùng khóa để không ai có thể xâm nhập được. Biểu hiện của ý thức tự lập và tự tôn này cũng là dấu hiệu cho thấy trẻ bắt đầu bước vào đời sống xã hội.

Từ góc độ tâm lí học, bí mật rất quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Biết giữ bí mật là một trong những yêu cầu quan trọng trong xã hội hiện đại, có bí mật riêng và xử lí hợp lí là yếu tố hình thành nên sự tự lập. Bí mật luôn gắn liền với trách nhiệm của một người, bởi vậy người không có bí mật thì mãi mãi không trưởng thành được.

Khi trẻ đã kiên quyết giữ bí mật cho riêng mình, thì mặc dù là các bậc cha mẹ, chúng ta cũng không được nằng nặc hoặc lén lút xâm phạm đến những bí mật riêng ấy của chúng.

Có người cha một lần vào phòng con trai mà chưa gõ cửa, cậu bé bực bội sẵng giọng hỏi: “Có chuyện gì? Tại sao không gõ cửa đã vào!” Người cha vô cùng đau lòng: “Nuôi lớn bằng từng này, cha mẹ cực khổ không biết bao nhiêu mà kể, tại sao con lại đối xử với mình như vậy?”

Nhưng người con trai lại viết trong nhật kí rằng: “Lúc tôi đang làm bài tập, cảm thấy có hơi thở của ai đằng sau lưng, quay đầu lại phát hiện cha đang nhìn trộm tôi. Mỗi khi như vậy, tôi cảm thấy mình giống như đã làm sai việc gì đó, nên vô cùng bực bội. Tôi rất ghét việc cha mẹ không gõ cửa đã vào phòng, ai cũng phải tôn trọng sự riêng tư của người khác, cha mẹ cũng không ngoại lệ.”

“Nhìn” trẻ học làm trẻ ghét, điều này chứng tỏ trẻ cũng cần sự tôn trọng và cảm thông của cha mẹ, chúng cũng có tự tôn.

Trẻ lớn rồi, đương nhiên sẽ không muốn chia sẻ với mọi người những bí mật của mình. Cho dù những bí mật này là đúng hay sai, thì cũng là biểu hiện của sự trưởng thành, cũng là hiện tượng bình thường trong quá trình phát triển ở trẻ. Bởi thế cha mẹ nên tôn trọng trẻ, đừng vì trẻ không tâm sự với bạn như trước kia mà nghi ngờ trẻ, càng không được dùng cách “xem trộm” những tâm sự trong nhật kí của trẻ, nếu không sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển lành mạnh của trẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

6 cách tôn trọng sự riêng tư của trẻ

Cha mẹ nên tôn trọng trẻ như người trưởng thành, trong đó bao gồm cả việc tôn trọng quyền cá nhân của trẻ. Dưới đây là những điều mà cha mẹ cần chú ý trong cuộc sống gia đình:

(1) Không được xem trộm nhật kí và tự ý bóc thư của trẻ.

(2) Vào phòng trẻ nên gõ cửa trước.

(3) Chuyển hoặc dùng đồ của trẻ nên có sự cho phép của trẻ.

(4) Bất kì can thiệp nào liên quan đến trẻ cũng phải thương lượng trước với trẻ.

(5) Thực hiện lời hứa với trẻ, nếu không thực hiện được cũng cần nói rõ nguyên do, để có được sự thông cảm của trẻ.

(6) Nếu hứa giữ bí mật cho trẻ, nhất định phải giữ lời. Lúc cần lộ bí mật nên động viên trẻ tự tiết lộ, cha mẹ không nên làm hộ.

10. THỨC TỈNH LÒNG YÊU THƯƠNG Ở TRẺ

“Lòng yêu thương ở trẻ rất non nớt, bạn để ý đến nó, nó sẽ lớn lên; bạn lơ là nó, nó sẽ khô héo; bạn vùi dập nó, nó sẽ chết đi.”

Lô Cần (Trung Quốc)

Nhân ái là phẩm đức cao quý nhất của loài người. Nhà văn Victor Hugo từng nói: “Nếu nhân gian không có yêu thương, mặt trời cũng sẽ chết.” Không có yêu thương sẽ không có thế giới, một dân tộc không có lòng yêu thương là một dân tộc không toàn vẹn, một người không có lòng yêu thương là một người rất đáng sợ. Vì vậy, nuôi dưỡng trẻ trong gia đình, trước tiên phải bồi dưỡng cho trẻ một trái tim nhân ái.

Một giáo viên tiểu học tiến hành trắc nghiệm tâm lí với tất cả học sinh trong các lớp mình dạy, trong đó có một câu thế này: “Một em gái nhỏ bị ốm, ho nhiều, có em nào bằng lòng cho em ấy mượn áo khoác không?” Kết quả bọn trẻ rất lâu không trả lời. Khi cô giáo gọi tên từng em một, thì có đến hơn nửa lớp tìm ra các kiểu lí do, thể hiện sự không bằng lòng cho em gái bị ốm mượn áo.

Cô giáo này không đành lòng với kết quả như vậy, liền đưa ra một ví dụ khác: “Một bạn nhỏ chưa được ăn sáng, bạn ấy đói và khóc suốt, các em đang ăn sáng, vậy thì nên làm thế nào?” Thấy bọn trẻ không trả lời, cô hỏi một em: “Em có cho bạn ăn không?” “Không ạ!”, đứa trẻ đó trả lời dứt khoát. Cô giáo lại khuyên: “Nhưng bạn nhỏ đó đói đến khóc rồi mà!” Đứa trẻ đó lại đáp: “Ai bảo bạn ấy không ăn ở nhà.”

Có chuyên gia giáo dục đã nói: “Chỉ biết nhận lấy, không biết cho lại; chỉ biết yêu mình, không biết yêu người là bệnh của hầu hết những đứa trẻ con một.” Rất nhiều trẻ là con một nhận được quá nhiều sự yêu thương nhưng lại không biết cho ai sự yêu thương. Một bà mẹ than phiền thế này: Bà và chồng đã dồn hết tình yêu thương cho cậu con trai duy nhất, nhưng con trai lại rất ích kỉ, đồ ăn ngon đều giấu đi ăn một mình, muốn con bớt một chút mời ông bà nội cũng không được; bây giờ con trai đã 12 tuổi rồi, nhưng quần áo giày dép đều cần cha mẹ mặc hoặc cởi hộ, chỉ biết chìa tay đòi bố mẹ cái này cái kia, nhưng khi bố mẹ ốm thì lại không quan tâm và hỏi han…

Người xưa đã nói “Nhân chi sơ, tính bản thiện”, thật ra không có đứa trẻ sinh ra đã thiếu lòng yêu thương, mà là do cha mẹ đã không dạy dỗ chúng. Cha mẹ giáo dục trẻ không khoa học, chiều chuộng quá mức, khiến lòng yêu thương của trẻ vô tình bị mất đi. Để không làm lòng yêu thương của trẻ bị khô cạn, cha mẹ cần biết nuôi dưỡng nó. Cha mẹ nếu chỉ biết cày cấy mà không quan tâm đến thu hoạch, nếu chỉ biết cho mà không biết nhận, thì đứa trẻ sẽ trở thành người ích kỉ tư lợi, chỉ biết vun vén cho lợi ích của mình.

Để thức tỉnh lòng yêu thương của trẻ, rất cần sự giáo dục và hướng dẫn của cha mẹ. Vậy, cha mẹ nên nuôi dưỡng lòng yêu thương ở trẻ như thế nào?

�➊ Nuôi dưỡng lòng yêu thương nên bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ

Ấu thơ là giai đoạn quan trọng hình thành nên phẩm chất đạo đức của một người. Nuôi dưỡng lòng yêu thương ở trẻ nên bắt đầu từ thời thơ ấu. Cha mẹ hãy thường xuyên âu yếm vỗ về trẻ, mỉm cười với trẻ, dành nhiều thời gian trò chuyện với trẻ, khiến trẻ cảm nhận được sự ấm áp của gia đình, cảm nhận được sự hạnh phúc của tình yêu thương, xây dựng cho trẻ nền móng của sự yêu thương.

�➋ Cha mẹ có lòng yêu thương mới có thể nuôi dưỡng nên một đứa trẻ có lòng yêu thương

Cha mẹ là tấm gương của con cái, con cái là hình ảnh của cha mẹ, con cái lúc nào cũng coi cha mẹ làm tấm gương mẫu mực của mình, nhất cử nhất động của cha mẹ đều ảnh hưởng đến trẻ. Khi cha mẹ tâm trạng không tốt dùng những lời lẽ cay nghiệt với ông bà, khi cha mẹ thờ ơ với hoạt động tình nguyện, lòng yêu thương của trẻ cũng phần nào bị hao hụt.

Chỉ khi cha mẹ giàu lòng yêu thương mới có thể nuôi dưỡng nên được một đứa trẻ giàu lòng yêu thương, thế nên bình thường cha mẹ nên chú ý đến lời nói và việc làm của mình, hiếu kính với người già, quan tâm đến trẻ nhỏ, yêu thương con cái, giúp người làm niềm vui v.v… Ví dụ trên xe bus, bà mẹ nói với con: “Con xem, cô kia đứng bế con thật mệt, chúng ta nhường chỗ cho họ ngồi ở đây nhé.” Khi bà lão hàng xóm bị ốm, bà mẹ đưa trẻ đi thăm nom hỏi han, giúp việc nhà cho bà. Trên tivi đưa tin có người thiếu tiền làm phẫu thuật, tính mạng nguy kịch, cha mẹ dẫn trẻ đi quyên góp tiền... Trẻ thấy người lớn biết thông cảm, quan tâm, giúp đỡ người khác thế nào thì dần dần sẽ có những hành động như thế ấy.

�➌ Cho trẻ học cách hoán đổi vị trí để suy nghĩ

Chỉ khi trẻ biết đứng trên lập trường, góc độ của người khác để suy nghĩ vấn đề thì mới có thể hiểu được suy nghĩ và hành vi của người khác, mới có thể đồng cảm với nỗi khổ của người khác, mới có những hành động yêu thương. Vì vậy, cha mẹ cần dạy trẻ biết đặt mình vào vị trí của người khác để suy nghĩ, hiểu được tâm tình của họ, từ đó học cách hiểu họ. Ví dụ, thấy một bạn nhỏ bị ngã, cha mẹ nên nói với trẻ: “Thử nghĩ lúc con bị ngã, có phải sẽ rất đau không? Bạn nhỏ kia nhất định đang bị đau, con đến an ủi bạn đi!” Hoặc khi chứng kiến hay nghe nói về những đứa trẻ gặp hoàn cảnh khó khăn, cha mẹ có thể chỉ dẫn: “Bạn nhỏ ở đó không có cơm ăn, không có quần áo ấm mặc, con nghĩ xem nếu ở đó, con sẽ làm gì? Chúng ta quyên góp ít quần áo, đồ ăn cho họ nhé!”.

�➍ Bảo vệ lòng yêu thương của trẻ

Lòng yêu thương của trẻ rất non nớt, cha mẹ cần chú tâm bảo vệ. Nếu trẻ biểu hiện lòng yêu thương mà cha mẹ không nhìn thấy, thậm chí vì bận công việc hoặc các nguyên do khác mà trách mắng trẻ, thì sẽ rất dễ “bóp chết” lòng yêu thương đang sinh sôi nảy nở ở trẻ. Ví dụ, một bé gái rót cốc trà cho người mẹ vừa đi làm về, người mẹ vội vàng chạy lại nói: “Đi đi, mau làm bài tập đi, ai khiến con rót trà!” Lại có một đứa trẻ ngồi xổm trên đất băng bó giúp một con gà nhỏ bị thương, người mẹ của đứa trẻ tức giận nói: “Gà con bẩn thế, ai cho con chạm vào nó!” Lòng yêu thương của trẻ như vậy vô tình đã bị cha mẹ cướp đoạt.

Khi nhà giáo Sukhomlinski (Liên Xô cũ) làm hiệu trưởng của một trường học, cây hoa hồng trong vườn hoa ở trường nở một bông hồng rất to, hàng ngày đều có rất nhiều người qua lại ngắm. Một buổi sáng, khi ông đi dạo trong vườn, phát hiện ra một bé gái 4 tuổi đã ngắt bông hoa hồng đó, đang cầm trong tay đi nhanh ra ngoài.

Sukhomlinski rất muốn biết vì sao bé gái đó lại ngắt hoa, ông cúi xuống, thân thiết hỏi: “Con à, con ngắt bông hoa này tặng cho ai? Có thể cho thầy biết được không?”

Đứa bé rụt rè nói: “Bà nội con ốm rất nặng, hằng ngày con đều nói chuyện với bà. Con bảo bà trong vườn trường có một bông hoa hồng rất to, bà không tin, bây giờ con ngắt xuống mang cho bà xem, bà xem xong rồi con sẽ mang hoa trả lại.”

Nghe bé gái thật thà trả lời, trong lòng Sukhomlinski rất cảm động, ông nắm tay đứa bé quay lại vườn hoa, ngắt thêm hai bông hồng to và nói với bé: “Một bông là thưởng cho con, bởi vì con có một tâm hồn đầy yêu thương; bông kia là tặng bà nội con, cảm ơn bà đã nuôi dạy con thành một cô bé ngoan.”

Khi phát hiện trẻ có những hành động quan tâm, yêu thương người khác, ví dụ giúp đỡ người khác hay lo nghĩ thay cho người khác, thì cha mẹ cần kịp thời biểu dương, đồng thời cổ vũ trẻ lần sau tiếp tục làm như thế. Cha mẹ cần nhận ra giá trị lòng yêu thương ở trẻ, khiến lòng thương yêu trở thành một phẩm chất của trẻ.

�➎ Tạo cho trẻ cơ hội cống hiến lòng yêu thương

Có cha mẹ nghĩ rằng quan tâm và yêu thương trẻ lúc nhỏ, khi lớn khôn trẻ sẽ biết yêu thương và hiếu kính với cha mẹ. Thực ra đây là một cách nghĩ sai lầm. Cho và nhận yêu thương là hành động tương hỗ, nếu trẻ chỉ biết “nhận” thì chúng sẽ dần dần mất đi khả năng “cho”, chúng sẽ cảm thấy cha mẹ yêu thương chúng là điều đương nhiên. Do vậy, cha mẹ phải cho trẻ cơ hội bày tỏ lòng yêu thương, nuôi dưỡng lòng yêu thương ngay từ khi chúng còn nhỏ.

Cha mẹ phải chỉ dẫn trẻ làm những công việc cụ thể hàng ngày. Chẳng hạn trong ngày sinh nhật mẹ, cho trẻ làm thiệp hoặc vẽ hoa tặng mẹ; trở về nhà sau một ngày làm việc mêt mỏi, có thể nhờ trẻ lấy hộ nước hoặc bóp đầu… Sau khi trẻ đã thực hiện những hành động “cho đi” ấy, cha mẹ cần kịp thời cổ vũ chúng, kích thích tâm lí trải nghiệm niềm vui sau khi quan tâm đến người khác, dần dần nuôi dưỡng thành phẩm chất tốt đẹp.

Lời khuyên của chuyên gia

4 phương pháp nuôi dưỡng lòng yêu thương cho trẻ từ nhỏ

Nuôi dưỡng lòng yêu thương ở trẻ phải bắt đầu từ nhỏ, trong cuộc sống hàng ngày cha mẹ có thể áp dụng một số phương pháp dưới đây:

(1) Dạy dỗ nhẹ nhàng

Có thể trẻ sẽ có một vài hành vi biểu hiện sự thiếu tình thương với ai đó, nhưng đó là bởi trẻ chưa phát triển toàn diện, không liên quan gì đến nhận thức chủ quan. Tuy vậy, hành vi này nếu không được ngăn chặn kịp thời, có thể sẽ hình thành thói quen, sau này sửa lại sẽ rất khó. Do đó khi trẻ xuất hiện những hành vi không tốt, cha mẹ phải ngăn chặn ngay, có thể dùng cách bế trẻ đi chỗ khác để thay đổi sự chú ý ở trẻ, giảng giải lẽ phải với trẻ ngăn chặn hành vi không đúng đó, sau đó nhẹ nhàng nói cho trẻ biết chúng đã sai ở đâu. Mục đích của việc nói những lời nhẹ nhàng là bảo vệ lòng tự tôn của trẻ.

(2) Nhấn mạnh những hành vi tốt đẹp

Trong cuộc sống hàng ngày, cha mẹ nên chú ý đến những biểu hiện của trẻ, một khi phát hiện hành động tốt của trẻ thì cần kịp thời ôm hôn để bày tỏ thái độ tán thành và biểu dương, cũng có thể dùng cách như thưởng cho trẻ món quà nhỏ để khích lệ, trẻ nhận được sự khích lệ như vậy rất dễ xuất hiện những hành động tương tự lần sau.

(3) Mở rộng phạm vi giao tiếp, bồi dưỡng khả năng bày tỏ tình yêu thương

Cha mẹ nên dẫn trẻ ra ngoài, cho trẻ tiếp xúc với nhiều người, giao lưu với những bạn nhỏ cùng tuổi; cần phát hiện xem trẻ có biết được ý tốt của người khác hay không, có thể báo đáp ý tốt của họ hay không, nếu bất ngờ gặp trở ngại, thì khả năng đối phó của trẻ thế nào. Sau đó giảng giải và phân tích cho trẻ hiểu, từ đó nuôi dưỡng lòng yêu thương cho trẻ đúng đắn.

(4) Làm bạn với thiên nhiên

Dạy trẻ biết chăm sóc, bảo vệ động vật, thực vật cũng là cách để nuôi dưỡng tình yêu thương cho trẻ, thậm chí còn là cách nhanh nhất để xây dựng cho trẻ tính cách này.