BÀI 2 TRƯỚC KHI LÀM CHA MẸ HÃY LÀM BẠN CỦA TRẺ

Cha mẹ và trẻ do không hiểu nhau nên thường nảy sinh sự hiểu nhầm. Có thể lí giải điều này trên một số khía cạnh: bởi ít khi tiếp xúc nên hay sinh mâu thuẫn, bởi không có lòng tin nên hay làm tổn thương nhau… Nếu cha mẹ biết học cách làm bạn với trẻ thì tất cả những vấn đề này đều sẽ được giải quyết.

1. QUAN HỆ CHA MẸ - CON CÁI LUÔN THOẢI MÁI

“Giáo dục trước tiên phải là bồi dưỡng tâm hồn trẻ bằng sự quan tâm mọi mặt, suy tính trước sau và hết sức cẩn thận.”

Sukhomlynski (Liên Xô cũ)

Chúng ta đều biết, hành vi của mỗi người đều bị hạn chế bởi mối quan hệ giữa người với người. Ví như trước mặt người lạ, con người thường tỏ ra khá thận trọng, nhưng trước mặt người quen lại thấy hết sức thoải mái; đối diện với người khiêm tốn thì con người có cảm giác được tôn trọng; còn với người hay soi mói thì lại có một cảm giác lo sợ, e dè...

Trong gia đình cũng vậy, giữa cha mẹ và con cái hình thành nên mối quan hệ mẫu tử có sự gắn bó khăng khít với nhau. Nếu quan hệ của cha mẹ và con cái thoải mái thì việc giao tiếp sẽ rất dễ dàng, không cần ai thúc giục trẻ cũng sẽ tự giác học tập, tự giác làm việc. Còn nếu mối quan hệ đó căng thẳng, thì kết quả chắc chắn sẽ thất bại.

Ví như nếu con không tin cha mẹ thì chúng sẽ không bao giờ làm theo những lời cha mẹ nói, cũng không coi mọi hành động của cha mẹ là đúng. Khi đó, dù cha mẹ nói hay thế nào trẻ cũng không chịu tiếp nhận. Kết quả là không nghe lời chỉ bảo của cha mẹ mà lấy phán đoán và ham muốn của bản thân làm hành vi của mình, thậm chí đôi khi còn có ý chống đối cha mẹ. Trong tình huống này, sự giáo dục của cha mẹ không những không hiệu quả mà còn có thể để lại hậu quả.

Một số nhà nghiên cứu tâm lí đã tiến hành cuộc điều tra về ảnh hưởng của mối quan hệ mẫu tử đối với nền giáo dục gia đình. Đầu tiên họ điều tra những gia đình có con cái vô cùng xuất sắc: “Bạn dạy con như thế nào?” Những bậc cha mẹ này trả lời rằng: “Thật ra, tôi chẳng dạy con thế nào cả.” Sau đó họ cũng hỏi phụ huynh có con gặp vấn đề: “Bạn dạy con như thế nào?” Kết quả là những gia đình này có rất nhiều điều nỗi oan ức, liệt kê ra bao nhiêu vất vả mệt nhọc khi dạy con.

Hiện tượng này khiến các nhà nghiên cứu cảm thấy rất hứng thú: Trong quá trình giáo dục con, dường như cha mẹ nỗ lực càng nhiều bao nhiêu thì con của họ lại gặp càng nhiều vấn đề bấy nhiêu, xem xét lại thì thấy phương pháp dạy con của họ dường như chưa được ưu việt lắm.

Sau khi đi sâu vào nghiên cứu, họ phát hiện ra rằng: mối quan hệ tốt hay xấu của cha mẹ với con cái là vấn đề then chốt liên quan chặt chẽ đến hành vi của trẻ. Khi cha mẹ và con cái có sự tin tưởng, thấu hiểu, yêu thương, ủng hộ nhau thì những hành vi của con cái biểu hiện ra sẽ hoàn toàn bình thường, chúng sẽ đối xử với người khác ngoan ngoãn lễ phép, chăm chỉ lên lớp, tuân thủ những đạo lí xã hội, biết quan tâm đến mọi người… Ngược lại, nếu mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái có sự ngờ vực, không tin tưởng, coi nhau như kẻ thù, cư xử lạnh nhạt, đôi bên hiểu nhầm nhau, thì hành vi của trẻ sẽ diễn tiến theo một chiều hướng xấu, sẽ có những biểu hiện như lên lớp không nghe giảng, cãi lại cha mẹ, làm điều xằng bậy bên ngoài…

Nói như vậy có nghĩa là để thay đổi thói quen xấu của trẻ thì việc nên làm đầu tiên là phải cải thiện mối quan hệ mẫu tử, mà trước hết là sửa lại quan niệm và hành vi sai lầm của cha mẹ, để khiến trẻ cảm nhận được sự thay đổi tích cực của cha mẹ, từ đó cũng có động lực để thay đổi khuyết điểm của bản thân mình.

Trong cuộc sống, có nhiều cha mẹ dùng phương pháp giáo dục đơn giản đó là bạo lực, chỉ cần thấy con làm sai chuyện gì là lập tức mắng nhiếc xối xả, thậm chí có người tức giận quá mức còn đánh con một trận tơi bời. Phương pháp giáo dục này thường không hiệu quả, không những không giúp con cải thiện được thói hư tật xấu mà còn làm cho mọi chuyện tồi tệ lên.

Ví như trẻ gây rối trong trường, làm vỡ kính hay đánh nhau với bạn, trẻ trở về nhà và báo lại cha mẹ, có cha mẹ không cần biết đúng sai lập tức mắng trẻ không tiếc lời hoặc sử dụng đòn roi. Như vậy khi gặp những tình huống tương tự sau này, về nhà trẻ không những không kể lại cho cha mẹ mà còn tìm đủ mọi cách để che đậy sự thật. Vô tình trẻ sẽ dần biết nói dối, hậu quả vô cùng nghiêm trọng.

Còn ngược lại, nếu sau khi trẻ kể xong chuyện, cha mẹ nghe trẻ giải thích, rồi lí giải và giúp đỡ chúng giải quyết vấn đề, thì lần sau có xảy ra sự việc tương tự, trẻ cũng sẽ nhanh chóng trở về nhà tìm cha mẹ để kể chuyện vừa xảy ra ở trường. Như vậy dần dần trẻ sẽ hình thành nên thói quen nói sự thật, hơn nữa do có sự chỉ dẫn đúng đắn của cha mẹ mà trẻ giảm được hay tránh khỏi lỗi lầm trong những chuyện tương tự.

Làm cha mẹ phải hiểu được một điều: quan hệ mẫu tử tốt hay xấu chính là chìa khóa then chốt trong việc giáo dục trẻ thành công, vì thế để dạy trẻ trở thành một người ưu tú thì đầu tiên cha mẹ cần tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp với trẻ. Chỉ khi mối quan hệ mẫu tử tốt đẹp thì cha mẹ mới có thể dẫn dắt, giúp đỡ và xây dựng cho trẻ một nhân cách kiện toàn.

Lời khuyên của chuyên gia

Những điều cần lưu ý trong việc xây dựng mối quan hệ cha mẹ - con cái tốt đẹp

(1) Tăng cường kiểm soát

Việc cần kiểm soát đầu tiên là biểu hiện về phương diện hành vi của trẻ khi còn nhỏ. Cha mẹ quyết định khi nào thức dậy, khi nào đi ngủ, khi nào ăn cơm là điều rất cần thiết. Khi trẻ đã lớn, cha mẹ có thể giãn dần sự kiểm soát của mình, từng bước cho trẻ tự lập.

(2) Lập ra khuôn phép

Trẻ chưa thể tự đặt mình vào một khuôn phép nào, vì thế cha mẹ cần hướng dẫn cho trẻ. Bắt đầu hướng dẫn trẻ từ những thói quen hàng ngày trong nhà như thời gian đi ngủ, đánh răng, xem tivi…; cho đến việc học tập, tuân thủ đạo đức xã hội và thói quen lịch sự của trẻ,... Việc hướng dẫn của cha mẹ đem lại cho trẻ cảm giác an toàn và ổn định, giúp trẻ tránh được những nguy hiểm. Ngoài ra, hướng dẫn cũng có ý nghĩa quan trọng, ở chỗ giúp trẻ cảm nhận được một điều: “Tôi có nơi chốn để về, ở đó có nhiều người yêu thương và lo lắng cho tôi. Đó là nơi an toàn nhất.”

(3) Thường xuyên âu yếm trẻ

Âu yếm có thể là ôm, gần gũi hay mát-xa cơ thể trẻ,… Tóm lại là những cách khiến trẻ cảm thấy thoải mái khi ở bên cha mẹ.

(4) Thường xuyên nói chuyện với trẻ

Cha mẹ nên thường xuyên nói chuyện với trẻ cho dù trẻ còn nhỏ. Thông qua lời nói của cha mẹ, trẻ có thể tiếp nhận được thông tin, đặc biệt ngữ điệu trong lời nói của cha mẹ có thể giúp trẻ cảm nhận được tâm trạng của cha mẹ: vui vẻ, hạnh phúc hay lo âu muộn phiền. Khi trẻ lớn hơn, cha mẹ hãy nói những chuyện tương đối nhạy cảm với chúng như giới tính, rượu, thuộc phiện hay những mâu thuẫn trong xã hội. Nói những chuyện nhạy cảm như vậy chứng tỏ một điều giữa trẻ và cha mẹ có quan hệ mật thiết với nhau. Cũng nên cho phép trẻ có những cách nghĩ khác nhau trước một vấn đề. Cho phép trẻ trao đổi bình đẳng với cha mẹ suy nghĩ của mình.

(5) Đọc sách cho trẻ

Cha mẹ đọc sách cho trẻ giúp nâng cao kĩ năng đọc ở trẻ, hơn thế còn thể hiện sự chia sẻ và trách nhiệm của cha mẹ. Đọc sách là dịp để cả nhà quây quần bên nhau, từ đó trẻ cảm nhận được sự ấm áp của tình yêu thương gia đình.

(6) Cười với trẻ

Cười là một hành động quan trọng giúp cho mối quan hệ thêm hòa hợp, cười cũng là một cách đối thoại giúp mối quan hệ giữa cha mẹ và trẻ trở nên gần gũi hơn.

(7) Hát cho trẻ nghe

Thường xuyên hát cho trẻ nghe có thể khiến cho giọng nói của cha mẹ trở nên thân thuộc với trẻ, những âm thanh và tiết tấu của bài hát sẽ thấm sâu vào tâm hồn trẻ, trẻ có thể cảm nhận được niềm vui và nỗi buồn của cha mẹ.

(8) Cùng chơi đồ chơi với trẻ

Đây là cách tích cực nhất để tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp với trẻ. Có thể chơi với trẻ các trò như “bịt mắt bắt dê”, "ô ăn quan", "rồng rắn lên mây", khi trẻ lớn hơn có thể tham gia các hoạt động ngoại khóa cùng trẻ.

(9) Tán dương trẻ

Cha mẹ cần quan tâm đến từng sự tiến bộ của trẻ để tán dương kịp thời. Trẻ nhận được sự quan tâm của cha mẹ thì cảm thấy rất vui, điều đó sẽ đem lại cho trẻ một nguồn sức mạnh dồi dào.

2. LÀM BẠN TRI ÂM CỦA TRẺ

“Thấu hiểu chính là mảnh đất để nảy nở tình hữu nghị.”

Wilson (Mĩ)

Trong quá trình phát triển, trẻ thường gặp phải những điều không giải thích nổi khiến chúng rơi vào tình trạng phiền não, một số chuyện còn khiến trẻ tức giận, đau khổ, căng thẳng lo lắng, sa sút tinh thần. Nếu không có người lắng nghe, trẻ sẽ phải kiềm chế tinh thần một cách tiêu cực, về lâu về dài chắc chắn sẽ mắc bệnh tâm lí, dẫn tới những trở ngại trong quá trình trưởng thành.

Có nhiều trẻ do cha mẹ không chịu lắng nghe, nên đã đi tìm bạn bè bên ngoài hoặc lên mạng xã hội để kết bạn, nhằm giãi bày những tâm sự của bản thân. Điều này hết sức nguy hiểm bởi kết bạn sai chẳng khác nào đi nhầm đường, có thể ảnh hưởng xấu đến tương lai của trẻ.

Cha mẹ là người quan trọng nhất đối với trẻ bởi cha mẹ đóng vai trò là người tri kỉ trong suốt cuộc đời trẻ. Khi trẻ xem cha mẹ như một người bạn tri kỉ thì chúng mới mở rộng tấm lòng, thổ lộ tất cả những điều thầm kín cho cha mẹ, khi đó cha mẹ mới thấu hiểu được suy nghĩ và nguyên nhân dẫn đến hành vi của trẻ, từ đó có sự chỉ bảo đúng đắn. Thông qua việc lắng nghe tâm sự và suy nghĩ của trẻ, cha mẹ có thể xóa được nỗi cô đơn, sự khủng hoảng… trong tâm hồn trẻ, khiến trẻ có tâm lí tích cực, từ đó có động lực để vươn lên. Có cha mẹ trách trẻ nói dối, họ quên rằng những tật xấu này là do hành động thô bạo của mình tạo ra, đó chính là hậu quả của việc dạy con chưa đúng.

Nhiều cha mẹ bị ảnh hưởng bởi quan niệm truyền thống, họ cho rằng “Tôi là cha mẹ, con cái phải nghe lời cha mẹ là điều đương nhiên”, do đó động một chút là lên giọng cha mẹ, đứng ở vị trí bề trên mà nói chuyện với trẻ. Họ không biết rằng làm như vậy là trẻ sẽ oán trách cha mẹ. Trẻ có tư duy và cách suy nghĩ riêng, cha mẹ nên tôn trọng điều đó, hơn nữa nếu có tư tưởng người bề trên để nói chuyện với trẻ thì điều này dễ tạo nên những rào cản trong mối quan hệ cha mẹ - con cái.

Chúng ta thấy rằng, những gia đình theo chế độ “chuyên chế”, trẻ phải nghe lời cha mẹ mọi chuyện. Những đứa trẻ này bề ngoài rất ngoan ngoãn, dễ bảo, nhưng trong thâm tâm sẽ hình thành nên một lối tư duy là phải tuân thủ, hình thành tính cách nhát gan. Còn những gia đình theo chế độ “bình đẳng”, tức là cha mẹ tôn trọng con, nói chuyện bình đẳng với con, không ra những mệnh lệnh cho con, thì cha mẹ và con cái sẽ có sự tin tưởng, sau khi trưởng thành trẻ sẽ không nhút nhát và run sợ trước kẻ khác, dũng cảm theo đuổi chân lí.

Có cha mẹ trách mắng trẻ không biết nghe lời, thực ra việc trẻ có nghe lời hay không là do mối quan hệ của cha mẹ và trẻ quyết định. Nếu cha mẹ và trẻ không có mối quan hệ tốt thì việc cha mẹ muốn tác động đến trẻ là điều rất khó, thậm chí là không thể. Do đó, giữ mối quan hệ mật thiết là điều cha mẹ nên làm trong quá trình giáo dục trẻ.

Như vậy, việc đầu tiên trong giáo dục trẻ là cha mẹ phải thiết lập mối quan hệ mật thiết, bình đẳng, hữu nghị với chúng; điều này đòi hỏi cha mẹ phải có quan niệm mới, vứt bỏ sự kiêu ngạo của mình sang một bên, nói chuyện với trẻ trên cơ sở bình đẳng và dân chủ.

Ví như trong kì nghỉ quốc khánh, ông bà cha mẹ bàn nhau nên đi chơi ở địa điểm nào, lúc này cũng nên gọi trẻ lại: “Lại đây nào con yêu, mọi người đang bàn xem đi chơi ở đâu thì vui, ý con thế nào?” Chắc chắn khi nhận được “lời mời” như thế trẻ sẽ rất vui, vì chúng cảm thấy mình được mọi người tôn trọng, nhờ đó mà có cảm giác gần gũi với ông bà cha mẹ hơn.

Vị trí của trẻ nên được đứng ngang bằng với người lớn, dù có chuyện gì thì cha mẹ cũng nên dùng vị thế ngang hàng để đối xử với trẻ. Khi trẻ chơi đùa, có thể ngồi quan sát hoặc thậm chí là cùng vui đùa; khi trẻ có tiến bộ thì hãy vui vẻ chia sẻ thành công; khi trẻ gặp chuyện phiền não hãy lắng nghe chúng nói. Tất nhiên, khi cha mẹ gặp khó khăn cũng có thể tâm sự với chúng; chẳng hạn như kinh tế gia đình khó khăn, cần phải tiết kiệm chi tiêu; hay khi phải mua thêm vật dụng trong nhà mà chưa biết kiểu dáng nào là phù hợp… Tất cả những việc này đều có thể cho trẻ tham gia và góp ý, để trẻ được cống hiến “tài trí” của mình. Đôi khi, một số trẻ lại có sáng kiến tốt đến mức mà người lớn không nghĩ được ra.

Có nghiên cứu chỉ rõ rằng, những trẻ được sống trong bầu không khí gia đình dân chủ và bình đẳng sẽ có sự tự tin hơn hẳn những trẻ khác. Trong quá trình giao tiếp, chúng luôn sẵn sàng lắng nghe người khác, thái độ cư xử đúng mực. Một cha mẹ thông minh sẽ hiểu được rằng cần quan tâm chăm sóc trẻ ngay cả khi chúng còn bé; chẳng hạn trẻ 2 tháng tuổi họ đã đặt trên ghế sô-pha, trên giường hay trên bụng mình sau đó nhìn thẳng vào mắt trẻ nói chuyện; hoặc khi trẻ lớn hơn một chút họ sẽ không bắt trẻ nghe theo ý mình nữa, đó là cách cư xử theo kiểu “bạn với bạn”.

Hơn nữa, mối quan hệ bình đẳng như bạn bè giúp cha mẹ dễ dàng làm bạn với trẻ. Bởi trẻ khi nhìn thấy cha mẹ làm bạn với mình thì chúng sẽ tự nhiên gần gũi với cha mẹ, khi đó sẽ xem cha mẹ như người bạn tri âm.

Cha mẹ muốn phá bỏ khoảng cách với trẻ thì nhất thiết phải từ bỏ ngôi vị bề trên để làm bạn với trẻ, khám phá đời sống tinh thần của trẻ, cùng trẻ chia sẻ niềm vui nỗi buồn. Hãy dũng cảm tiếp nhận lối tư duy “trước khi làm cha mẹ, hãy làm bạn với con”, nếu trẻ có thể xem cha mẹ như một người bạn thực sự thì sự nghiệp giáo dục trẻ của bạn phần nào đã thành công.

Khi cha mẹ và trẻ đã xây dựng được mối quan hệ bình đẳng, mật thiết thì mọi hành vi của trẻ sẽ dần dần trở nên cao thượng, tính cách của trẻ cũng trở nên phóng khoáng, lạc quan và độ lượng, sau này khi phải đối diện với bất kì thách thức nào cũng tỏ ra dũng cảm và tự tin.

Lời khuyên của chuyên gia

Làm bạn với trẻ như thế nào?

Muốn làm bạn với trẻ thì cha mẹ phải đối xử bình đẳng với chúng. Để làm được điều này thì cha mẹ cần ghi nhớ ba điều dưới đây:

1. Nên cho phép trẻ chọn lựa những gì chúng muốn, khuyến khích trẻ làm theo những quyết định của riêng mình.

Chẳng hạn như hỏi trẻ rằng: “Con muốn ăn táo hay ăn chuối?” Hoặc cùng trẻ giải quyết vấn đề: “Chủ nhật này con muốn làm gì?”

2. Học cách làm bạn với trẻ, tham gia vào nhiều hoạt động của trẻ, chơi các trò chơi và trở thành bạn của trẻ.

3. Chú ý ngôn ngữ và hành động của cha mẹ bởi nó tác động trực tiếp đến trẻ, những lời nói và hành động nhỏ nhất cũng cần thể hiện sự bình đẳng với trẻ, thường xuyên duy trì sự bình đẳng khi nói chuyện với trẻ.

3. BIẾT LẮNG NGHE

“Trẻ nghĩ gì? Đang phải đối diện vấn đề gì? Thế giới nội tâm của chúng như một cái hộp chứa đầy bí mật. Trong chiếc hộp đó có mộng mơ, có tình cảm… là một sự tổng hợp hết sức hỗn độn. Nếu không thường xuyên khám phá những điều bên trong đó, thì có một ngày vô tình mở chiếc hộp ra, cha mẹ sẽ phải giật mình.”

Spencer (Anh)

Lắng nghe là tiền đề của giao tiếp. Cha mẹ không muốn hay không biết lắng nghe đồng nghĩa với việc không hiểu những suy nghĩ của trẻ, một khi con cái nghĩ gì cũng không biết thì cha mẹ sao có thể hiểu trẻ được.

Một bà mẹ trẻ có tính cách hết sức bồng bột, cứ hễ thấy con nói sai hay làm gì đó không đúng là lập tức mắng mỏ trách móc, nhưng kết quả lại thường không tốt đẹp chút nào. Một lần, thanh quản của bà mẹ có vấn đề, nửa tháng sau khi phẫu thuật chị không thể nào nói được. Nhưng trong những ngày tháng không nói cười được ấy, chị lại phát hiện ra đằng sau những lời nói và hành động không đúng của con mình có rất nhiều nguyên nhân.

Một hôm, cô con gái học lớp 2 của chị sau khi tan học đã hét to với chị rằng: “Con ghét thầy giáo dạy toán, ngày mai con không đi học nữa!” Bà mẹ nghe thấy thì rất muốn mắng cho cô bé mấy câu, nhưng vì không nói được nên chỉ im lặng và đợi xem con làm gì tiếp theo.

Được một lúc, cô bé sà vào lòng mẹ và giải thích: “Hôm nay thầy giáo toán đưa ra một vấn đề rồi bắt con trả lời. Con trả lời không đúng, thầy liền phê bình, bới móc tật xấu của con. Cuối cùng cả lớp đều cười con. Con thấy tức chết đi được…” Người mẹ trong lòng muốn khuyên con không nên trách thầy đã phê bình mình, nhưng lại không nói nên lời, chỉ ngồi yên lặng cùng con, trong lúc ấy bất chợt nghĩ tới cảm xúc của con, còn cô bé cũng chỉ cần được thổ lộ suy nghĩ của mình chứ không cần lời khuyên bảo của mẹ, nên vẫn ngồi yên.

Một lát sau, cô bé nhoài người ra khỏi mẹ và đi làm bài tập, sau đó trở lại trạng thái tinh thần vui vẻ khiến mẹ cũng yên tâm. Ngày tiếp theo, cô bé dường như quên hẳn chuyện thầy giáo, đến trường như mọi ngày.

Qua câu chuyện trên, có thể thấy rằng, lắng nghe là một phương pháp để cha mẹ hiểu con. Người mẹ trẻ này vì không nói được nên mới lắng nghe con, nào ngờ đã có tác dụng hơn cả việc quở trách chúng. Vì vậy, nhẫn nại lắng nghe trẻ cũng là một cách hay dành cho cha mẹ. Đôi lúc trẻ cũng thấy khổ tâm, phiền não, muốn tâm sự để được giải tỏa những khúc mắc trong lòng, lúc này cha mẹ chỉ cần lắng nghe trẻ nói, không nhất thiết phải dạy dỗ uốn nắn ngay. Cho dù cách nghĩ và thái độ của trẻ có vấn đề thì cha mẹ cũng không nên lấy làm ngạc nhiên, đầu tiên hãy cứ là một khán giả trung thành lắng nghe tâm sự của trẻ, rồi sau đó đưa ra lời khuyên thích hợp. Đây là đạo lí quan trọng nhất để giúp cha mẹ con cái hiểu nhau hơn.

Cha mẹ dù bận đến đâu thì cũng nên sắp xếp thời gian nghe trẻ nói chuyện, thời gian có thể ngắn, có thể dài, quan trọng là cách thức nói chuyện. Cha mẹ cần nhẫn nại khi lắng nghe trẻ nói, sau đó phát hiện ưu điểm của trẻ, rồi dựa vào những ưu điểm đó để tán dương trẻ. Khích lệ trẻ, hạn chế phê bình trẻ, chỉ cần cha mẹ kiên trì làm được như vậy thì trẻ sẽ luôn cảm thấy vui vẻ lạc quan, từ đó sẽ có thái độ tích cực trước mọi chuyện, con đường thành công đến với trẻ cũng gần hơn.

Đôi khi trẻ cũng phạm những lỗi nhỏ, cha mẹ thường dựa vào sự hiểu biết của mình để đánh giá lỗi của chúng, nhưng trẻ lại biện bạch theo lí lẽ của riêng mình. Lúc đó có thể cha mẹ sẽ tức giận, trong lòng nghĩ: “Đã phạm lỗi lại còn xảo biện?” Vậy là liền la hét ầm ĩ với trẻ rằng: “Không giải thích!” “Còn cãi à!”… Nhưng khi nói những câu đó, cha mẹ có tưởng tượng được rằng trẻ đang cảm thấy oan ức như thế nào không? Chỉ e là sau này khi bạn cảm nhận được sự oan ức ấy, xin lỗi trẻ trước thì tâm hồn trẻ đã bị tổn thương rồi. Tòa án còn tạo cơ hội cho những người phạm tội khiếu nại thì tại sao là cha mẹ lại không thể nhẫn nại nghe con thanh minh?

Có một bà mẹ đang trên đường đi du xuân cùng con gái 4 tuổi của mình thì đứa bé cảm thấy khát nước, bà mẹ lấy hai quả táo từ trong túi ra, bảo bé đưa cho ông ngoại một quả. Không ngờ con gái sau khi cầm hai quả táo, liền cắn ngay mỗi quả một miếng. Nhìn thấy con như thế, bà mẹ rất khó chịu, chị sợ bố mẹ sẽ trách mình không biết dạy con.

“Mẹ!” – con gái định nói gì đó nhưng khi thấy mẹ giận dữ nhìn mình chằm chằm thì lại im lặng. Ông ngoại biết cháu làm như thế chắc chắn là có lí do nên liền nắm chặt tay cháu, cười hiền từ hỏi: “Cháu ngoan của ông, nói cho ông biết vì sao cháu lại cắn mỗi quả táo một miếng như thế?”

Đôi mắt đen tròn của bé bỗng sáng lên, mặt đầy ngơ ngác: “Bởi vì… bởi vì cháu muốn đưa cho ông bà quả táo ngọt nhất!” Ông ngoại nghe cháu nói vậy thì tỏ ra rất vui. Bà mẹ thấy thế thì nước mắt ngấn lệ, một phần vì tự hào khi có một đứa con hiểu chuyện, phần khác hổ thẹn vì hành động vừa rồi của mình.

Chỉ khi lắng nghe trẻ nói, hiểu được suy nghĩ của trẻ, không áp đặt suy nghĩ của mình lên trẻ thì cha mẹ mới nhận ra được trẻ đáng yêu đến nhường nào.

Trẻ cũng có quyền được nói, thế nên khi trẻ có điều gì đó muốn nói thì cha mẹ nên cho chúng cơ hội được bộc lộ. Hai từ “im miệng” của cha mẹ cắt ngang câu chuyện của trẻ sẽ khiến chúng không có hứng thú giao lưu với cha mẹ nữa. Nếu tình trạng này xuất hiện ngày càng nhiều thì khả năng biểu đạt của trẻ sẽ mất đi, điều đó không có lợi cho sự trưởng thành và phát triển nhân cách của trẻ.

Một số trẻ bản thân đã không có dũng khí hay ý thức thanh minh cho mình, bởi vậy cha mẹ nên động viên khuyến khích trẻ nói ra suy nghĩ của chúng. Việc cổ vũ trẻ nói ra những điều thầm kín hoặc những điều không bằng lòng hay oan ức sẽ giúp trẻ trở nên tích cực suy nghĩ, cũng giúp trẻ tăng khả năng biểu đạt và ý thức tự chủ của bản thân.

Khi gặp phải những vấn đề khó khăn, cha mẹ có thể hỏi ý kiến trẻ, lắng nghe những ý kiến đó, cùng trẻ thảo luận để giải quyết vấn đề, nếu ý kiến của trẻ hợp lí thì cha mẹ nên tích cực tiếp thu và đưa ra lời tán thưởng, còn nếu không đúng thì cũng không nên trách móc hay quở mắng trẻ, nên nhẫn nại chỉ bảo chúng, nói cho chúng biết sự lợi hại khi làm như vậy, như thế giúp trẻ hiểu nguyên tại sao nên và không nên làm, lần sau khi gặp phải tình huống tương tự, chúng sẽ biết cách giải quyết.

Lời khuyên của chuyên gia

Cha mẹ sử dụng ngôn ngữ cơ thể phù hợp

Ngôn ngữ cơ thể là thông qua biểu cảm khuôn mặt, ánh mắt, hành động tay chân hay các động tác điệu bộ của cơ thể để truyền đạt suy nghĩ. Như trên sân khấu, một diễn viên giỏi sẽ biết dùng rất nhiều ngôn ngữ cơ thể để biểu đạt cảm xúc của mình: một cánh tay giơ lên, một bước nhảy, một cái chuyển mình… tất cả đều có thể biểu đạt được tình cảm nội tâm phong phú. Trong khi lắng nghe trẻ nói, cha mẹ có thể dùng rất nhiều ngôn ngữ cơ thể để thể hiện sự quan tâm như:

(1) Khi con ngồi xuống, cha mẹ cũng nên ngồi cùng con

Khoảng cách không gian chính là khoảng cách của tình cảm, hai khoảng cách này tỉ lệ thuận với nhau, khoảng cách không gian càng xa thì khoảng cách tình cảm cũng càng xa; ngược lại thì khoảng cách tình cảm sẽ càng gần.

(2) Khi ngồi, cha mẹ nên để cơ thể ngả về phía trước, không ngả về phía sau

Ngả về phía trước thể hiện bạn tôn trọng lời nói của trẻ, còn ngả ra phía sau có nghĩa là bạn không để ý đến trẻ.

(3) Cha mẹ nên “vui cùng vui, khổ cùng khổ” với trẻ, tức là cảm xúc của cha mẹ phải hòa làm một với trẻ

Nếu cảm thấy trẻ buồn phiền thì cha mẹ cũng nên có biểu hiện trầm lắng; còn nếu trẻ vui vẻ thì cha mẹ cũng hãy biểu lộ tâm trạng vui vẻ.

(4) Làm trẻ yên lòng bằng những động tác nhỏ

Trẻ gặp chuyện đau lòng, có lúc sẽ khóc nức nở, cách tốt nhất cha mẹ nên làm là đưa khăn tay, giấy ăn hay lau nước mắt cho trẻ, không nên ngăn cản trẻ khóc. Bởi khóc cũng là một cách để thổ lộ tâm tình, có lợi cho sức khỏe con người.

(5) Ôm trẻ vào lòng, vuốt ve tóc, má và vai để trẻ có cảm giác gần gũi

Khi trẻ còn nhỏ, cha mẹ rất hay có những hành động như ôm, hôn… để biểu hiện tình cảm của mình; trẻ lớn hơn cũng rất cần sự gần gũi về mặt thể xác, điều này có thể giúp trẻ cảm nhận được sự quan tâm của cha mẹ.

4. NGHỆ THUẬT “GIẢNG DẠY”

“Dạy mà người học không tiếp thu, thì có dạy nữa cũng vô ích, chỉ như đá bỏ bể mà thôi.”

Trương Tải (Trung Quốc)

Nhiều cha mẹ thường phạm phải một lỗi giống nhau như thế này: Luôn luôn giảng đạo lí cho trẻ, cho rằng chỉ cần trẻ hiểu được những đạo lí đó thì mọi chuyện sẽ dễ dàng được thực hiện. Nhưng cách làm đó thường không hiệu quả, có khi còn mang đến tác dụng ngược lại. Chẳng hạn như một bà mẹ nói với đứa con 7 tuổi của mình rằng: “Con phải học hành chăm chỉ thì khi lớn lên mới trở thành người xuất chúng. Con hiểu không?” Trẻ tất nhiên sẽ trả lời là “Con hiểu”.

Nhưng trẻ có thật sự hiểu? Đáp án là không. Bởi điều này là nguyên tắc dành cho người lớn, một đứa bé 7 tuổi sẽ không hiểu được việc học tập chăm chỉ và việc trở thành một người xuất chúng có quan hệ gì với nhau. Dạy người lớn dùng cách giảng đạo lí, còn dạy trẻ nhỏ thì lại phải dùng đến tình cảm.

Trên thực tế, người lớn không bao giờ lí giải được thế giới của trẻ, trẻ cũng không có cách nào hiểu được thế giới người lớn, bởi đạo lí mà người lớn cho là hay lại là những điều trẻ chưa hiểu được. Đôi lúc trẻ cũng tự cảm nhận được đạo lí là hay nhưng lại không căn cứ vào đó để làm việc. Nếu cha mẹ không tìm hiểu đặc điểm tâm lí của trẻ trước thì cũng sẽ không biết được mình phải đối xử với trẻ như thế nào, cũng như nếu chúng ta không học lái xe thì sẽ không bao giờ lái xe được, đây là nguyên tắc cơ bản của giáo dục gia đình.

Không có trẻ nào là không tốt, cũng không có cha mẹ nào là xấu. Cha mẹ cần có một phương pháp đúng đắn ngay từ khi trẻ còn nhỏ thì mới có kết quả tốt đẹp được, cần phải coi giáo dục gia đình là một “nghệ thuật”, thậm chí phê bình hay trách mắng trẻ cũng phải có “nghệ thuật”.

�➊ Nắm bắt chuyện vui của trẻ để làm điểm khởi đầu cho giáo dục

Rất nhiều cha mẹ thích dạy trẻ bằng kinh nghiệm của bản thân. Chẳng hạn như hồi nhỏ đã phải kiếm sống cơ cực như thế nào, hay sau này phải lao động vất vả ra sao. Nhưng cách dạy đó sẽ không bao giờ có tác dụng, thậm chí còn nhận được những lời oán trách từ trẻ như “lại vẫn điệp khúc ấy”, “phiền chết đi được” hay “mẹ thật lạc hậu” v.v…

Khi áp dụng phương pháp này, cha mẹ cần biết những việc khiến trẻ hứng thú, nắm bắt sự hứng thú ấy để bắt đầu quá trình giáo dục. Chẳng hạn như trẻ có hứng thú với một thần tượng nào đó thì cha mẹ hãy cùng trẻ bàn luận về người ấy, rồi sau đó nói về những gian khổ đằng sau thành công của họ. Cách dạy này chắc chắn sẽ khiến trẻ nghe và khắc cốt ghi tâm. Dần dần cha mẹ sẽ thấy trẻ có sự thay đổi, chúng sẽ có mục tiêu phấn đấu cho riêng mình.

�➋ Dùng ngữ khí bình đẳng để giao tiếp với trẻ

Về phương diện tư cách thì trẻ và cha mẹ đều là những chủ thể bình đẳng, vì thế trẻ đương nhiên phải được đối xử một cách bình đẳng. Cha mẹ nên tôn trọng trẻ như tôn trọng lãnh đạo hay bạn bè. Khi nói chuyện với trẻ, cha mẹ nên dùng ngữ khí bình đẳng, không nên dùng những ngôn từ của người lãnh đạo để dạy bảo chúng, tốt nhất nói chuyện theo cách thảo luận và tương trợ lẫn nhau. Khi trẻ nói, cha mẹ hãy để trẻ nói hết, không nên dùng những phán đoán chủ quan mà làm gián đoạn câu chuyện của trẻ. Khi trẻ phạm lỗi hay có những cách nghĩ không đúng thì cha mẹ nên bình bĩnh thảo luận những điều trẻ đã làm, giúp trẻ nhận ra sai lầm của mình. Cha mẹ có thể nói những câu như “Cha (mẹ) nghĩ con là một đứa trẻ ngoan, con làm như vậy chắc cũng có lí do riêng. Nhưng con thử nói xem…”

�➌ Trong khi nói chuyện, nên dùng phương pháp hình tượng hoặc so sánh

Nếu cha mẹ có thể sử dụng ngôn ngữ hình tượng cụ thể, so sánh sinh động thì sẽ giúp trẻ cảm thấy dễ hiểu và dễ tiếp nhận hơn, cũng khiến cho câu chuyện thêm phong phú, trẻ cảm thấy vui vẻ và việc giao lưu nhờ vậy mà trở nên dễ dàng.

Bản tính của con người là căm ghét nỗi buồn và theo đuổi niềm vui, trẻ còn nhỏ nên làm việc theo cảm hứng hơn là lí trí. Trẻ được nói chuyện vui vẻ với cha mẹ, sẽ dễ dàng chấp nhận yêu cầu của cha mẹ.

Một đứa bé 6 tuổi hỏi cha mẹ rằng: “Tại sao xe ô tô lại xả khói?” Cha mẹ liền trả lời: “Sau khi con ăn uống hay hoạt động xong thì những thứ không cần thiết như nước tiểu hay phân sẽ được đào thải ra ngoài. Chiếc xe cũng như con, nó phải “ăn” xăng dầu thì mới có năng lượng để hoạt động. Khởi động máy lên thì lượng xăng dầu được sử dụng sẽ biến thành khói đen từ sau xe thải ra, giống như nước tiểu và phân vậy.”

Câu trả lời của cha mẹ như vậy là đã dùng cách nói hình tượng, lấy xe so sánh với trẻ, khiến trẻ dễ hình dung ra. Nếu cha mẹ giảng trên nguyên lí của xe thì trẻ sẽ cảm thấy khô khan và khó có thể hiểu được.

�➍ Xem trọng ngôn ngữ cơ thể

Ánh mắt, ngữ điệu, biểu đạt, động tác,… là những ngôn ngữ không lời có tác động mạnh mẽ đến trẻ. Ví như cha mẹ muốn thể hiện sự yêu thương, tin tưởng hay tôn trọng thì chỉ cần nở một nụ cười tán dương, cái vỗ vai đầy thiện ý, cái ôm ấm áp, ánh mắt đầy khích lệ… Những điều này có khi còn có tác dụng hơn trăm ngàn lời nói.

Do đó khi nói chuyện với trẻ, những biểu hiện khô khan, cứng nhắc của cha mẹ đều không được chấp nhận, thực tế nếu làm vậy là cha mẹ đang truyền đạt đến trẻ một thông tin rằng: Cha (mẹ) không có hứng thú với những điều con nói. Ngược lại nếu cha mẹ dùng cách biểu đạt tình cảm thì có thể thu được hiệu quả thành công gấp nhiều lần.

Có một đứa trẻ 8 tuổi viết trong nhật kí của mình một câu chuyện, kể về mỗi tối trước khi đi ngủ mẹ thường thơm lên má cô. Cô bé viết: “Buổi tối trước khi đi ngủ, nếu được mẹ thơm một cái thì tôi thấy mình giống như một nàng công chúa nhỏ, tôi thật sự rất vui. Nhưng nếu mẹ quên không thơm tôi, thì đêm ấy tôi liên tục gặp ác mộng, thậm chí có những lúc không dám ngủ nữa.” Một cái ôm, một cái vuốt ve, một động tác dù ngắn ngủi nhưng đã để lại những ấn tượng khó quên trong lòng trẻ, đây chính là ngôn ngữ đặc thù để biểu hiện sự quan tâm, khích lệ đầy tình cảm.

Cha mẹ khi dùng ngôn ngữ cơ thể cần chú ý những điểm sau: Một là khi nói chuyện với trẻ phải cúi xuống để ánh mắt của cha mẹ đặt ngang tầm hoặc dưới ánh mắt trẻ; hai là sử dụng ngôn ngữ cơ thể đa dạng để truyền đạt thông tin; ba là bất cứ lúc nào cũng không được để hành động của bạn bị mất kiểm soát, loại bỏ tất cả những hành vi thô bạo làm tổn hại đến tâm hồn trẻ; bốn là hay cười với trẻ; năm là dù trẻ có lớn đến thế nào thì vẫn phải có những biểu hiện gần gũi với chúng, hơn nữa cần căn cứ vào độ tuổi, tính cách hay hoàn cảnh đặc biệt để có ngôn ngữ cơ thể thích hợp.

Lời khuyên của chuyên gia

Những cách nói trẻ không muốn nghe

(1) Dọa dẫm những điều không có thật

“Cứ khóc nữa là cha (mẹ) sẽ đưa vào bệnh viện cho bác sĩ tiêm đấy”, “Không chăm chỉ học đàn là mẹ sẽ đánh cho vài roi”, ...

(2) Mắng nhiếc trẻ bằng những từ ngữ tiêu cực

“Suốt ngày khóc lóc, đúng là đồ ăn hại!”, “Từ sáng không quét được cái nhà. Đúng là đồ lười biếng! Không hiểu sau này lớn sẽ làm được gì?”

(3) Hạ thấp nhân cách

“Kém quá! Mẹ mà không nhắc nhở thì con sẽ không làm được gì ra hồn.”

(4) So sánh sai lệch

“Con xem các bạn này, vẽ đẹp, đàn giỏi, thành tích học cũng rất tốt. Còn con thì dốt nát, chẳng làm được gì ra hồn.”

5. DÀNH CHO TRẺ NHIỀU LỜI TÁN DƯƠNG VÀ KHUYẾN KHÍCH

“Cho dù mọi người trong xã hội không xem trọng con bạn đi chăng nữa, thì là cha mẹ, bạn vẫn phải đùm bọc và yêu thương con một cách sâu sắc.”

Chu Hoằng (Trung Quốc)

Nuôi dưỡng con trưởng thành không phải là chuyện dễ dàng, nhưng có một nguyên tắc cực kì quan trọng là trẻ luôn cần những lời tán dương và khuyến khích từ cha mẹ. Từ sự tán dương và khuyến khích đó mà trẻ kiên trì lòng tin và lớn lên có thể sẽ trở thành một người xuất chúng. Đôi khi trẻ không hiểu được ý nghĩa thực sự của việc mình đang làm, mà chỉ muốn cha mẹ được vui và bản thân nhận được sự tán thưởng.

Lệ chỉ mới 4 tuổi nhưng cha mẹ đặt ra rất nhiều yêu cầu và luôn nghiêm khắc phê bình cô bé, Lệ cảm thấy vô cùng buồn bã. Vì thế mỗi khi cha mẹ phê bình cô bé làm cái gì đó không đúng, hay đáng ra phải làm tốt hơn thì mặt cô bé lại ngây ra, trong đầu nghĩ mình quá ngu ngốc, từ trước đến nay chẳng làm được việc gì. Cô bé đứng im, cúi đầu, mắt nhìn xuống hai bàn chân, ủ rũ chán nản, chẳng khác nào một đứa trẻ thất bại nhất thế gian.

Khi Lệ 5 tuổi, cha mẹ đưa cô bé về quê với bà nội. Bà nội khác xa với cha mẹ, lúc nào cũng cười hiền từ nói với Lệ rằng: “Cháu rất ngoan!”

Có sự khích lệ của bà nội, Lệ như trở thành người khác hẳn, năm học lớp hai, cô bé đã biết nấu cơm; năm lớp ba cô bé đã biết rán trứng, xào rau, việc học hành cũng rất tự giác. Cha mẹ Lệ vui mừng khôn xiết, nhưng cũng cảm thấy hết sức kì lạ, vì sao đứa con chậm chạp của mình tự nhiên lại trở nên hiểu chuyện như vậy.

Bà nội đã giải đáp cho cha mẹ Lệ điều này: Lệ trước đó chưa nhận được lời khen ngợi nào cả, nếu có thì cháu đã sớm biết nỗ lực để làm cha mẹ vui lòng rồi.

Thực ra trẻ rất xem trọng lời tán thưởng của cha mẹ. Các nhà tâm lí học đã tiến hành một cuộc điều tra như sau:

Khi có được thành công thì điều bạn cần nhất là gì?

Đáp án sẽ có ba sự lựa chọn: A. Tiền thưởng; B. Thăng tiến; C. Được mọi người công nhận và tán thưởng.

Kết quả thống kê cho thấy số người chọn A chiếm 8,3%, chọn B chiếm 3,2%, nhưng đáp án C thì có tới 88,5% số người lựa chọn.

Từ đó có thể thấy, tuyệt đại đa số mọi người khi đạt được thành công thì điều họ xem trọng không phải là tiền, cũng không phải là quyền lực, mà là giá trị và niềm vinh dự khi được mọi người thừa nhận.

Thích được mọi người ca tụng là bản tính bẩm sinh của con người, trẻ cũng không ngoại lệ. Nhất cử nhất động của trẻ đều hi vọng nhận được lời khen của cha mẹ. Có một học giả Mĩ từng nói thế này: Khen ngợi là một dạng của đồng cảm, khen ngợi cũng là sự động viên khích lệ. Tương phản với sự khen ngợi là các hành động như trách mắng hay phản đối trẻ. Cách dạy dỗ khoa học là dùng phương thức ca tụng để thể hiện sự đồng cảm với hành vi của trẻ, từ đó chỉ bảo trẻ, còn những lời trách móc thì chỉ làm tổn thương tự tôn cá nhân và quan niệm đầy giá trị của trẻ mà thôi.

Nhiều cha mẹ cho rằng khen ngợi sẽ khiến trẻ trở nên kiêu ngạo. Đây thật sự là một cách nghĩ sai lầm. Khen ngợi vô nguyên tắc và quá phô trương tất nhiên sẽ không đem lại hiệu quả tốt, nhưng nếu cha mẹ thật sự hứng thú với điều tốt của trẻ thì tán dương lại đạt được những hiệu quả bất ngờ, trẻ sẽ thấy giá trị bản thân được tăng lên, chúng sẽ trở nên tốt hơn và chăm chỉ hơn rất nhiều. Điều cha mẹ cần nhớ là trước những biểu hiện tiến bộ của trẻ - dù chỉ rất nhỏ thì cha mẹ cũng phải khẳng định đó là việc làm đúng, đồng thời không ngừng tán thưởng, khích lệ để trẻ tiếp tục nỗ lực, đó cũng chính là bí quyết lớn nhất để cha mẹ nuôi dưỡng con cái thành công.

Anh Phương năm nay học lớp ba, thành tích học tập luôn luôn xuất sắc. Nhưng trong kì thi cuối kì, Anh Phương lại làm bài không tốt, điều này khiến cho sự tự tin của Anh Phương bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trong bảng thành tích của cô bé, năm môn thì có ba môn đạt loại xuất sắc, một môn tốt, còn một môn trung bình.

Bà nội thấy Anh Phương về nhà liền ân cần hỏi cô bé làm bài như thế nào. Anh Phương ủ rũ kể cho bà nghe thành tích của mình rồi im lặng ngồi chờ phản ứng của bà, nhưng rồi cô bé không chờ được mà mở toang cửa rồi chạy ào ra sân.

Bà nội không vội vã đuổi theo mà đợi một chút rồi mới tiến gần đến cô bé.

Thấy Anh Phương đang đứng một mình khóc thút thít. Bà nhẹ nhàng bước đến ôm vai cô bé và an ủi rằng: “Cháu sao thế? Anh Phương, có phải cháu buồn vì điểm thi không tốt không? Cháu là một cô bé kiên cường, năm ngoái đi bệnh viện cũng không hề khóc, sao chỉ vì kì thi này mà khóc vậy? Lần thi này không được lí tưởng cho lắm bởi năm ngoái cháu phải nghỉ học nửa tháng để chữa bệnh. Chẳng phải ở những kì thi trước, cháu đều rất xuất sắc, luôn đứng ở vị trí số một hay sao?” Anh Phương cảm động nhìn bà,...

Bà nói tiếp: “Như vậy, hãy để những gì đã qua mãi mãi thuộc về quá khứ. Kì thi lần này cho thấy cháu có nhiều kiến thức bị hổng, bà tin nhất định cháu sẽ tìm ra những điểm còn thiếu sót và khắc phục nó.” Anh Phương gật đầu tán thành một cách đầy tự tin.

Trên con đường trưởng thành, trẻ sẽ gặp không ít trở ngại, từ đó trẻ có thể sẽ nghi ngờ khả năng và giá trị của mình, thậm chí còn dễ dàng từ bỏ nỗ lực của bản thân. Nếu như cha mẹ không hỏi rõ trắng đen đã tùy tiện đánh mắng trẻ, như vậy rất dễ làm tổn thương tới lòng tự tôn và sự tự tin của trẻ. Nếu lúc này trẻ nhận được sự khuyến khích kịp thời của cha mẹ, thầy cô và bạn bè thì có thể sẽ kích thích được sức mạnh ở trẻ, tăng cường sự tự tin của trẻ để vượt qua mọi khó khăn.

Khuyến khích đồng nghĩa việc cha mẹ xây dựng được lòng tin cho trẻ, khiến trẻ có ý thức đúng đắn với cha mẹ, không hoài nghi về bản thân, về năng lực và giá trị của mình. Những đứa trẻ tự tin sẽ ít bận tâm đến việc người khác bình luận như thế nào về sự tốt xấu của nó. Bởi vậy, cha mẹ cần khen ngợi và khích lệ trẻ, cần để trẻ tin rằng thành công là kết quả nỗ lực của bản thân.

Lời khuyên của chuyên gia

Nội dung của biểu dương.

Dưới đây là nội dung của biểu dương: Biểu dương sự việc đáng được biểu dương, tại sao được biểu dương, bày tỏ cảm nhận của cha mẹ, biểu đạt niềm hi vọng của cha mẹ đối với trẻ, sự gần gũi về cơ thể.

(1) Việc được biểu dương

Cha mẹ nên nói rõ để trẻ biết rằng chúng đã làm đúng việc gì, việc làm tốt sẽ được biểu dương và tán thưởng. Như vậy trẻ sẽ biết được tại sao mình được biểu dương, sau này có thể tiếp tục làm những việc đó.

(2) Tại sao được biểu dương

Cha mẹ cần cho trẻ biết lí do được biểu dương, nêu lên những ưu điểm xuất sắc của việc được biểu dương, khi trẻ biết được những ưu điểm này, chúng sẽ cảm thấy tự hào về bản thân.

(3) Bày tỏ cảm nhận của cha mẹ

Trẻ luôn muốn làm những việc khiến cha mẹ vui, vì vậy khi khen ngợi trẻ, cha mẹ nhất định phải thể hiện sự vui mừng, khuyến khích trẻ tiếp tục làm việc đó. Điều cha mẹ lưu ý là nên truyền cảm nhận niềm vui ấy đến cho trẻ, không nên cảm nhận niềm vui một mình, ví dụ có thể nói: “Mẹ vui vì con…”, không nên nói: “Mẹ thực sự rất vui.”

(4) Biểu đạt niềm hi vọng đối với trẻ

Khi biểu dương trẻ, cha mẹ cần nói rõ rằng: chỉ cần trẻ tiếp tục cố gắng là lần sau trẻ sẽ làm được tốt hơn. Một điều cha mẹ cần nhớ là không nên đưa ra yêu cầu cụ thể với trẻ mà chỉ cần cho trẻ biết mình đang hi vọng về chúng. Nếu như cha mẹ nói yêu cầu cụ thể, có thể trẻ sẽ cho rằng cha mẹ không hài lòng với thành tích của mình từ đó xuất hiện cảm giác áp lực do lo lắng không đạt được yêu cầu của cha mẹ, như vậy làm cho tác dụng của việc biểu dương bị giảm đi. Cha mẹ chỉ cần nói chung chung “Mẹ tin rằng sau này con sẽ làm tốt hơn” là được.

(5) Gần gũi thân thể

Tiếp xúc về mặt thân thể sẽ biểu đạt cảm xúc nội tâm tốt hơn lời nói, có thể khiến trẻ trực tiếp nhận được sức mạnh cha mẹ truyền cho. Trong khi biểu dương con cái, cha mẹ nếu có thể ôm, vỗ nhẹ vai hoặc xoa đầu trẻ thì hiệu quả sẽ càng tăng lên gấp bội.

6. CHO TRẺ ĐẦY ĐỦ SỰ TỰ TIN

“Trong sự nghiệp giáo dục của chúng ta, điều vô lí và đáng ghét nhất là không tin tưởng vào người khác. Nơi đâu không có sự tin tưởng thì nơi đó không có niềm tin vào sự lương thiện của con người, nơi đó dù áp dụng phương pháp giáo dục nào đi nữa thì cũng không mang lại hiệu quả.”

Sukhomlinski (Liên xô cũ)

Sự tin tưởng lẫn nhau giữa cha mẹ và con cái là nhân tố quan trọng để tạo nên thành công trong giáo dục gia đình. Một số chuyên gia tâm lí trong quá trình điều tra của mình đã phát hiện rằng, con cái có sự tin tưởng đặc biệt vào cha mẹ, chúng thường coi cha mẹ là những người thầy đầu tiên trong học tập, là tấm gương về hành vi đạo đức, là “tham mưu” trong cuộc sống, là người bạn chia sẻ tâm tình. Chúng đặc biệt hi vọng có thể có được sự tin tưởng của cha mẹ, trao đổi với cha mẹ bình đẳng như những người bạn. Chúng cho rằng chỉ có sự tin tưởng của cha mẹ mới là chân thành và tin cậy. Sự tin tưởng của cha mẹ chính là động lực giúp trẻ vượt qua khó khăn.

Cha mẹ nên là những người gần gũi trẻ nhất, cũng nên là người đáng tin cậy nhất với trẻ. Nhưng trên thực tế, ngày càng nhiều trẻ tỏ ra không tin tưởng vào cha mẹ mình.

Một nhóm các nhà nghiên cứu đã tiến hành cuộc điều tra và kết quả cho thấy hơn một nửa số học sinh tham gia không muốn tâm sự với cha mẹ mình. Khi gặp rắc rối, những học sinh này không thổ lộ với cha mẹ mà tìm đến bạn bè hoặc giữ kín tâm sự trong lòng và buồn bã một mình; một số em thì chọn cách lên mạng, chúng cảm thấy lên mạng đáng tin hơn vì ở đó rất an toàn, không ai phê bình mà lại có được sự tôn trọng.

Nguyên nhân khiến cha mẹ không nhận được lòng tin của trẻ?

Nguyên nhân quan trọng nhất chính là cha mẹ đã thiếu lòng tin vào trẻ. Một vài cha mẹ thường xuyên nghi ngờ con cái, họ chỉ nghĩ những điều không tốt về con mình, khi xảy bất cứ rắc rối nào thì điều đầu tiên họ nghĩ là con mình đã làm sai. Khi con làm được một việc xuất sắc hơn người khác thì càng nghi ngờ hơn, cho rằng con cái vì muốn có được sự khen ngợi của cha mẹ mà khoác lác.

Thái độ không tin tưởng hoặc tuyệt đối không tin tưởng vào con cái của cha mẹ làm tổn hại tới lòng tự tôn và sự tự tin của con cái, lòng tin của con cái vào cha mẹ vì vậy mà giảm đi, dễ tạo thành thái độ phản kháng và không cân bằng trong tâm lí, thậm chí còn tạo điều kiện thuận lợi để con cái tiếp tục nói dối sau này. Nhiều cha mẹ chỉ trách móc con cái nói dối mà không biết rằng nguyên nhân là do cha mẹ đã không tin tưởng con cái.

Tin tưởng là một phương thức giáo dục dùng để cổ vũ trẻ. Sự tin tưởng của cha mẹ khiến cho trẻ cảm thấy chúng có vị trí bình đẳng với cha mẹ, từ đó càng tôn trọng, yêu thương cha mẹ, đồng thời cũng sẽ gần gũi và nghe lời cha mẹ hơn. Điều đó vừa làm tăng thêm sự hiểu biết của cha mẹ về con cái, vừa khiến cho quá trình giáo dục con cái của cha mẹ đạt hiệu quả.

Các nhà tâm lí học cho rằng, theo đuổi lòng tin là một tâm thái tích cực, là tâm lí phổ biến của mỗi con người, là sự tiến thủ mà mỗi người đều cần phấn đấu. Lòng tin của cha mẹ có vai trò tích cực trong việc hình thành phẩm chất tốt đẹp của trẻ.

Xét về phương diện tin tưởng thì ngoài việc đặt lòng tin ở lời nói của trẻ, cha mẹ còn phải tin tưởng vào năng lực của trẻ, nhằm giúp trẻ tự tin làm những việc mà mình muốn. Ngày nay, chúng ta thường thấy nhiều trẻ nhỏ không động tay tới bất cứ việc gì trong nhà, công việc trong gia đình hầu như đã được cha mẹ làm giúp, trong khi trẻ luôn có cảm hứng bắt chước người khác làm việc ngay từ khi còn nhỏ, nhưng vì cha mẹ “không tin tưởng” nên vô tình tước đi cơ hội làm việc ở trẻ, khiến trẻ sinh tính ỷ lại vào người khác, điều nguy hại là khiến trẻ thiếu tự tin khi làm bất cứ việc gì sau này.

Một người mẹ nọ, có con gái đã chín tuổi, từ trước tới giờ chị vẫn không để con tự mình làm việc gì, thậm chí đi đến cửa hàng chỉ cách nhà vài bước chân mua đồ cũng không dám để con tự đi. Lí do khiến người mẹ đó lo lắng rất nhiều: sợ con qua ngã ba bị xe đâm, gặp sự cố bất ngờ không biết làm thế nào… Rất nhiều lần con muốn thoát ra khỏi vòng tay mẹ, muốn tự mình làm, nhưng đều bị mẹ kéo lại, khiến con phải bật khóc.

Rồi một lần con nói rằng muốn tự mình đi đến hiệu sách gần đó. Mẹ không đồng ý nhưng con kiên quyết nói: “Mẹ cứ tin tưởng con, chắc chắn sẽ không có chuyện gì xảy ra cả”. Trước lời lẽ khẩn khoản của con, cuối cũng mẹ cũng đồng ý. Sau hai tiếng, con vui vẻ từ hiệu sách trở về, vẻ tự hào hiện rõ trên nét mặt.

Sau lần đó, người mẹ đã thay đổi hẳn cách giáo dục của mình, không còn bao bọc con quá kĩ như trước. Con gái nhờ vậy mà có thể chủ động giải quyết được vấn đề của mình, mẹ cũng để con tự làm việc nhiều hơn, đôi khi còn để con làm những việc quan trọng mà con vẫn hoàn thành tốt. Con cũng cảm thấy được mẹ tin tưởng, nên trở nên tự tin hơn, còn tâm sự với mẹ về rất nhiều điều, coi mẹ như người bạn thân vậy.

Cha mẹ nào cũng yêu thương con cái, đều muốn con mình được an toàn nên ra sức bao bọc chúng. Nhưng trẻ lại có suy nghĩ riêng, chúng cần được trưởng thành dần dần để trở thành một cá thể độc lập của xã hội. Bởi vậy trong cuộc sống thực tại, cha mẹ nên tin tưởng con nhiều hơn, tin con làm tốt được những việc mà chúng có thể làm.

Đôi lúc cha mẹ cũng nghi ngờ rằng: Cho con sự tin tưởng tuyệt đối, lỡ con làm không tốt thì sao? Thực tế thì trẻ làm tốt hay không tốt cũng đều là cơ hội để được học tập và rèn luyện. Trong trường hợp trẻ làm không tốt, phạm sai lầm thì đó lại là dịp để cha mẹ giáo dục trẻ. Nếu chỉ vì sợ trẻ làm không tốt mà không giao việc cho trẻ thì sẽ tước đi cơ hội hoàn thành nhiệm vụ của chúng.

Một chuyên gia giáo dục gia đình từng chỉ rõ, phép màu trong dạy dỗ trẻ nằm ở việc tin tưởng “hành động” của trẻ. Trẻ luôn có nhu cầu mãnh liệt là được những người xung quanh tin tưởng và ủng hộ. Cha mẹ chỉ cần cho trẻ lòng tin và sức mạnh, thì dù chỉ là một lời khen bâng quơ hay một lời động viên nho nhỏ cũng đều có thể khiến trẻ cảm động trong thời gian dài, thậm chí còn có thể xoay chuyển được cả tình hình xấu.

David Brenner sinh ra trong một gia đình giàu có. Khi tốt nghiệp trung học, những người bạn của anh đều được cha mẹ tặng những món quà có giá trị, người được tặng bộ quần áo hàng hiệu, thậm chí có người được tặng cả chiếc xe hơi mới.

Khi David hỏi cha rằng mình sẽ nhận được quà gì, thì cha liền móc từ trong túi ra một đồng tiền xu, nhẹ nhàng đặt vào tay anh, nghiêm túc nói: “Cầm nó và mua một tờ báo, đọc hết một lượt, sau đó tìm một công việc ở mục quảng cáo.”

“Bố, những thứ này là…” David hoàn toàn thất vọng, cậu cảm thấy lo lắng về năng lực của mình.

“Con trai, bố tin tưởng vào khả năng của con, tin rằng con có thể dựa vào chính đôi tay của mình để đạt được những gì con muốn.” Người cha tiếp tục động viên.

Sự tin tưởng và cổ vũ của cha khiến David vững tin hơn, anh nỗ lực hết sức mình và cuối cùng đã trở thành diễn viên hài nổi tiếng tại Mĩ.

“Lúc đầu tôi cứ nghĩ cha nói đùa với tôi. Nhưng vài năm sau, vào phục vụ trong quân đội, khi ngồi ở hầm lính dù, nghĩ lại những điều cha nói, tôi mới hiểu được cha đã tặng cho tôi một món quà vô giá. Những món quà mà các bạn tôi nhận được chỉ là xe hơi mới, quần áo mới mà thôi, còn cha lại cho tôi cả một thế giới. Đó là món quà tốt nhất mà tôi nhận được.” David chân thành chia sẻ.

Tiềm năng của mỗi đứa trẻ là vô cùng to lớn. Bởi vậy, cha mẹ phải biết tin tưởng và khích lệ mỗi khi trẻ gặp khó khăn, biểu dương mỗi khi trẻ có tiến bộ, có như vậy thì trẻ mới tự tin bước vào cuộc sống.

Lời khuyên của chuyên gia:

Làm thế nào để cha mẹ có thể tin tưởng trẻ

Tin tưởng trẻ không chỉ dừng lại ở lời nói suông mà còn phải được thể hiện ở hành động. Cha mẹ cần chú ý đến những điều sau:

(1) Bồi dưỡng sự tự tin cho trẻ

Cha mẹ cần dạy trẻ phải có niềm tin vào thành công, nhìn nhận được sự tiến bộ của mình; cần dạy trẻ phải tôn trọng người khác nhưng không quá tôn sùng họ, cần dùng thái độ khách quan để nhìn nhận thành công và thất bại của người khác.

(2) Nhìn nhận đúng thiếu sót của trẻ

Con người không ai là hoàn hảo, không ai dám đảm bảo suốt đời mình không phạm sai lầm nào. Bởi thế, trẻ mắc khuyết điểm là điều hoàn toàn bình thường, cha mẹ cần tha thứ cho những lỗi lầm đó, đồng thời tin tưởng trẻ có khả năng sửa chữa được những sai lầm ấy; không nên dùng lời lẽ tiêu cực để trách móc trẻ, cần từng bước hướng dẫn trẻ, tìm ra lí do, cùng trẻ phân tích nguyên nhân sai sót và nguy hại mà nó gây ra, sau đó giúp trẻ sửa chữa.

(3) Cho trẻ cơ hội phát triển tài năng của mình

Trong cuộc sống hằng ngày, cha mẹ cần tránh tỏ thái độ quá nhiệt tình hoặc miệt thị trẻ.

Phàm là những việc trẻ làm được, chỉ cần có lợi thì cha mẹ nên ủng hộ trẻ hoàn toàn. Khi trẻ gặp phải những khó khăn, cha mẹ cần an ủi và động viên nhiều hơn, giúp trẻ tìm được nguyên nhân, từ đó tìm ra hướng giải quyết.

(4) Nghiêm khắc song vẫn cần đối xử với trẻ công bằng

Cha mẹ cần coi trẻ như người bạn; cùng trẻ học tập, vui chơi, tôn trọng những gì là của trẻ; giúp đỡ trẻ tận tình chu đáo, khiến trẻ có được tâm lí an toàn và khỏe mạnh.

7. CHO TRẺ CƠ HỘI BỘC LỘ TÂM TRẠNG

“Người có thể chiến thắng chính mình là người mạnh mẽ nhất.”

Seneca (La mã cổ)

Giống như người trưởng thành, trẻ cũng có những thay đổi tâm trạng như phẫn nộ, đau đớn, thất vọng, sợ hãi… Để trẻ có được tâm lí ổn định thì cha mẹ cần cho trẻ bộc bạch được những tâm sự của mình đúng lúc. Bộc bạch chính là trút bỏ sự khó chịu, tủi thân, buồn phiền, oán hận… nhằm giúp trẻ có được sự cân bằng trong tâm lí. Khả năng chịu đựng của trẻ còn kém, nên muốn giúp trẻ điều chỉnh tốt tâm trạng thì cần để trẻ bộc lộ hết tâm sự của mình, điều đó có lợi cho trẻ.

Trẻ có tâm trạng không tốt là điều không đáng lo ngại, quan trọng là cha mẹ phải tôn trọng và cho phép trẻ nói ra điều đó, tuyệt đối không được giấu chặt trong lòng. Có những cha mẹ tính cách nóng vội, khi thấy con có tâm trạng không tốt thì không nhẫn nại được mà đùng đùng nổi giận, dùng cách thô lỗ nóng nảy là cưỡng chế, bắt ép trẻ chuyển sang một trạng thái khác, hạn chế sự bộc bạch của trẻ, cách này có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Nhưng về lâu dài, khi không được bộc bạch tâm sự, những bức xúc trong lòng bị dồn nén lại, trẻ có thể dễ mắc chứng trầm cảm.

Còn có cha mẹ, vì quá yêu thương trẻ nên khi thấy trẻ có tâm trạng phiền muộn, liền lập tức đáp ứng mọi nhu cầu của trẻ một cách vô điều kiện, chẳng hạn như dỗ trẻ: “Cục cưng của mẹ, nín đi nín đi, mẹ sẽ…” Cách này có thể khiến trẻ hiểu nhầm, cho rằng tâm trạng không tốt là do người lớn gây ra. Như vậy dễ khiến trẻ rơi vào trạng thái vô kỉ luật, không nghe lời.

Trong suốt cuộc đời, con người sẽ có rất nhiều mong ước, nhưng chỉ rất ít trong số đó trở thành hiện thực. Với những mong ước chưa thực hiện được, nếu như bị ép buộc, khống chế, rất có thể sẽ tạo ra những áp lực. Vì vậy khi chúng ta có tâm trạng không tốt, thì cách đúng đắn nhất là tìm cách để giải toả tâm trạng đó. Như vậy mới giúp con người cân bằng được cảm xúc.

Làm cha mẹ cần phải có một tâm hồn nhạy cảm để hiểu được cảm xúc của trẻ. Khi thấy trẻ có tâm trạng sa sút hoặc không bình thường, cần kịp thời chỉ cho trẻ cách giải tỏa tốt nhất; có thể tìm cho trẻ người biết lắng nghe, dạy trẻ viết nhật kí, ca hát, tham gia hoạt động thể thao…, ngoài ra cha mẹ còn có thể chủ động gần gũi trẻ như đưa trẻ đi dã ngoại, tập những bài tập thể dục khó cùng trẻ, khiến cho tâm trạng của trẻ được giải tỏa; cũng có thể cho trẻ xa nhà vài ngày để trẻ được sống trong bầu không khí mới, hoặc cho phép trẻ mời bạn bè đến nhà tụ tập, thỏa sức vui chơi…

Những cách làm đó không chỉ giúp tâm trạng của trẻ được giải tỏa và phục hồi nhanh chóng mà còn có thể rút ngắn lại khoảng cách giữa cha mẹ và trẻ.

Cha mẹ cần chú ý đến điểm này: Việc giải tỏa tâm lí ở trẻ cũng cần phải thích hợp. Khi trút giận không được dùng lời lẽ làm tổn thương tới người khác, không làm ảnh hưởng tới người khác, không làm tổn hại tới lợi ích của người khác, càng không được mắng mỏ người khác… hoặc làm nguy hại cho xã hội. Cũng phải giúp trẻ tăng cường tinh thần tự bảo vệ, không thể chỉ vì sự tức giận mà làm tổn hại đến bản thân. Cha mẹ còn phải từng bước nuôi dưỡng khả năng tự điều tiết của trẻ. Đôi khi trẻ gặp một việc quá bức xúc, cha mẹ cần phải kiên nhẫn hướng dẫn trẻ, tránh can thiệp quá thô bạo hoặc lạm dụng chỉ trích.

Anh Phương sau khi từ lớp mẫu giáo trở về liền nói với mẹ: “Mẹ ơi! Mai con không muốn đến lớp nữa!” “ Vì sao?” Mẹ hỏi. Anh Phương nói to: “Là không muốn đi chứ gì nữa!” Sau đó chạy đi.

Trước khi đi ngủ, mẹ gọi Anh Phương vào phòng, đóng cửa lại, ôm Anh Phương và nói nhỏ: “Đây là chúng ta nói thầm. Bây giờ, con có thể nói nhỏ với mẹ tại sao con lại không muốn đi học? Mẹ có thể giữ bí mật cho con, có khi còn giúp được con ấy chứ.”

Anh Phương chậm rãi kể nỗi tủi thân của mình, hóa ra là ở trường mầm non, cô giáo đã trách nhầm em ngắt hoa trong vườn trường. Thực ra bông hoa cầm trên tay là do em nhặt từ dưới đất lên chứ không phải do em tự ngắt.

Mẹ của Anh Phương là người thông minh, chị khéo léo tìm ra nguyên nhân khiến con không đi học, chị không phê bình con mà nhẫn nại lắng nghe con nói. Sau khi nói chuyện với mẹ, nỗi tủi thân, bất mãn, sự lạc lõng trong lòng Anh Phương đã không còn nữa; ngày hôm sau cô bé vui vẻ đến trường.

Mẹ của Anh Phương đã tìm được nơi “trút tâm sự” rất tốt cho con gái: đó là trước khi đi ngủ, trên đầu giường trong phòng ngủ. Nơi đó yên tĩnh, thoải mái, ấm áp, khiến trẻ cảm nhận được sự an toàn. Môi trường như vậy có lợi cho việc trẻ nói ra tâm sự của mình.

Mỗi bước trưởng thành của trẻ đều cần tới sự hướng dẫn tận tình của cha mẹ, phương thức bộc bạch cảm xúc cũng không ngoài lề. Cha mẹ thấy trẻ có tâm trạng không tốt, không nên chỉ đơn thuần nghĩ tại sao trẻ lại như thế mà phải nghĩ làm sao có thể thay đổi trẻ, làm sao dạy trẻ bộc bạch đúng tâm trạng của mình.

Lời khuyên của chuyên gia:

Làm thế nào giúp trẻ giải tỏa áp lực

(1) Lắng nghe trẻ

Cha mẹ nên tạo cơ hội để trẻ biểu đạt cảm xúc của mình, cùng trẻ chia sẻ những kinh nghiệm của mình. Đối với những trẻ còn nhỏ tuổi, do biểu đạt ngôn ngữ còn hạn chế, cha mẹ có thể dùng trò chơi để giúp trẻ giải quyết áp lực.

(2) Khiến trẻ học được cách chấp nhận chính mình

Cha mẹ nên giúp trẻ học được cách chấp nhận bản thân, đánh giá đúng bản thân, phát hiện ưu điểm của bản thân, chấp nhận những gì chưa tốt của bản thân, học thái độ tích cực để đối diện với những vấn đề khó khăn trong cuộc sống.

(3) Cho trẻ vui chơi

Đây là cách giải tỏa áp lực tốt nhất của trẻ. Cha mẹ cần đảm bảo trẻ có đủ thời gian nghỉ ngơi, rèn luyện và vui chơi.

8. CHO TRẺ QUYỀN ĐƯỢC LỰA CHỌN

“Một đứa trẻ xếp hạng cao và có thành tích học tập tốt ở trường chưa hẳn là điều quan trọng, điều quan trọng là trẻ có thực sự cảm thấy vui vẻ và hứng thú với những gì mình học được hay không?”

Trâu Thao Phấn (Trung Quốc)

Cha mẹ luôn hi vọng trẻ làm được những điều tốt nhất, nhưng lại không yên tâm về năng lực của trẻ, luôn làm thay trẻ, trẻ học gì, chơi gì, thi vào trường trung học nào, thậm chí ăn gì, mặc gì… đều do cha mẹ lo liệu, nhiều cha mẹ còn can thiệp cả vào chuyện hôn nhân, sự nghiệp của trẻ sau khi trưởng thành. Cha mẹ thường lấy nguyện vọng của mình áp vào trẻ mà quên đi mong muốn thực sự của chúng, điều này khiến trẻ mất đi cơ hội và quyền được lựa chọn của bản thân.

Sự “chủ động” này của cha mẹ rất bất lợi với trẻ. Nếu như sự lựa chọn của cha mẹ là đúng thì trẻ sẽ chỉ ngồi yên và hưởng thụ thành quả, không thể có được sự trải nghiệm bổ ích, cũng không hưởng thụ được giá trị niềm vui mà bản thân thực hiện được. Còn nếu như cha mẹ chọn sai thì chẳng khác nào đã đánh mất một tài năng, khiến trẻ mất đi cơ hội, cũng là hủy hoại tiền đồ của trẻ.

Một khi cha mẹ tước mất quyền lựa chọn của trẻ, giết chết sự nhiệt huyết trong con người trẻ thì cũng khiến trẻ trở thành người thụ động. Những đứa trẻ như vậy khi làm bất cứ việc gì cũng đều tỏ ra nhút nhát, chỉ có thể làm theo ý kiến của người khác, còn phải nghe theo người khác. Điều đó ảnh hưởng không tốt đến cuộc sống của trẻ sau này.

Chủ tịch Hội đồng Thống đốc cục dự trữ liên bang Hoa Kì - Alan Greenspan là nhà tài chính nổi tiếng thế giới, ông có ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế Mĩ, nhưng khi nhỏ ông lại theo học âm nhạc.

Mẹ của Greenspan là một nghệ sĩ violon, từ nhỏ Greenspan đã theo mẹ học âm nhạc, lớn lên ông thi vào học viện âm nhạc. Sau khi tốt nghiệp, ông đã theo dàn nhạc đi biểu diễn ở khắp nơi. Nhưng càng ngày ông càng phát hiện ra mình không có năng khiếu âm nhạc, mà chỉ có đam mê với tiền tệ. Vậy là ông rời xa âm nhạc, đến một trường đại học lớn ở New York học tài chính, sau khi tốt nghiệp, ông đã đến phố Wall để khởi nghiệp.

Tự do lựa chọn của Greenspan đã khiến ông tìm được cho mình con đường phát triển phù hợp. Có thể vì thế mà ông mới trở thành chủ tịch Cục dự trữ liên bang Mĩ, có những đóng góp to lớn trong lĩnh vực tiền tệ.

Trong quá trình trưởng thành của mỗi người, tự do lựa chọn là một năng lực quan trọng, năng lực đó đòi hỏi phải được nuôi dưỡng ở mỗi người ngay từ khi còn nhỏ. Đáng tiếc là rất nhiều cha mẹ đã sai lầm cho rằng, chỉ khi trẻ lớn lên mới được tự do lựa chọn, còn khi trẻ nhỏ thì cha mẹ hoặc vô tình hoặc cố ý quyết định thay cho trẻ, tước bỏ quyền lựa chọn của trẻ, dần dần trẻ cũng vứt bỏ quyền lựa chọn của mình, cho rằng lựa chọn của mình không tốt bằng người khác, từ đó thụ động, ỷ lại vào người khác.

Nhật Anh là một cậu bé rất thông minh, luôn đưa ra được nhiều ý tưởng sáng tạo. Ở trường, Nhật Anh được thầy giáo nhận xét là một học sinh thiên tài và dự đoán cậu sẽ có một tiền đồ sán lạn.

Thực ra, Nhật Anh cũng giống như nhiều đứa trẻ khác, không có khả năng nào quá đặc biệt, chỉ là cha mẹ luôn để cho Nhật Anh quyết định mọi việc và cho phép em nói ra lí do của mình, đồng thời còn hướng dẫn em cách phân tích và lí giải vấn đề, từ đó lựa chọn cho mình một quyết định đúng đắn nhất.

Cứ như vậy, Nhật Anh dù gặp phải vấn đề gì cũng tự mình chủ động tìm hiểu, tự mình quyết định, vì vậy mà em tự tin hơn hẳn các bạn khác.

Một nhà tâm lí học tiến hành một cuộc điều tra tại một trường trung học về tính tự chủ của học sinh, trong số 150 em được tiến hành điều tra, khi được hỏi trong quá trình học tập gặp phải vấn đề khó khăn, nhất thời không giải quyết được thì sẽ làm như thế nào, thì tất cả đều trả lời: Sẽ nhờ cha mẹ đến giải quyết hộ; không một em nào trả lời là tự mình suy nghĩ, khi không giải quyết được thì mới tìm cha mẹ nhờ giúp đỡ; khi được hỏi sau này sẽ làm nghề gì, có đến 70% các em nói phải đợi hỏi cha mẹ rồi mới trả lời.

Nhà tâm lí học sau khi tổng kết lại kết quả điều tra đã nói: Mất đi tính tự chủ, làm tê liệt sự lựa chọn của bản thân, cũng là điểm yếu không thể xem nhẹ của thanh niên hiện nay.

Trẻ không thể lựa chọn và tự quyết định, trách nhiệm chủ yếu thuộc về cha mẹ. Nghiên cứu cho thấy, những đứa trẻ được cha mẹ quyết định cho mọi việc, sau khi lớn lên sẽ thiếu sự phán đoán, thiếu tinh thần trách nhiệm, thậm chí còn không có trách nhiệm với bản thân.

Nguyễn Lân (1906 – 2003) một nhà giáo xuất sắc của nền giáo dục Việt Nam. Ông đã cống hiến trọn đời mình cho nền giáo dục và là người có công trong việc xây dựng bộ môn và khoa tâm lí học, giáo dục học của hệ thống các trường sư phạm. Điều đáng nói nhất là tám người con của ông đều là những nhà khoa học thành danh trên các lĩnh vực khác nhau như âm nhạc, vi sinh vật học, lịch sử, bác sĩ, ... Họ đã có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp khoa học của nước nhà. Ngay từ khi các con còn nhỏ, ông đã tôn trọng sở thích và lựa chọn của con, dù các con lựa chọn lĩnh vực nào đi chăng nữa thì ông cũng có sự ủng hộ và để con tự do chọn lựa theo sở thích của mình.

Người phương Tây có câu: “Thiên tài thì ở đâu cũng là thiên tài bởi họ luôn lựa chọn cho mình con đường phát triển thích hợp nhất.” Cha mẹ có trách nhiệm định hướng cho trẻ nhưng nhất định không được ép trẻ theo ý mình, không được thay trẻ lựa chọn, càng không nên vì thực hiện lí tưởng của cha mẹ mà làm những việc trẻ không muốn hoặc ép buộc trẻ phải hi sinh bản thân.

Cha mẹ tốt chính là người thầy tốt, cũng là người bạn tốt của trẻ. Bởi vậy, cha mẹ nhất định không được đánh giá thấp cách nghĩ và khả năng phán đoán của trẻ. Trẻ dần dần lớn lên, cha mẹ nên tách biệt mình ra khỏi cuộc sống của chúng, để chúng phát huy tối đa trí tuệ của mình và tự chủ được trong mọi việc. Cha mẹ tôn trọng lựa chọn của trẻ chính là một trong những cách yêu thương đúng đắn.

Lời khuyên của chuyên gia:

Làm thế nào để giúp trẻ có sự lựa chọn tốt

(1) Để trẻ được lựa chọn trong phạm vi khả năng của mình

Khi trẻ bắt đầu có khả năng lí giải, hãy để trẻ thông qua việc tự lựa chọn để bồi dưỡng khả năng của mình. Ví dụ như đối với trẻ hai tuổi, mỗi sáng khi trẻ thức dậy, cho trẻ chọn trang phục mà chúng yêu thích trong số những áo phông, váy… Như vậy khi lớn lên, trẻ sẽ tự tin với sự lựa chọn của mình.

Một điều cần lưu ý là cha mẹ phải cho trẻ lựa chọn trong phạm vi kiểm soát của mình. Nếu như cha mẹ hỏi: “Con muốn mặc áo khoác màu gì?” Trẻ nói muốn mặc chiếc áo khoác mà trong tủ không có, lúc này cha mẹ nên thu hẹp phạm vi lựa chọn của trẻ và hỏi: “Con muốn mặc áo khoác màu xanh này hay màu đỏ kia?”

Đương nhiên, cha mẹ cũng không thể để trẻ tự chọn những việc nguy hiểm, không an toàn, bởi trẻ vẫn chưa thể hiểu hết những việc có hại. Ví dụ đối với trẻ hai tuổi, cha mẹ nên hỏi “Qua đường con muốn nắm tay mẹ hay nắm tay bố?” Không nên hỏi: “Con muốn qua đường một mình hay để bố mẹ dắt qua?” bởi nhất định trẻ sẽ chọn cách qua đường một mình.

(2) Giúp đỡ trẻ kịp thời

Tự do lựa chọn không có nghĩa là thích gì chọn nấy, lựa chọn một cách mù quáng. Trước khi khi trẻ đưa ra quyết định quan trọng, cha mẹ có thể giúp trẻ thu thập dữ liệu, phân tích cho trẻ những mặt lợi mặt hại của những thứ mình lựa chọn, để trẻ tìm hiểu trước mọi vấn đề rồi mới đưa ra quyết định.

Cha mẹ cần lưu ý một điều, những phân tích và kiến nghị của cha mẹ không thể thay thế sự lựa chọn của trẻ, nếu trẻ đã xem xét sự việc kĩ lưỡng trước đó rồi mới quyết định thì cha mẹ cần ủng hộ trẻ.

Nhiều khi sự lựa chon mà cha mẹ đưa ra hoàn toàn không thống nhất với trẻ, khi đó cha mẹ không được khăng khăng giữ ý kiến của mình hay phản đối quyết định của trẻ, trẻ sẽ cảm thấy cha mẹ không tôn trọng sự lựa chọn của trẻ, gây ảnh hưởng không tốt đến tính tích cực của trẻ.

(3) Dạy trẻ biết đánh giá chính xác bản thân

Socrates - nhà triết học Hi Lạp cổ có câu nói nổi tiếng: "Hãy nhận thức bản thân mình!" Rất nhiều người khi đứng trước sự lựa chọn không biết phải làm như thế nào, nguyên nhân quan trọng chính là do không hiểu về bản thân. Bởi vậy, ngay từ khi trẻ còn nhỏ, cha mẹ cần phát hiện những đặc tính, đặc điểm, thói quen, sở thích… của trẻ trong cuộc sống hàng ngày, sau đó giúp trẻ nhìn nhận bản thân một cách toàn diện.

(4) Tôn trọng lựa chọn của trẻ

Nhiều cha mẹ do lo lắng trẻ lựa chọn sai nên không dám trao cho trẻ quyền được lựa chọn. Nhưng nếu từ nhỏ đã không được lựa chọn, thì khi lớn lên trẻ sẽ không bao giờ biết lựa chọn.

Trước khi cho trẻ quyền lựa chọn, cha mẹ có thể giúp trẻ phân tích các khả năng, đồng thời nói rõ cho trẻ biết nếu lựa chọn sai thì tự mình phải chịu trách nhiệm. Trong trường hợp đó, dù trẻ có chọn sai thì cũng là một bài học đáng giá.

Có một vị phụ huynh đưa con đăng kí học ở cung thiếu nhi, đầu tiên phụ huynh có ý định cho con học piano, nhưng sau phát hiện thấy con chăm chú nhìn vào lớp học múa, vậy là cho con đăng kí vào lớp múa, nhưng yêu cầu con phải có trách nhiệm với sự lựa chọn của mình, nhất định phải học tốt môn này.

Cha mẹ cho con cái sinh mệnh, nhưng sinh mệnh ấy tuyệt đối không được lặp lại y cha mẹ. Vì trẻ, cha mẹ hãy tạo một môi trường rộng mở để trẻ học được cách lựa chọn.

9. KHIẾN TRẺ HIỂU ĐƯỢC SỰ VẤT VẢ CỦA CHA MẸ

“Tôi luôn tin rằng: Mục tiêu dạy dỗ của chúng ta là thực dụng và thực tế, thái độ quá đơn thuần nhấn mạnh trí tuệ sẽ tổn hại trực tiếp đến giáo dục đạo đức.”

Einstein (Mĩ)

Một hôm, Minh Tú dẫn cậu con trai học lớp 2 vào cửa hàng, cậu bé nhìn thấy chiếc đồng hồ đeo tay ngộ nghĩnh liền nằng nặc đòi cha mua, nhưng Minh Tú không đồng ý. Bước đến gian hàng bán điện thoại, con trai liền đòi điện thoại, Minh Tú vẫn không đồng ý. Con trai thấy vậy liền xị mặt xuống, trách bố: “Lẽ nào nhà mình nghèo thế sao?” Hôm sau đi làm, Minh Tú kể lại câu chuyện này cho đồng nghiệp nghe, kết quả là nhiều đồng nghiệp cũng gặp phải tình huống tương tự, thì ra con cái họ cũng thường hỏi những câu hỏi đó.

Từng có một người bà đón cháu từ trường về nhà bằng xe đạp, đứa trẻ ngồi đằng sau nói muốn ăn thịt xiên, uống nước ngọt, ăn đồ ăn nhanh KFC. Bà nói: “Hôm nay bà không mang tiền.” Cháu ngồi đằng sau nghe thấy vậy liền hét to: “Tại sao bà lại không mang tiền?”

Còn có một đứa trẻ đi học xa nhà, viết thư gửi về cho cha mẹ, cha mẹ ở vùng xa xôi hẻo lánh nhận được thư con thì vui mừng khôn xiết, nhưng khi mở thư ra xem, nước mắt không ngừng tuôn rơi. Thì ra, trong lá thư chỉ vẻn vẹn một dòng chữ nghuệch ngoạc: “Gửi nhanh 2 triệu đồng”.

Ngày nay, rất nhiều trẻ không hiểu về công việc mà cha mẹ chúng làm, không biết tiền của cha mẹ từ đâu mà có. Chúng chỉ cần biết xin tiền của bố mẹ để mua thứ này thứ kia, cho rằng cha mẹ phải có nghĩa vụ cho chúng ăn ngon mặc đẹp.

Trẻ không hiểu được nỗi khổ cực của cha mẹ, nguyên nhân chủ yếu là do giáo dục. Nhiều cha mẹ cho rằng chỉ cần trẻ học tốt, sau này kiếm được việc làm tốt là có thể yên tâm, còn việc nhà thì không yêu cầu trẻ động tay động chân vào. Họ không muốn con cái vất vả quá sớm, càng không muốn con cái thua kém bạn bè; họ sợ con cái bị kì thị trước các bạn cùng tuổi, hình thành tâm lí tự ti, ảnh hưởng tới sự phát triển sau này của con.

Thậm chí có cha mẹ còn coi “việc trong nhà” là bí mật, chỉ tranh luận khi có hai người với nhau, giấu nhẹm mọi chuyện trước mặt trẻ, lo lắng rằng trẻ sẽ tiết lộ bí mật cho người ngoài biết. Như vậy, con cái khó có thể hiểu được tình hình của gia đình. Lâu dần, trong mắt trẻ, việc cha mẹ lo chu toàn cuộc sống gia đình hằng ngày là điều đương nhiên, từ đó có tư tưởng ỷ lại. Chúng ta có thể bắt gặp cảnh tượng sau ở rất nhiều gia đình: Sau khi ăn cơm, cha mẹ bận rộn dọn dẹp bát đũa, còn con cái thì vùi đầu vào xem phim hoặc chơi điện tử; trong nhà có thức ăn ngon, cha mẹ đều cho con nếm thử, nhưng con cái lại ít khi mời cha mẹ ăn trước; con cái bị ốm, cha mẹ dù bận rộn thế nào cũng phải chăm sóc hỏi han, còn chẳng may cha mẹ không khỏe, con cái lại rất thờ ơ.

Có câu nói rằng: “Những đứa trẻ nghèo thường sớm biết lo lắng”. Những đứa trẻ lớn lên trong điều kiện gia đình vất vả, sớm phải đương đầu với những khó khăn của cuộc sống, sẽ biết thông cảm với những vất vả của cha mẹ nhiều hơn, vì vậy thông thường cũng hiếu thuận với cha mẹ hơn. Còn những đứa trẻ sống trong gia đình có điều kiện vật chất, lại không nhận được sự giáo dục đầy đủ, thì sẽ không biết trân trọng môi trường tốt đẹp mình có, thường làm những việc khiến cha mẹ buồn lòng.

Yêu con là trách nhiệm và nghĩa vụ của cha mẹ, nhưng trong sự yêu thương đó, cha mẹ nhất định phải cho trẻ hiểu được nỗi vất vả của mình, để trẻ ngộ ra rằng cha mẹ kiếm tiền không phải là dễ. Như vậy mới khiến trẻ hiểu được đạo lí “uống nước nhớ nguồn”, càng trân trọng hơn cuộc sống của bản thân, cũng làm cho trẻ cảm kích và tôn trọng cha mẹ từ trong đáy lòng.

�➊ Nên nói cho trẻ biết sự vất vả của cha mẹ

Cha mẹ không chỉ cần chia sẻ với trẻ niềm vui thành công mà còn phải chia sẻ những khó khăn vất vả của mình. Ví dụ có thể nói cho trẻ biết thành tích mình đạt được trong công việc hay những áp lực mà mình phải chịu hàng ngày, sự vất vả của 9 tháng 10 ngày mang nặng đẻ đau, sự lo lắng và chăm bẵm khi trẻ ốm, từ đó khiến trẻ hiểu được tình yêu thương của cha mẹ và nảy sinh lòng biết ơn.

Cha mẹ cần lưu ý chọn thời điểm thích hợp để thổ lộ cùng trẻ. Thứ nhất là giúp trẻ hiểu được tâm lí của cha mẹ; thứ hai là thông qua việc hiểu những khó khăn vất vả của cha mẹ giúp trẻ có được tình yêu thương với cha mẹ, như vậy trẻ sẽ có một nhân cách hoàn thiện.

�➋ Để trẻ trải nghiệm sự vất vả của cha mẹ

Một đứa trẻ không hiểu được sự vất vả của cha mẹ sẽ không biết cách cảm ơn cha mẹ, đó cũng chính là bi kịch của những đứa trẻ con nhà giàu được nuông chiều quá mức. Cha mẹ càng giàu có, càng đáp ứng mọi nhu cầu vật chất của trẻ, nhưng lại không có sự quan tâm và giáo dục đúng đắn thì thái độ “vô ơn” của trẻ lại càng cao.

“Có nuôi con mới biết lòng cha mẹ”, câu nói này dường như lúc nào cũng đúng. Bởi khi có con, cha mẹ mới hiểu hết những vất vả mà các bậc sinh thành của mình đã từng trải qua. Con cái cũng vậy, cũng phải qua trải nghiệm mới biết được những điều đó. Vì vậy cha mẹ cần cho trẻ làm những việc trong khả năng ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Khi trẻ hiểu được lao động vất vả như thế nào thì sẽ càng biết yêu thương cha mẹ hơn.

�➌ Nuôi dưỡng tinh thần chịu khó chịu khổ ngay từ khi trẻ còn nhỏ

Một học giả người Mĩ nói rằng: “Nhiều tiền chưa chắc đã mua được thời niên thiếu nghèo túng.” Thậm chí còn có người cho rằng: “Những người có tuổi thơ hạnh phúc thường có sự trưởng thành không hạnh phúc”. Tất nhiên những quan điểm này không hoàn toàn đúng, nhưng qua đó để thấy rằng: Trẻ quá thuận lợi khi còn nhỏ thì rất dễ gặp phải những khó khăn khi trưởng thành.

Thời niên thiếu có cuộc sống sung túc không hoàn toàn là tốt, bởi nó có thể không thuận lợi cho sự thành tài của trẻ. Trẻ sẽ không có môi trường để trải nghiệm những khó khăn, khi gặp trở ngại khó có thể vượt qua được.

Vua bóng đá Pele, trước những lời khen ngợi của bạn bè dành cho con trai mình: “Cậu bé này thật vạm vỡ, sau này sẽ trở thành một ngôi sao sáng giá”, đã không ngần ngại mà trả lời rằng: “Nó khó có thể thành công được như tôi, bởi bây giờ nó đã rất đầy đủ, còn tôi khi còn nhỏ thiếu thốn đủ thứ.” Pele từ quá trình trưởng thành của mình đã tổng kết nên đạo lí thiết thực và thấu đáo.

Rất nhiều trường học của các nước phát triển như Nhật, Anh đều đưa những môn khó vào trong kế hoạch giảng dạy. Ở Việt Nam các trường học cũng có các môn rèn luyện, chẳng hạn cho trẻ đi lao động, dọn dẹp vệ sinh ở trường… Cách giáo dục “bỏ tiền để mua khổ” đó có tầm nhìn xa; nó giúp trẻ được trải nghiệm sự vất vả, nuôi dưỡng tinh thần chịu khó chịu khổ, trong quá trình trưởng thành có thể tự tin vượt qua được mọi khó khăn.

Lời khuyên của chuyên gia

5 điều cần lưu ý về cách dạy con cảm ơn cha mẹ.

Cha mẹ phải dạy con cách cảm ơn, đầu tiên là cảm ơn cha mẹ. Có thể bắt đầu từ những hành động nhỏ dưới đây:

(1) Có thức ăn ngon, không nên để trẻ ăn một mình

Nếu cha mẹ cho trẻ ăn hết những thức ngon trong nhà, bản thân không dám ăn một miếng, thì dần dần con cái sẽ cho rằng những thức ăn ngon là của chúng, vì vậy sẽ không biết chia sẻ và nhường nhịn cho ai.

(2) Cho trẻ làm những việc đơn giản trong nhà

Nếu ngay từ nhỏ trẻ quen sống trong nhàn hạ, cơm bưng nước rót tận miệng thì sẽ không có tinh thần trách nhiệm với gia đình, cho rằng mọi việc trong nhà không cần tới sự giúp đỡ của chúng. Vì vậy cha mẹ cần khuyến khích trẻ làm những công việc nhà phù hợp với khả năng của trẻ, tăng thêm tinh thần trách nhiệm cho trẻ. Phải trải qua quá trình lao động vất vả, trẻ mới thấu hiểu được sự vất vả của cha mẹ, dần dần mới biết chia sẻ và quan tâm tới gia đình.

(3) Trước mặt trẻ, cha mẹ không nhất thiết phải tỏ ra mạnh mẽ

Cha mẹ nếu như cảm thấy không khỏe, thì không nên tỏ ra cứng cỏi, cũng cần cho trẻ biết mình đang bị ốm, không làm được gì, để trẻ quan tâm và chăm sóc. Có thể nhắc trẻ làm một số việc như lấy nước uống, đấm lưng hoặc nhổ tóc bạc cho mình. Như vậy trẻ sẽ nhận thấy cha mẹ khi bị ốm thực ra cũng rất yếu đuối, cũng phải cần đến mình… Đó cũng là cách để cha mẹ dạy trẻ lòng biết ơn.

(4) Để trẻ hiểu được phần nào khó khăn của gia đình

Đến một độ tuổi nhất định, cha mẹ có thể cho trẻ biết một phần nào khó khăn của gia đình, để trẻ cùng gánh vác trách nhiệm đối với gia đình.

(5) Cha mẹ cần là tấm gương tốt

Cha mẹ trước tiên phải là người có hiếu với cha mẹ ruột và cha mẹ chồng…

10. CHIA SẺ NIỀM VUI VỚI TRẺ

“Con cái luôn khao khát được ở cùng cha mẹ, đặc biệt luôn muốn được chia sẻ từng tiến bộ của mình với cha mẹ. Đối với khát vọng ngây thơ đó, cha mẹ tuyệt đối không nên coi nhẹ, hãy tham gia vào các trò chơi của trẻ và chia sẻ niềm vui với chúng.”

Cicero (Ý)

Trẻ có rất nhiều niềm vui, cha mẹ nên dành thời gian để chia sẻ niềm vui ấy với trẻ, không nên lấy lí do bận rộn hay tâm trạng không vui mà phớt lờ đi.

Sau khi thi xong, Việt Phương về nhà với nét mặt rạng rỡ.

“Mẹ ơi, hôm nay con làm bài kiểm tra toán rất tốt.”

“Vậy hả, con được bao nhiêu điểm?”

Việt Phương vui vẻ trả lời: “Được 8 điểm ạ, cao hơn so với học kì trước.”

“Vậy sao? Kết quả cũng không tồi, nhưng phải cố gắng để lần sau có thành tích tốt hơn.”

Việt Phương giận dỗi nói: “Thầy giáo hết lời khen ngợi con, còn mẹ lại không hài lòng.”

Những chuyện như thế này xảy ra ở nhiều gia đình. Mẹ Việt Phương hi vọng con trai tiếp tục đạt được thành tích cao hơn mà không biết điều con trai cần lúc đó là sự vui mừng của mẹ trước tiến bộ của cậu. Mẹ hi vọng con trai tiến bộ hơn nữa nhưng lại dùng thái độ lạnh lùng để kích thích, điều này sẽ mang đến những hệ lụy xấu.

Niềm vui sẽ được nhân lên khi có người cùng chia sẻ với mình. Khi thấy trẻ vui vì sự tiến bộ của bản thân thì cha mẹ cũng nên chia sẻ cùng trẻ, như vậy trẻ sẽ cảm nhận được sự khích lệ từ cha mẹ, từ đó có động lực để phấn đấu.

Khi trẻ gặt hái được thành công ở bất cứ phương diện nào, dù là rất nhỏ thì cha mẹ hãy nói: “Con giỏi thật, bố mẹ rất tự hào về con”. Còn nếu cha mẹ không bộc lộ được cảm xúc thật của mình thì trẻ sẽ không biết hành động của mình là tốt hay không. Cha mẹ nên chủ động chia sẻ niềm vui với trẻ, khuyến khích trẻ bộc lộ suy nghĩ và tâm trạng của chúng.

Có thể trong mắt cha mẹ, sự tiến bộ của trẻ là không đáng kể, nhưng trong mắt trẻ thì đó lại là thành tích to lớn, khi đó cha mẹ cần bày tỏ niềm vui giống trẻ, để trẻ nhận thấy mình đang được khích lệ và động viên. Tuy nhiên thực tế, nhiều phụ huynh lại làm mất đi sự vui vẻ và thành thật ở trẻ. Chẳng hạn, khi trẻ đang rất thích thú với việc bê cái ghế, thì cha mẹ lại yêu cầu đặt xuống vì sợ ghế rơi vào đau chân; trẻ đang hò hét vì hứng khởi thì cha mẹ lại quát mắng trẻ vì gây ồn ào; trẻ muốn vẽ một bức tranh lên tường để gây ấn tượng thì lập tức bị cha mẹ mắng cho một trận vì tội làm bẩn tường, những đứa trẻ thường xuyên bị “hắt nước lạnh” như thế sẽ cảm thấy cha mẹ thật khó hiểu, điều này khiến cha mẹ mất đi cơ hội gần gũi trẻ, khoảng cách giữa trẻ và cha mẹ vì thế mà ngày càng xa cách hơn.

Ngoài ra, chia sẻ niềm vui với trẻ bao gồm cả việc tạo ra niềm vui cùng trẻ. Chẳng hạn khi cùng chơi trò chơi, cha mẹ hãy cho trẻ chiến thắng ở một vài trò chơi nào đó, khiến trẻ được trải nghiệm niềm vui của người chiến thắng. Chỉ như vậy trẻ mới có được sự vui vẻ đích thực.

Lời khuyên của chuyên gia

Cha mẹ cần chia sẻ niềm vui và nỗi buồn cùng trẻ

Chia sẻ khiến niềm vui được tăng lên, chia sẻ khiến nỗi buồn được giảm bớt. Để trở thành tri kỉ của con, cha mẹ cần làm tốt hai việc sau:

(1) Chia sẻ niềm vui

Khi con có niềm vui muốn chia sẻ cùng cha mẹ, thì cha mẹ cần vui theo tâm trạng của con, thậm chí còn phải tỏ ra vui hơn cả con, như vậy niềm vui sẽ được nhân đôi.

(2) Chia sẻ nỗi buồn

Khi con có nỗi buồn cần tâm sự với cha mẹ, cha mẹ nên có thái độ đồng tình và thông cảm. Đầu tiên là lắng nghe tâm sự của con, thấu hiểu tâm trạng không vui của con, sau đó hãy ôm con vào lòng và nói với con những lời an ủi, như vậy nỗi buồn phiền của con sẽ giảm đi rất nhiều.