BÀI 7 TẠO MÔI TRƯỜNG TRƯỞNG THÀNH TỐT NHẤT CHO TRẺ

Môi trường sống ảnh hưởng rất lớn đến sự trưởng thành của trẻ, cũng giống như cây cối nếu thiếu ánh nắng mặt trời và mưa sẽ không thể nào xum xuê, xanh tốt, đó là quy luật vĩnh hằng. Nếu như cha mẹ muốn nuôi dưỡng trẻ thành người khỏe mạnh có trí tuệ, nhất định phải tạo cho trẻ một môi trường phát triển lành mạnh.

1. ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI CON NGƯỜI

“Một đứa trẻ vốn dĩ ngoan ngoãn nhưng nếu sống trong một tập thể có tổ chức không tốt, thì có thể sẽ nhanh chóng biến thành một loài thú hoang.”

Makarenko (Liên Xô)

Một nhà tâm lí học người Mĩ đã tiến hành một cuộc thí nghiệm hết sức thú vị: Ông đặt hai chiếc xe giống hệt nhau tại hai khu vực: một là ở Palo Alto – nơi sinh sống của tầng lớp trung lưu, và một ở The Bronx – nơi sinh sống của tầng lớp lao động phức tạp. Chiếc xe tại nơi sinh sống của tầng lớp trung lưu đặt đã một tuần mà vẫn sáng đẹp không hề hỏng hóc, còn chiếc xe kia thì bị tháo bỏ biển số, mở nắp ca-pô, kết quả không đến một ngày chiếc xe đã bị lấy mất. Sau đó, người ta liền đập vỡ một miếng kính ở chiếc xe còn sáng đẹp kia, kết quả là chỉ trong vài giờ thì chiếc xe cũng biến mất.

Lấy cuộc thử nghiệm này làm cơ sở, hai nhà tội phạm học người Mĩ là Wilson và Kelling đã đưa ra thuyết "Cửa sổ vỡ". Họ cho rằng, nếu một chiếc cửa sổ của một công trình nào đó bị phá hỏng, vỡ vụn mà không được sửa chữa kịp thời, những người đi ngang qua sẽ kết luận rằng không ai quan tâm và chịu trách nhiệm về thực trạng này. Sau đó nhiều cánh cửa khác của công trình sẽ bị đập vỡ, ý thức về sự vô chủ và hỗn loạn sẽ lan rộng.

Trong cuộc sống và công việc hằng ngày của chúng ta cũng có thể phát hiện ra trường hợp tương tự:

Một người dân địa phương ngắt một bông hoa tươi từ trong bồn hoa, sau đó những người khác cũng lần lượt bắt chước theo, khiến bồn hoa không còn một bông nào nữa; dừng lại ở một ngã tư chờ đèn đỏ, nếu như một người hơi nhích về phía trước một bước, thì những người sau sẽ chen lấn nhau mà vượt đèn đỏ; trong công ty nếu như một nhân viên lãng phí giấy in của văn phòng, lãnh đạo không màng tới, thì các nhân viên khác cũng có hành động tương tự.

Thuyết “cửa sổ vỡ” đã nói lên một đạo lí: Môi trường có tính chỉ đạo và ám thị mạnh mẽ. Sự tồn tại của bất cứ hoàn cảnh xấu nào đều truyền tải đi một thông tin, thông tin đó tự nhiên được mở rộng và ảnh hưởng tới xung quanh. Vì vậy, khi xuất hiện một hành vi xấu thì cần phải kịp thời sửa chữa.

Thuyết “cửa sổ vỡ” là kết quả của quá trình nghiên cứu tâm lí phạm tội. Khi áp dụng vào giáo dục gia đình, nó có giá trị không hề nhỏ, môi trường đối với sự phát triển của trẻ có ảnh hưởng vô cùng quan trọng. Môi trường tốt là cơ sở để hình thành nên nhận thức và nhân cách đẹp ở trẻ.

Vào năm 1920, Kamala 8 tuổi và Amala 18 tháng tuổi đã được tìm thấy trong hang ổ của một bầy sói ở thành phố Midnapore, Ấn Độ. Vì từ nhỏ hai em chung sống cùng với sói, nên thói quen sinh hoạt của các em hoàn toàn giống với loài sói, hai tay không thể cầm nắm được đồ vật, thậm chí phát âm cũng bị thay đổi, buổi tối thường không ngủ, không ngừng tru lên những âm dài; không thể đi thẳng, chỉ có thể bò; tai giống tai sói, hay động đậy (tai của con người thường không cử động được). Tất cả các phương thức sinh hoạt đều cho thấy hai em không thích ứng với cuộc sống con người.

Qua vài năm được dạy dỗ bởi con người văn minh, người em ít tuổi hơn có biểu hiện khả năng thích ứng với cuộc sống tốt hơn người chị. Còn người chị, sau 9 năm được dạy dỗ, vẫn không có cách nào để trở thành người bình thường, cuối cùng đến năm 17 tuổi thì chết.

Hai chị em này vốn là con người, nhưng từ nhỏ không được lớn lên trong môi trường của con người. Vì vậy không có được đặc trưng của con người.

Giống như con tắc kè hoa, trong mọi hoàn cảnh khác nhau có thể thay đổi màu sắc bảo vệ bản thân, trẻ sống trong môi trường nào sẽ trở thành người như thế ấy. Ví dụ, để một đứa trẻ sống trong một bầy sói từ khi còn nhỏ, đứa trẻ sau khi lớn lên sẽ trở thành “người sói”. Thành công của giáo dục gia đình là nhất định phải tạo cho trẻ một môi trường sống phong phú và những điều kiện có lợi cho sự trưởng thành của trẻ.

Thanh Mai học lớp 5, thành tích của em rất tốt, tính tình vui vẻ, lại ngoan ngoãn và lễ phép. Rất nhiều bậc phụ huynh đều muốn mẹ Thanh Mai chia sẻ bí quyết làm thế nào để dạy được đứa con ngoan ngoãn như vậy, những lúc này mẹ Thanh Mai không nói gì cả, chỉ mời họ đến nhà chơi. Những vị phụ huynh đó khi thấy gia đình Thanh Mai có một môi trường thoải mái, ấm cúng liền hiểu ra mọi chuyện.

Thanh Mai đạt được huy chương vàng trong cuộc thi "sáng tác thơ cho thiếu nhi", khi nhà báo phỏng vấn, mẹ Thanh Mai nói: “Tôi không có bí quyết dạy con gì cả, chỉ là tôi cố gắng hết sức để tạo cho con gái một môi trường phát triển lành mạnh. Từ khi cháu còn nhỏ, tôi đã sắp xếp không gian của gia đình theo các giai đoạn phát triển tâm lí của cháu, nhờ vậy mới có một Thanh Mai lớn lên khỏe mạnh ngoan ngoãn như hôm nay.”

Nhân tố quan trọng nhất của giáo dục chính là tạo được một môi trường tốt nhất. Môi trường lớn lên của trẻ nhỏ bao gồm hoàn cảnh xã hội và hoàn cảnh gia đình. Môi trường xã hội luôn tồn tại hai nhân tố tốt và xấu. Để trẻ không chịu ảnh hưởng của môi trường xấu, cha mẹ cần phải nói cho trẻ biết cái nào là đúng, có thể học tập, cái nào là sai trái, không được làm theo. Còn phải dạy trẻ học cách phán đoán, như vậy trẻ mới không chịu ảnh hưởng từ môi trường xấu, đồng thời có thể học tập được hành vi tốt của người khác.

Trẻ không thể tách rời gia đình mà sống độc lập, vì vậy ảnh hưởng của hoàn cảnh gia đình đối với trẻ quan trọng hơn hoàn cảnh xã hội. Trẻ hằng ngày sống trong gia đình, mọi việc diễn ra trong gia đình đều ảnh hưởng trực tiếp tới trẻ, từ khi trẻ cất tiếng khóc chào đời, trong môi trường cha mẹ tạo ra, nhân cách của trẻ bắt đầu hình thành. Ví dụ, nếu cha mẹ đều hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc, cứ cho là cha mẹ không bắt trẻ phải học âm nhạc, nhưng khi đem so trẻ với bạn khác, trẻ sẽ có năng khiếu về âm nhạc hơn hẳn, bởi khi còn nhỏ, tất cả những thông tin về âm nhạc mà cha mẹ và môi trường mang đến đều được trẻ tiếp thu.

Môi trường vật chất của gia đình cũng có ảnh hưởng không thể xem nhẹ đối với trẻ, cha mẹ cần đặc biệt chú ý tới sự gọn gàng sạch sẽ trong phòng, đồ đạc cần phải sắp xếp hợp lí, không nên bày nhiều, mua ít đồ dùng trong nhà, bày biện ít đồ trang trí, cố gắng tạo cho trẻ không gian hoạt động. Môi trường sạch sẽ, bố trí hợp lí sẽ tạo cho con người cảm giác thoải mái, làm cho trẻ có cảm giác vui vẻ, đồng thời còn có lợi cho việc hình thành thói quen tốt của trẻ khi còn nhỏ. Sự sắp xếp trong phòng cũng phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của trẻ, như đèn cần phải ấm áp, giá sách cần phải phù hợp với chiều cao. Trên tường có dán những câu châm ngôn, hình ảnh của trẻ, có lợi cho việc bồi dưỡng trẻ tích cực hướng tới tâm thái lạc quan.

Để tạo cho trẻ một môi trường học tập yên tĩnh thoải mái, cha mẹ cần tạo điều kiện để trẻ có một phòng riêng, có thể tự do học tập và nghỉ ngơi, tránh để các hoạt động như xem tivi, tiếp khách… ảnh hưởng tới trẻ. Có thể đặt một giá sách trong phòng của trẻ, cho dù những cuốn sách nhất thời trẻ đọc chưa hiểu, nhưng trong một không gian sách vở sẽ có lợi cho việc bồi dưỡng phẩm chất yêu tri thức, theo đuổi tri thức của trẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

Ảnh hưởng của môi trường và sự ra đời của Dorothy Nolte Law

Dorothy Nolte, chuyên gia giáo dục trẻ em cho rằng, trẻ em học tập từ trong cuộc sống và lớn lên trong học tập.

Dorothy đã từng viết bài thơ với nhan đề “Trẻ nhỏ học tập từ trong cuộc sống của chúng”, bài thơ chỉ rõ môi trường có ảnh hưởng quan trọng tới sự trưởng thành của một người.

Nếu trẻ sống trong phê bình, trẻ sẽ học được khiển trách;

Nếu trẻ sống trong thù địch, trẻ sẽ học được đấu tranh;

Nếu trẻ sống trong sợ hãi, trẻ sẽ học được phiền muộn;

Nếu trẻ sống trong yêu thương, trẻ sẽ học được tính trách nhiệm;

Nếu trẻ sống trong châm biếm, trẻ sẽ học được sự e ngại;

Nếu trẻ sống trong đố kị, trẻ sẽ học được sự đố kị;

Nếu trẻ sống trong sự chì chiết, trẻ sẽ học được phạm tội;

Nếu trẻ sống trong khuyến khích, trẻ sẽ học được tự tin;

Nếu trẻ sống trong nhẫn nại, trẻ sẽ học được nhẫn nại;

Nếu trẻ sống trong biểu dương, trẻ sẽ học được cảm kích;

Nếu trẻ sống trong chấp nhận, trẻ sẽ học được tình yêu;

Nếu trẻ sống trong công nhận, trẻ sẽ học được cách tự yêu bản thân mình;

Nếu trẻ sống trong thừa nhận, trẻ sẽ học được cách cần phải có mục tiêu;

Nếu trẻ sống trong chia sẻ, trẻ sẽ học được hào phóng;

Nếu trẻ sống trong an toàn, trẻ sẽ học được cách tin vào bản thân và những người xung quanh;

Nếu trẻ sống trong tình yêu bè bạn, trẻ sẽ học được thế giới này là một nơi tốt đẹp;

Nếu trẻ sống trong thành thật, trẻ sẽ sống với một tâm hồn trong sáng.

2. CHỈ LÀ MỘT PHỤ HUYNH TỐT VẪN CHƯA ĐỦ

“Nếu tình cảm cha con không được vun đắp từ khi còn nhỏ thì sẽ không còn lúc nào để trẻ có thể xây dựng nên tình cảm đó.”

Sukhomlinski ( Liên Xô cũ)

Cha mẹ trong quá trình giáo dục trẻ, chỉ là một phụ huynh tốt vẫn chưa đủ, còn phải đảm nhiệm vai trò vợ hiền chồng tốt, quan hệ với những người trong gia đình phải hòa thuận. Hay nói cách khác, cha mẹ cần tạo một không khí gia đình lạc quan mà ấm áp cho sự trưởng thành của trẻ.

Ví dụ, trong gia đình, cha mẹ không chỉ là người cha người mẹ của trẻ mà còn là người vợ người chồng. Trong mắt trẻ, tên gọi vợ (chồng) cũng thiêng liêng như hai tiếng cha mẹ. Cha (mẹ) có thể thông qua vai trò chồng (vợ) và quan hệ cha (mẹ) mà ảnh hưởng tới trẻ, để đạt được mục đích giáo dục.

Quan hệ vợ chồng có ảnh hưởng quan trọng tới trẻ nhỏ. Một khi giữa vợ chồng tình cảm bị xích mích, quan hệ lạnh nhạt thì điều đó không chỉ ảnh hưởng đến tính cách của trẻ, mà còn khiến cho tình cảm của cha mẹ đối với con cái thay đổi. Một số người cha (hoặc mẹ) ra sức bù lấp tình cảm cho trẻ, nhưng vì tình yêu đó không bắt nguồn từ tình yêu tự nhiên của cha mẹ, nên nhất định sẽ xuất hiện sự lệch lạc, chẳng hạn như bảo vệ và chiều chuộng trẻ thái quá. Hiện tượng này đặc biệt phổ biến trong gia đình chỉ có cha hoặc mẹ.

Từ đó có thể thấy, quan hệ vợ chồng rạn nứt sẽ có ảnh hưởng lớn đến thái độ của cha mẹ dành cho trẻ. Vì vậy tình cảm vợ chồng rất quan trọng đối với việc hình thành nên một gia đình hạnh phúc và bồi dưỡng nên đứa trẻ có một tâm lí, tính cách ổn định.

Vì vậy sau khi đứa trẻ được sinh ra, vợ chồng một mặt tận hưởng niềm vui lớn lên của con cái, mặt khác vẫn phải duy trì tình cảm với nhau. Đặc biệt là người chồng phải học cách thấu hiểu người vợ, bàn bạc với vợ về phương thức giáo dục con cái, đó cũng là trách nhiệm làm chồng. Chồng cùng dạy dỗ con cái giúp làm giảm gánh nặng cho người vợ.

Trong quá trình giáo dục trẻ, có rất nhiều vấn đề cha mẹ không có sự đồng thuận, nhưng cha mẹ nhất định phải tìm ra cách giải quyết, tuyệt đối không để những tranh cãi đó ảnh hưởng tới hạnh phúc gia đình.

Trong quan niệm hôn nhân truyền thống thì "đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm"; chăm sóc con cái là thiên tính, thiên chức của người mẹ… Quan niệm truyền thống đó rất dễ khiến người vợ cảm thấy làm việc đơn độc, và hậu quả của nó là làm cho khoảng cách giữa hai người ngày càng xa hơn. Về phương diện chăm sóc con cái, người chồng thường vụng về hơn, điều đó cũng là lí do để vợ trách móc, mà sự trách móc đó sẽ làm cho tình cảm vợ chồng nguội lạnh, khiến hôn nhân đứng bên bờ tan vỡ .

Vợ chồng cũng không nên vì quá yêu thương trẻ mà lãng quên nửa kia. Nhất là người vợ, không nên đặt hết tất cả tình yêu thương vào trẻ mà không còn quan tâm đến chồng. Có những người vợ sau khi sinh con đã chuyển hết tình cảm dành cho chồng sang con, khiến người chồng cảm thấy bị lãng quên. Một khi người chồng thấy tình cảm của mình bị người vợ từ chối thì vấn đề đã trở nên nghiêm trọng.

Nếu như không gian của cha mẹ đều bị trẻ chiếm hữu, hôn nhân chắc chắn sẽ đứng trước nguy cơ tan vỡ. Có một người mẹ, từ sau khi sinh con, đã sắp xếp riêng một giường ngủ cùng con, để chồng ngủ ở một giường riêng. Hiện nay đứa trẻ đã 5 tuổi rồi, người vợ nói đã hai năm cô và chồng không có quan hệ với nhau, có thể nói hai bên dường như không còn nhu cầu "gần gũi".

Sự ra đời của trẻ nên là sự đảm bảo và thăng hoa của tình yêu, chứ không nên trở thành trở ngại của tình cảm. Nếu như vì sự ra đời của trẻ mà coi nhẹ sự trao đổi tình cảm giữa hai vợ chồng, thì sự đổ vỡ là điều đương nhiên.

Ngoài việc duy trì quan hệ hài hòa với một nửa kia, còn phải đảm bảo tốt quan hệ với cha mẹ của hai bên, cố gắng tạo ra một đại gia đình hòa hợp. Cha mẹ là người thầy đầu tiên của trẻ, còn là một tấm gương về hành động của trẻ, tất cả những hành động cử chỉ đều có ảnh hưởng sâu sắc đến trẻ. Ví dụ như muốn trẻ sau này trưởng thành phải biết hiếu thuận, thì đầu tiên cha mẹ phải hiếu thuận với chính cha mẹ của mình.

Có câu chuyện kể rằng, một người cha tuổi đã rất cao, chân tay không ngừng run rẩy, khi ăn toàn làm vãi cơm trên bàn, có khi canh còn chảy ra ngoài miệng. Con trai và con dâu rất bực bội, liền lấy cơm và thức ăn cho vào một cái đĩa nông, rồi cho cha ăn ở cạnh bức tường đằng sau bếp. Người cha rất đau lòng, chỉ lặng lẽ ngồi khóc trước đĩa cơm.

Một ngày, người cha sơ ý làm vỡ đĩa, bị con dâu mắng té tát, con trai và con dâu thấy vậy đã làm cho cha một cái đĩa bằng gỗ, như vậy sẽ không lo ông cụ làm vỡ nữa.

Một thời gian sau, con trai và con dâu nhìn thấy đứa con trai 4 tuổi của họ đang nhặt những mảnh gỗ trên mặt đất. Người cha hỏi: “Con đang làm gì vây?”

Người con nói: “Con muốn làm một chiếc bát gỗ, để sau này lớn lên con đơm cơm cho bố mẹ.”

Nghe lời con nói, hai người nhìn nhau rồi cúi đầu ngượng nghịu. Buổi tối họ dìu người cha lên bàn cùng họ ăn cơm, và từ đó trở nên hiếu thuận với người cha.

Đối với sự trưởng thành của trẻ, không khí gia đình có vai trò cực kì to lớn. Trong một môi trường gia đình tốt đẹp, trẻ em có thể cảm nhận được tình yêu và sự cống hiến của cha mẹ, cũng cảm nhận được hạnh phúc và sự vui vẻ trong gia đình, từ đó khiến cho các chức năng sinh lí ở trạng thái tốt nhất, dần dần trở nên vui vẻ hoạt bát, ham học hỏi, tích cực hướng thiện, lễ phép, sạch sẽ, gọn gàng. Nếu như đứa trẻ sống trong hoàn cảnh gia đình không tốt, trẻ sẽ cảm thấy không an toàn, dần dần sẽ sinh ra phản ứng chậm chạp, hành động buông thả, tự ti, nhút nhát, không lễ phép…

Vì vậy các bậc cha mẹ không chỉ làm tròn trách nhiệm của mình mà còn phải trở thành một cha mẹ tốt, trong quan hệ gia đình phải là người chồng người vợ tốt, với bố mẹ chồng (vợ) cũng phải là một người con dâu (con rể) tốt. Cha mẹ cần chú ý cư xử hài hòa với những người xung quanh, từ đó làm tấm gương cho trẻ học tập theo.

Lời khuyên của chuyên gia

Cha mẹ tốt là người biết tạo ra một không khí gia đình tốt

Để tạo ra được một không khí gia đình tốt, cha mẹ cần phải thực hiện các điều sau:

Tạo cho trẻ một môi trường vật chất cần thiết

Điều kiện gia đình khác nhau sẽ dẫn đến môi trường vật chất ở mỗi gia đình khác nhau. Tuy nhiên, cha mẹ cần cố gắng đáp ứng nhu cầu vật chất tối thiểu cho trẻ trong học tập và cuộc sống. Ví dụ như để trẻ có một môi trường học tập tốt, cần cho trẻ nơi học tập riêng, không nhất định phải sang trọng, nhưng cần sạch sẽ, yên tĩnh, tránh những tiếng ồn ào, tạp âm, ảnh hưởng đến tâm trạng của trẻ, từ đó cản trở việc học tập.

Tạo cho trẻ có một môi trường tâm lí tốt

Trong quá trình trưởng thành của trẻ, điều trẻ cần nhất chính là môi trường ổn định, an toàn và có được tình yêu thương toàn vẹn của cha mẹ. Để làm được điều này, cha mẹ vừa phải yêu thương lẫn nhau, vừa khiến cho mối quan hệ giữa trẻ và cha mẹ hòa hợp, như vậy mới tạo được không khí gia đình vui vẻ hài hòa, có lợi cho sức khỏe và tâm hồn trẻ.

Coi trọng tri thức trong gia đình

Nếu như bản thân cha mẹ cũng có hứng thú với tri thức, thì sẽ tác động rất lớn đến trẻ. Còn nếu cha mẹ không có hứng thú, thì có thể nhờ vào hàng xóm, người thân, bạn bè xung quanh… để cải thiện, chẳng hạn thầy giáo bên cạnh nhà là người rất thích đọc sách, cha mẹ có thể thường xuyên đưa trẻ đến nhà thầy chơi.

3. KHÔNG NÊN GIAO TRỌN TRÁCH NHIỆM GIÁO DỤC TRẺ CHO NGƯỜI KHÁC

“Sự giáo dục bắt đầu cùng với cuộc sống ấm áp, hòa bình.”

Rousseau (Pháp)

Một số cha mẹ dồn hết tâm sức của mình cho sự nghiệp, sau khi sinh con không được bao lâu, liền giao trẻ cho người giúp việc hoặc ông bà nuôi dưỡng, còn cha mẹ thì chỉ thỉnh thoảng đến thăm, thường lấy việc mua đồ chơi, mua quần áo, cho tiền để bù đắp lại sự thiếu thốn tình cảm. Làm như vậy không có lợi cho sự phát triển tâm lí của trẻ. Thứ trẻ cần là sự quan tâm của cha mẹ, sự giao lưu về tình cảm, còn việc cha mẹ mua quần áo hàng hiệu, mua đồ chơi đắt tiền, sẽ không tốt bằng việc bỏ thời gian để tâm sự, giao lưu cùng trẻ, đó mới chính là tài sản quý giá mà cha mẹ dành cho trẻ.

Một gia đình ở Mĩ từng xảy ra một chuyện như sau, người cha vì bận công việc tối ngày mà không thể chăm lo cho con, do vậy người con trong thời gian dài không có sự quan tâm của cha.

Buổi tối hôm đó, cậu con trai 5 tuổi như thường lệ đứng trước cửa nhà đợi cha đi làm về. Khi nhìn thấy cha trở về, cậu bé vui mừng chạy ra đón cha.

Sau khi được cha bế vào nhà, cậu bé hỏi cha: “Cha ơi, một giờ cha làm được bao nhiêu tiền?” Người cha vì áp lực công việc lớn, cơ thể và tâm trạng hết sức mệt mỏi, hờ hững trả lời con: “Làm được bao nhiêu tiền không phải việc của con, con còn nhỏ hỏi chuyện đó làm gì?”.

Nhưng con trai kiên quyết nói: “Con muốn biết mà, cha nói đi.”

Người cha nói: “Mỗi giờ cha kiếm được 20 USD”

Cậu con trai nói: “Cha có thể cho con mượn 10 USD được không?”

Người cha nghe thấy vậy, tỏ vẻ không vui nói: “Con còn nhỏ mượn tiền làm gì, mau lên nhà đi ngủ!”

Đứa trẻ buồn bã một mình trở về phòng ngủ của mình.

Sau khi buông mình xuống ghế nghỉ ngơi, trấn tĩnh lại, người cha cảm thấy thái độ vừa rồi của mình không được nhẹ nhàng, có phần hơi quá, vậy là liền lấy 10 USD từ trong túi áo ra, lên phòng của con, hỏi: “Con trai, con ngủ rồi à?”

Đứa bé nghe thấy bố lên, vui vẻ từ trên giường nhảy xuống.

Người cha nói: “Cầm lấy, cha cho con 10 USD”.

Đứa con nhận lấy 10 USD, liền lấy thêm từ dưới gối một tờ 10 USD rất cũ, nhàu nát, đó chính là tiền lẻ mà cậu bé đã dành dụm được. Cậu xếp hai tờ tiền vào nhau, tổng cộng là 20 USD, đưa cho cha và nói: “Con có thể dùng 20 USD này mua một tiếng làm việc của cha được không? Ngày mai cha về nhà sớm một tiếng để ăn cơm cùng con nhé!”

Lời của con vừa dứt, nước mắt của người cha cứ thế chảy ra…

Từ câu chuyện trên, chúng ta có thể thấy, trẻ rất cần được cùng cha mẹ học tập, vui chơi, cùng tận hưởng niềm vui.

Trẻ cần có tình yêu thương của cha mẹ, tình cảm này xuất phát từ quan hệ máu mủ và không ai có thể thay thế được. Nếu như cha mẹ dành nhiều thời gian ở bên trẻ, nếu như trẻ nhận được tình yêu vô điều kiện của cha mẹ, nhận được sự cổ vũ và biểu dương từ cha mẹ, trẻ sẽ cảm thấy mình được an toàn, điều này rất có lợi cho việc bồi dưỡng nhân cách kiện toàn của trẻ.

Các nhà tâm lí học Mĩ phát hiện những đứa trẻ ở trại trẻ mồ côi, mặc dù cuộc sống vật chất không hề kém, thậm chí còn tốt hơn cả những đứa trẻ có cha mẹ mà sống trong hoàn cảnh nghèo khó, nhưng năng lực hành vi của những trẻ này vẫn rất yếu kém: không tập trung, không phối hợp bình thường được với người khác, không tiếp thu được nhiều kiến thức, thiếu tình yêu thương, không chấp hành quy tắc… Khi các nhà tâm lí học để cho sinh viên tình nguyện tạm thời làm cha (mẹ) của những đứa trẻ đó, mỗi tuần đến trại trẻ mồ côi một lần để tắm, chải đầu, ôm, hôn chúng, thì những yếu kém trong hành vi của chúng đã được cải thiện.

Cha mẹ hoàn toàn không nên giao phó trách nhiệm giáo dục trẻ cho người khác. Cho dù ông bà hoặc những người xung quanh dành cho trẻ sự quan tâm và bảo vệ tốt, thì tình yêu và tình cảm đó vẫn không thể thay thế cho tình yêu và tình cảm của cha mẹ. Trẻ cần có tình yêu của cha mẹ, tình yêu đó thể hiện từ những hành động nhỏ nhất như cho trẻ uống sữa, cho trẻ ăn, tắm rửa, mặc quần áo, thay ga giường, vui đùa nói chuyện, ôm hôn trẻ, chơi cùng trẻ... Trẻ sống cùng cha mẹ có thể cảm nhận được quan hệ thân thiết giữa cha mẹ và mình, trẻ nhớ nhung, yêu thương, tin tưởng cha mẹ, từ đó khiến sợi dây tình cảm được bền chặt ngay từ ban đầu. Nếu đợi trẻ lớn đến 4 – 5 tuổi, cha mẹ mới bắt đầu gần gũi trẻ thì khó xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp. Có thể nhiều cha mẹ sẽ cảm thấy trẻ không tình cảm với mình, đó chính là bởi cha mẹ đã không xây dựng mối quan hệ thân thiết từ sớm. Thiếu mối quan hệ thân thiết từ sớm còn ảnh hưởng tới quan hệ gia đình sau này. Đã từng có nhà nghiên cứu phát hiện, nếu như người con vì lí do nào đó mà xa cách mẹ, sẽ dẫn đến trở ngại về cảm xúc và có những hành động không bình thường như bỏ ăn, rối loạn bộ máy tiêu hóa, sợ hãi vào ban đêm, chậm phát dục, bản tính đơn độc, tính cách kì quái, khó có thể chung sống cùng người khác, mất ổn định về tính cách.

Nếu cha mẹ dồn trách nhiệm giáo dục trẻ cho ông bà, có thể dẫn đến việc trẻ thiếu tự lập, thiếu tính sáng tạo và ý chí kiên cường. Nguyên nhân là bởi ông bà sẵn sàng phục vụ trẻ trên mọi phương diện, trẻ cần gì, bất luận là hợp lí hay không, đều cố gắng hết sức mình đáp ứng yêu cầu của trẻ. Khi trẻ mắc các khuyết điểm, ông bà cũng không sửa chữa vì quá yêu thương trẻ. Những đứa trẻ quen được bao bọc như vậy, thời gian dài sẽ hình thành nên tính tự ti, thiếu tính độc lập, ý chí sống kém, tương lai khó thích ứng được với môi trường sống, ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách mới của trẻ.

Ngoài ra, khả năng bắt chước của trẻ rất giỏi, sống cùng với ông bà, có thể tạo nên sự già hóa trong tâm lí trẻ, không có lợi cho việc hình thành tố chất tâm lí lành mạnh ở trẻ, dễ phát sinh các vấn đề về tâm lí. Do phạm vi quan hệ xã hội của người già rất hẹp, không mở rộng ra bên ngoài, nên dẫn đến tầm nhìn của trẻ bị hạn chế, không giỏi giao tiếp xã hội, dễ mắc chứng sợ giao tiếp.

Một số cha mẹ lại cho rằng, sinh con là việc của cha mẹ, còn giáo dục trẻ là việc của thầy cô giáo trong trường. Vì vậy họ tìm đủ mọi cách để chọn cho con một ngôi trường nổi tiếng, cho rằng mọi chuyện như vậy là tốt đẹp. Có thể nghe thấy một số cha mẹ nói với thầy cô như thế này: “Chúng tôi giao con cho thầy giáo, thầy đánh mắng cũng không vấn đề gì.” Hoặc: “Con tôi về nhà không nghe lời, chỉ nghe lời thầy giáo”… Những bậc cha mẹ này đã đổ trách nhiệm giáo dục trẻ lên vai thầy cô, họ chỉ biết lo cho trẻ một cuộc sống vật chất đầy đủ nhất, hoàn toàn không quan tâm đến đời sống tinh thần của trẻ… Đó là một suy nghĩ rất nguy hiểm, bởi bất cứ một trường học nào – dù có tốt mấy đi chăng nữa cũng tồn tại học sinh kém, những học sinh này có thể tác động xấu đến trẻ mà thầy cô không hề biết. Giáo dục là trách nhiệm chung của gia đình và nhà trường, do đó cha mẹ cần phải thường xuyên liên lạc với nhà trường, phối hợp cùng nhà trường để giáo dục trẻ.

Một khi cha mẹ có dự định sinh con thì nhất định phải chuẩn bị tốt tâm lí gánh vác trách nhiệm, làm tất cả để dưỡng dục trẻ, xây dựng mối quan hệ tình cảm sâu sắc với trẻ, thứ tình cảm đó có ích cho cả cuộc đời trẻ.

Trước khi quyết định sinh con, cha mẹ cần phải chuẩn bị tốt tâm lí, không nên sau khi sinh con giao toàn bộ việc giáo dục trẻ cho người khác, không ai có thể thay thế được vai trò và vị trí của cha mẹ. Dù cha mẹ có bận rộn đến mấy cũng phải dành thời gian cho trẻ; ví dụ sau khi sinh, cha mẹ phải tự tay cho trẻ uống sữa, ôm trẻ, chơi đùa với trẻ. Cha mẹ dành nhiều thời gian bên trẻ mới khiến trẻ cảm nhận được tình yêu của cha mẹ, đồng thời cha mẹ cũng mới cảm nhận được niềm vui và trách nhiệm của mình trong quá trình chăm sóc trẻ.

Lời khuyên của chuyên gia

Cha mẹ cần làm tốt nhiệm vụ của mình

(1) Lắng nghe trẻ nhiều hơn

Ngoài thời gian làm việc, cha mẹ cần sắp xếp thời gian cố định để nói chuyện cùng trẻ. Trong khi nói chuyện, cha mẹ không nên nói thao thao bất tuyệt mà trước tiên phải lắng nghe những vấn đề của trẻ rồi mới đưa ra phương pháp và ý kiến giải quyết.

(2) Rèn luyện kỉ luật cho trẻ

Trong khi giải quyết vấn đề, cha mẹ cần phải làm theo trình tự trước sau, công bằng hợp lí. Thường xuyên nói với trẻ rằng bạn hi vọng chúng tuân thủ quy tắc, và đốc thúc chúng làm theo quy tắc, khiến trẻ có thể sống có kỉ luật.

(3) Giúp trẻ xây dựng được giá trị bản thân

Cha mẹ có thể liệt kê ra những đức tính tốt mà mình mong muốn trẻ có được, đồng thời cũng liệt kê ra những điều không mong muốn mà trẻ mắc phải. Sau khi trẻ đã đủ lớn, cha mẹ sẽ tiến hành uốn nắn theo những nội dung nói trên.

(4) Không áp dụng hoàn toàn phương pháp dạy con của người khác

Kiểm tra lại phương pháp giáo dục trẻ của mình quan trọng hơn nhiều việc áp dụng phương pháp giáo dục của người khác. Cha mẹ nên phân tích tính cách của trẻ một cách kĩ càng, xem cách giáo dục của mình có phù hợp với trẻ hay không, hoặc yêu cầu của mình với trẻ đã hợp lí hay chưa, có gây trở ngại cho trẻ trong việc thực hiện không, đồng thời phải luôn luôn chú ý tới suy nghĩ của trẻ. Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, nên không thể lấy phương pháp giáo dục của ai đó áp vào trẻ, cần linh hoạt đưa ra cách giáo dục sao cho phù hợp với trẻ.

(5) Biểu dương trẻ thích hợp

Trẻ nhận được sự biểu dương sẽ có được cảm giác thành công, nhưng biểu dương trẻ như thế nào cũng cần phải xem xét kĩ lưỡng. Nếu biểu dương quá mức thì sẽ không đạt được mục đích khích lệ, còn gây ra hậu quả là trẻ dễ tự mãn, không có ý chí vươn lên.

(6) Bồi dưỡng khả năng giao tiếp xã hội cho trẻ

Hàng ngày, cha mẹ nên chú ý dạy trẻ những kĩ năng giao tiếp, xử lí các mối quan hệ, để trẻ biết được cách giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh. Dạy cho trẻ biết cách dùng từ ngữ văn minh để giao tiếp, không được tỏ thái độ bất cần hoặc dùng những lời mắng nhiếc để đạt được mục đích.

(7) Xây dựng sự uy nghiêm của cha mẹ

Gia đình cần có không khí dân chủ, cha mẹ cần phải cho trẻ quyền phát ngôn, thậm chí còn phải chăm chú lắng nghe quan điểm của trẻ, thể hiện được sự tôn trọng đối với trẻ. Tuy vậy trong một số trường hợp, trẻ không được phép “dân chủ” với cha mẹ, vì suy nghĩ của trẻ đôi khi chưa chín chắn, hợp lí, thậm chí ích kỉ; nếu quan điểm của trẻ không có sự đồng nhất với cha mẹ thì cha mẹ cần phải ngay lập tức đưa ra quyết định, làm cho trẻ dần dần hiểu và chấp nhận cách giải quyết đó.

(8) Học được cách “trao quyền” phù hợp

Đối với một vài vấn đề không quan trọng, cha mẹ có thể cho trẻ tự giải quyết theo ý muốn của bản thân, không nên can thiệp quá nhiều. Nếu trẻ bị cha mẹ áp đặt quá nhiều thì không chỉ gây ra lòng oán hận ở trẻ mà còn làm mất đi sự tôn trọng của trẻ đối với cha mẹ.

4. SỰ VUI VẺ CỦA CHA MẸ ẢNH HƯỞNG TỚI TƯƠNG LAI CỦA TRẺ

“Tinh thần của con người khác với bản năng của động vật ở chỗ, cùng với việc tạo ra hậu thế, chúng ta cũng ban cho hậu thế vẻ đẹp, lí tưởng và niềm tin tối thượng vào những điều tốt đẹp.”

Sukhomlinski (Liên Xô cũ)

Ngoài tình yêu đôi lứa thì tình thân chính là hạnh phúc lớn nhất của đời người. Nếu như trong quá trình chung sống với trẻ, cha mẹ không tìm được niềm vui, cũng không tìm được tình thân, thì cuộc đời của họ nhất định sẽ trở nên vô nghĩa, càng đáng sợ hơn là họ sẽ truyền tâm thái đó đến trẻ, trẻ sẽ có quan niệm sống tiêu cực.

Có rất nhiều trẻ và cha mẹ khi cùng chung sống thì cảm thấy mệt mỏi, nguyên nhân chủ yếu là do cha mẹ đã quá hà khắc đối với bản thân và trẻ. Ví dụ một số cha mẹ cảm thấy thấy con mình kém cỏi, nên thường xuyên đem trẻ ra so sánh với con người khác, khi họ phát hiện trẻ có khuyết điểm nào đó, liền trách móc trẻ, cách đó rất dễ gây ra xung đột gia đình, không có lợi cho sự trưởng thành của trẻ.

Sau khi sinh con, trải qua một thời gian dài vất vả chăm sóc, cha mẹ rất dễ có cảm giác mệt mỏi; nhiều cha mẹ còn mất đi sự nhiệt tình đối với việc chăm sóc trẻ, thậm chí còn cảm thấy ghét bỏ trẻ, tâm trạng khó chịu, bức bối, mất niềm tin vào tương lai. Nếu như không kịp thời điều chỉnh tâm trạng này, cha mẹ rất dễ bị trầm cảm, có thể dẫn đến những hậu quả không đáng có.

Hầu như cha mẹ nào cũng dành hết tình yêu cho trẻ, luôn cố gắng hết sức để chăm sóc trẻ, nhưng đôi khi không tránh khỏi có cảm giác mệt mỏi; chẳng hạn vừa mới dọn dẹp nhà cửa gọn gàng thì lại bị trẻ làm lộn xộn lên, trên nền nhà vẫn còn một đống quần áo bẩn cần phải giặt, người ở công ty không ngừng gọi điện đến… Cha mẹ thầm cảm ơn trời đất vì đã cho mình một sinh linh bé bỏng đáng yêu, nhưng đôi khi cũng không ngừng trách móc: Tại sao nuôi dưỡng con cái lại cực khổ như vậy.

Chuyện này rất bình thường, không có người mẹ nào là không mệt mỏi, hầu như ai cũng trải qua sự biến đổi tâm trạng sau khi sinh con. Nhưng các bà mẹ không nên để những tâm trạng tiêu cực đó kéo dài. Một khi thấy các biểu hiện như cơ thể quá mệt mỏi, tâm trạng không ổn định, hiệu suất công việc giảm sút, thì cần tìm biện pháp tích cực để đối phó. Cần luôn nhắc nhở bản thân rằng: Nếu muốn chăm sóc trẻ tốt thì đầu tiên phải chăm sóc tốt cho bản thân!

Không ai sinh ra đã hoàn hảo, cha mẹ trong quá trình nuôi dưỡng trẻ sẽ liên tục gặp phải những vấn đề phát sinh, vì vậy cha mẹ không cần phải trách móc những khi mình làm không tốt (ví dụ như quên thay bỉm cho con, con bị ốm…), điều quan trọng là cha mẹ rút được kinh nghiệm gì từ những sai sót đó, để khi gặp vấn đề tương tự, cha mẹ sẽ không mắc phải nữa.

Dạy dỗ trẻ là quá trình mà cả cha mẹ và trẻ cùng trưởng thành. Rất nhiều cha mẹ cùng mắc phải một sai lầm, đó là phức tạp hóa vấn đề nuôi dưỡng trẻ, đọc rất nhiều sách báo về nuôi dạy trẻ, hàng ngày chú ý mọi nhất cử nhất động của trẻ… như vậy sẽ khiến cho cơ thể cha mẹ mệt mỏi.

Thực ra dạy dỗ trẻ là một việc rất đơn giản. Trong cuốn sách “Thế giới nội tâm của trẻ”, Sukhomlinski viết như sau: “Dạy trẻ thực ra là một việc hết sức đơn giản, đơn giản đến mức nếu như cha mẹ có thể mở lòng, nhìn nhận trẻ như một cá nhân độc lập, thì trẻ sẽ trưởng thành một cách tự nhiên.”

Chỉ cần cha mẹ biết áp dụng phương pháp dạy trẻ đúng đắn thì dường như không phải làm bất cứ việc gì trẻ cũng tự khắc lớn lên. Thực tế là như vậy, chỉ cần cha mẹ đối xử với trẻ ân cần thì sẽ nhanh chóng phát hiện trẻ thường mang đến niềm vui cho mình.

Một số cha mẹ thường than phiền như thế này: “Vì sự trưởng thành của con, tôi đã phải dốc hết tâm sức cho chúng, từ bỏ công việc, từ bỏ lí tưởng của mình… nhưng con lại không thấu hiểu hết nỗi khổ tâm của tôi.”

Từ xưa đến nay, vai trò truyền thống của người mẹ là không tiếc hi sinh bản thân mình cho con cái, nhưng điều đó liệu có hoàn toàn đúng? Nhà giáo dục học nổi tiếng từng nói một câu như thế này: “Dạy trẻ mỗi ngày chỉ cần bỏ ra 10 phút là đủ, thời gian còn lại để làm các việc khác cho mình. Chỉ cần tìm đúng cách, mỗi ngày chỉ cần bỏ ra 10 phút, không cần người mẹ phải hi sinh bản thân. Ngược lại nếu là phương pháp sai, thì dù bạn có hi sinh đến đâu đi chăng nữa cũng sẽ không mang lại kết quả gì.”

Nếu như một người mẹ không có cơ hội tham gia các hoạt động xã hội, bản thân mất đi cảm giác vui vẻ và an toàn, cũng không được học hỏi những kiến thức mới, lạc hậu với thế giới xung quanh, thì như vậy cho dù mỗi ngày bạn dành đủ 24 tiếng bên trẻ, cũng khó nhận ra được sự thay đổi trong quá trình trưởng thành của trẻ; khi đó sẽ nảy sinh tâm lí lo lắng và buồn bã. Một người mẹ không vui vẻ thì liệu có thể giáo dục trẻ thành công?

Một số cha mẹ muốn từ bỏ lí tưởng của mình để dành thời gian chăm sóc, dạy dỗ trẻ, nhưng vẫn có một chút không cam tâm, vì vậy họ luôn có một trạng thái tâm lí không cân bằng, khó có được niềm vui. Mẹ không vui sẽ ảnh hưởng đến tâm lí của trẻ, khiến trẻ có cảm giác buồn bã, cho rằng tại mình mà mẹ không vui, điều đó rất bất lợi cho sự trưởng thành của trẻ sau này.

Năm 1992, một tạp chí của Mĩ đã tiến hành một cuộc điều tra và cho biết người phụ nữ có thu nhập cao từ công việc sẽ có chỉ số hạnh phúc, thích nghi với xã hội cao hơn so với người phụ nữ chỉ ở nhà nội trợ. Con của họ cũng thích nghi với hoàn cảnh sống dễ dàng hơn so với con của những người phụ nữ ở nhà.

Trừ khi bạn thích làm “người mẹ tròn trách nhiệm”, còn không thì bạn không nhất thiết phải vì trẻ mà từ bỏ sự nghiệp của mình. Nếu như bạn tự nguyện từ bỏ công việc để ở nhà chăm sóc trẻ, thì bạn không được cho rằng vì mình ở nhà làm người mẹ tròn trách nhiệm mà phải đánh đổi nhiều thứ, càng không được vì điều đó mà trách móc trẻ.

Cần cho trẻ thấy cha mẹ luôn vui vẻ, tích cực trong mọi việc, cho dù trong công việc có nhiều áp lực cũng không được cau có mặt mày khi trở về nhà, càng không nên kêu ca buồn bực trước mặt trẻ, luôn dùng thái độ thoải mái, dí dỏm, vui vẻ để tạo nên không khí gia đình hòa hợp. Như vậy trẻ sẽ học được tinh thần này từ cha mẹ, dù gặp khó khăn vẫn sẽ giữ được niềm vui và hạnh phúc, không kêu ca, lười biếng, không làm hại người khác… Để làm được điều này thì cha mẹ cần học hỏi và rèn luyện không ngừng.

Lời khuyên của chuyên gia

Vẻ mặt tươi cười của cha mẹ mang đến niềm vui cho trẻ

Vẻ mặt tươi cười của cha mẹ là nhịp cầu nối giúp trẻ và cha mẹ gần gũi hơn. Trẻ trở về nhà, cha mẹ tươi cười và hỏi trẻ: “Hôm nay ở trường có gì vui không con?” Câu hỏi của cha mẹ sẽ khiến trẻ cảm thấy đi học là một việc rất tốt đẹp.

Cha mẹ nhất định không nên hỏi trẻ: “Môn toán được mấy điểm, môn tiếng Anh được bao nhiêu điểm?” Việc cha mẹ chỉ quan tâm đến điểm số sẽ khiến trẻ thất vọng mất hứng, không thể vui vẻ được nữa.

Kể chuyện cười cũng là một cách đem lại niềm vui, cha mẹ nên thường xuyên kể chuyện cười cho trẻ nghe, để trẻ luôn được vui vẻ.

5. KHÔNG NÊN SO SÁNH TRẺ VỚI NGƯỜI KHÁC

“Nên tôn trọng trẻ, không nên vội vàng đánh giá trẻ qua việc tốt việc xấu của chúng.”

Rousseau (Pháp)

Rất nhiều cha mẹ cho rằng, so sánh trẻ với những đứa trẻ giỏi khác sẽ kích thích động lực học tập của trẻ. Thực chất cách đó cũng có tác dụng tích cực, nhưng là tác dụng với người lớn hơn là trẻ nhỏ. Bởi trẻ còn nhỏ, tính độc lập còn thấp, có thể vì thế mà nảy sinh tính tự ti, không những không đạt được mục đích là học hỏi điều tốt từ người giỏi mà kết quả có khi còn ngược lại. Thậm chí có chuyên gia còn cho rằng, thường xuyên so sánh trẻ với bạn bè cùng tuổi sẽ là một loại ngược đãi tinh thần lớn nhất đối với trẻ.

Thường xuyên so sánh trẻ sẽ tạo nên hậu quả: Để làm đẹp lòng cha mẹ, trẻ phải vứt bỏ tính cách và suy nghĩ của mình, làm gì cũng phải theo ý của người khác, kết quả là tính cách của trẻ bị giết chết, không phát huy được khả năng vốn có.

Hậu quả nghiêm trọng hơn là cách so sánh đó sẽ tạo nên tâm lí bài xích trẻ với các bạn cùng lứa tuổi. Đã từng có trường hợp như thế này: Người cha luôn so sánh con trai với cậu bé hàng xóm, cho rằng cậu bé hàng xóm hơn hẳn con mình. Con trai nhận ra cậu bé hàng xóm chính là nguyên nhân khiến mình bị đánh mắng, từ đó nảy sinh tâm lí đố kị, căm thù, thậm chí còn đánh người bạn ấy bị thương.

Hay khen ngợi đứa trẻ khác chính là hạ thấp trẻ, cách làm đó hoàn toàn sai lầm; tuy nhiên thường xuyên khen ngợi trẻ, sau đó phê bình và hạ thấp đứa trẻ khác cũng không phải là cách hay để áp dụng. Khoa trương ưu điểm của trẻ sẽ ảnh hưởng đến khả năng tự nhận xét và đánh giá bản thân, dễ khiến trẻ trở nên tự phụ, không có chí tiến thủ.

Ngoài ra, sự khoa trương còn tạo nên một áp lực lớn đối với trẻ. Nhà tâm lí học H.G Ginott đã nghiên cứu và đưa ra kết luận rằng: Trẻ nhận được sự biểu dương quá mức, khi phát hiện mình không xứng với sự biểu dương đó thì sẽ có cảm giác không thoải mái, rất có thể sẽ nảy sinh hành vi không tốt.

Tuấn Lực là một học sinh cấp hai, thành tích học tập rất tốt, luôn là một học sinh giỏi toàn diện. Kì thi hết học kì, thành tích của Tuấn Lực đứng đầu trường, mẹ cậu rất vui. Với kết quả này, sang năm cậu sẽ chuẩn bị cho cuộc thi học sinh giỏi cấp thành phố.

Dưới con mắt ngưỡng mộ của những người xung quanh, mẹ Tuấn Lực rất vui và tự hào. Nhưng nghe thấy những lời biểu dương của mẹ, Tuấn Lực lại không cảm thấy tự hào chút nào, ngược lại em cảm thấy lo lắng: "Liệu năm sau mình có tham gia được cuộc thi học sinh giỏi thành phố không?"

Càng nguy hiểm hơn là trong đầu của Tuấn Lực lúc nào cũng nghĩ đến chữ “số 1”, “giải nhất”… khiến cậu bé cảm thấy áp lực quá trầm trọng. Em rất sợ lần thi sau sẽ có kết quả không tốt, như vậy thì mẹ sẽ thất vọng, mọi người sẽ chê cười, em cảm thấy rất căng thẳng, vì vậy đã không chuyên tâm nghe giảng được.

Trên thực tế thì mỗi người đều có một đặc điểm khác nhau, đến anh em ruột thịt còn tồn tại những khác biệt về hình dáng, tính cách, khả năng… Trẻ ở mặt này có thể không bằng trẻ khác, nhưng ở mặt khác lại giỏi hơn nhiều. Nhưng người lớn thường mắc phải sai lầm là chỉ so sánh điểm yếu của trẻ với điểm mạnh của đứa trẻ khác. Hoặc không chú ý đến những điểm mạnh của trẻ, ví dụ như trẻ tuy ham chơi nhưng tính cách lương thiện và giàu lòng yêu thương, hiểu lễ nghĩa; mặc dù không được thông minh cho lắm nhưng khi đi học thì rất chăm chỉ, ngay thẳng; cũng có thể không giỏi giao tiếp, nhưng rất cẩn thận và tự giác. Vì vậy cha mẹ không thể chỉ vì một vài điểm không tốt của trẻ mà đánh giá toàn bộ con người chúng.

Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập khác biệt, vì thế không được so sánh chúng với nhau. Triết gia người Pháp Jean-Jacques Rousseau từng nói: “Tôi là tạo vật của Thượng đế, khi tạo ra tôi Thượng đế liền bỏ đi khuôn mẫu!” Mỗi người đều là độc nhất vô nhị, cho dù là đem so sánh điểm yếu của trẻ với điểm mạnh của đứa trẻ khác, hoặc đem ưu điểm của trẻ so sánh với nhược điểm của trẻ khác cũng đều là sai lầm, cách trước làm cho trẻ tự ti, cách sau làm cho trẻ tự phụ, không nhận thức được đúng đắn năng lực của bản thân.

Thường xuyên so sánh trẻ với những trẻ khác, không chỉ khiến trẻ cảm thấy khổ sở mà còn khiến cha mẹ bất an. Nhưng nếu chúng ta bình tĩnh suy nghĩ, thì có thể thoát ra khỏi vòng so sánh đó.

Một hôm, người cha cùng con gái xem phim, nhân vật nữ trong phim rất xuất sắc, từ một người có hoàn cảnh vô cùng khó khăn, cuối cùng vươn lên trở thành một vị thẩm phán tài giỏi. Người cha khích lệ con gái nói: “Con xem con gái người ta thật xuất sắc”, con gái lập tức tiếp lời: "Bố của bạn Na lớp con rất giỏi, bạn ấy được ở trong biệt thự cơ."

Sau đó bố đã tâm sự lại với một người bạn rằng: “Khi cha mẹ so sánh con với người khác, thì con cũng có thể so sánh cha mẹ với những người tài giỏi hơn, nếu như cha mẹ không thể giàu giống Bill Gates, không thành công được như Lí Gia Thành, thì không có lí do gì để bắt con phải theo đuổi mục tiêu quá khó với con.”

Mỗi đứa trẻ đều có con đường riêng của mình, trong quá trình trưởng thành của trẻ, mục tiêu cuối cùng không phải là chiến thắng người khác mà là chiến thắng chính bản thân, như vậy cha mẹ không cần phải so sánh để chuốc thêm phiền muộn. Cách tốt nhất chính là giáo dục theo thiên tính của trẻ. Việc cha mẹ cần làm là phát hiện tài năng đặc biệt ở trẻ, cho trẻ biết mình khác biệt với những trẻ khác ở điểm nào.

Nếu như cha mẹ nhất định phải so sánh, thì hãy so sánh trẻ ở hiện tại với quá khứ, khẳng định và biểu dương tiến bộ mà trẻ đạt được, khích lệ trẻ tiến bộ hơn. Ví dụ như: “Bức tranh hôm nay vẽ đẹp hơn hôm qua, tốt lắm”, “Con có thể giúp mẹ rồi, mẹ tự hào về con.”

Đổi so sánh từ chiều ngang sang chiều dọc, bạn sẽ phát hiện ra rằng trẻ đã có tiến bộ rất nhiều.

Lời khuyên của chuyên gia

Làm thế nào để không so sánh trẻ với trẻ khác

(1) Có một cảm xúc ổn định

Với những khuyết điểm tạm thời của trẻ, cha mẹ cần giữ thái độ bình tĩnh, không vì thất vọng mà trách mắng trẻ. Cần chấm dứt việc so sánh trẻ, thay vào đó là cổ vũ, khen ngợi trẻ nhiều hơn, không nên lấy trẻ khác ra làm ví dụ để tạo áp lực cho trẻ.

(2) Nhìn thấy sự tiến bộ của trẻ

Cha mẹ cần quan sát để nhìn thấy sự tiến bộ hơn trước của trẻ, biểu dương sự nỗ lực của trẻ, khuyến khích trẻ tiến lên.

(3) Thừa nhận sự khác biệt ở mỗi trẻ

Tính cách và đặc điểm của mỗi trẻ không giống nhau, cha mẹ cần thừa nhận sự khác biệt này, giúp trẻ học được cách “lấy dài bù ngắn”. Cha mẹ cũng còn phải phát hiện ra sự khác biệt giữa trẻ và những bạn xung quanh, giáo dục trẻ dựa vào đặc điểm của chúng.

(4) Tôn trọng thiên tính của trẻ

Cha mẹ cần phải tôn trọng tính cách của trẻ, không nên theo đuổi mù quáng những mục tiêu không phù hợp với tư chất của trẻ. Trẻ phải phát triển theo đúng quy luật của bản thân thì mới có được hạnh phúc và thành công. Vì vậy, cha mẹ phải căn cứ vào tính cách của trẻ để dạy trẻ, phải tìm ra con đường trưởng thành phù hợp với trẻ.

6. MÔI TRƯỜNG AN TOÀN GIÚP TRẺ TRƯỞNG THÀNH THUẬN LỢI

“Việc nuôi dạy trẻ phải phù hợp với tính cách và quy luật trưởng thành của trẻ. Đó là nguyên tắc đầu tiên của bất cứ sự dạy dỗ nào.”

Diesterweg (Đức)

Cảm giác an toàn là một trong những điều cần thiết đối với con người. Mỗi đứa trẻ đều cần có cảm giác an toàn và cảm giác ổn định, nhất là khi trẻ còn nhỏ. Nếu trẻ ngay từ khi còn nhỏ đã được sống trong môi trường an toàn thì sẽ có lợi cho việc lớn lên của trẻ. Trẻ sống trong một môi trường an toàn sẽ cảm thấy hạnh phúc, tự tin, dũng cảm và dám tự tìm tòi cái mới. Nếu như thiếu cảm giác an toàn, trẻ sẽ có cảm giác sợ hãi, lo âu, tâm trạng không ổn định, hành vi không bình thường, mất đi sự cân bằng tâm lí.

Giai đoạn niên thiếu là thời kì nền tảng cho sự phát triển tâm lí con người, thời điểm này trẻ có cảm giác an toàn hay không ảnh hưởng trực tiếp tới tương lai của chúng. Các tài liệu nghiên cứu đã chứng minh, so với những trẻ thiếu cảm giác an toàn thời niên thiếu, những đứa trẻ có cảm giác an toàn sau khi lớn lên ít xuất hiện các hiện tượng như lo lắng, mất bình tĩnh; chủ động, hòa hợp hơn trong giao tiếp, và có thể tự tin đối mặt với những biến đổi trong cuộc sống

Xây dựng cảm giác an toàn thể hiện trên hai phương diện là vật chất và tinh thần. Vì vậy cha mẹ cần phải đáp ứng nhu cầu vật chất cần thiết (ăn, ở, mặc, đi lại), đồng thời tạo ra một môi trường gia đình hài hòa, ổn định phục vụ cho sự phát triển của trẻ.

�➊ Giúp đỡ trẻ khi trẻ cần

Quan hệ gia đình là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lí của trẻ, chỉ khi trẻ và cha mẹ có mối quan hệ hài hòa thì cảm xúc của trẻ mới cân bằng.

Khi cần, cha mẹ nên kịp thời giúp đỡ, bảo vệ để trẻ không bị tổn thương, cũng đừng để trẻ cảm thấy đơn độc vì không được giúp đỡ, phải luôn khiến trẻ tin rằng: Có rất nhiều người xung quanh quan tâm đến trẻ. Trẻ biết khi khóc, sẽ có mẹ ở bên ôm mình; trẻ biết khi mình ê a học nói, sẽ có mẹ ở bên trò chuyện. Sự quan tâm, yêu thương đó của cha mẹ hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu an toàn, có thể tạo cho trẻ cảm giác ấm áp; tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh qua từng giai đoạn phát triển tính cách của trẻ.

�➋ Giáo dục trẻ về môi trường tâm lí an toàn

Cha mẹ cần cho trẻ biết thế giới xung quanh cũng có những điều xấu, từng bước hướng dẫn trẻ những việc nên làm và không nên làm, cuối cùng giúp trẻ biết được giới hạn của hành động. Như vậy trẻ mới có nhận thức đúng đắn về sự việc, mới có được tâm lí an toàn. Cha mẹ cần dạy trẻ, trong thành công sẽ có được sự thỏa mãn và tự tin, trong thất bại sẽ có được sự nhẫn nại và chờ đợi, có thể nhận biết được bản thân có mặt mạnh và yếu gì, đó là những điều kiện chủ yếu thúc đẩy sự phát triển toàn diện về tâm lí và tính cách của trẻ.

�➌ Giúp trẻ xây dựng lòng tin với những người xung quanh

Cha mẹ nên đứng ở góc độ của trẻ, tìm hiểu thế giới nội tâm của trẻ, giúp trẻ xây dựng lòng tin với những người xung quanh. Ví dụ cùng trẻ xây dựng không khí dân chủ trong gia đình, cùng trẻ xây dựng quy tắc trong gia đình... Cha mẹ cần phải lấy mình làm gương để trẻ học tập và noi theo.

Cha mẹ nên khuyến khích trẻ tự tin giao tiếp với người khác, xây dựng mối quan hệ tin cậy với cha mẹ, anh chị em và bè bạn. Như vậy cho dù có phải rời xa cha mẹ, bước vào một môi trường xa lạ, trẻ vẫn có được cảm giác an toàn.

Cha mẹ tuyệt đối không nên cư xử với trẻ theo tâm trạng của mình: Khi vui vẻ thì quan tâm hết lòng, khi không vui thì trút giận lên trẻ, thậm chí không thèm để ý đến trẻ. Ở môi trường đó, trẻ khó có cảm giác an toàn được. Trẻ thiếu lòng tin vào cha mẹ thì khó có lòng tin với người khác và sự việc xung quanh, cũng sẽ cảm thấy những người xung quanh không ai đáng tin cậy, từ đó có thái độ hoài nghi với tất cả.

Lời khuyên của chuyên gia

Một số kiểu gia đình mang lại cho trẻ cảm giác thiếu an toàn

Thống kê của Trung tâm giáo dục gia đình của Hiệp hội lao động Mĩ đã chỉ rõ mối quan hệ giữa cảm giác an toàn, ổn định và tần suất phạm tội của trẻ, kết quả cho thấy, những trẻ sống trong các kiểu gia đình sau đây, sau khi lớn lên dễ bước vào con đường phạm tội.

(1) Gia đình quá nuông chiều

Tính cách của trẻ trong gia đình này có sự buông thả rõ rệt, trẻ luôn coi mình là "trung tâm của vũ trụ". Khi bước vào cuộc sống xã hội, trẻ dễ dàng dùng thái độ ích kỉ, không quan tâm để phớt lờ các chuẩn mực đạo đức, quy định của pháp luật, theo đuổi mục đích của mình, từ đó dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật.

(2) Gia đình bạo hành

Trẻ sống trong gia đình bạo hành dễ dàng hình thành tính cách thô bạo, lạnh lùng. Khi giải quyết mâu thuẫn sẽ có những hành vi bạo lực, từ đó dẫn đến vi phạm pháp luật.

(3) Gia đình có cha mẹ không tốt

Do hành vi của cha mẹ không tử tế, đàng hoàng, lương thiện, không xây dựng hình tượng uy nghiêm, nên khiến trẻ có hành vi không tốt (trong đó có cả phạm tội).

(4) Gia đình bất thường

Gia đình bất thường chủ yếu là do sự bất hòa, tranh cãi, li dị giữa cha mẹ hoặc cha (mẹ) mất sớm tạo nên. Những trẻ trong gia đình đó có thể bị mất cân bằng cảm xúc, dễ hình thành tính cách lạnh nhạt, buồn phiền, đơn độc.

(5) Gia đình có kinh tế khó khăn

Thu nhập của cha mẹ không ổn định, mưu sinh khó khăn, khiến trẻ phải bỏ học, những gia đình như vậy thường khiến trẻ phải sớm bước vào xã hội, đi làm để kiếm tiền. Do không được sống trong môi trường gia đình bình thường, thiếu sự quan tâm chăm sóc, nên rất nhiều trẻ trong số đó đã bước vào con đường phạm tội.

7. ĐỐI XỬ TỐT VỚI ÔNG BÀ, PHÁT HUY ƯU ĐIỂM CHĂM SÓC TRẺ CỦA ÔNG BÀ

“Vì trẻ mà tất cả những hành động của tôi đều phải ôn hòa và thận trọng.”

Marx (Đức)

Vì công việc bận rộn, nên rất nhiều cha mẹ không có thời gian chăm sóc trẻ, thay vào đó là ông bà. Nhưng do giữa hai thế hệ tồn tại nhiều khác biệt về các mặt như thói quen sống, quan niệm giáo dục, kinh nghiệm,… nên mâu thuẫn thường xuyên xảy ra. Cha mẹ trách móc ông bà chiều chuộng làm hư cháu, hoặc quan điểm lạc hậu, phương pháp không đúng; còn ông bà lại cho rằng mình đã làm hết sức mà vẫn bị cha mẹ của trẻ trách móc nên giận dỗi. Trên thực tế, mâu thuẫn trong cách nuôi dạy trẻ của hai thế hệ tồn tại trong hầu hết các gia đình, chỉ là sâu sắc hay mờ nhạt mà thôi. Với những mâu thuẫn sâu sắc nhưng lại không có cách giải quyết, thì không những làm tổn hại đến tình cảm của ông bà – cha mẹ mà còn khiến gia đình không hòa hợp, trẻ cũng không biết phải nghe theo ai, như vậy sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển của trẻ.

Thực tế, cách dạy trẻ của ông bà và cha mẹ đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Cách tốt nhất là tìm ra ưu điểm và nhược điểm ở mỗi thế hệ, loại bỏ nhược điểm, khuyến khích ưu điểm, không nên cho rằng cách của mình là tốt nhất.

Ông bà đã trải qua một quá trình dạy dỗ con cái lâu dài nên tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm quý báu, trong khi các bậc cha mẹ trẻ lại thiếu điều này. Vì vậy, cha mẹ cần phải tôn trọng ông bà, tìm ra được những ưu điểm trong cách dạy của họ, không được chê bai cách dạy của họ là lạc hậu, lỗi thời, không khoa học…

Ngoài ra, do ông bà không phải chịu áp lực công việc nên khi giáo dục trẻ, họ có trạng thái tâm lí cân bằng hơn, nhẫn nại hơn so với cha mẹ luôn phải căng thẳng, áp lực vì công việc. Sự kiên nhẫn và tâm lí ổn định của ông bà có thể mang đến cảm giác an toàn, ấm áp và yêu thương cho trẻ.

Cha mẹ ngày nay dễ dàng tiếp nhận thông tin qua mạng Internet hay sách báo, vì vậy có thể tìm ra được những phương pháp nuôi dạy trẻ tốt nhất, cũng hiểu rõ hơn nhu cầu của xã hội trong tương lai nên áp dụng được những biện pháp tương đối khoa học; hơn nữa, cũng chú trọng đến tính nghiêm khắc và yếu tố hợp lí trong nuôi dạy trẻ. Nhưng cha mẹ vẫn còn tồn tại các khuyết điểm như thiếu kinh nghiệm, tâm lí nóng vội, quá tin vào sách vở và Internet, không hiểu được mỗi đứa trẻ đều có đặc điểm riêng biệt, sẵn sàng phạt khi trẻ không đạt mục tiêu, kì vọng quá lớn ở trẻ, gây áp lực lớn cho trẻ, khiến tâm hồn trẻ dễ bị tổn thương.

Một số cha mẹ quá nuông chiều trẻ; một số khác cho rằng mình vất vả khó nhọc mới sinh ra trẻ, trẻ là tất cả của mình, nhất định không giao trẻ cho ông bà chăm sóc; một số cha mẹ hễ thấy ông bà thiếu quan tâm tới trẻ một chút là trách ông bà vô tình, còn khi ông bà chăm trẻ hơn một chút lại trách ông bà chiều chuộng cháu… Đó là những hành động rất không tốt.

Để trẻ có một môi trường trưởng thành tốt, cha mẹ cần phải đối xử với ông bà bằng thái độ chân thành và lòng biết ơn. Một cách hay để làm giảm mâu thuẫn trong việc nuôi dạy trẻ với ông bà, là cha mẹ có thể tìm mua những cuốn sách giáo dục trẻ hữu ích, đặt cuốn sách ở chỗ ông bà dễ nhìn thấy nhất, hoặc giới thiệu những nội dung cơ bản cho ông bà nghe… Như vậy, ông bà sẽ dễ dàng tiếp nhận được những kiến thức nuôi dạy trẻ hiện đại.

Lời khuyên của chuyên gia

5 nhân tố khiến gia đình hạnh phúc

Các nhà nghiên cứu tâm lí trẻ em ở Mĩ đã tiến hành cuộc khảo sát quy mô lớn ở 25 quốc gia với 10 nghìn gia đình; không phân biệt chủng tộc, hoàn cảnh gia đình, và đã phát hiện những em ham học hỏi, khiêm tốn đều sống trong những kiểu gia đình sau:

(1) Chính nghĩa

Dù một người không được thông minh như người khác, điều kiện gia đình nghèo khó, nhưng chỉ cần giữ được tâm hồn cao thượng thì họ đều có thể tạo ra kì tích.

(2) Thật thà

Đối diện với một thế giới phức tạp, mỗi người một vẻ, trẻ đều có cách nhìn nhận riêng. Nhiệm vụ của cha mẹ là giúp trẻ biểu lộ suy nghĩ và quan điểm của mình một cách chân thành, cái nào sai có thể chỉ dẫn, hoặc dùng kết quả kiểm nghiệm thực tế chứng minh cho trẻ thấy. Nhất định không nên vì lấy lòng người khác mà nói không đúng sự thật.

(3) Tôn trọng

Cần làm cho trẻ hiểu, tôn trọng người khác sẽ nhận được sự báo đáp tương tự. Trẻ tôn trọng người khác, người khác cũng sẽ tôn trọng trẻ.

(4) Cảm giác an toàn và ổn định

Không khí gia đình ổn định sẽ ảnh hưởng tích cực tới trẻ, trí tuệ của trẻ sẽ được phát triển một cách tốt nhất. Ngược lại, nếu như thành viên trong gia đình có phẩm chất đạo đức tồi, cách quản lí giáo dục của cha mẹ quá nghiêm hoặc quá lơi lỏng, không khí gia đình căng thẳng, không hòa hợp, làm cho trẻ thiếu sự quan tâm, yêu thương và cảm giác an toàn… thì có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự hoàn thiện về nhân cách của trẻ.

(5) Ý thức giá trị

Ý thức về giá trị của gia đình được tạo nên bởi cách nhìn nhận của mỗi thành viên trong gia đình về thị phi, thiện ác, chính tà, xấu đẹp. Suy nghĩ của một người như thế nào phản ánh cuộc sống gia đình như thế ấy, nó giống như từ trường, ảnh hưởng sâu sắc tới từng thành viên trong gia đình, đặc biệt là đối với trẻ. Một gia đình gồm những thành viên giàu chí tiến thủ, ham học hỏi, tôn trọng người già, đoàn kết sẽ tạo ra một không khí gia đình thân thiết, đầy tình thương, bình đẳng và vui vẻ.

Cha mẹ phối hợp ăn ý, hợp tác cùng giáo dục con cái

"Tính cách và tài năng của trẻ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ gia đình và cha mẹ, đặc biệt là từ mẹ. Sau khi lớn lên, xã hội trở thành môi trường rèn luyện của trẻ. Trường học có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Nhưng trong mỗi con người đều lưu giữ một dấu ấn không thể xóa bỏ đó là gia đình."

Tống Khánh Linh (Trung Quốc)

Muốn trẻ khôn lớn thành tài thì ông bà cha mẹ phải có mục tiêu giống nhau trong giáo dục, phải có phương pháp giáo dục thống nhất, tạo nên không khí hợp tác trong giáo dục trẻ.

Ở một số gia đình, trong quá trình dạy dỗ trẻ thường có sự xung đột giữa cha mẹ với ông bà. Họ rất ít thảo luận với nhau, mỗi người làm theo một cách. Thậm chí chỉ khăng khăng theo ý mình, cãi cọ trước mặt trẻ, có khi còn xuất hiện tình trạng: mẹ nói “không” bố nói “có”, ông “đánh” bà “bênh”. Còn có cha mẹ, khi trẻ đạt được thành tích cao thì thi nhau tranh công, còn khi trẻ có vấn đề gì thì thi nhau đổ lỗi… Tất cả đều tạo nên sự không thống nhất trong việc giáo dục trẻ, ảnh hưởng đến kết quả giáo dục trẻ, khiến trẻ hình thành nên phẩm chất đạo đức và những hành vi không tốt.

Cũng có gia đình, trong khi dạy dỗ trẻ dùng cách “kẻ đấm người xoa”, một người “nghiêm khắc”, một người “dễ dãi”; hay như một “vẻ mặt giận dữ”, một “vẻ mặt thương xót”. Họ cho rằng, giáo dục theo kiểu “bên rắn, bên mềm” mới có được kết quả tốt. Vì vậy, thấy trẻ bị bố đánh mắng là mẹ lập tức dỗ dành hoặc ngược lại. Thực ra, cách dạy dỗ theo kiểu này là không thể áp dụng, vì nó khiến trẻ không phân biệt được đúng - sai.

Các mối quan hệ trong gia đình cần phải được xử lí một cách hợp lí và đúng đắn. Các thành viên tham gia giáo dục trẻ trong gia đình (cha mẹ, ông bà nội ngoại) đều phải thường xuyên đọc sách báo, tạp chí giáo dục gia đình, nâng cao hiểu biết, thay đổi quan niệm không còn phù hợp, thống nhất cách dạy trẻ, phối hợp với nhau. Trong khi dạy dỗ trẻ, phải để trẻ cảm nhận gia đình chỉ có một cách dạy. Nếu quá trình dạy dỗ có mâu thuẫn, cũng không nên để xảy ra trước mặt trẻ; nhất định không được tranh cãi trước mặt trẻ, khăng khăng bảo vệ ý kiến của mình, tránh việc trẻ không thích ứng hoặc lấy cớ không làm. Cách giải quyết đúng đắn lúc này là cha mẹ phải ngừng cuộc tranh luận lại, thống nhất để đưa ra biện pháp giáo dục tốt nhất.

Kalara Polgar - nhà giáo dục người Hungary đã dạy dỗ ba người con gái trở thành quán quân cờ tướng thế giới, thành công đó có được là do bà đã chú ý đến cách thức giáo dục con, cùng với sự đồng nhất trong quan điểm giáo dục với người bạn đời. Lúc đầu, bà cũng có chút nghi ngờ người bạn đời khi cho con được chơi cờ cả ngày, vì như vậy chúng sẽ không có thời gian để học tập và làm các công việc khác. Nhưng bà không trách móc chồng trước mặt con, chỉ thương lượng dần dần và cuối cùng đã hiểu được những việc làm của chồng. Ba cô con gái của họ: con gái lớn Susan lúc 4 tuổi đã đoạt giải quán quân nhi đồng trong giải đấu cờ tướng Quốc tế Budapest, cô con gái thứ hai Sofia, 14 tuổi đã đạt huy chương vàng Olympic, con gái út Judit thực sự là “cô bé thiên tài”, 11 tuổi rưỡi đạt được huy chương vàng cờ vua Olympic, xếp thứ 9 thế giới, 16 tuổi đánh bại quán quân thế giới. Đương nhiên những điều này đều có quan hệ mật thiết với phương pháp giáo dục trẻ phù hợp mà cha mẹ các cô đã lựa chọn.

Ngoài ra, giáo dục gia đình còn phải thống nhất với giáo dục trong nhà trường. Để trẻ có được tâm hồn và tính cách tốt đòi hỏi sự giáo dục đồng nhất giữa gia đình và nhà trường.

Một nhà giáo dục người Mĩ đã bày tỏ: “Xuất phát từ mong muốn tốt đẹp, cha mẹ và thầy cô đều có chung một quan điểm mang lại cho trẻ những điều tốt nhất, nhưng trên thực tế, trẻ lại sống trong môi trường đầy thù địch và không tin tưởng lẫn nhau, vì vậy nên dẫn đến sự mâu thuẫn.” Từ đó có thể thấy, đôi khi nhà trường và gia đình không tạo nên một cục diện hài hòa.

Một số cha mẹ vì công việc bận bịu, vì trọng trách gia đình lớn, nên rất ít khi trao đổi với thầy cô về con mình, vì thế mà không am hiểu cách giáo dục của nhà trường và tình hình con mình ở trường. Có những cha mẹ từ lời nói đến hành động đều thực hiện ngược với cách giáo dục trong nhà trường, khiến trẻ cảm thấy mơ hồ không biết đúng sai, dẫn đến sự rối loạn trong suy nghĩ. Chẳng hạn, thầy cô dạy trẻ phải biết giúp người những lúc hoạn nạn, hoặc không được ỷ mạnh mà bắt nạt yếu; nhưng trong cuộc sống, ta dễ dàng gặp cảnh tượng một phụ huynh nói với hai đứa trẻ đang đánh nhau rằng: “Mày to xác hơn thế, phải đánh được nó chứ…” Như vậy, cách dạy dỗ trẻ của thầy cô đã bị cha mẹ vô tình phủ định, rất khó có được kết quả lí tưởng.

Nhà giáo dục người Nga Sukhomlinski từng nói: Nếu thiếu sự đồng thuận của toàn xã hội mà trước tiên là gia đình, thì dù thầy cô có bỏ ra bao nhiêu công sức, sẽ đều không thu được kết quả giáo dục hoàn mĩ. Bận rộn đến đâu cha mẹ cũng cần bỏ ra thời gian nhất định, chủ động liên hệ với thầy cô, một mặt để hiểu được nội dung yêu cầu giáo dục trong nhà trường, hiểu được tình hình phát triển của trẻ trên các phương diện: trí, đức, thể, mĩ, lao động... Một mặt có thể phản ánh tình hình trẻ ở nhà cho thầy cô, đặc biệt là cô chủ nhiệm, tiếp nhận những gợi ý có ích từ thầy cô, tích cực và chủ động phối hợp với các hoạt động giáo dục của nhà trường.

Chỉ khi có sự phối hợp hài hòa giữa gia đình, nhà trường và xã hội thì mới giúp trẻ hình thành nên phẩm chất đạo đức và thói quen tốt, từ đó có được sự phát triển đúng đắn. Đặc biệt trong việc sửa những thói quen, hành vi không tốt của trẻ, gia đình và nhà trường phải liên hệ, ủng hộ lẫn nhau. Nếu không giáo dục trẻ sẽ khó đạt được kết quả như dự kiến.

Lời khuyên của chuyên gia

Hợp tác giáo dục giữa gia đình, nhà trường và xã hội

Dù là giáo dục trong gia đình, nhà trường hay xã hội thì cũng cần đảm bảo sự đồng nhất về yêu cầu, như vậy trẻ mới có phương hướng để phấn đấu. Cha mẹ cần thường xuyên giao lưu với nhà trường, kết hợp giáo dục gia đình với nhà trường, hợp tác tốt với thầy cô, để khiến trẻ dù ở nhà hay ở trường, cũng đều biết được những yêu cầu mà mọi người đặt ra cho chúng.

Ngoài ra, để giáo dục gia đình và nhà trường đạt được hiệu quả tốt nhất, thì cần chú ý phát hiện ra ưu điểm của từng loại, phát huy những thế mạnh, hạn chế những khuyết điểm, hình thành sự tương trợ cho nhau.

Trong quá trình hợp tác với trường học, cha mẹ cũng cần tập trung vào việc tạo nên một gia đình hài hòa, tạo điều kiện tốt nhất để trẻ học tập, giúp trẻ luôn có một tâm lí học tập thật thoải mái.

Cần thông qua sự tuyên truyền và hành vi đẹp trong xã hội để giáo dục trẻ những điều tốt nhất, xây dựng cho trẻ những mục tiêu và lí tưởng đúng đắn; tạo cho trẻ cơ hội làm việc, cơ hội thành công; khiến trẻ thấy được ý nghĩa của cuộc sống và niềm vui, từ đó phấn đấu.

Nhà trường căn cứ vào mục tiêu giáo dục để bồi dưỡng toàn diện cả về thể chất và đạo đức, đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của trẻ; đồng thời giảng dạy trẻ kiến thức, bồi dưỡng và phát huy những sở trường của trẻ, giúp trẻ thể hiện được giá trị của bản thân.