5. TÌM LỐI THOÁT TRÊN ĐẠI LỘ THẤT BẠI

Thời điểm một câu hỏi lóe lên trong tâm trí, bạn thấy mình đang nắm giữ và xử lý nó. Giây phút đó là do bạn lựa chọn. Vì thế, bạn cần học cách đi theo con đường đúng đắn. Vì thế, bạn cần học cách trở thành người kiên quyết và không do dự. Vì vậy, bạn cần xây dựng cá tính.

— H. Van Anderson

Các chuyên gia kinh doanh Gary Hamel và C. K. Prahalad đã nghiên cứu một thí nghiệm được tiến hành trên một nhóm khỉ. Đó là một câu chuyện sinh động về thất bại.

4 chú khỉ được đưa vào một căn phòng có một cây sào cao đặt ở chính giữa. Trên đỉnh sào treo một buồng chuối. Một con khỉ trong số đó bắt đầu leo lên sào, nhưng khi vừa đưa tay ra để lấy một quả chuối, con khỉ bị té nước lạnh vào người. Nó kêu ré lên và vội vàng leo xuống gốc, từ bỏ nỗ lực tìm thức ăn. Từng con khỉ lần lượt thử lấy chuối nhưng đều bị hất nước lạnh. Sau nhiều nỗ lực, cuối cùng, chúng từ bỏ.

Sau đó, các nhà nghiên cứu đưa một trong 4 con khỉ ra khỏi phòng và thay thế bằng một con khỉ mới. Khi con khỉ mới tới bắt đầu leo lên sào, ba con khỉ kia túm lấy và kéo nó xuống đất.

Sau khi cố gắng trèo lên cây sào vài lần và bị những con khác kéo xuống, cuối cùng con khỉ đó cũng từ bỏ và không bao giờ thử trèo cây sào đó một lần nào nữa.

Các nhà nghiên cứu thay thế lần lượt từng con trong số những con khỉ ban đầu, và mỗi khi một con mới được thả vào phòng, nó lại bị những con khác kéo xuống trước khi lấy được những quả chuối. Tới khi trong phòng không có con nào từng bị hắt nước lạnh nhưng vẫn không con nào dám trèo lên ngọn sào, dù không biết lý do.

ĐỪNG ĐỂ BẢN THÂN GIỐNG NHỮNG CON KHỈ KIA

Thật không may, những người thường xuyên gặp thất bại lại có sự tương đồng với những chú khỉ kia. Họ lặp lại sai lầm hết lần này tới lần khác mà không tìm được lý do. Và hệ quả là, họ không bao giờ đi đến tận cùng nơi mà tôi gọi là đại lộ thất bại. Người ta thường nói: Nếu cứ làm công việc bạn vẫn làm, bạn sẽ luôn nhận được cái mà bạn vẫn nhận được.

Hãy đối mặt với thất bại. Mọi người đều có xu hướng đi theo lối mòn, và bất kỳ ai nghĩ rằng thất bại là điều không thể tránh khỏi sẽ vô cùng khó khăn để thoát khỏi đại lộ thất bại. Nếu bạn cảm thấy cũng như một trong số những con khỉ trong thí nghiệm kia, không thể đạt được những điều mình trông đợi nhưng không biết tại sao, thì hãy tìm hiểu những kiểu thất bại mà con người thường mắc phải và giải pháp để tháo gỡ chúng.

Nếu cứ làm công việc bạn vẫn làm, bạn sẽ luôn luôn nhận được cái mà bạn vẫn nhận được.

MỌI THỨ BẮT ĐẦU THẬT TỒI TỆ

Thứ dẫn lối cho con người đi vào đại lộ thất bại là một sai lầm thường gặp hay một sự khởi đầu tệ hại. Tuy nhiên, mọi người trong đại lộ đó không nghĩ rằng đó là do lỗi của họ. Họ giống như những người lái xe giải thích về các vụ tai nạn liên quan tới mình:

* “Khi tôi đi đến giao lộ, một hàng rào mọc lên, che khuất tầm nhìn của tôi.”

* “Một chiếc xe nào đó không biết từ đâu lao ra đâm vào xe của tôi và biến mất.”

* “Cột điện thoại xuất hiện quá đột ngột. Tôi đã cố gắng lái chệch đường khi nó xuất hiện trước mũi xe của tôi.”

* “Để tránh đâm vào chiếc xe ở phía trước, tôi lao vào người đi bộ.”

* “Người đi bộ không biết chạy hướng nào, vì vậy tôi đã đâm vào anh ta.”

Rất nhiều người trên đại lộ thất bại mắc phải sai lầm nhưng họ đều từ chối thừa nhận. Họ coi mọi vật cản trở hay lỗi lầm đều là do người khác. Và hệ quả là, họ thường có một số cách phản ứng sau:

Giận dữ

Một cách phản ứng thường thấy với thất bại là sự giận dữ. Con người dù chỉ mắc một lỗi nhỏ nhưng lại phản ứng với thái độ giận dữ thái quá, gây ra sự thất vọng cho bản thân và những người xung quanh.

Những cơn nóng giận mất kiểm soát khiến ”chuyện bé xé ra to”. Tác giả người Anh, Charles Buxton, đã từng nói:

“Bản thân sự nóng giận đã là một tai họa. Không gì đau khổ hơn là cảm giác đau khổ. Những lời giận dữ của anh ta sẽ đầu độc chính anh ta nhiều hơn bất cứ ai phải chịu đựng anh ta.” Nếu một người không khống chế được cơn giận dữ của mình thì nó sẽ khống chế lại anh ta.

Che đậy

Cố gắng che đậy những sai lầm cá nhân là bản năng tự nhiên của con người.

Nicholas Leeson làm việc cho Barings, một ngân hàng của nước Anh. Anh quản lý lượng tiền lớn của ngân hàng với mong muốn kiếm được nhiều lợi nhuận thông qua hoạt động đầu tư vào casino. Cách xử lý của Leeson gây ra những tổn thất lớn, nhưng anh che đậy chúng và tạo ra những khoản giao dịch mạo hiểm hơn để cố gắng tự bù đắp. Các nhà phân tích nói rằng việc đó giống như trò đánh cược trong cờ bạc, được ăn cả ngã về không. Vấn đề là Leeson tiếp tục kế hoạch vô vọng của mình và ngày càng ngập trong thua lỗ. Cuối cùng, những hành động của anh đã khiến Barings thiệt hại 1,3 tỷ đô-la. Anh khiến một trong những ngân hàng phát triển lâu bền nhất trên thế giới phải phá sản.

H. Stanley từng nói: “Đừng lãng phí năng lượng để cố che đậy sự thất bại. Hãy học hỏi từ những thất bại của bản thân và sẵn sàng cho thử thách tiếp theo.” Nếu không thất bại, bạn sẽ không thể phát triển được.” Bất kỳ ai muốn thoát khỏi đại lộ thất bại phải thừa nhận thất bại chứ không phải che đậy nó.

Đừng lãng phí năng lượng để cố gắng che đậy thất bại. Hãy học từ thất bại của bản thân và tiến tới thử thách tiếp theo. Bạn có thể thất bại. Nếu bạn không thất bại, bạn không thể phát triển.

– H. Stanley Judd

Vội vàng

Những người đặc biệt ngoan cố đôi khi cố bỏ lại khó khăn phía sau bằng cách làm việc chăm chỉ và tích cực hơn, nhưng không thay đổi hướng làm. Họ giống như người đang cố gắng để cho bằng được những cái chốt vuông vào trong lỗ tròn. Dù có chăm chỉ đến đâu, họ cũng sẽ không nhận được thành quả như mong đợi.

William Dean Singleton, đồng quản trị Medianews Group Inc., đã diễn thuyết về xu hướng này: “Có quá nhiều người khi mắc phải sai lầm, chỉ ngoan cố làm cho bằng được và cuối cùng lặp lại sai lầm. Tôi tin vào phương châm: ‘Cố gắng và tiếp tục cố gắng’ nhưng theo một cách khác đó là: ‘Cố gắng, sau đó dừng lại và suy nghĩ. Sau đó, cố gắng lại lần nữa.’”

Chối cãi

Bạn đã từng nói chuyện với ai đó mà khi anh ta nói ra một nhận xét thiếu suy nghĩ, ngay lập tức, bạn nói cho anh ta biết rằng anh ta đã sai chưa? Tuy nhiên, kể cả khi bạn nói ra điều đó thì anh ta cũng vẫn chối cãi và cố gắng biện minh. Đó là những gì mà người hay chối cãi thường làm.

“Có quá nhiều người, khi mắc phải sai lầm, chỉ ngoan cố làm cho bằng được và cuối cùng lặp lại sai lầm. Tôi tin vào phương châm: ‘Cố gắng và tiếp tục cố gắng’ nhưng theo một cách khác đó là: ‘Cố gắng, sau đó dừng lại và suy nghĩ. Sau đó, cố gắng lại lần nữa.’”

– William Dean Singleton

Khi con của tôi còn nhỏ, tôi và vợ tôi đều nhận thấy cậu con trai của chúng tôi thường hay lấp liếm mỗi khi thằng bé làm điều gì sai. Sau đó, nó cố chối cãi và che đậy mọi chuyện. Tôi vẫn nhớ thái độ khó chịu trong cách nói và sự phủ nhận dứt khoát của nó về việc ăn kẹo sô-cô-la, trong khi mặt vẫn còn dính kẹo. Magaret và tôi đã rất vất vả để cậu bé bỏ được thói này.

Tướng Peyton C. March đã nhận định: “Bất kỳ người đàn ông nào cũng bảo vệ những gì mà anh ta cho là đúng, nhưng phải là một người có tầm vóc mới dám thừa nhận sai lầm ngay lập tức mà không do dự.” Giờ đây, cậu con trai của tôi đã trưởng thành và dám thừa nhận khi làm những việc sai lầm. Điều đó thực sự rất tốt bởi không ai sẽ có thể thoát khỏi đại lộ thất bại nếu cứ cố chối cãi sự thật.

90% những người thất bại không thực sự thua cuộc. Chỉ đơn giản là họ từ bỏ cuộc chơi.

– Paul J. Meyer

Từ bỏ

Nếu ở trên đại lộ thất bại quá lâu, bạn sẽ đi chậm lại. Chuyên gia phát triển con người Paul J. Meyer nói: “90% những người thất bại không thực sự thua cuộc. Chỉ đơn giản là họ từ bỏ cuộc chơi.”

ĐỂ TIẾN LÊN TỪ THẤT BẠI, HÃY THỨC TỈNH

Chỉ có một giải pháp cho sự ùn tắc trên đại lộ thất bại là thức tỉnh và tìm đường lui. Để thoát khỏi con đường với những chuỗi thất bại liên tiếp, đầu tiên người đó phải nói được 3 từ khó nhất: “Tôi đã sai.” Anh ta phải mở to đôi mắt, thừa nhận sai lầm, chịu trách nhiệm cho những hành động và quan điểm sai của mình. Mỗi thất bại bạn trải nghiệm là một ngã ba trên con đường. Đó là cơ hội để hành động, học hỏi từ sai lầm, và bắt đầu lại.

Peter Drucker, chuyên gia hàng đầu thế giới về tư vấn quản trị, đã nói: “Một người càng giỏi sẽ càng mắc nhiều sai lầm, sai lầm càng nhiều khi anh ta thử làm những công việc mới mẻ. Tôi sẽ không bao giờ giao một công việc quan trọng cho một người không mắc sai lầm…” Sai lầm sẽ trải đường cho bạn đi tới thành công.

Vài năm trước, khi tôi có bài phát biểu tại một sự kiện có khoảng hơn 50.000 người, tôi đã chia sẻ một số điều được viết bởi Portia Nelson. Nó là một trong số những phần được khán giả tại đó hỏi nhiều nhất. Câu chuyện có tên là “Tự sự trong 5 chương ngắn”, mô tả quá trình thoát khỏi đại lộ thất bại:

Chương 1: Tôi đi bộ dưới phố. Có một cái hố sâu trên đường. Tôi ngã xuống đó. Tôi đã lạc. Tôi không thể làm gì được. Đó không phải lỗi của tôi. Tôi sẽ không bao giờ tìm được đường ra.

Chương 2. Tôi đi bộ dưới phố. Có một cái hố sâu trên đường. Tôi đã giả vờ không nhìn thấy nó. Tôi đã ngã một lần nữa. Tôi không thể tin mình lại ngã cùng một chỗ, nhưng đó không phải là lỗi của tôi. Và tôi lại mất rất lâu mới thoát ra được.

Chương 3. Tôi đi bộ trên cùng con đường đó. Có một cái hố sâu. Tôi nhìn thấy nó ở đó. Vậy mà tôi vẫn ngã xuống. Đó là một thói quen. Tôi biết mình đang ở đâu. Đó là lỗi của tôi. Tôi thoát ra ngoài ngay lập tức.

Chương 4. Tôi đi bộ cùng con đường đó. Có một cái hố sâu và tôi đi vòng qua nó.

Chương 5. Tôi chọn con đường khác để đi.

Cách duy nhất để thoát khỏi đại lộ thất bại và đến vùng đất mới của thành công là nhận toàn bộ trách nhiệm với bản thân về sai lầm của mình. Michael Korda, trưởng ban biên tập của Nhà xuất bản Simon & Schuster, đã bày tỏ: “Thành công ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng đòi hỏi ở bạn tinh thần trách nhiệm… Phẩm chất quan trọng nhất mà những người thành công đều có là khả năng đảm nhận trách nhiệm.”

“Thành công ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng đòi hỏi ở bạn tinh thần trách nhiệm… Phẩm chất quan trọng nhất mà những người thành công đều có là khả năng đảm nhận trách nhiệm.”

– MicRhael Korda

NĂNG LỰC QUAN TRỌNG NHẤT: CÓ TRÁCH NHIỆM

Cuộc chiến giữa nhận và không nhận trách nhiệm xảy ra bên trong mỗi con người. Hiếm có tài năng, sự thông minh hay cơ hội nào tạo ra sự khác biệt trong việc liệu người đó sẽ nghiêng về bên nào. Điều đó thuộc về tính cách và cũng là lý do Stewart B. Johnson nhấn mạnh: “Nhiệm vụ của chúng ta trong cuộc sống không chỉ là vượt trên những người khác, mà còn là vượt qua chính mình − để phá vỡ kỷ lục của chính mình, để hôm nay vượt xa ngày hôm qua.”

Có thể nói khi con người phát triển tính cách sâu sắc hơn, họ dám gánh vác trách nhiệm và bắt đầu học hỏi từ thất bại. Điều này được thể hiện qua những thành tích cá nhân. Một ví dụ về Chris Chandler ở đội Atlanta Falcons tại mùa giải NFL (Liên đoàn Bóng bầu dục quốc gia – National Football League) sau khi chuyển tới Georgia sẽ minh họa cho điều này.

Chandler là một tiền vệ từng có lịch sử chuyển từ đội bóng này tới đội bóng khác. Trước khi chơi cho Atlanta, anh đã chơi cho 5 đội bóng khác trong vòng 9 năm, và chưa bao giờ là cầu thủ xuất sắc. Nhưng mọi thứ bắt đầu thay đổi với anh ở Phoenix, nơi anh đã gặp Jerry Rhome.

“Ở những đội trước đây, tôi không thực sự quan tâm tới bất cứ điều gì,” Chandler nói về sự nghiệp của mình. Cách anh nhìn nhận về giải bóng ảnh hưởng tới sự sẵn sàng nhận lấy những trách nhiệm vì sự thiếu thành công bản thân. “Tôi từng nghĩ NFL quá chính trị và tôi sẵn sàng từ bỏ. Jerry đã đem lại cho tôi tinh thần thi đấu, anh ta dạy tôi phải chơi như thế nào. Anh ấy khiến mọi thứ vui vẻ trở lại.”

Rhome làm được điều đó bằng cách nào? Anh chỉ nói với Chandler sự thật. “Sau mùa giải, tôi nói với anh ấy rằng anh ấy có rất nhiều khả năng, nhưng lại không được huấn luyện,” Rhome nói, “Tôi đã quyết định dành thời gian để làm việc cùng anh ấy.”

Đầu tiên, Chandler đã phản đối. Anh mong đợi mọi người sẽ thay đổi theo phong cách và khả năng của anh. Nhưng sau đó, anh đã thay đổi tư duy và chấp thuận lời đề nghị của Rhome. Với sự giúp đỡ, luyện tập chăm chỉ và sự sẵn sàng thay đổi bản thân hơn là chờ đợi người khác thay đổi, Chandler đã trở thành một trong những tiền vệ tốt nhất tại NFL, giúp đội anh lọt vào Super Bowl (trận chung kết giành chức vô địch hàng năm của NFL) năm 1999.

CON ĐƯỜNG KHÁC DẪN ĐẾN SỰ NỔI TIẾNG

Không phải ai cũng học được cách nhận trách nhiệm cho những hành động của họ. Một trong những câu chuyện khác lạ mà tôi từng biết về một người trên đại lộ thất bại là chuyện của Rosie Ruiz. Vào năm 1980, cô là người phụ nữ đầu tiên cán đích trong cuộc đua Boston Marathon, lọt vào top 3 người phụ nữ chạy nhanh nhất tính tới thời điểm đó. Nhưng kể từ khoảnh khắc cô kết thúc chặng đua, mọi người tỏ ra nghi ngờ về “chiến thắng” của cô.

Người bất ngờ nhất là Jacqueline Gareau. Dù chưa từng chiến thắng một cuộc đua nào, nhưng Gareau đã luyện tập suốt 3 năm trời. Trong cuộc đua đó, cô đã vượt trước những người phụ nữ khác, có vẻ như cô sẽ chiến thắng. Nhưng chỉ cách đích khoảng một dặm, một người phụ nữ khác bất ngờ xuất hiện phía trước cô. Đó là Ruiz, người đã cán đích trước cô và giành chiến thắng.

Ngay lập tức, mọi người xôn xao.

“Tôi thấy có điều gì đó đáng nghi,” Bill Rodgers, vô địch giải đua nam nói. Anh ta nói rằng Ruiz có thân hình ục ịch và không đủ sức để trở thành vận động viên chạy việt dã. Hơn nữa, cuối chặng đua, cô ấy không có vẻ mệt mỏi, không ra nhiều mồ hôi và không dùng đúng thuật ngữ của môn chạy khi được phỏng vấn.

Hội đồng tổ chức đã xôn xao và bắt đầu điều tra. Họ nhận ra Ruiz không đủ điều kiện để tham gia cuộc đua Boston Marathon vì đã gian lận trong giải đua New York Marathon. Họ phỏng đoán rằng trong cuộc đua tại Boston, Ruiz đã nhảy vào nhóm vận động viên một dặm trước vạch đích, không tin rằng cô đã vượt qua những người phụ nữ khác.

Hội đồng đua sau đó đã loại cô, và một tuần sau, họ trao cho Gareau huy chương vàng.

TIẾP TỤC ĐI TRÊN ĐẠI LỘ

Điều ngạc nhiên là thậm chí một năm sau đó, Ruiz vẫn chưa học hỏi được gì từ sai lầm của mình. Tại chặng đua 10 km tại Miami, Gareau đã gặp Ruiz và làm rõ mọi chuyện. Gareau nhắc lại: “Tôi hỏi, ‘Tại sao cô lại làm thế tại Boston?’ Và cô ấy trả lời: ‘Ồ, tôi đã chạy đấy chứ.’ Vì thế, tôi không thể tiếp tục nói chuyện với cô ấy một lần nào nữa.”

Hai năm sau sự xuất hiện tại cuộc đua Boston Marathon, Ruiz đã bị bắt vì tội ăn cắp tiền và séc của ông chủ. Một năm sau, cô bị kết tội vì cố tình bán 2 kg ma túy cho một cảnh sát cải trang.

Josiah Stamp nói: “Chúng ta có thể dễ dàng né tránh trách nhiệm của mình, nhưng không thể né tránh hậu quả của những trách nhiệm đó.”

Chúng ta có thể dễ dàng né tránh trách nhiệm của mình, nhưng không thể né tránh hậu quả của những trách nhiệm đó.

– Sir Josiah Stamp

Bước thứ 5 để Tiến lên từ thất bại:

Thay đổi cách phản ứng với thất bại bằng việc nhận lấy trách nhiệm

Hãy xem xét thật nghiêm túc thất bại gần đây mà bạn cho rằng không phải là lỗi của mình. Hãy tìm những điều chưa tốt trong thất bại đó và nhận trách nhiệm.

Khi bắt đầu nghĩ theo hướng đâu là trách nhiệm của mình, bạn sẽ có thay đổi. Và thay đổi tư duy – cách bạn suy nghĩ về thất bại – là bước tiếp theo để tiến lên từ thất bại và cũng là chủ đề tiếp theo của cuốn sách.

Các bước để tiến lên từ thất bại:

1. Xác định điểm khác biệt lớn nhất giữa người bình thường và người thành công.

2. Học định nghĩa mới về thất bại.

3. Bứt mình ra khỏi thất bại.

4. Hãy hành động và giảm nỗi sợ hãi trong bạn.

5. Thay đổi cách phản ứng khi thất bại bằng việc nhận lấy trách nhiệm.