1. KHÁC BIỆT LỚN NHẤT GIỮA NGƯỜI THÀNH CÔNG VÀ KẺ TẦM THƯỜNG

Tất cả chúng ta đều từng thất bại, ít nhất đó cũng là những trải nghiệm mà chúng ta có.

— J. M. Barrie

Điều gì tạo nên người thành công vượt trội? Tại sao có người liên tục thăng tiến trong khi những người khác lại lao dốc không phanh? Bạn có thể nghĩ đó là do may mắn hay phép màu, hay một tên gọi khác, tùy bạn. Nhưng sự thật là vẫn có một số người đạt được những thành quả đáng kinh ngạc dù gặp phải những trở ngại to lớn. Họ lọt vào nhóm 5 công ty có doanh số bán hàng cao nhất toàn quốc dù đã bị mất đi vài khách hàng lớn. Họ khéo léo tìm ra các cách tăng lợi nhuận cho bộ phận của mình trong tình trạng bị cắt giảm ngân sách. Họ vẫn giành được tấm bằng tốt nghiệp khi đang là những ông bố, bà mẹ đơn thân. Họ khám phá ra cơ hội kinh doanh tuyệt vời khi đồng nghiệp không nhận ra. Họ tuyển chọn được một nhân viên tiềm năng dù anh ta có bề ngoài không mấy ấn tượng. Dù ở đâu, họ cũng có thể hiện thực hóa được mọi việc.

NGUỒN GỐC CỦA THÀNH CÔNG

Điều gì làm nên sự khác biệt? Tại sao vẫn có người tạo ra được nhiều điều kỳ diệu? Có phải vì…

* Nền tảng gia đình? Được sinh ra và lớn lên trong một gia đình căn bản là một điều thật đáng để biết ơn, nhưng đó không phải là chỉ số đáng tin cậy để đo lường thành công. Trong số những người thành công, cũng có nhiều người xuất thân từ một gia đình không hạnh phúc.

* Sự giàu có? Những người thành công lớn thường lại xuất thân từ gia đình trung lưu, thậm chí tầng lớp hạ lưu. Giàu có không phải là chỉ số đo lường thành tích xuất sắc và nghèo khổ cũng không phải nguyên nhân dẫn đến thành tích kém cỏi.

* Cơ hội? Cơ hội là một yếu tố rất đặc biệt. Hai người có năng khiếu, tài năng và nguồn lực giống nhau cùng nhìn nhận một hoàn cảnh, có người thấy được cơ hội lớn, trong khi người kia lại không. Cơ hội nằm ở cách nhìn nhận của mỗi người.

* Đức hạnh? Đây không phải là chìa khóa để thành công dù tôi đã từng mong như vậy. Tôi từng biết rất nhiều người đức hạnh nhưng chỉ tạo ra được những điều nhỏ bé. Và tôi cũng từng gặp một tên du thủ du thực lại trở thành ông chủ lớn.

* Thiếu sự thử thách? Đã từng có một Helen Keller¹ vượt qua những khuyết tật khủng khiếp hay một Viktor Frankl² có thể sống sót sau những kinh hoàng tột độ. Vì thế, đây cũng không phải là lý do cho sự thất bại.

Không yếu tố nào kể trên là chìa khóa của thành công. Khi suy nghĩ kỹ hơn một chút, tôi nhận ra rằng yếu tố ngăn cách giữa người đạt được thành công và những người khác chính là cách họ nhận thức và phản ứng trước thất bại. Không yếu tố nào khác có tác động tương tự tới khả năng đạt được và hoàn thành điều mong muốn trong tâm trí và trái tim của con người.

NHỮNG ĐIỀU BẠN CHƯA BAO GIỜ ĐƯỢC HỌC Ở TRƯỜNG

Cầu thủ bóng đá Kyle Rote Jr. từng nói rằng: “Rõ ràng có rất nhiều cách để trở thành người chiến thắng nhưng chỉ có một con đường duy nhất để làm người thua cuộc, đó là không vượt qua thất bại khi đương đầu với nó”. Mọi người đã nhìn nhận và đối diện với thất bại ra sao – liệu họ có làm chủ khả năng vượt qua thất bại và tiếp tục tiến lên – điều này có tác động tới mọi khía cạnh trong cuộc sống của họ. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể sở hữu khả năng này. Phần lớn mọi người đều không biết phải bắt đầu rèn luyện từ đâu.

Ngay cả những người tích cực cũng cần một khoảng thời gian dài để học cách nhìn nhận thất bại theo hướng tích cực. Chẳng hạn như tôi thường được biết đến là người rất tích cực. Cuốn sách The Winning Attitude (tạm dịch: Thái độ chiến thắng) của tôi đã được in và tái bản trong suốt 15 năm. Tuy vậy, tôi không hẳn là người lúc nào cũng có khả năng vươn lên từ thất bại. Trước đây, tôi không được chuẩn bị sẵn sàng cho điều đó. Đó chắc chắn không phải là thứ mà tôi và kể cả trẻ em ngày nay được dạy ở trường. Thực tế, trường học thường làm tăng cảm xúc tiêu cực của con người và những suy nghĩ về sự thất bại.

Dưới đây là thái độ của tôi trước đây về thất bại. Liệu bạn có những trải nghiệm tương tự như tôi không?

1. Sợ thất bại. Ngày đầu tiên tôi bước vào lớp với tư cách sinh viên năm nhất, vị giáo sư giảng dạy môn lịch sử văn minh đã dõng dạc tuyên bố: “Một nửa lớp sẽ bị trượt môn học này”.

Phản ứng đầu tiên của tôi là sợ hãi! Tính đến thời điểm đó, tôi chưa từng trượt một môn nào. Và tôi không muốn có một thất bại được báo trước như vậy. Câu hỏi đầu tiên tôi tự hỏi bản thân là Giáo sư muốn điều gì? Trường học trở thành một trò chơi và tôi muốn giành chiến thắng.

Tôi nhớ mình đã dành 83 ngày học thuộc để chuẩn bị cho bài kiểm tra môn học này bởi thầy giáo cho rằng nếu có thể trích dẫn ngày tháng là bạn đã có thể nắm vững kiến thức. Tôi đạt điểm A cho bài kiểm tra nhưng chỉ 3 ngày sau, tôi đã quên sạch kiến thức. Tôi nỗ lực để tránh sự thất bại mà tôi sợ hãi nhưng tôi chưa thực sự thành công.

2. Hiểu lầm về thất bại. Khi còn nhỏ, tôi nghĩ rằng thất bại được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm. 65% hoặc thấp hơn là tỷ lệ của thất bại. 70% hoặc cao hơn là tỷ lệ của thành công. Tuy nhiên, suy nghĩ đó không giúp ích được gì cho tôi. Thất bại không phải là những con số, một bài kiểm tra hay những sự kiện riêng lẻ mà là một quá trình.

3. Không chuẩn bị cho thất bại. Khi tốt nghiệp đại học, tôi đứng trong nhóm 5 sinh viên đứng đầu lớp. Điều đó thực ra không có nhiều ý nghĩa. Tôi từng học hành rất chăm chỉ và đã thu lượm được vô vàn kiến thức. Tuy nhiên, tôi đã không chuẩn bị cho những điều đang chờ đợi mình khi rời khỏi ghế nhà trường.

Tôi phát hiện ra điều đó khi nhận công việc đầu tiên. Tôi trở thành mục sư trong một nhà thờ nhỏ ở nông thôn và làm việc rất chăm chỉ. Tôi làm tất cả những gì mọi người có thể mong đợi ở tôi và hơn thế nữa. Nhưng thành thật mà nói, tôi quan tâm tới việc khiến mọi người thích tôi khi tôi giúp đỡ họ hơn.

Theo quy định của nhà thờ nơi tôi làm việc, mỗi năm giáo dân sẽ bỏ phiếu để quyết định xem mục sư có được phép tiếp tục công việc hiện tại hay không. Một số người mà tôi biết thích khoe khoang về số phiếu nhất trí tuyệt đối nhận được từ người dân. Tôi cũng hy vọng rằng mình sẽ nhận được số phiếu nhất trí tuyệt đối. Kết quả ngoài sức tưởng tượng: 31 phiếu nhất trí, 1 phiếu không và 1 phiếu trắng. Tôi thực sự suy sụp.

Sau khi trở về nhà, tôi gọi điện cho cha của mình, một cựu mục sư, nhà quản lý khu vực trong giáo phái kiêm hiệu trưởng của một trường đại học.

Tôi than thở: “Cha ơi! Con không thể tin nổi. Con đã làm việc rất chăm chỉ. Con làm mọi thứ có thể.” Tôi bắt đầu rơi nước mắt. “Ai đó đã bỏ phiếu trắng và muốn con rời khỏi nhà thờ! Một phiếu trắng cũng chẳng khác nào một phiếu phản đối. Con có nên từ bỏ và tới một nhà thờ khác không?”

Thật bất ngờ, tôi nghe thấy một tiếng cười vang từ phía đầu dây bên kia: “Không, con trai ạ, hãy cứ ở đó,” cha tôi vừa nói vừa cười. “Đó chính là lá phiếu tuyệt nhất mà con nhận được.”

“Rõ ràng có rất nhiều cách để trở thành người chiến thắng nhưng chỉ có một con đường duy nhất để làm người thua cuộc, đó là không vượt qua thất bại khi đương đầu với nó.”

– Kyle Rote Jr.

MỘT KHÓA HỌC MỚI

Lúc đó, tôi nhận ra cách nhìn phi thực tế của mình về thành công và thất bại. Bất kể là chuyện gì, những trải nghiệm ở trường đại học đã củng cố thêm cho tôi những quan niệm sai lầm về thất bại. Sau nhiều năm giúp đỡ các nhà lãnh đạo trưởng thành và phát triển, tôi hiểu rằng hầu hết mọi người đều mắc phải sai lầm tương tự.

Trên tạp chí Leadership Magazine, J. Wallace Hamilton từng phát biểu: “Số vụ tự tử, nghiện rượu và thậm chí một số chứng bệnh suy nhược thần kinh ngày càng tăng là bằng chứng cho thấy nhiều người đang được rèn luyện để thành công, trong khi họ cần được tôi luyện để thất bại. Thất bại còn phổ biến hơn thành công, nghèo khó hiện hữu nhiều hơn giàu có và thất vọng còn thường gặp hơn mãn nguyện.”

Rèn luyện để thất bại! Đó là một quan niệm tuyệt vời và đó là ý tưởng thôi thúc tôi viết cuốn sách này. Ngay lúc này, bạn đang có cơ hội tham gia một lớp học mà bạn chưa từng được học ở trường. Tôi muốn giúp bạn rèn luyện để thất bại. Tôi muốn bạn học được cách dũng cảm đương đầu với thất bại và vượt qua nó bằng mọi giá. Bởi trong cuộc sống, vấn đề không nằm ở việc bạn có gặp phải trắc trở hay không mà là cách bạn giải quyết các vấn đề. Bạn sẽ vươn lên từ thất bại hay sẽ lùi bước trước thất bại?

“Nhiều người đang được rèn luyện để thành công, trong khi họ cần được tôi luyện để thất bại. Thất bại còn phổ biến hơn thành công, nghèo khó hiện hữu nhiều hơn giàu có và thất vọng còn thường gặp hơn mãn nguyện.”

– J. Wallace Hamilton

CÁCH ĐƯƠNG ĐẦU VỚI TRỞ NGẠI

Khi nghĩ tới những người có thể nhìn thấy và đón đầu những khó khăn trước mắt, người đầu tiên xuất hiện trong tâm trí tôi là Mary Kay Ash. Cô đã tự gây dựng được tập đoàn của riêng mình. Trong suốt 4 đến 5 năm qua, tôi có nhiều cơ hội nói chuyện với những người làm việc trong các công ty mỹ phẩm của cô về khả năng lãnh đạo. Thực tế, khi tôi tổ chức các cuộc hội nghị, hội thảo trong cả nước, chuyên gia tư vấn Mary Kay đã nhiều lần tới tham dự.

Tôi rất ngưỡng mộ Mary Kay vì cô đã vượt qua nhiều trở ngại trong sự nghiệp và chưa bao giờ để thất bại khiến mình chùn bước. Công việc đầu tiên của Mary Kay là bán hàng gián tiếp (Indirect sales) và cô đã khá thành công. Tuy nhiên, cô cũng nhận ra rằng thật khó để một phụ nữ thành công trong giới kinh doanh, đặc biệt là giai đoạn những năm 50, 60 của thế kỷ XX, thậm chí là sau 25 năm thành công của mình. Cô cho biết:

Tôi đã làm việc theo cách riêng để trở thành một thành viên thuộc Hội đồng Quản trị gồm toàn nam giới của công ty dù cho đội ngũ bán hàng của chúng tôi đều là nữ. Các ý kiến của tôi không có chút giá trị nào. Tôi liên tục nghe thấy người ta nói: “Mary Kay, hãy suy nghĩ như một phụ nữ đi!” Tôi cảm thấy bị chối bỏ quá gay gắt nên quyết định thôi việc.

Tuy nhiên, thời gian nghỉ việc của cô không kéo dài. Khoảng một tháng sau, cô đã có định hướng mới. Cô đã sẵn sàng bắt đầu công việc kinh doanh của riêng mình. Nếu gặp phải trở ngại thì đó chính là những trở ngại mà cô tự mang đến cho bản thân. Cô quyết định kinh doanh mỹ phẩm và tạo ra cơ hội làm việc cho phụ nữ. Cô mua công thức làm đẹp từ các hãng mỹ phẩm danh tiếng nhất mà cô từng biết, lập kế hoạch tiếp thị và chuẩn bị thành lập công ty.

GIAN NAN!

Không lâu sau, cô đã vấp phải trở ngại đầu tiên. Khi cô tới gặp luật sư để thỏa thuận thể chế pháp lý cho công ty, anh ta đã xúc phạm cô và dự đoán trước thất bại. “Mary Kay,” anh ta nói, “nếu muốn vứt tiền tiết kiệm, cô cứ đi thẳng ra thùng rác. Như vậy sẽ đơn giản hơn nhiều so với những gì cô đang dự định làm”. Kế toán của cô cũng nói với cô những lời tương tự.

Bỏ ngoài tai những lời can ngăn, cô vẫn tiếp tục dự định của mình. Cô đầu tư 5.000 đô-la − tất cả số tiền mà cô dành dụm được − vào công việc kinh doanh mới. Cô để chồng phụ trách mảng hành chính trong khi cô tất bật cho việc chuẩn bị các sản phẩm, thiết kế bao bì, viết tài liệu đào tạo và tư vấn tuyển dụng. Họ đã tạo nên một bước tiến phi thường. Nhưng thật không may, một tháng trước khi công ty đi vào hoạt động, chồng cô qua đời sau một cơn đau tim ngay tại bàn ăn.

Hầu hết mọi người đều chấp nhận thất bại và rút lui mà không thể tiếp tục gắng gượng sau biến cố đó. Song, Mary Kay vẫn không ngừng nỗ lực và đã đưa công ty của mình vào hoạt động ngày 13/9/1963. Hiện nay, công ty có doanh thu hàng năm lên đến trên 1 tỷ đô-la, với 3.500 nhân công và 500.000 chuyên viên tư vấn bán hàng trực tiếp tại hơn 29 thị trường trên toàn thế giới. Mary Kay Ash đã bất chấp hoàn cảnh khó khăn với muôn vàn trở ngại và gian khổ để gặt hái được thành công.

CÂU HỎI PHI THỰC TẾ

Đến tuổi trưởng thành, một trong những câu hỏi tôi thường nghe thấy từ những diễn giả truyền động lực là: “Nếu khả năng thất bại bị loại bỏ, bạn sẽ nỗ lực để đạt được điều gì?”

Với tôi, đây có vẻ là một câu hỏi thú vị. Có lúc, nó nhắc nhở tôi luôn hướng tới những điều có thể xảy ra trong cuộc sống. Sau này, tôi nhận ra rằng đó thực sự là một câu hỏi tẻ nhạt. Bởi nó đẩy tư duy mỗi người vào con đường lầm lạc. Bạn không thể đạt được thành công nếu chưa từng nếm trải thất bại. Với tôi, một câu hỏi hay hơn là: Nếu nhận thức và cách phản ứng với thất bại của bạn thay đổi, bạn sẽ nỗ lực để đạt được điều gì?

Tôi không biết bạn đang phải đối mặt với những trở ngại nào trong cuộc sống. Song trở ngại nào cũng đều không phải là vấn đề. Vấn đề quan trọng là cuộc đời bạn có thể thay đổi nếu bạn sẵn sàng nhìn nhận thất bại theo một cách khác. Bạn có tiềm năng vượt qua mọi khó khăn, sai lầm hoặc rủi ro. Tất cả những gì bạn phải làm là học cách tiến lên từ thất bại. Nếu bạn đã sẵn sàng, hãy tiếp tục đọc những trang sau và hành động!

Nếu nhận thức và cách phản ứng với thất bại của bạn thay đổi, bạn sẽ nỗ lực để đạt được điều gì?

Bước đầu tiên để tiến lên từ thất bại: Xác định điểm khác biệt lớn nhất giữa kẻ tầm thường và người thành công.

Hãy quan sát cách những người thành công đối diện với những trải nghiệm tiêu cực, bạn có thể học được nhiều điều về cách tiến lên từ thất bại. Dưới đây là bảng thống kê phân biệt đâu là những hành động dẫn đến thất bại, đâu là cách để học hỏi từ những thất bại:

Lùi bước trước thất bại	Tiến lên từ thất bại
- Đổ lỗi cho người khác	- Nhận trách nhiệm
- Lặp lại những sai lầm cũ	- Học hỏi từ mỗi sai lầm
- Hy vọng thất bại sẽ không xảy ra nữa	- Hiểu rằng thất bại là một phần của hành trình
- Chờ đợi thất bại liên tiếp	- Duy trì thái độ sống tích cực
- Mù quáng chấp nhận những quan điểm lỗi thời	- Thách thức những quan điểm đã lỗi thời
- Bị giới hạn bởi những sai lầm trong quá khứ	- Đương đầu với thử thách mới
- Luôn nghĩ Tôi là kẻ thất bại	- Tin rằng vẫn còn cơ hội
- Từ bỏ	- Kiên trì

Hãy nhớ lại thất bại bạn mới trải qua gần đây. Bạn đã phản ứng ra sao? Vấn đề của bạn nan giải đến đâu không quan trọng, bởi chìa khóa để vượt qua khó khăn không nằm ở việc thay đổi hoàn cảnh mà ở sự thay đổi của chính bản thân bạn. Nếu sẵn sàng làm điều đó, nghĩa là bạn có thể đương đầu với thất bại. Từ bây giờ, hãy cam kết sẽ làm bất cứ điều gì để tiến lên từ thất bại.

Các bước để tiến lên từ thất bại:

1. Xác định điểm khác biệt lớn nhất giữa kẻ tầm thường và người thành công.