Ch−¬ng 4 Hµn vµ c¾t kim lo¹i b»ng khÝ

4.1 Kh¸i niÖm chung vÒ hµn khÝ

4.1.1 Kh¸i niÖm

Hµn khÝ lµ ph−¬ng ph¸p ®· ®−îc xuÊt hiÖn tõ nh÷ng n¨m 1895 ... 1906.

Hµn khÝ lµ mét qu¸ tr×nh nèi liÒn c¸c chi tiÕt l¹i víi nhau nhê ngän l÷a cña

c¸c khÝ ch¸y, ch¸y trong « xy kü thuËt . C¸c lo¹i khÝ ch¸y ®ã lµ C2H2, CH4, C6H6, H2, ... HiÖn nay hµn khÝ ®−îc sö dông réng r·i v× thiÕt bÞ hµn ®¬n gi¶n, gi¸ thµnh h¹ mÆc dï n¨ng suÊt cã th¾p h¬n so víi hµn ®iÖn hå quang. Hµn khÝ rÊt thuËn lîi cho nh÷ng n¬i xa nguån ®iÖn. Hîp lý nhÊt lµ sö dông ph−¬ng ph¸p nµy ®Ó hµn c¸c chi tiÕt cã chiÒu dµy bÐ, chÕ t¹o vµ söa ch÷a c¸c lo¹i chi tiÕt tõ vËt liÖu: thÐp, ®ång , nh«m, ...

4.1.2 S¬ ®å mét tr¹m hµn vµ c¾t kim lo¹i b»ng khÝ

6 8

7 9

H×nh 4-1 S¬ ®å mét tr¹m hµn vµ c¾t kim lo¹i b»ng khÝ

1 - B×nh chøa khÝ, 2 - B×nh chøa khÝ C2H2, 3 - D©y dÉn khÝ; 4- §ång hå ®o ¸p suÊt trong b×nh chøa; 5 - §ång hå ®o ¸p suÊt ra d©y dÉn khÝ vµ ra má hµn; 6- Van gi¶m ¸p b×nh «xy; 7- Van gi¶m ¸p b×nh axetylen 8 - Tay n¾m; 9- §Çu má hµn 10 - Ngän l÷a hµn;

4.1.3 VËt liÖu hµn khÝ :

Bao gåm c¸c lo¹i que hµn, thuèc hµn, c¸c lo¹i khÝ ch¸y, ... vµ « xy kü thuËt. a. Que hµn : cã thÓ lµ c¸c d©y thÐp, que ®ång, nh«m, thiÕc, ... Chóng cã t¸c dông bæ sung kim lo¹i cho mèi hµn.

b. KhÝ hµn : « xy kü thuËt vµ c¸c lo¹i khÝ ch¸y kh¸c : C 2H2, CH4, ... c. Thuèc hµn : cã t¸c dông t¶y s¹ch mèi hµn, t¹o ®iÒu kiÖn cho qu¸ tr×nh hµn dÔ dµng, b¶o vÖ mèi hµn vµ t¨ng c¬ tÝnh cho nã. Yªu cÇu ®èi víi thuèc hµn :

DÔ ch¶y, nhiÖt ®é nãng ch¶y cña thuèc hµn ph¶i thÊp h¬n nhiÖt ®é nãng ch¶y cña kim lo¹i c¬ b¶n, t¸c dông nhanh víi « xyd kim lo¹i ®Ó t¹o xû, gi¶i phãng kim lo¹i, xû dÓ bong; Khèi l−îng riªng cña thuèc hµn ph¶i nhá h¬n cña kim lo¹i c¬ b¶n & kh«ng cã t¸c dông xÊu ®èi víi kim lo¹i c¬ b¶n & kim lo¹i mèi hµn; Thuèc hµn ph¶i nãng ch¶y ®Òu vµ bao phñ kÝn bÌ mÆt vïng kim lo¹i cÇn hµn; Thuèc hµn cã hai lo¹i : cã tÝnh a xid & baz¬. Lo¹i cã tÝnh a xid dïng ®Ó hµn c¸c kim lo¹i mµu, Lo¹i cã tÝnh ba z¬ th−êng dïng ®Ó hµn gang;

VÝ dô: thuèc hµn ®ång : Na2B4O7.10H2O, H3BO3.

ë nhiÖt ®é cao chóng sÏ bÞ ph©n huû vµ kÕt hîp theo c¸c ph¶n øng : Na2B4O7 ==> NaBO2 + B2O3

NaBO2 + B2O3 + CuO ===> (NaBO2)2.Cu(BO2)2

NaBO2 + B2O3 + ZnO ===> (NaBO2)2.Zn(BO2)2

CuO + Na2B4 O7 ===> (NaBO2)2.2Na(BO2)2

cã Tnc = < 1000 oC

2P + 5 Cu2O ===> P2O5 + 10 Cu

P2O5 + 3 Cu2O ===> P2O5(CuO)3

Ghi chó : nhiÖt ®é nãng ch¶y cña :

Tnc Cu = 1083 oC;

Tnc Cu2O = 1235 oC

Tnc CuO = 1336 oC

Thuèc dïng cho hµn gang Na2CO3, NaHCO3, K2CO3 Trong gang cã chøa SiO2 nªn khi hµn nãng ch¶y sÏ x¶y ra ph¶n øng : Na2CO3 + SiO2 ==> Na4SiO4 + 2 CO2

Thuèc hµn nh«m : AlF3.3NaF

B¶ng 4-1

NaCl 30 45

KCl 45 30 LiCl 15 10

KF 7 15

Na2SO4 3

Khi hµn x¶y ra c¸c ph¶n øng :

LiCl + Al2O3 ==> 2AlCl3 + 3Li2O

KCl + Al2O3 ==> 2AlCl3

K2O + H2O ==> 2KOH

2KOH + Al2O3 ==> 2KAlO2 + H2

NaF + Al ==> AlF3 + Na

H¬i Na bay lªn , chäc thñng líp «xid nh«m

4.2 KHÝ hµn

4.2.1 ¤xy kü thuËt

Khi h¡n khÏ ta cÀn á xy kþ thuºt cÜ Åæ tinh khiÆt cao ( 97 ... 99.5 %) cÝn li cÜ thÌ cÜ l¹n cŸc tp chÃt nhõ Ar, N2, ... NÆu Åæ tinh khiÆt gi¨m thÖ

Åæ tiÅu hao O2 t©ng lÅn .

VÏ dò : Åæ tinh khiÆt gi¨m 0.5 % thÖ lõìng tiÅu hao cÜ thÌ t©ng t÷

(5 ... 12) % ( khi Åæ tinh khiÆt cða nÜ trong kho¨ng (97 ... 99.5) % .

C¸c ph−¬ng ph¸p s¶n xuÊt «xy

a. Ph−¬ng ph¸p ho¸ häc

Dïng cŸc ph¨n öng hoŸ hàc ÅÌ gi¨i phÜng áxy . Phõçng phŸp n¡y cho n©ng suÃt thÃp, kháng kinh tÆ , nÅn nÜ ch× dïng trong cŸc phÝng thÏ nghiÎm. b. Ph−¬ng ph¸p ®IÖn phan n−íc

KÆt qu¨ sÁ thu Åõìc áxy & hydro. Cö 2 m3 hydro sÁ cÜ 1 m3 á xy (

trong ÅÜ cÜ chöa 0.7 % H2)

c. Ph−¬ng ph¸p chøng cÊt «xy tõ kh«ng khÝ

B¨ng 4-2 Th¡nh phÀn cŸc chÃt trong kháng khÏ

Th¡nh phÀn Theo thÌ tÏch % Theo khâi lõìng %

1 Nitç 78.03 75.66

2 á xy 20.93 23.13 3 Argon 0.93 1.286

4 CO2 0.03 0.046 5 Hçi nõèc 0.0001 0.0001

6 Kr 0.0003 7 Xe 0.00004

8 H2 0.0000036 9 Ne 0.0012

ë Ÿp suÃt bÖnh thõéng cŸc chÃt khÏ áxy, nitç, argon ê trng thŸi lÞng cÜ nhiÎt Åæ sái l¡ :

Nitç oC (N2) - 195.8

Argon (Ar) - 185.7 oC

‹ xy (O2) - 182.96 oC

B±ng cŸch cho cŸc chÃt khÏ trÅn bèc hçi ta lÀn lõìt thu Åõìc chîng. ŠÌ Å¨m b¨o Åæ tinh khiÆt cao cÀn tiÆn h¡nh chõng cÃt nhiËu lÀn.

ŠÌ thu 1 m3 á xy cÀn tiÅu tân kho¨ng ( 0,45 ... 1,6) KW.h

QuŸ trÖnh thu nhºn á xy t÷ kháng khÏ Åõìc thúc hiÎn qua cŸc giai Åon:

• L¡m sch kháng khÏ khÞi cŸc tp chÃt ( bòi, CO2, hçi nõèc, ...)

• NÉn kháng khÏ t÷ 6 ... 200 at;

• L¡m nguæi sç bæ kháng khÏ nÉn, sau ÅÜ tŸch áxy & nitç. Trong quŸ trÖnh

n¡y cÜ khi cÝn thu Åõìc NH 3 dïng cho mŸy lnh.

• Gi¨m Ÿp suÃt trong bæ phºn hoŸ lÞng kháng khÏ ; ( khi gi¨m 1 at thÖ nhiÎt

Åæ gi¨m 0.25 ... 0.5 oC );

• Cho bay hçi v¡ tŸch cŸc chÃt khÏ ra khÞi hän hìp;

HÖnh 4-2 Sç Åã nÉn & hoŸ lÞng kháng khÏ

1 - mŸy nÉn khÏ; 2- bæ phºn l¡m nguæi sç bæ;

3- Bæ phºn trao Åäi nhiÎt T = - 80 oC

4- Kháng khÏ lÞng kho¨ng (5 ... 6) %

Phõçng phŸp chõng cÃt á xy ( s¨n xuÃt b±ng phõçng phŸp nguæi lnh cho n©ng suÃt cao, tiÅu tân Ït n©ng lõìng, cÀn (0.45 ... 1.6) (KW.h) / 1m3 áxy).

èng dÉn khÝ láng

Kh«ng khÝ O ho¸ láng

HÖnh 4-3 Sç Åã quŸ trÖnh tŸch cŸc chÃt khÏ

Mæt lÏt á xy lÞng cho ta 860 lÏt á xy dng khÏ. ‹xy lÞng cÜ rÃt nhiËu tiÎn lìi trong viÎc b¨o qu¨n, vºn chuyÌn; gi¨m khâi lõìng thïng chöa xuâng 10 lÀn; gi¨m cŸc phõçng tiÎn chuyÅn chê, vÖ thÆ gi¨m Åõìc chi phÏ cho cç sê

s¨n xuÃt. Š¨m b¨o an to¡n hçn vÖ áxy lÞng cÜ Ÿp suÃt nhÞ hçn ê dng khÏ nÉn. Khi dïng ngõéi ta mèi cho hoŸ hçi á xy nÅn lõìng hçi nõèc trong nÜ sÁ Ït l¡m cho chÃt lõìng h¡n tât hçn.

4.2.2 AXytylen C H 22

a. §Æc tÝnh cña axetylen

AxÅtylen l¡ chÃt khÏ kháng m¡u, trong nÜ cÜ chöa cŸc tp chÃt PH3 ( phât phua hydro) H2S (sun phua hydro) nÅn cÜ mïi khÜ chÙu. ë Ÿp suÃt thõéng cða kháng khÏ axÅtylen

HoŸ lÞng ê nhiÎt Åæ T = (- 82,4) - (-83.6) oC

Šáng Å»c T = (- 85) oC

Khi ê tr ng thŸi Åáng Å»c C2H2 dÍ nä khi va chm mnh . ë 2 Ÿp suÃt P = 61,6 at (KG/cm), T = 35,9 oC A xÅtylen sÁ hoŸ lÞng. AxÅtylen rÃt dÍ bÙ nä Å»c biÎt khi nÜ ê dng lÞng & Å»c nÅn cÀn ph¨i thºn tràng trong khi b¨o qu¨n v¡ vºn h¡nh.

b. CŸc tp chÃt trong axÅtylen:

• Kháng khÏ l¡ chÃt cÜ hi vÖ t©ng kh¨ n©ng nä cða nÜ, lõìng kháng khÏ cho

phÉp chöa ( 0,5 ... 1,5) %.

• Hçi nõèc l¡m gi¨m nhiÎt Åæ cða ngàn lùa, Åãng théi nÜ cÝn khuyÆch tŸn

v¡o vñng h¡n l¡m gi¨m n©ng suÃt , chÃt lõìng h¡n.

• Hçi a xÅtán : khi nhiÎt Åæ c¡ng cao, Ÿp suÃt khÏ trong bÖnh c¡ng thÃp ,

lõìng khÏ tiÅu thò c¡ng nhiËu thÖ lõìng a xÅtán cÜ trong a xÅtán c¡ng

nhiËu. Lõìng hçi a xÅtán cho phÉp l¡ 45 ... 50 g/m3. NÜi chung hçi a xÅtán

kháng ¨nh hõêng ÅÆn quŸ trÖnh h¡n nhõng t©ng nÜ lÅn thÖ kháng kinh tÆ v¡

tän thÃt axÅtán lèn. Lõu û måi lÀn np khÏ axÅtylen cÀn bä sung axÅtán v¡o

bÖnh.

• Sú ho¡ tan cða axÅtyle v¡o axÅtán

B¶ng 4-3

oC -15 -10 -5 0 5 10 15 20 30

lÝt C2H2 / 47 42 37 33 29 26 23 20 16

l lÝt axeton

• PH3 chÃt n¡y Åõìc to th¡nh khi ph¿n huý CaC2, P2Ca3, P2Ca2 cÜ chöa

trong ÅÃt Å¿n v¡ tŸc dòng vèi nõèc theo cŸc ph¨n öng :

P2Ca3 + 6 H2O ---> 2PH3 + 3Ca(OH)2 P2Ca2 + 4 H2O ---> PH3 + 2Ca(OH)2

ë nhiÎt Åæ ( T = 100 - 200 oC ) PH3 dÍ bºt lùa, tú chŸy nÅn dÌ sinh ra nä. ChÏnh vÖ thÆ lõìng PH3 cÀn ph¨i hn chÆ trong a xÅtylen kho¨ng 0.09% . • H2S l¡ chÃt cÜ hi cho nÅn cÀn hn chÆ trong kho¨ng 0.08 - 1.5 %

c. Sú ho¡ tan cða a xÅtylen trong mæt sâ chÃt. AxÅtylen cÜ kh¨ n©ng ho¡ tan trong 1 lÏt chÃt lÞng nhõ sau :

1 lÏt nõèc ho¡ tan 1,15 lÏt C2H2

-/- be zen -/- 4,0 -/-

-/- dÀu ho¨ -/- 5,7 -/-

-/- CH3CO OCH3(mÅtyn xÅtŸt) 14,8 -/-

-/- CH3COCH3 ( AxÅtán) 23,0 -/-

Khi ÅiËu chÆ khÏ a xÅtylen sÁ Åi qua nõèc nÅn sú ho¡ tan C2H2 trong nõèc sÁ kháng cÜ lìi. chîng ta cÀn chî û ÅÌ gi¨m bèt sú ho¡ tan ÅÜ. Sú ho¡ tan khÏ axÅtylen trong axÅtán Åõìc öng dòng nhiËu trong cáng nghiÎp nh±m

t©ng lõìng khÏ C2H2 trong bÖnh chöa, b¨o qu¨n, vºn chuyÌn khÏ a xÅtylen ê Ÿp suÃt cao Åõìc an to¡n. ŠÌ tiÆn h¡nh ho¡ tan C2H2 ngõéi ta dïng bàt xâp thÃm õèt axÅtán & cho v¡o bÖnh sau ÅÜ nÉn axÅtylen v¡o. Bàt xâp cÜ tŸc

dòng ng©n ng÷a kh¨ n©ng phŸt triÌn nä; t©ng kh¨ n©ng ho¡ tan C2H2.

d. S¨n xuÃt khÏ a xÅtylen

* Phõçng phŸp mæt: s¨n xuÃt a xÅtylen t÷ ÅÃt Å¿n.

ŠÃt Å ¿ n l¡ chÃt rºn m¡u xŸm Åõìc chÆ to t÷ CaC2 (cacbua can xy) b±ng cŸch nÃu ch¨y ÅŸ vái vèi than câc trong lÝ hã quang ÅiÎn vèi nhiÎt Åæ kho¨ng 1900.2300 oC. Cáng suÃt lÝ 50 ... 30 KW.

1 tÃn CaC2 cÀn 1965 KWh ( theo lû thuyÆt) .

Trong thúc tÆ cÀn :

3200 ... 2800 KWh/tÃn Åâi vèi lÝ 7500 ... 30 000 KW; 4000 ... 3200 -/- 1000 ... 7500 KW 7000 ... 4000 -/- < 1000 KW

1 tÃn CaC2 cÀn 950 ... 1000 kg CaO

600 ... 610 kg than câc ho»c than antraxit;

40 ... 70 kg khâi lõìng ÅiÎn cúc;

CaO + 3C = CaC2 + CO - 108 Kcal /(g mol)

56.08 36.03 64.1 28.01

1 kg CaC2 cÀn 56.08/64.10 = 0.875 kg CaO

cÀn 36.03/64.10 = 0.562 kg Cacbon C

Trong cáng nghiÎp cŸcbua can xi CaC2 cÜ chöa :

CaC2 = 65 ... 80 % ;

CaO = 25 ... 10 %

CŸc t p chÃt gãm cÜ : C, SiO2, MgO, Al2O3, CO2,...

Qîa trÖnh ph¿n huý ÅÃt Å¿n x¨y ra theo ph¨n öng:

CaC2 + 2H2O = C2H2 + Ca(OH)2 + Q 64,1 36,032 26,036 74,096

Theo lý thuyÕt

1 kg CaC2 cÀn 36.032 / 64.10 = 0.562 kg nõèc;

26.036 / 64.10 = 0.406 kg C2H2

74.096 / 64.10 = 1.156 kg Ca(OH)2

ŠÃt Å ¿ n dÍ bÙ ph¿n huý trong khÏ Ám, ht c¡ng bÉ v¡ kháng khÏ cÜ Åæ Ám c¡ng cao thÖ nÜ c¡ng dÍ bÙ ph¿n huý.

Ph¨n öng ph¿n huý ÅÃt Å¿n to¨ nhiËu nhiÎt nÅn l¡m nÜng khu vúc ph¨n

öng v¡ l¡m chŸy CaC2 to th¡nh vái tái Ca(OH)2.

VÖ thÆ trong thúc tÆ ÅÌ trŸnh hiÎn tõìng quŸ nhiÎt vïng ph¨n öng ngõéi ta cÀn dïng lõìng nõèc nhiËu hçn so vèi tÏnh toŸn ê trÅn.

1kg CaC2 cÀn 10 lÏt nõèc chö kháng ph¨i 0.562 lÏt. Theo lû thuyÆt : 1 kg CaC2 thu Åõìc 372,5 lÏt C2H2

Thúc tÆ : 1 kg CaC2 thu Åõìc 235 - 285 lÏt C2H2

Ht cacbua can xy c¡ng bÉ thÖ tâc Åæ ph¿n huý c¡ng cao . Nhõng lõìng

axÅtylen to¨ ra c¡ng Ït vÖ cŸc ht CaC2 bÙ phð mæt lèp Ca(OH)2 . Cho nÅn khi s¨n xuÃt CaC2 cÀn chàn Åæ ht thÏch hìp. NÆu lõìng nõèc chöa kho¨ng 20 % Ca(OH)2 thÖ tâc Åæ ph¿n huý ÅÃt Å¿n gi¨m xuâng rÃt nhiËu , Å»c biÎt khi ê nhiÎt Åæ cao. Cho nÅn trong quŸ trÖnh s¨n xuÃt axÅtylen cÀn ph¨i thay

Åäi nõèc, luán xŸo træn CaC2 v¡ tŸch Ca(OH)2 ra khÞi vïng ph¨n öng .

ë ÅiËu kiÎn P = 1.5 at, T >= 500 oC axÅtylen dÌ bÙ nä nÅn thïng ÅiËu chÆ cÀn cÜ Ÿp suÃt nhÞ hçn 1,5 at. Oxyd Åãng t©ng quŸ trÖnh ph¿n huý nä; AxÅtán + axÅtylen ch× nä khi Ÿp suÃt lèn hçn 10 at;

S¨n xuÃt axÅtylen t÷ cŸcbua can xy l¡ phõçng phŸp cãng kËnh, Åºt tiËn, tiÅu hao nhiËu n©ng lõìng ÅiÎn.

*S¨n xuÃt khÏ axÅtylen b±ng phõçng phŸp nhiÎt ph¿n khÏ tú nhiÅn Th¡nh phÀn khÏ tú nhiÅn gãm cÜ :

CH4 97,80 % C2H6C3H8 0,90 %

N2, CO2, 1,3 %

NhiÎt ph¿n khÏ tú nhiÅn theo ph¨n öng:

2 CH4 + Q ---> C2H2 + 3 H2

So vèi phõçng phŸp ®iÒu chÕ C2H2 tõ ®Êt ®Ìn th× Å¿y l¡ phõçng phŸp rÀ hçn

(30 ... 40 %) m¡ tÏnh chÃt cða khÏ C2H2 kháng khŸc nhau mÃy.

c/ S¨n xuÃt khÏ C2H2 b±ng ph¿n huý cŸc nhiÅn liÎu lÞng : nhõ dÀu lùa, dÀu ho¨, dÀu x©ng,...

e. CŸc loi khÏ chŸy khŸc & nhiÅn liÎu sø dòng ÅÌ h¡n

B¶ng 4-4

Butan C o H chŸy trong á xy cho nhiÎt Åæ 2700 ... 2900 C

4 10

H2 -/- 2400 ... 2600

CH4 -/- 2400 ... 2700

Than câc -/- 2100 ... 2300

KhÏ dÀu mÞ -/- 2600 ... 2800

CŸc lo i khÏ trÅn do cÜ nhiÎt Åæ thÃp nÅn thõéng sø dòng ÅÌ gia cáng bË m»t kim loi.

4.3 Ngän löa hµn

4.3.1 CÃu to ngàn lùa h¡n :

Ngàn lùa cða cŸc chÃt khÏ chŸy trong áxy kþ thuºt to¨ ra nguãn nhiÎt lèn. Nguãn nhiÎt n¡y sø dòng ÅÌ gia cáng & h¡n kim loi nÅn gài chung l¡ ngàn lùa h¡n.

Ngàn lùa h¡n Åõìc chia th¡nh 3 vïng : Nh¿n ngàn lùa, vïng trung t¿m, vïng Åuái ngàn lùa.

1 3 2

H×nh 4-4 CÊu t¹o cña ngän l÷a hµn

1 - Nh¿n ngàn lùa 2 - Vïng trung t¿m 3 - Vïng Åuái cða ngàn lùa

HÖnh dŸng, kÏch thõèc v¡ cŸc loi ngàn lùa h¡n phò thuæc v¡o tý lÎ khÏ áxy vèi cŸc loi khÏ chŸy khŸc.

β V V o 2O2 = =

V V khichayC 2 H 2

V - Lõìng khÏ áxy tiÅu hao ; O2

V KC - Lõìng khÏ chŸy tiÅu hao ;

V - Lõìng khÏ axÅtylen Å¬ tiÅu hao; C2H2

Tuü thuæc vaÝ hÎ sâ β m¡ ta cÜ cŸc loi ngàn lùa h¡n khŸc nhau.

4.3.2 CŸc loi ngàn lùa h¡n :

a. Ngàn lùa bÖnh thõéng β V O2 = = 1,10 - 1,2

V C H 22

CÜ t¡i liÎu β V O2 = = 1,05 - 1,2

V C H 22

• Vïng nh¿n ngàn lùa khi h¡n x¨y ra cŸc ph¨n öng:

C2H2 ----> 2C + H2 2C2H2 ----> CH4 + 3C Khi T > 800 oC CH4 ----> C + H2 Khi T > 1000 oC

Vïng n¡y cÜ nhiÎt Åæ sŸng chÜi , nhiÎt Åæ thÃp. S¨n phÁm ph¿n huý cÜ chöa nhiËu cŸc bon nÅn kháng dïng ÅÌ h¡n thÉp v¡ mæt sâ kim loi khŸc vÖ mâi h¡n dÍ bÙ thÃm cŸc bon trê nÅn dÝn. • Vïng trung t¿m ( Å¿y l¡ vïng chŸy kháng ho¡n to¡n)

C2H2 + O2 ----> CO +H2 + O

+ Vïng n¡y cÜ m¡u sŸng xanh; nhiÎt Åæ cao; ( gÀn 3200 oC);

+ S¨n phÁm chŸy cða vïng n¡y l¡ CO, H2, cÜ tÏnh ho¡n nguyÅn nÅn sø dòng nÜ ÅÌ h¡n thÉp .

• Vïng Åuái cða ngàn lùa (Vïng chŸy ho¡n to¡n) S¨n ph Á m chŸycða vïng trung t¿m sÁ tiÆp tòc chŸy vèi á xy cða kháng khÏ theo ph¨n öng :

2CO + H2 + 3/2 O2 ----> 2CO2 + H2O + Q

+ ê Å¿y cŸc bon bÙ chŸy ho¡n to¡n nÅn gài l¡ vïng chŸy ho¡n to¡n.

+ S¨n phÁm chŸy chöa cŸc chÃt CO2, H2O nÅn cÜ tÏnh á xy hoŸ v¡ vÖ thÆ gài l¡ vïng á xy hoŸ.

+ Vïng n¡y cÜ m¡u v¡ng tÏm ( n¿u sÁm) nhiÎt Åæ thÃp.

b. Ngàn lùa á xy hoŸ :

β V O2

= > 1.2

V C H 22

Khi h¡n x¨y ra cŸc ph¨n öng :

C2H2 + 3/2 O2 ----> 2CO + H2 + 1/2 O2

Sau ÅÜ chŸy tiÆp vèi á xy cða kháng khÏ v¡ to nÅn:

2CO + H2 + 1/2 O2 + O2 ----> 2CO2 + H2O

- Vïng giùa cða ngàn lùa cÜ chöa 6 - 7 % O2 & 5% CO2 . Š¿y l¡ nhùng chÃt cÜ tÏnh á xy hoŸ nÅn gài ngàn lùa nŸy l¡ ngàn lùa á xy hoŸ.

- Nh¿n ngàn lùa nhÞ & ngºn ;

- Vïng giùa chöa nhiËu CO2 + H2, khÜ ph¿n biÎt vèi vïng Åuái;

- Vïng Åuái nhÞ li v¡ cÜ m¡u sŸng xanh; - Lo i ngàn lùa n¡y sø dòng ÅÌ h¡n Åãng thau (Cu + Zn) , cºt gàt, l¡m sch bË m»t .

c. Ngàn lùa cŸc bon hoŸ

β V O2 = < 1,05 - 1,1 V

C H 22

ê vïng giùa á xy bÙ chŸy hÆt . S¨n phÁm chŸy chöa nhiËu cŸc bon C

(th÷a cŸc bon) nÅn gài l¡ ngàn lùa cŸc bon hoŸ.

- Nh¿n ngàn lùa kÉo d¡i , nhºp vèi vïng giùa ;

- HÖnh dŸng ngàn lùa kháng än ÅÙnh , khÜ ph¿n biÎt giùa vïng giùa & vïng nh¿n .

- Vïng Åuái cÜ kÏch thõèc lèn;

- ø ng dòng ÅÌ h¡n gang, tái bË m»t, h¡n thÉp dòng cò, thÉp cao tâc, v¡ cŸc hìp kim cöng.

4.3.3 Sú ph¿n bâ nhiÎt cða cŸc ngàn lùa

T oC

1 2 3

L, (mm)

HÖnh 4-5 Sú ph¿n bâ nhiÎt cða cŸc loi ngàn lùa

L - Kho¶ng c¸ch tõ ®Çu má hµn ®Õn vïng t©m cña ngän l÷a cã nhiÖt ®é cao nhÊt

H×nh 4-6 H×nh d¸ng c¸c lo¹i ngän l÷a hµn

1 -ngàn lùa á xy hoŸ; 2- ngàn lùa bÖnh thõéng; 3-ngàn lùa cŸc bon hoŸ;

4.4 ThiÕt bÞ hµn khÝ

ThiÕt bÞ hµn khÝ gåm cã : B×nh chøa khÝ « xy, b×nh chøa khÝ axetylen hoÆc b×nh chÕ khÝ axetylen hoÆc c¸c b×nh chøa khÝ ch¸y kh¸c (b×nh chøa khÝ metan, ...). Van gi¶m ¸p b×nh «xy, van gi¶m ¸p b×nh axetylen, kho¸ b¶o hiÓm cho b×nh chÕ khÝ axetylen, má hµn, má c¾t, èng dÉn khÝ vµ mét sè dông cô kÌm theo.

4.4.1 B×nh chøa khÝ

B×nh chøa khÝ ®−îc chÕ t¹o tõ thÐp c¸c bon hay tõ thÐp hîp kim b»ng ph−¬ng ph¸p dËp (dïng cho c¸c lo¹i b×nh ¸p suÊt cao) hoÆc hµn dïng cho b×nh cã ¸p suÊt thÊp (b×nh chøa khÝ C2H2, NH3. B×nh chøa khÝ th−êng cã dung tÝch 40 lÝt. B×nh chøa khÝ «xy cã ¸p suÊt 100, 150 vµ 200 ¸t . C¸c lo¹i khÝ ch¸y nh− hydro, mªtan, nit¬, kh«ng khÝ nÐn cã thÓ cho vµo b×nh ¸p suÊt cao (100, 150, 200 ¸t) riªng b×nh chøa khÝ axetylen, am«ni¸c NH3 ph¶i cho vµo b×nh cã ¸p suÊt thÊp. B×nh chøa khÝ C2H2 th−êng cã dung tÝch 40 lÝt vµ ¸p suÊt tèi ®a lµ 19 ¸t, bªn trong cã chøa bät xèp vµ than ho¹t tÝnh cã tÈm axetol nh»m chèng næ b×nh (mét b×nh chøa kho¶ng 290 - 320 gam than, 225 - 230 gam axeton cho 1 lÝt b×nh chøa). S¬ ®å cÊu t¹o mét sè b×nh chøa khÝ vµ b×nh chÕ khÝ ®−îc thÓ hiÖn trªn h×nh .

4.4.2 B×nh chÕ khÝ :

Lµ lo¹i thiÕt bÞ dïng ®Ó ®iÒu chÕ khÝ axetylen. B×nh chÕ khÝ cã d¹ng nh− h×nh 4-8 B×nh chÕ khÝ A X£TYLEN

4.4.3 Van gi¶m ¸p

• C«ng dông cña van gi¶m ¸p

Van gi¶m ¸p cã c«ng dông gi¶m ¸p suÊt tõ b×nh chøa xuèng ¸p suÊt khi lµm viÖc vµ lµm æn ®Þnh ¸p suÊt ®ã trong suèt thêi gian lµm viÖc. • Ph©n lo¹i van gi¶m ¸p : van gi¶m ¸p «xy, van gi¶m ¸p axetylen, ... • Theo nguyªn lý t¸c dung : cã van giam ¸p t¸c dông nghÞch vµ t¸c dông thuËn; • Theo sè buång cã lo¹i 1 buång, 2 buång vµ nhiÒu buång,...

H×nh 47 S¬ ®å cÊu t¹o c¸c lo¹i b×nh chøa khÝ

1- B×nh chøa khÝ «xy; 2, 3- B×nh chøa khi axetylen 4 - B×nh chøa khÝ Prropan C3H8

B×nh §iÒu chÕ khÝ axªtylen

1 5 2 3 4 6 7 8 9 1

C 2H2

3 1

2 20

27 26 2 25 24 2 22

H×nh 4-8 S¬ ®å nguyªn lý cÊu t¹o b×nh ®iÒu chÕ khÝ C2H2

C¸c bé phËn chÝnh cña b×nh chÕ khÝ C H : (xem h×nh 4-8) 2 2

1. Van mét chiÒu kh«ng cho kh«ng khÝ ®i ng−îc vµo buång ph¶n øng. 2. Van b¶o hiÓm (P < 1,5 at)

3. VÝt vÆn

4. Thanh ngang gi÷ n¾p b×nh

5. Van x¶ khÝ

6. N¾p ®¹y

7. §ång hå ®o ¸p suÊt tr«ng b×nh

8. MiÖng èng ®ç n−íc vµo b×nh

9. Buång chøa khÝ axetylen

10. Kho¸ ®ãng më khÝ Axetylen

11. Van gi¶m ¸p

12. N¾p ®¹y vµ mµng b¶o hiÓm

13. Kho¸ b¶o hiÓm

14. Van më khÝ ®i ra má hµn

15. Van kiÓm tra møc n−íc an toµn cho kho¸ b¶o hiÓm lµm viÖc b×nh th−êng 16. Van th¸o n−íc

17. èng dÉn;

18. Møc n−íc trong buång ph¶n øng;

19. V¸ch ng¨n gi÷a 2 buång;

20. KhÝ kÕ ¸p n−íc

Van kiÓm tra mùc n−íc trong khÝ ¸p kÕ n−íc; 21. N¾p th¸o n−íc v«i;

22. Mãc treo giá c¸c bua khi kh«ng lµm viÖc

23. Thanh ngang cña giá c¸c bua can xi CaC2;

24. Cö d−íi (møc d−íi) cña ®ßn b¶y khi h¹ xuèng; 25. C¬ cÊu n©ng h¹ giá ®ùng c¸c bua can xi

26. §ßn b¶y;

27. MiÖng èng th¶i n−íc;

28. Van kiÓm tra mùc n−íc trong b×nh chøa khÝ; 29. Giá chøa c¸c bua can xi (®Êt ®Ìn);

30. Quai cÇm cña giá chøa cacbua can xi CaC2;

31. Buång ph¶n øng;

32. Èng dÉn khÝ tõ buång ph¶n øng ra buång chøa;

§Æc tÝnh kü thuËt cña b×nh chøa :

1. Khèi l −îng c¸c bua can xi trong mçi lÇn n¹p : 3 kg 2. KÝch th−íc h¹t c¸c bua can xi (CaC2) : d = 50 - 80 mm 3. ¸p lùc khÝ : P = 1,5 at 4. N¨ng suÊt khi s¶n xuÊt liªn tôc : Q = 2000 lÝt/giê 5. N¨ng suÊt lín nhÊt : Q = 2000 lÝt / giê

S¬ ®å nguyªn lý van gi¶m ¸p kiÓu nghÞch

KhÝ ra tõ 1 b×nh

3 KhÝ ra má hµn

H×nh 4-11 S¬ ®å nguyªn lý van gi¶m ¸p kiÓu nghÞch

1 - ®ång hå ®o ¸p suÊt trong b×nh chøa 2 - ®ång hå ®o ¸p suÊt ra má hµn,

3 - lß xo gi÷ n¾p van 4 - Mµng ®µn håi

5 - lß xo ®iÒu chØnh mµng ®µn håi 6 - VÝt ®iÒu chØnh vÞ trÝ mµng ®µng håi

S¬ ®å nguyªn lý van gi¶m ¸p kiÓu thuËn (chiÒu ra cña khÝ cïng chiÌu víi chiÒu më van)

KhÝ ra tõ

b×nh chøa

KhÝ ra má hµn

H×nh 4-12 S¬ ®å nguyªn lý van gi¶m ¸p kiÓu thuËn

4.4.3 Kho¸ b¶o hiÓm

a. HiÖn t−îng va ®Ëp ng−îc hay hiÖn th−îng ch¸y quÆt l¹i cña ngän l÷a.

Ngän l÷a hµn ch¸y æn ®Þnh sÏ ®¶m b¶o sù nung nãng vµ lµm nãng ch¶y ®Òu kim lo¹i, qu¸ tr×nh vËn hµnh sÏ an toµn. Sù ch¸y æn ®Þnh cña ngän l÷a phô thuéc vµo tèc ®é ®i ra cña hæn hîp víi tèc ®é ch¸y. NÕu tèc ®é ch¶y lín h¬n tèc ®é ®i ra cña hæn hîp (khi ¸p suÊt trong b×nh chÕ nhá h¬n bªn ngoµi) th× ngän l÷a cã thÓ ch¸y quÆt l¹i vµo phÝa trong má hµn ®Õn èng dÉn khÝ vµ vµo ®Õn b×nh chÕ khÝ; lóc ®ã cã k¶h n¨ng g©y næ b×nh ®e do¹ trùc tiÕp tÝnh m¹ng ng−êi sö dông. HiÖn t−îng ®ã gäi lµ hiÖn t−îng ch¸y quÆt l¹i cña ngän l÷a hay hiÖn t−îng va ®Ëp ng−îc. nguyªn nh©n cã thÓ lµ khi sö dông b×nh chÕ khÝ cã thÓ cã hiÖn t−îng ¸p suÊt trong b×nh chÕ khÝ gi¶m vµ cã thÓ x¶y ra tr−êng hîp nhá h¬n ¸p suÊt bªn ngoµi má hµn, hoÆc do ®Çu má hµn bÞ nung nãng vµ ch¸y mßn réng ra, ... kÕt qu¶ lµ ¸p suÊt gi¶m , tèc ®é ra nhá h¬n tèc ®é ch¸y. Khi sö dông b×nh chøa khÝ th× ¸p suÊt trong b×nh lu«n lín h¬n ¸p suÊt bªn ngoµi nªn ngän l÷a hµn lu«n n»m ngoµi má hµn nªn kh«ng cÇn sö dông kho¸ b¶o hiÓm.

Yªu cÇu ®èi víi kho¸ b¶o hiÓm : §¶m b¶o ng¨n c¶n vµ dËp t¾t hiÖn t−îng ch¸y quÆt l¹i cña ngän l÷a, cã ®é bÒn cao ®Ó chÞu ¸p suÊt cao do qu¸ tr×nh ch¸y, dÓ quan s¸t, dÓ vËn hµnh b¶o qu¶n vµ söa ch÷a, tiªu hao Ýt n−íc,... Kho¸ b¶o hiÓm cã nhiÒu lo¹i hë, kÝn, kh«, ...

S¬ ®å nguyªn lý kho¸ b¶o hiÓm kiÓu kÝn (xem h×nh 4-9, 4-10 ) Khi lµm viÖc b×nh th−êng, khÝ ch¸y (C2H2) ®i tõ b×nh chÕ khÝ qua van 5 ra má hµn. Khi cã hiÖn t−îng va ®Ëp ng−îc ¸p suÊt trong kho¸ b¶o hiÓm t¨ng lªn lµm ®ãng van 5 l¹i, khÝ ch¸y kh«ng ®i vµo ®−îc; khi ¸p lùc do khÝ ch¸y trong kho¸ b¶o hiÓm cao th× mµng 8 sÏ bÞ thñng t¹o ®iÒu kiÖn cho khÝ ch¸y tho¸t ra ngoµi (xem h×nh 4-7, 4-9).

C H 22

Ngän löa

C ch¸y quÆt l¹i H

2 2

H×nh 4-9 S¬ ®å nguyªn lý c¸c lo¹i kho¸ b¶o hiÓm kiÓu −ít.

C H 22

C H 2

H×nh 4-10 S¬ ®å nguyªn lý c¸c lo¹i kho¸ b¶o hiÓm kiÓu kh«

4.4.4 Má hµn khÝ

MÞ h¡n khÏ l¡ bæ phºn to nÅn ngàn lùa h¡n. Cáng suÃt, hÖnh dng, kÏch thõèc cða ngàn lùa cÜ thÌ ÅiËu ch×nh theo yÅu cÀu cða ngõéi sø dòng. MÞ h¡n cÜ nhiËu loi & Åõìc ph¿n loi theo mæt sâ Å»c ÅiÌm sau : • Theo nguyÅn lû truyËn khÏ chŸy trong buãng hän hìp :

- mÞ h¡n kiÌu hît;

- mÞ h¡n kiÌu Å²ng Ÿp;

• Theo sâ ngàn lùa : Loi mæt ngàn lùa v¡ loi nhiËu ngàn lùa; • Theo cáng suÃt ngàn lùa :

- loi nhÞ 10 ... 400 lÏt/ h khÏ C2H2 - Loi v÷a 400 ... 2800 -/- - Loi lèn 2800 ... 7000 -/-

• Theo phõçng phŸp sø dòng : b±ng tay; b±ng mŸy; • Theo chöc n©ng :

- vn n©ng ( h¡n , cºt, h¡n v¨y, h¡n ÅÃp, Åât nÜng, ...)

- Chuy Ån mán hoŸ ( ch× ÅÌ h¡n, ho»c ch× ÅÌ Åât nÜng, ... )

- Theo lo i khÏ chŸy Åõìc sø dòng : ( C2H2, H2, chÃt lÞng, ... a/ MÞ h¡n kiÌu Å²ng Ÿp

Lµ lo¹i má hµn cã ¸p suÊt khÝ «xy vµ axetylen ®i vµo má hµn nh− nhau. S¬ ®å nguyªn lý cña má hµn ( xem h×nh 4-13 )

C H 22

1 2

H×nh 4-13 S¬ ®å nguyªn lý má hµn kiÓu ®¼ng ¸p

1- §Çu má hµn 2- Tay n¾m

b/ MÞ h¡n kiÌu hît

S¬ ®å nguyªn lý cña má hµn ( xem h×nh 4-14 )

NguyÅn tºc l¡m viÎc : khÏ Åi v¡o buãng hän hìp vèi Ÿp suÃt dõ t÷ 1 ... 4 at. dÝng á xy chuyÌn Åæng vèi vºn tâc lèn to nÅn trÅn th¡nh âng ÅÀu mÞ h¡n cÜ Ÿp suÃt nhÞ. A xÅtylen Åi v¡o t÷ âng 2 chy quanh buãng 3 v¡ bÙ buãng ch¿n kháng hît v¡o buãng 7. ê ÅÜ hai loi khÏ ho¡ v¡o nhau di ra mÞ h¡n . Khi h¡n Ÿp suÃt á xy kho¨ng 1...4 at, axÅtylen > 0.01 at. Khi h¡n b±ng mÞ h¡n nay

mê á xy trõèc. khi tºt thÖ tºt C2H2 trõèc.

H×nh 4-14S¬ ®å nguyªn lý má hµn kiÓu hót vµ ®Çu má c¾t

4.4.5 âng d¹n khÏ

YÅu cÀu: cÜ Åæ bËn cao, chÙu Ÿp suÃt cao, kháng bÙ gÁy gºp khi vºn h¡nh.

ChÆ to : b±ng v¨i lÜt cao su . Sâ lèp v¨i v¡ chiËu d¡y lèp cao su phò thuæc Ÿp

suÃt khÏ khi h¡n. Šâi vèi khÏ chŸy P < 3 at ( Ÿp suÃt dõ); P O2 < 10 at

Šòçng kÕnh trong : d = 5.5 ; 9.5; 13; mm

ngo¡i : D = 17.5 ... 22 mm

ChiÌu d¡y lêp cao su bËn trong S > 1 mm

H×nh 4-15 H×nh d¸ng èng dÉn khÝ hµn b»ng cao su lãt v¶i

4.5 C«ng nghÖ hµn khÝ

4.5.1 CŸc vÙ trÏ cða mâi h¡n trong kháng gian : ( tõçng tú nhõ khi h¡n hã quang).

4.5.2 CŸc loi mâi h¡n : ( Nhõ khi h¡n hã quang).

4.5.3 ChuÁn bÙ vºt h¡n v¡ vºt liÎu h¡n :

• VŸt mÉp theo yÅu cÀu, l¡m sch mÉp h¡n,... • ChuÁn bÙ thuâc h¡n, khÏ h¡n, chàn que h¡n hìp lû vË kÏch thõèc v¡

th¡nh phÀn hoŸ hàc, ...

• H¡n ÅÏnh mÉp cÀn h¡n vèi kho¨ng cŸch L = 300 ... 500 mm, chiËu

d¡i mâi h¡n l = 20 ... 30 mm

Mèi hµn ®Ýnh

HÖnh 4-16 Sç Åã h¡n ÅÏnh vºt h¡n

4.5.4 CŸc phõçng phŸp h¡n khÏ

a - Phõçng phŸp h¡n ph¨i

Vhµn

H×nh 4-17 Phõçng phŸp h¡n ph¨i

1 - Que h¡n; 2 - ŠÀu mÞ h¡n; 3 - Ngàn lùa h¡n; 4- VÅt hµn

Que h¡n chuyÌn dÙch sau mÞ h¡n, quŸ trÖnh h¡n dÙch chuyÌn t÷ trŸi qua ph¨i nÅn gài l¡ h¡n ph¨i. Khi h¡n ngàn lùa hõèng vË mâi h¡n cung cÃp nhiÎt bä sung cho nÜ nÅn tâc Åæ nguæi chºm ng©n c¨n sú tŸc dòng cða kháng khÏ xung quanh. ChÏnh vÖ vºy m¡ chÃt lõìng h¡n tât . Phõçng phŸp nay phï hìp cho loi mâi h¡n cÜ chiËu d¡y S > 5 ... 6 mm.

b/ Phõçng phŸp h¡n trŸi.

1 2

V hµn

H×nh 4-18 S¬ ®å nguyªn lý ph−¬ng ph¸p hµn tr¸i

1 - Que h¡n; 2 - ŠÀu mÞ h¡n ; 3- Ngàn lùa h¡n;

4 - Vïng mâi h¡n; 5 - Kim loi cç b¨n;

Hõèng h¡n t÷ ph¨i qua trŸi ; que h¡n chuyÌn dÙch trõèc mÞ h¡n, kim loi cç b¨n Åõìc l¡m nguæi sç bæ, vïng kim loi mâi h¡n kháng Åõìc b¨o vÎ, tâc Åæ nguæi nhanh; ÅÌ theo dÞi quŸ trÖnh h¡n,nÅn thuºn lìi cho h¡n cŸc chi

tiÆt mÞng ( vÖ cÀn chuyÌn Åæng chÏnh xŸc. Phõçng phŸp n¡y hao phÏ nhiËu kim loi do bºn toÉ nhiËu m¡ kháng Åõìc bä sung.

4.5.5 ChÆ Åæ h¡n khÏ :

Gãm gÜc nghiÅng mÞ h¡n, Åõéng kÏnh que h¡n,cáng suÃt ngàn lùa, gÜc nghiÅng que h¡n . GÜc nghiÅng mÞ h¡n cÜ ¨nh hõêng rÃt lèn ÅÆn cáng suÃt ngàn lùa, chÃt lõìng mâi h¡n. GÜc nghiÅng mÞ h¡n phò thuæc chiËu d¡y vºt h¡n, tÏnh d¹n nhiÎt cða kim loi h¡n, nhiÎt Åæ nÜng ch¨y cða kim loi h¡n.

VÏ dò : Åãng cÜ tÏnh d¬n nhiÎt cao nÅn gÜc nghiÅng mÞ h¡n v¡o kho¨ng 60 - 80 Åæ. ChÖ dÍ ch¨y nÅn gÜc nghiÅng mÞ h¡n Ït kho¨ng 10 Åæ.

a - GÜc nghiÅng mÞ h¡n khi h¡n thÉp

80o, S> = 15 mm

60o, S< =7-1-

50o, S< =5-7mm

40o, S< =3-5mm

30o, S<1-3mm

45o

20o, S<1mm

HÖnh 4-19 Sç Åã sú phò thuæc gâc nghiÅng mÞ h¡n vèi chiËu d¡y vºt h¡n.

S - l¡ chiËu d¡y cða vºt h¡n.

b/ GÜc nghiÅng que h¡n : kho¨ng 45 Åæ

c/ Šõéng kÏnh que h¡n :

S <= 15 mm d = S/2 + 1 mm ( h¡n trŸi)

d = S/2 (h¡n ph¨i)

S >= 15 mm d = 6 ... 8 mm

d/ Cáng suÃt ngàn lùa phò thuæc chiËu d¡y v¡ tÏnh chÃt vºt h¡n & Åõìc tÏnh b±ng lõìng khÏ axÅtylen tiÅu hao cho quŸ trÖnh h¡n.

Khi h¡n thÉp :

V C2H2 = ( 120 ... 150 ). S lÏt/ h h¡n ph¨i

= ( 100 ... 120 ). S -/- h¡n trŸi

Khi h¡n Åãng cÜ tÏnh d¹n nhiÎt cao:

VC2H2 = ( 150 ... 200).S lÏt/ h ( khi h¡n ph¨i)

= ( 120 ... 150).S lÏt/ h ( khi h¡n trŸi)

4.5.6 Kþ thuºt h¡n khÏ

ŠÌ trŸnh hiÎn tõìng cŸc bon hoŸ, khi h¡n kháng nÅn cho vºt h¡n tiÆp xîc vèi nh¿n ngàn lùa. ŠÌ trŸnh á xy hoŸ lîc ÅÀu cÀn ÅiËu ch×nh ngàn lùa cÜ hÎ sâ : β = 1.05 ... 1.1 Phõçng phŸp chuyÌn Åæng que h¡n v¡ ÅÀu mÞ h¡n phò thuæc vÙ trÏ mâi h¡n trong kháng gian, chiËu d¡y vºt h¡n, v¡ cŸc kiÌu gÉp h¡n.

4.6 C¾t kim lo¹i b»ng khÝ

Cºt kim loi b±ng khÏ l¡ sú Åât chŸy kim loi b±ng dÝng oxy cºt ÅÌ to nÅn cŸc áxyd , dõèi tŸc dòng cða Ÿp suÃt dÝng oxy cºt cŸc áxyd n¡y bÙ thäi Åi v¡ to th¡nh r¨nh cºt.

4.6.1 Ph¿n loi cŸc phõçng phŸp cºt:

B±ng tay Æ Theo Åõéng th²ng,

cong , theo Åõçng bÃt kü

Æ Cºt tŸch réi

Cºt KL b±ng khÏ B±ng mŸy Æ theo Åõéng th²ng,

theo mÁu

Æ Cºt bË m»t Æ B±ng tay Æ Khoan, khoÉt,

l¡m sch bË

m»t;

B±ng mŸy b¡o , gàt,tiÎn,

tiÎn ngo¡i,

2/ Sç Åã quŸ trÖnh cºt kim loi b±ng khÏ

C H 22

H×nh 4-20 S¬ ®å nguyªn lý qu¸ tr×nh c¾t kim lo¹i b»ng ngän l÷a hµn khÝ

1- VËt c¾t 2- §Çu má c¾t 3 - Dßng «xy c¾t

CŸc giai Åon cºt kim loi b±ng khÏ: • Giai Åon mæt nung kim loi ÅÆn nhiÎt Åæ chŸy; • Cho dÝng á xy cºt Åi v¡o , quŸ trÖnh á xy hoŸ x¨y ra m¨nh liÎt v¡ to nÅn

lèp v¨y sºt.

• Dõèi tŸc dòng cða Ÿp suÃt dÝng á xy cºt 5 ... 14 at cŸc s¨n phÁm chŸy (

cŸc áxyd ) bÙ thäi Åi v¡ to nÅn r¨nh cºt.

3- ŠiËu kiÎn ÅÌ cºt kim loi b±ng khÏ • NhiÎt Åæ nÜng ch¨y cða kim loi vºt h¡n ph¨i lèn hçn nhiÎt Åæ chŸy cða

kim loi ÅÜ;

• NhiÎt Åæ nÜng ch¨y cða kim loi ph¨i nhÞ hçn nhiÎt Åæ nÜng ch¨y cða á

xid kim loi ÅÜ nÆu kháng thÖ to th¡nh á xid khÜ ch¨y, kháng cÜ Åæ ch¨y

lo¨ng, c¨n trê sú chŸy v¡ sú cºt;

• ‹xid kim loi ph¨i cÜ tÏnh ch¨y lo¨ng cao ÅÌ dÌ d¡ng bÙ thäi Åi v¡ to

th¡nhr¨nh cºt.

• NhiÎt lõìng sinh ra khi kim loi chŸy trong dÝng áxy cºt ph¨i Åð ÅÌ duy

trÖ quŸ trÖnh chŸy liÅn tòc;

vÏ dò :

Khi cºt vºt cÜ S = 5 mm thÖ 2/3 nguãn nhiÎt sinh ra do ngàn lùa;

1/3 -/- do ph¨n öng á xy hoŸ kim

loi

Khi cºt vºt cÜ S = 30mm thÖ 1/3 nguãn nhiÎt sinh ra do ngàn lùa khÏ

2/3 -/- do ph¨n öng á xy hoŸ kim loi

S = 100 mm 10% -/- do ngàn lùa;

90% -/- do ph¨n öng á xy hoŸ

Sú ph¿n bâ nhiÎt nhõ sau:

23 % nung nÜng xý;

36 % tän thÃt nhiÎt;

41 % nung nÜng kim loi cç b¨n

• CÀn hn chÆ mæt sâ chÃt g¿y c¨n trê quŸ trÖnh cºt ( vÏ dò nhõ to ra nhùng

á xyd khÜ ch¨y, sÎt, dÌ nöt, ...(CŸc bon, Cr to nÅ n Cr2O3,Si to nÅn

SiO2 khÜ ch¨y,...)

VÏ dò khi :

C > 0.3 % mÉp cºt dÌ bÙ tái, Åæ cöng t©ng, cÜ thÌ bÙ nöt nÆu kháng nung nÜng sç bæ trõèc khÏ cºt. Khi C > 0.7 % thÖ quŸ trÖnh cºt rÃt khÜ kh©n.

Mn <= 6 % kháng ¨nh hõêng ÅÆn quŸ trÖnh cºt;

Si <= 4 % -/-

Cr > 6% cÀn sø dòng thuâc cºt;

Nhõ vºy ch× cÜ thÉp cŸc bon l¡ ÅÁm b¨o cŸc ÅiËu kiÎn trÅn nÅn dÌ cºt nhÃt. Šâi vèi thÉp hìp kim,thÉp cŸc bon cao,thÉp crám, gang, nhám, Åãng,... trõèc khi cºt cÀn ph¨i nung nÜng ho»c dïng thuâc ÅÌ cºt Åõìc dÌ d¡ng.

NhiÎt Åæ chŸy cða mæt sâ chÃt:

Fe 1155 oC ThÉp 0.90 %C 1320 oC ThÉp Ct3 1350 oC ThÉp 0.25 %C 1210 oC

B¨ng 4-5 NhiÎt Åæ nÜng ch¨y cða mæt sâ chÃt

Kim loi Tnc Oxid Kim loai Tnc

Al 658 Al2O3 2050

V 1750 V2O3 1970

V2O4 1637 V2O5 658

W 3370 WO2 1277

WO3 1473

Fe 1533 FeO 1370

Fe 3O4 1527 Fe2O3 1565

Co 1490 CoO 1810

Si 1414 SiO2 1710

Mn 1250 MnO 1785

Mn3O4 1560

Cu 1080 Cu2O 1230

CuO 1336

Mo 2622 MoO3 795

Ni 1452 NiO 1990

Cr 1550 Cr2O3 990

Ti 1727 TiO2 775

Mg 680 MgO 2800

4 - ThiÆt bÙ cºt kim loi b±ng khÏ:

ThiÆt bÙ cºt kim loi b±ng khÏ cñng giâng nhõ h¡n khÏ, ch× thay mÞ h¡n b±ng mÞ cºt m¡ thái. Sç Åã cÃu to mÞ cºt cÜ thÌ má t¨ trªn h×nh 4-14 YÅu cÀu Åâi vèi mÞ cºt

• Š¨m b¨o cºt Åõìc tÃt c¨ cŸc hõèng; • Ph¨i cÜ tý lÎ thÏch hìp giùa kÏch thõèc lä hän hìp nung nÜng v¡ dÝng á xy

cºt;

• MÞ cºt ph¨i cÜ kho¨ng cŸch thÏch hìp ÅÆn tay cÀm ÅÌ Å¨m b¨o an to¡n khi

l¡m viÎc

• CÜ thÌ ÅiËu ch×nh Åõìc dÝng á xy cºt v¡ cáng suÃt ngàn lùa ;

5 - Cáng nghÎ cºt kim loi b±ng khÏ

QuŸ trÖnh cºt kim loi b±ng khÏ v¡ chÃt lõìng cºt phò thuæc v¡o cŸc yÆu tâ sau Å¿y: Kh¿u chuÁn bÙ bË m»t vºt cºt; Šæ tinh khiÆt cða á xy; Cáng suÃt ngàn lùa ( lõìng khÏ á xy tiÅu hao cho quŸ trÖnh cºt); KÆt cÃu mÞ cºt; NhiÎt Åæ nung nÜng sç bæ; Kho¨ng cŸch t÷ mÞ cºt ÅÆn bË m»t vºt cºt;

a. ChuÁn bÙ bË m»t vºt cºt

• L¡m sch chÃt bÁn,dÀu mê, g×, oxid,... b±ngcŸch dïng ngàn lùa nung nÜng

ÅÌ l¡m sch.

• NÆu thÉp Å¬ tái thÖ ph¨i nhiÎt luyÎn trõèc khi cºt( ram : nung ÅÆn 600 oC

sau ÅÜ l¡m nguæi ÅÌ gi¨m öng suÃt bÅn trong) nÆu kháng nhiÎt luyÎn thÖ

öng suÃt khi tái cæng vèi öng suÃt khi cºt sÁ l¡m cho KL bÙ nöt.

• Šâi vèi thÉp cŸc bon thÃp thÖ kháng cÀn nung nÜng sç bæ

• Šâi vèi thÉp hìp kim ho»c cŸc bon cao cÀn nung nÜng sç bæ vèi nhiÎt Åæ

Åõìc tÏnh theo cáng thöc :

T nnsb= 500. CtÅ ( 1 + k.S ) - 0.45 (oC)

Trong ÅÜ : T nnsb - nhiÎt Åæ nung nãng sç bæ

CtÅ - lõìng cŸc bon tõçng Åõçng; S - ChiËu d¡y vºt cºt mm; k - hÎ sâ tÏnh ÅÆn ¨nh hõêng chiËu d¡y cða vºt cºt;

k = 0.0002

C tÅ <= 0.45 -kháng cÀn nung nÜng

C tÅ > 0.45 cÀn nung nÜng

CtÅ = %C + 0.155(%Cr +%Mo) + 0.11(%Mn +%V) + 0.11%Si +0.45(%Ni +%Cu)

b- Lõìng khÏ tiÅu hao cÜ thÌ tham kh¨o theo b¨ng sau

B¶ng 4 - 6

S mm 3-5 5-25 25-50 50-100 100-200 200-300

Q m3 /h 3 6 10 15 26 40

Lõìng khÏ tiÅu hao phò thuæc chiËu d¡y cºt, trng thŸi bË m»t vºt cºt, Åæ tinh khiÆt cða dÝng á xy.

c- Kho¨ng cŸch t÷ mÞ cºt ÅÆn vºt cºt h

H×nh 4 - 21 S¬ ®å biÓu diÓn kho¶ng c¸ch tõ ®Çu má c¾t ®Õn vËt c¾t (h)

Khi cºt vºt cÜ chiË d¡y bÉ :

h = (L + 3) mm; ( t i vïng n¡y cÜ nhiÎt Åæ cao max) L - chiËu d¡i nh¿n ngàn lùa;

Khi c º t thÉp d¡y ÅÌ trŸnh sú quŸ nhiÎt v¡ sú bºn toÉ cða kim loi lÞng v¡o ÅÀu mÞ cºt ; kho¨ng cŸch h cÀn ph¨i lèn hçn

h = L + ( 5 ... 6 ) mm ( h = 5 + 0.05 S mm)

d - Tâc Åæ cºt :

- CÜ ¨nh hõêng nhiËu ÅÆn chÃt lõìng mâi cºt;

- Tâc Åæ cºt ph¨i tõçng öng vèi chiËu d¡y vºt cºt (tâc Åæ á xy hoŸ kim loi theo tâc Åæ chŸy cða kim loi).

- Khi cºt b±ng tay khÜ xŸc ÅÙnh vºn tâc cºt vÖ tâc Åæ kháng än ÅÙnh;

- khi cºt b±ng mŸy vºn tâc cºt Vc Åõìc tÏnh theo cáng thöc :

Vc = 16.6/ t mm/s Vc = 1000/ t mm/phît t = 1.25 + 0.025 S

Théi gian cºt mæt mÉt vºt cºt tÏnh b±ng phît, S- chiËu d¡y vºt cºt tÏnh b±ng mm)

6 Kþ thuºt cºt kim loi b±ng khÏ

a - Nung nÜng & l¡m sch vºt cºt b±ng ngàn lõa h¡n. b - Chàn gÜc nghiÅng mÞ cºt khi bºt ÅÀu quŸ trÖnh • Khi cºt vºt d¡y ta ph¨i cºt dÀn cho ÅÆn khi cºt thðng • Khi cºt vºt theo Åõéng trÝn trÅn tÃm thÉp cÀn Åæt ho»c khoan lå trõèc ÅÌ

tao nÅn r¨nh cºt .

• Khi cºt vºt cÜ tiÆt diÎn trÝn thÖ ph¨i thay Åäi hõèng cºt nhõ hÖnh vÁ 4-20

H-4-22 Kü thuËt c¾t vËt trßn

7 - HiÎn tõìng trÌ cða quŸ trÖnh cºt . Khi c º t kim loi b±ng khÏ do sú truyËn nhiÎt kháng Åãng ÅËu nÅn to th¡nh r¬nh cºt kháng ÅËu t÷ m»t trÅn ÅÆn m»t phÏa dõèi cða tÃm kim loi . Šæ sai lÎch theo hõèng cºt ÅÜ gài l¡ sú trÌ cða quŸ trÖnh cºt.

H×nh 4-21 Sù trÓ khi c¾t b»ng khÝ

6 - Mæt sâ chî û khi cºt kim loi b±ng khÏ • Khi cºt kim loi cÜ S < 2.5 mm mÉp cºt thõéng dÌ bÙ ch¨y nÅn kho¨ng

cŸch t÷ vºt cºt ÅÆn mÞ cºt ph¨i lèn hçn;

• Khi cºt kim loi cÜ chiËu d¡y lèn Ÿp suÃt dÝng á xy cºt ph¨i lèn 12 ... 14 at

ph¨i nung nÜng sç bæ t÷ 250 - 300 o o C ho»c 300 - 500 C;

• Khi cºt thÉp cÜ chiËu d¡y S < 30 mm mÞ cºt nen nghiÅng mæt gÜc 20 ...

30 Åæ so vèi phõçng th²ng döng;

• NÆu S >= 30 mm gÜc nghiÅng kho¨ng 5 ... 10 Åæ