VUA SỞ HỎI ĐẾN CHÍN ĐỈNH

Lỗ Tuyên-công thứ III (605 trước tây-lịch)

XUÂN THU. – Vua sở đánh mọi Lục-hồn.

TẢ TRUYỆN. – Vua sở thắng mọi Lục hồn rồi qua sông Lạc-thủy, diễn binh trên địa giới nhà Chu. Chu Đinh-vương sai đại-phu là Vương-tôn Mãn đến ủy-lạo. Sở Trung-vương hỏi đến ni-tấc và cân-lượng của chín đỉnh (tượng-trưng uy quyền của nhà Chu). Vương-tôn Mãn đáp : « Uy-quyền là do đức chớ không do đỉnh ! Xưa, nhà Hạ thạnh đức nên phương xa đem dưng các vật lạ, chín châu cống-hiến các loại kim. Nhà vua cho đúc thành chín đỉnh để tượng hình các vật. Trăm vật có hình nơi đỉnh cốt để cho dân phân-biệt thần thánh với quỷ ma. Nhờ đó đi làm ăn nơi sông hồ hay rừng, núi, dân không sợ loài yêu-quái. Quỷ Ly, quỷ Mỵ, quỷ Võng, quỷ Lượng (của rừng, núi, suối, sông) không nhiễu-hại. Nhờ vậy, trên dưới mới điều-hòa, phước trời trọn hưởng. Đời Kiệt hôn-mê và loạn chánh, chín đỉnh thiên sang nhà Thương. Việc tế-tự tiếp-nối đến 600 năm. Vua Trụ của nhà Thương bạo-ngược, chín đỉnh lại thiên sang nhà Chu. Khi đức chánh và sáng thì đỉnh kia tuy nhỏ mà nặng (vững bền). Khi tà-vạy và hôn-loạn thì đỉnh có lớn cũng thành nhẹ (dời qua kẻ khác). Trời giúp người có minh-đức được vững ngôi. Khi vua Thành-vương nhà Chu để chín đỉnh tại Giáp-nhục (Hồ-nam) có bói một quẻ biết nhà Chu truyền được ba mươi đời, cả thảy tới bảy trăm năm. Mạng trời là thế. Hiện nay, đức nhà Chu đã suy nhưng mạng trời chưa đổi. Vì vậy chưa nên vội hỏi đến cân-lượng của chín đỉnh kia. »

LỜI BÀN. – Chỉ dùng sức của một người mà chống được cường-địch, chỉ dùng sức của một lời mà gỡ được nạn ta, thấy vậy thường-dân tỏ sự vui-mừng mà bực thức-giả lấy làm lo-ngại. Nước sở là giống heo to, rắn lớn, đã nuốt lần các nước láng diềng rồi bài binh bố trận trên địa giới nhà Chu để hỏi về ni tấc và cân lượng của chín đỉnh thì tình thế nguy-ngập như núi Đại-họa và Tung-nhạc đã nghiêng mà chưa sụp-đổ. Vương-tôn Mãn khéo dùng lời nói, dẫn việc trời, viện việc thần, để chống với kẻ cường-tiếm, khiến cho quân Sở cuốn giáp, cất giáo lần-lượt rút lui, giữ vững tôn-miếu của nhà Chu với Văn-vương bên chiêu ^⁹⁸, với Võ-vương bên mục, giữ cho chuông khánh khỏi dời, giữ cho sông ngòi, thành khuyết của kinh-đô nơi ấp Lạc khỏi đổi ; vậy là một kỳ-công tái-tạo nhà Chu ở giữa xã-tắc, chúng nhơn trông thấy đều mừng thì bực thức-giả có gì phải lo-ngại ?

Xin đáp : âu-lo ấy nào phải vì công-trạng của một thời. Điều mừng là ở buổi hôm nay, còn điều lo là vì ngày sẽ tới.

Trong thiên-hạ, việc không nên khinh-thường là họa-hoạn, điều chẳng nên trông-cậy là may mắn, sự vấn-đỉnh kia là một biến-cố chứng-tỏ nước nhà gần mất, tôn-tự gần diệt, vậy mà Vương-tôn Mãn chỉ dùng khẩu-biện để chống ngăn, Sở-vương lại nghe theo mà chịu lui binh thì chỉ là một việc may-mắn đó thôi ! Rồi dân nhà Chu tự nghĩ : « Nước Sở cường-bạo thế kia mà còn phải kiêng-nể lời của chúng ta nên không dám tới. Sau nầy nếu có cuộc xâm-lăng bờ-cõi thì chẳng cần sai một biện-sĩ ra đó cũng đủ rồi ! » Như vậy tức là khinh-thường hoạn-họa của chiến-tranh và chỉ trông-cậy vào ba tấc lưỡi. Từ lúc đông-thiên ^⁹⁹ đến nay, vua tôi nhà Chu, trên yên dưới vui, không còn bày tỏ chút gì có thể gọi là chí-khí cả. Thân không biết lo đến mối họa của nước Ly ^¹⁰⁰ đất Trệ ^¹⁰¹, miệng chẳng đọc đến thơ « bạn-đạn » ^¹⁰², chỉ miệt-mài trong những cuộc « vui, yên », dầm-dề trong sự « chơi, nhàn ».

Người quân-tử đương-thời chỉ còn hi-vọng vào sự hồi-tâm hối cải trước một cơn quốc-biến. Khi bảo-vật của ba đời truyền lại bị kẻ khác dòm-hành, bị chúng muốn dời đi, bị giống hôi-tanh muốn làm cho nhơ-nhớp, muốn đổi cả ngọc-bội và cách-thức đứng đi ^¹⁰³, thì còn tai-họa nào to-lớn bằng ? Nếu việc ấy khiến cho thiên-tử và công-khanh của nhà Chu biết hồi-hộp âu-lo về sự sụp-đổ, thì cơ-nghiệp của Hậu-Tắc và của Công-Lưu ^¹⁰⁴, hãy còn trông-vọng được. Vì may-mắn, lời của Vương-tôn Mãn lại có hiệu-quả rồi vua tôi nằm yên ôm gối tự nhủ cùng nhau : « Lưỡi ta còn, sợ chi giặc ! » Sự khinh thường mối-họa, sự cậy-nương vào may mắn, có phải tại Vương-tôn Mãn mở lối hay chăng ?

Rồi từ đó, cứ nhơn-tuần như thế, đã thành một thói quen. Hỏi về chánh-sách trị nước thì để văn hoa đứng trước còn chánh-đức sắp sau ; hỏi về thuật ngừa giặc thì cho biện-thuyết đứng đầu còn binh-giáp đứng cuối ; hỏi về thuật dùng người thì trước xem dáng-điệu rồi mới đến hạnh-kiểm ; hỏi về cách dạy dân thì cho thù-tạc đi trước còn tín-nghĩa đi sau. Về thực-tế thì ngày càng sơ càng sái, còn về từ-hoa thì ngày càng mới càng khéo ; về đẹp-đẽ của sách-vở thì không kém đời Văn, Võ, Khương và Thành-vương, còn về mục-nát của hình-thế thì chẳng thua Kiệt của Hạ và Trụ của Thương.

Đến hồi chiến-quốc, trong lúc chư-hầu xé nuốt lẫn nhau mà cũng còn dùng đến kế thừa của Vương-tôn Mãn bày-đặt ra câu « chín lần chín là tám mươi mốt vạn người » ^¹⁰⁵ để dối Tề. Bên tả nói láo, bên hữu phỉnh-gạt còn tự bảo là đắc-sách cho đến ngày quân Tần kéo ra phía đông ! Biện-bác cũng không xong, nói gì cũng chẳng được, miệng rộng lưỡi dài cũng không thi-thố được điều chi, phải chịu cúi đầu để cho chúng bắt làm tôi-mọi. Vậy mới biết câu nói dối, lời không đâu, có hồi cũng chẳng còn cậy-trông vào được mà khi biết thì đã muộn rồi !

Vì vậy ta mới bảo : công của Vương-tôn Mãn lui binh nước sở không đủ chuộc tội của Vương-tôn Mãn đã làm hèn yếu nhà Chu !