NAM-CUNG TRƯỜNG-VẠN THÍ TỐNG MẪN-CÔNG

Lỗ Trang-công thứ XI (672 trước tây-lịch)

TẢ-TRUYỆN. – Trong trận Thặng-khâu (Tề hiệp với Tống đánh Lỗ), vua (Lỗ Trang-công) dùng cây tên Kim-bộc-cô bắn trúng Nam-cung Trường-Vạn của Tống. Trường-Vạn bị quan nhung-hữu Chuyên Tôn-Sanh bất. Sau người Tống cầu xin tha. Tống-công thường chế-nhạo Nam-cung Trường-Vạn rằng : « Ngày trước, ta trọng ngươi ; bây giờ, ngươi là thằng tù của Lỗ, ta không còn trọng nữa. » Câu giễu-cợt làm cho Trường-Vạn căm-tức.

Lỗ Trang-công thứ XII (681 trước tây-lịch)

XUÂN-THU. – Mùa thu, tháng tám, ngày giáp ngọ, tên Vạn của Tống giết vua tên Tiệp và quan đại-phu Cừu-Mục.

TẢ-TRUYỆN. – Mùa thu, tên Vạn nước Tống thí vua Mẫn-công tại Mông-trạch. Đánh chết quan đại-phu Cừu-Mục tại cửu cung. Đến phía tây đông-cung, giết quan thái-tể Hoa Đốc. Lập công-tử Du (em họ Tống Mẫn-công) lên ngôi. Công-tử Ngự-Thuyết chạy sang đất Bạc.

Sai Nam-cung Ngưu (con Trường-Vạn) và Mạnh Hoạch đến vây đất Bạc.

LỜI BÀN. – Quân canh đầy sân, ra vào nghiêm-cấm, nghi-vệ trang-hoàng, đó là cách Công-tôn Thuật tiếp Mã Viện. Khăn chít xiêng xẹo, y-phục xốc-xếch, cười nói bô-ba, đó là cách Quang-võ đãi Mã Viện. Một bên, tuy trang-nghiêm mà bị Mã Viện chê là « ếch nằm đáy giếng », một bên, tuy lôi-thôi mà được Mã Viện tận-tâm phò-tá ^³⁶. Như vậy, kính-trọng lễ-nghi không phải là cách đãi hào-kiệt hay sao ?

Anh-hùng là những tay lỗi-lạc phóng-túng ngoài vòng pháp-độ, nên nhà vua cũng phải đãi kẻ hào-kiệt ở ngoài vòng pháp-độ. Phá tan gián cách, đạp bỏ phiền-phức, choàng vai hay nắm tay cùng nhau kết tình tri-ngộ. Lúc ngồi chon-hỏa, giận mắng để bẻ gãy kiêu-hãnh của anh-hùng, khi bông-đùa, cười giỡn vang-đầy để cùng tận hưởng phút vui, rồi cất tiếng ca hùng-tráng khẳng-khái phơi-bày ruột gan, làm như thế mới bảo được anh hùng quên chết theo mình. Nào có thích chi sự sỗ-sàng, nhưng cách đãi kẻ hào-kiệt phải vậy.

Sức khỏe vô-địch của Nam-cung Trường-Vạn, khắp chư-hầu đều nghe tiếng, vậy mà Tống Mẫn-công chẳng khi nào dùng pháp-độ trong khi giao-tiếp, luôn-luôn giễu-cợt, chế-nhạo, có phải là cố-ý bỏ những pháp-độ nhỏ-mọn, tự cho là biết rõ thuật đãi kẻ hào-kiệt hay chăng ? Sau rồi bị Nam-cung Trường-Vạn vì thẹn tức mà giết đi là lẽ bởi tại đâu ?

Xắn tay áo để nắm gáy cọp dữ phải là Phùng Phụ mới làm nổi, còn kẻ yếu-hèn lại muốn bắt-chước thuật của Phùng Phụ thì chỉ chùi răng cọp mà thôi ! Đời xưa, miệt-thị người chắc không ai bằng Hớn Cao-tổ ; nhưng lòng kiêu-hãnh, ý khinh-miệt của Cao-tổ nào phải do tánh tự-nhiên ! ngồi chon-hỏn rửa chân để nhục Kình Bố khi đến, rồi lúc ra cung-cấp các vật dụng dành riêng cho bực vương. Mắng át khi tiếp-kiến để nhục Triệu-tướng rồi phong ngay chức Thiên-hộ-hầu. Nhục-mạ thình-lình, thi ơn bất-ngờ, như mù sương tuôn rơi khi nóng bức, như sấm-sét nổ bùng lúc lạnh buốt làm cho hào-kiệt ngửa-nghiêng chẳng rõ đầu đuôi đó là chước của Hớn Cao-tổ đã dùng trọn đời để cổ-võ những anh-tài trong thiên-hạ.

Nếu không có được thuật ấy, khi quá câu nệ thì thành Công-tôn Thuật, khi quá cẩu-thả thì thành Tống Mẫn-công, đến đâu mà không nát việc ? Than ôi ! Cũng chẳng cần chi bàn đến hai nhơn-vật đó, đến như thuật của Hớn Cao-tổ, có thể coi là tuyệt-kỹ, mà có lúc còn phải cùng thay ! Vì vậy nên gần cuối đời mới lo kẻ khác khinh-lờn, rồi chán-ngán sự rút gươm chém cột mà công-nhận nghi-lễ của Thúc-tôn Thông đặt ra. ^³⁷ Như thế, lúc đầu nào phải Hớn Cao-tổ không muốn dùng lễ nghi đâu ! Nhưng vì thấy quá nhỏ-nhặt, quá câu-thúc con người mà sợ các võ-phu hãn-tướng không kham nổi. Khi thiên-hạ chưa định mà định ra lễ-nghi phiền-phức thì e mất lòng hào-kiệt bốn phương, nên bỏ đi, không giảng-tập đến. Như vậy tức không biết chỗ vui trong danh-giáo (danh-giáo chi trung, tự hữu lạc-địa) mà điều ấy bọn Thúc-tôn Thông đâu rõ được.

Ba bài « Thể-vi », « Xuất-xa » và « Đông-sơn » trong Kinh-thi tả cảnh mưa tuyết và ấm lạnh, cỏ cây, cầm thú với côn-trùng, xe ngựa, xiêm y, nhà cửa cùng hôn-nhơn, nhắc chuyện nhơn-tình ^³⁸ rất thấu-đáo mà lời ru lại êm-ái như thiếu-nữ ngây-thơ, đó là cách Văn, Võ-vương và Chu-công đãi các tướng-sĩ mở rộng cửa lòng, đãi nhau như người trong thân-thuộc. Không câu thúc như lễ nghi của hư nho, cũng không cẩu-thả như đời sau. Hớn Cao-tổ là bực thông-minh, dễ nghe lời chỉ-giáo ; tiếc thay không ai giảng cho Cao-tổ hiểu nghĩa của ba bài đó.