TỐNG MỤC-CÔNG LẬP THƯƠNG-CÔNG

Lỗ Ẩn-công thứ III (719 trước tây-lịch)

XUÂN-THU. – Tháng tám, ngày canh-thìn, Tống-công tên Hòa mất.

TẢ-TRUYỆN. – Mục-công nước Tống, đau nặng, cho mời đại-tư-mã là Khổng Phủ-Gia để gởi Thương-công. Phán : « Đức tiên-quân (tức là Tuyên-công, anh của Mục-công) bỏ Dữ-Di (con Tuyên-công) nhường ngôi cho quả-nhơn. Quả-nhơn không bao giờ quên. Nhờ sức của đại-phu, quả-nhơn được toàn-thân và yên-ổn cho đến lúc lâm-chung. Nếu dưới dạ-đài tiên-quân hỏi đến Dữ-Di thì quả-nhơn biết trả lời sao ? Xin đại-phu tôn Dữ-Di làm chủ xã-tắc. Quả-nhơn từ-trần không chút hối-hận. »

Khổng Phủ-Gia thưa : « Quần thần đều muốn thờ thế-tử Phùng (con của Mục-công) ».

Phán : « Không nên ! Trước kia, tiên-quân cho quả-nhơn hiền nên giao-phó xã-tắc. Nay, nếu bỏ đức, bỏ Dữ-Di thì đã quên những điều phải của tiên-quân đề-xướng. Như vậy, gọi là hiền sao được ? Quả-nhơn muốn làm sáng linh-đức của tiên-quân. Không nên nghĩ khác. Đại-phu cũng đừng quên công nghiệp của tiên-quân ! ».

Mục-công sai thế-tử Phùng qua Trịnh.

Tháng tám, Tống Mục-công mất, Thương-công lên ngôi.

Người quân-tử bàn rằng : « Khá khen Tống Tuyên-công biết xem người. Vì lập Mục-công nên sau con mới được ngôi. Cũng vì truyền ngôi đúng nghĩa. »

Trong Kinh-thi, thiên « Thương-tụng » có câu : « Nhà Ân thọ mạng trời đúng theo nghĩa, nên được hưởng trăm lộc. »

Phải đúng với việc nầy chăng ?

LỜI BÀN. – Làm vua một nước, lúc bỏ mình, truyền ngôi lại cho con đó là đạo trung-bình.

Tống Tuyên-công đem truyền lại cho em chắc tự nghĩ là cao-kiến ! Vì vậy, lần trước truyền ngôi cho Mục-công phải đuổi con ruột đi ; sau Mục-công truyền ngôi cho Thương-công, Thương-công mới bị thí ^¹⁹. Cho nên Công Dương-Cao ^²⁰ bàn rằng : « Người quân-tử nên cư-xử theo điều chánh-đáng. Họa của ba vua Tống do Tuyên-công gây ra. »

Lời đó thật là chí-lý, không cần bàn thêm nữa. Thường suy-xét ý-tưởng của Tuyên-công chắc cho rằng : « Thánh-nhơn dựng nước đặt luật cha truyền con nối là vì người tầm-thường. Vua Nghiêu là hạng người thế nào mà không để ngôi cho con lại truyền cho vua Thuấn ? Vua Thuấn là hạng người thế nào mà không để ngôi cho con lại truyền cho vua Đại-Võ ? Vậy hai vua Nghiêu, Thuấn làm chuyện rất cao-kỳ, sao ta không theo gương ấy lại dùng chi đạo luật dành để cho thường-nhơn ? »

Nói thế là không biết đạo chẳng khi nào cao-kỳ mà không khi nào bình-thường cả. Việc truyền ngôi cho kẻ hiền, đối với người tầm-thường là cao-kỳ, đối với Nghiêu, Thuấn chỉ là trung-bình.

Như việc cử đảnh muôn cân, Ô Hoạch ^²¹ cho là thường, theo kẻ khác là hung-dũng. Bơi đùa nơi vực sâu ngàn thẳm, thợ lặn cho là thường theo kẻ khác là thần-diệu.

Chưa được nhơn-cách của Nghiêu, Thuấn mà muốn học làm như Nghiêu, Thuấn có khác chi kẻ yếu-đuối muốn cử đảnh của Ô Hoạch, có khác chi trẻ-con muốn lặn xuống vực sâu để bơi lội. Hành-động như thế thì đến đâu cũng không tránh khỏi sự thất-bại !