Chương 1

Tại sao bạn đọc sách chậm?

SUY NGHĨ CỦA NGƯỜI ĐỌC SÁCH CHUYÊN NGHIỆP “NIỀM TIN” CHUNG DUY NHẤT CỦA NHỮNG NGƯỜI ĐỌC SÁCH CHẬM

Bạn “đọc sách kỹ” đến đâu?

Tôi là một người đọc sách chậm. Dù có chú ý thế nào thì vẫn có những lúc tôi cứ vô tình đọc đi đọc lại một dòng, rồi chớp mắt một cái là quên sạch những gì mình đã đọc. Trong 365 bước, một cuốn sách của Suizenji Kiyoko được lưu hành thời xưa, có một câu nói kinh điển: “Tiến ba bước lại lùi hai bước”, cảm giác của tôi hệt như vậy đấy.

Tôi không đùa chút nào. Sự thật là đã có những lúc tôi hoài nghi chính mình: “Liệu não mình có vấn đề gì không nhì?” Và trong thời điểm bối rối ấy, tôi đã tìm ra cách đọc sách nhanh.

Hiện tại, để thẩm định một cuốn sách tôi đọc hết 20 - 30 phút, khoảng 60 phút là xong một bài điểm sách rồi.

Tại đây, tôi muốn hỏi bạn một câu. Bạn đọc sách "sâu ” đến chừng nào?

Bản thân tôi, cứ mỗi khi có ý định đọc thật kỹ thì lại đọc rất chậm, thực sự ganh tị với những người có thể đọc sách kỹ càng với một tốc độ nhất định. Tôi cũng đã rất nhiều lần cố gắng để khắc phục tình trạng này nhưng kết quả không mấy khả quan.

Kết quả tất yếu là tôi cảm thấy “mình thiếu năng lực thật rồi”. Đối với một người rất thích sách và luôn dành hết tâm huyết cho sách như tôi thì khiếm khuyết đó chính là một nỗi đau vô hạn.

Thế nhưng, khi tôi trở thành một nhà bình luận sách và mỗi ngày đọc một cuốn thì tình hình bắt đầu thay đổi. Vì biên tập viên của trang web luôn đợi bản thảo để có thể đăng bài vào ngày hôm sau nên tôi không thể cứ chăm chăm “phải đọc cho thật kỹ” mà buộc phải tăng tốc độ đọc.

Dù có đọc kỹ đến đâu thì quên vẫn cứ quên

Từ sau khi làm công việc viết điểm sách, tôi nhận ra được một số điều. Có một sự thật là, dù có đọc kỹ đến đâu thì những điều bạn quên vẫn nhiều hơn những điều bạn nhớ.

Tốc độ đọc và mức độ hiểu, ghi nhớ không hề tỉ lệ thuận với nhau. Nhà bình luận sách không nhất thiết phải đọc chậm rãi, kỹ lưỡng nội dung sách bởi mức độ đọc kỹ và tốc độ đọc không quyết định lượng thông tin bạn sẽ cho được vào đầu.

Đây chính là bản chất.

Với những người có khả năng đọc hiểu và ghi nhớ trời phú thì chỉ cần một lần đọc kỹ là đủ đề nhớ và nắm được nội dung cuốn sách. Thế nhưng, phần lớn những người đọc sách lại là những người không thể nhớ được nội dung ngay trong lần đọc đầu tiên.

Bạn cũng đừng thất vọng. Việc “những điều không lọt vào đầu nhiều hơn” cũng có nghĩa là “những điều còn đọng lại chính là những điều quan trọng đối với bạn". Tôi có thể tự tin nói rằng, đây chính là giá trị bạn thu được sau khi đọc xong một cuốn sách.

THAY VÌ CHỤP LẠI 100%, HÃY CHỦ TÂM 1%

Đọc một cuốn sách chỉ để nhớ một dòng.

“Sách là thứ tái hiện một cách trung thực nội dung bên trong”.

“Đọc sách là việc sao chép lại một cách trung thực nội dung ấy vào não của mình.”

Nếu bạn đồng ý với những khẳng định trên, thì hẳn là trong bạn vẫn tồn tại suy nghĩ: “Đọc sách chính là hành vi ghi nhớ nội dung và không được phép quên”.

Chắc sẽ cố nhiều người suy nghĩ như bạn, và do vậy, có nhiều người cảm thấy căng thẳng khi phải cố nhớ cho được tất cả những gì mình đã đọc.

Thế nhưng, thật đáng tiếc, trong phần lớn các trường hợp, bạn sẽ quên hầu hết các nội dung mà bạn dự định sẽ đọc kỹ để ghi nhớ chỉ sau một khoảng thời gian ngắn. Kết cục là, việc đọc sách với chủ đích nhồi nhét tất cả vào đầu như dự định thực sự là một công việc gây lãng phí thời gian nhất.

Bạn hãy cùng nhìn lại hoạt động đọc sách của chính mình. Trong số những cuốn khiến bạn cảm thấy “vô cùng cảm động” hoặc “chịu nhiều ảnh hưởng”, có phần nào là “phần mà bạn nhớ như in” dù chỉ một trang không?

May ra thì bạn sẽ nhớ được một hoặc hai câu, hoặc không thì chỉ “nhớ rằng đó là cuốn sách hay còn cuốn đó viết về cái gì thì không nhớ lắm nữa”, đúng không nào?

Đây chính là điều mà tôi muốn nói với bạn. Giá trị của việc đọc sách không phải là chụp lại 100% những gì sách viết mà chính là việc gặp được 1% giá trị xứng đáng.

Chướng ngại vật không phải là “tốc độ đọc chậm” mà chính là “ám ảnh đọc kỹ”. Đây chính là tư duy đọc sách căn bản.

Đây có lẽ là cảm giác chung của những người có thói quen đọc nhiều sách. Cả với những người luôn cảm thấy “mình là một người đọc sách chậm,” tôi cũng mong muốn trước tiên bạn hãy từ bỏ ám ảnh đọc kỹ đi.

Nguyên nhân của việc đọc sách chậm không nằm ở năng lực mà nằm ở việc bạn có nắm được cách đọc sách hay không.

Không có "người có thể đọc sách nhanh " và "người chỉ có thể đọc sách chậm”.

Chỉ có "người thoát được khỏi ám ảnh đọc kỹ" và "người chưa nắm được cách đọc sách " mà thôi.

Điều quan trọng nhất là kết quả. Sau khi đọc xong, kiến thức từ sách, dù chỉ một chút ít thôi cũng được, có đọng lại trong đầu bạn hay không. Chỉ cần ấn tượng với một điều gì đó trong cuốn sách thì việc đọc của bạn cũng đã được coi là thành công rồi. Đừng quá cố gắng bắt mình phải nhớ cho bằng hết nội dung sách.

Đừng quá kỳ vọng vào một lần đọc sách

Hãy thứ suy nghĩ theo hướng này:

Giả dụ bạn đọc kỹ một cuốn sách trong vòng một tuần, sau đó một tháng bạn còn nhớ khoảng 1% nội dung trong sách. Cũng trong một tuần ấy, bạn đọc nhanh 10 cuốn và đến một năm sau vẫn còn nhớ được khoảng 10% kiến thức. Cách nào tốt hơn?

Tập hợp “những mảng nhỏ" từ nhiều cuốn sách để tạo thành "khối liên kết lớn”. Đó chính là ý tưởng mà hầu hết những người đọc sách chậm đều thiếu.

Những mảng nhỏ tập hợp lại, kết nối với nhau sẽ giúp bạn có một lượng kiến thức rộng lớn. Hình dung giống như trò chơi xếp hình Lego, các hình khối hoàn chỉnh đều được tạo nên từ những mảnh ghép nhỏ.

Việc đọc kỹ một cuốn sách không mang đến cho bạn một khối ghép hoàn chỉnh. Vậy nên hãy đọc nhanh thật nhiều cuốn sách để thu thập cho mình thật nhiều mảnh ghép trước đã.

Khi chơi Lego, nếu thiếu một miếng ghép bạn sẽ không thể tận hưởng được cảm giác hoàn thành, chiến thắng của trò chơi. Đọc sách cũng thế. Bạn không tìm thấy niềm vui khi đọc sách chẳng qua là do bạn có quá ít miếng ghép trong tay nên không thể lắp ráp được một hình khối hoàn chỉnh.

RÈN LUYỆN ĐỂ CÓ THỂ “ĐỌC SÁCH” GIỐNG NHƯ “NGHE NHẠC”

“Nghe” và “Đọc” giống nhau

Nói vậy chứ tôi biết sẽ có người phản đối lại luận điểm này.

Chúng ta cùng nói chuyện theo một cách khác xem sao. Trước đây, tôi chỉ là một copywriter - người chuyên viết nội dung quảng cáo cho một đại lý quảng cáo không tên tuổi. Sau đó, tôi làm song song hai nghề, viết nhạc và làm việc tại ban biên tập của một tạp chí âm nhạc. Kể từ khi hoạt động độc lập, tính ra cũng phải gần 20 năm, tôi là người viết tự do, chủ yếu cho các tạp chí. Đến tận giờ, tôi vẫn rất yêu thích âm nhạc và có tổ chức những sự kiện DJ định kỳ.

Cuốn sách này bàn về phương pháp đọc sách, nhưng cũng xuất hiện khá nhiều chủ đề liên quan đến âm nhạc. Một phần cũng bởi trước đây tôi vốn là người viết nhạc, nhưng còn một lý do khác lớn hơn thế. Nói một cách đơn giản là, đối với cá nhân tôi, nghe nhạc và đọc sách đều giống nhau về mặt cảm giác. ‘‘Đọc’’ và "Nghe" hóa ra lại có nhiều điểm giống nhau đến không ngờ.

Bạn có thích âm nhạc không? Vì sao bạn nghe nhạc và bạn nghe như thế nào? Tôi nghĩ là hầu hết mọi người nghe nhạc để giúp mình bình tĩnh lại, hoặc để giúp tâm trạng khá hơn, chúng ta thường nghe nhạc trong môi trường mình cảm thấy có thể thư giãn như là: trong lúc đi bộ, trên tàu điện, lái xe hoặc ăn cơm...

Hẳn là cũng có những người nghe từng câu, từng chữ, từng nốt nhạc, không sót chút nào, (chẳng hạn như thế này: “Nào! Tôi nghe nhạc đây! Đầu tiên là nhạc dạo, tiếp đến là điệp khúc A...) nhưng tôi chưa từng gặp ai trong số họ.

Chắc chắn họ “đang chờ” âm nhạc ngấm vào trong cơ thể một cách tự nhiên nhất.

Trên thực tế, mục tiêu của tôi là tạo ra trạng thái “có thể đọc sách giống như nghe nhạc” vậy.

Không có ai cố gắng “ghi nhớ” âm nhạc

Những lúc nghe lơ đãng phần nhạc nền trôi qua khi đang thư giãn, chúng ta đều không nghe kịp phần lớn tiết tấu và giai điệu.

Dù là ca khúc vốn đã nghe quen từ trước, nhưng cũng có lúc bạn chợt nhận ra: “Ồ, ở đây còn có cả âm thanh này nữa sao?” Điều này không có gì đáng ngạc nhiên, bởi não bộ không thể ghi nhớ lại toàn bộ giai điệu mà chúng ta nghe thấy, toàn bộ nhịp điệu mà cơ thể cảm nhận được từ những âm thanh cụ thể nhất.

Quan trọng hơn, đó không phải là thưởng thức âm nhạc. Thưởng thức âm nhạc không phải là ghi nhớ mọi âm thanh, tiết tấu mà là tận hưởng một cách thoải mái cảm giác âm nhạc đang chảy trong cơ thể mình.

Ít nhất thì tôi luôn tiếp xúc với âm nhạc theo cách đó.

Dù bạn có nghe lơ đãng đến mức nào thì chắc chắn vẫn luôn có “âm thanh đọng lại”. Tôi không rõ đó là giai điệu, tiết tấu hay ca từ, nhưng âm nhạc chắc chắn đã tạo nên một điều gì đó trong tim chúng ta và đọng lại ở đó.

Việc ghi nhớ toàn bộ kết cấu của âm thanh, tái hiện lại một cách hoàn hảo bằng nhạc cụ hay nhớ nằm lòng ca từ vốn dĩ đều không phải là mục đích của âm nhạc. Giá trị nguyên sơ nhất của âm nhạc chính là thứ được sinh ra trong chính bản thân mỗi người sau khi nghe nhạc.

ĐỌC LƯỚT LÀ GÌ?

Tại sao chỉ lúc đọc sách mới là học?

Tôi đã nói khá nhiều về âm nhạc, tất cả đều chỉ nhằm mục đích khẳng định một thực tế là đọc sách và nghe nhạc, về bàn chất, hoàn toàn giống nhau.

Âm nhạc không phải là thứ khiến chúng ta cảm thấy khổ sở. Về cơ bản, đó là “thứ để tận hưởng”, là “thứ giúp chúng ta bình tình”, “thứ giúp chúng ta hưng phấn”, nói chung là thứ rất gần với cuộc sống.

Thế còn đọc sách thì sao? Tại sao mọi người lại không thể coi đó là một thú vui, không thể tận hưởng việc đọc sách giống như nghe nhạc? Không thể tiếp nhận những nội dung trong sách với tâm thế nhẹ nhàng, thoải mái?

Người đọc sách chậm là người chưa vứt bỏ hết “sự nghiêm túc” đối với sách

Khởi nguồn của “ám ảnh đọc kỹ” có lẽ nằm ở giáo dục trong trường học.

Cách giáo dục theo kiểu “đọc kỹ để hiểu điều tác giả muốn nói” hoặc “khoanh vào đáp án đúng phương án diễn tả cảm xúc của nhân vật chính”, và việc “giới trẻ đọc từng câu từng chữ để hiểu cho đúng và in nội dung vào trong đầu” đã vô hình trung trở thành luật bất thành văn.

Vì một lý do nào đó, có những cá nhân có thể tách ra khỏi “ám ảnh” đọc sách kiểu này (hoặc có những người ngay từ đầu đã không gặp phải) và họ đều đang đọc sách theo cách của riêng mình với một tâm thế còn “không nghiêm túc” hơn nữa.

Mặt khác, những người bắt buộc phải đọc sách thật kỹ giống như một học sinh chăm chỉ luôn sẵn sàng với cuốn vở và cây bút trong tay, ghi chép lại mọi lời giáo viên nói, có xu hướng ghi nhớ miệt mài mọi nội dung trong cuốn sách vào đầu.

Vậy nhưng, những nỗ lực ấy có mang lại kết quả không?

Có cần phải suy nghĩ về việc đọc sách một cách nặng nề như thế không?

Hơn nữa, thời đại kỹ thuật số thay đổi chóng mặt khiến “cách đọc” vả “cách nghe” của chúng ta cũng biến đổi theo. Việc vẫn trung thành với cách đọc sách cổ xưa có vẻ như không dễ chút nào khi chúng ta đã quen với cách đọc những tin thời sự nóng hổi hay mạng xã hội.

Liệu có phải những người càng quá nghiêm túc với sách sẽ càng khó đọc sách?

Phương pháp đọc “không tích trữ” cho người có sở thích tích trữ sách nhưng không đọc

Đây chính là phương pháp mà tôi đã nhắc đến ngay từ đầu: “Đọc lướt”.

“Flow” trong tiếng Anh có nghĩa là “chảy”. Nói một cách đơn giản, “đọc lướt” là phương pháp đọc xuyên suốt qua nội dung bên trong để tìm ra giá trị mình muốn.

Ngược lại với cách đọc lướt là đọc “tích trữ”. Cách này là đọc và “tích trữ” trong đầu mọi thứ được viết trong sách.

Đọc lướt là cách "đọc mà không có ý định tích trữ", được biến đổi phù hợp nhất với thời đại chỉ chọn lọc những thông tin quan trọng trong biển thông tin rộng lớn.

Trong sách này, tôi sẽ giải thích về các góc độ của việc tạo ra kỹ thuật, thói quen và môi trường để bạn có thể thực hành được cách đọc này.

Từ bỏ “việc tích trữ” là tiến thêm một bước đến với cuộc sống đọc nhiều sách

Ở giai đoạn này, chắc hẳn vẫn còn nhiều người nghĩ rằng: “Tôi đọc sách là để thu thập kiến thức một cách chắc chắn cơ mà”.

Trên thực tế, với những người có thói quen đọc sách hằng ngày và thu thập được nhiều kiến thức từ thói quen ấy thì các phương pháp đọc lại không giúp được họ nhiều. Các phương pháp trong cuốn sách này hiệu quả có lẽ là vì “cách đọc sách hiệu quả” chăng?

Những người đọc tích trữ với những góc nhà chất đầy sách, khi tìm thấy một cuốn sách mới ở hiệu sách sẽ nghĩ “mình vẫn còn nhiều sách chưa đọc lắm” và cuối cùng lại chần chừ không muốn mua...

Nếu bạn nghĩ rằng “cần phải đọc và nạp vào đầu cẩn thận” nhưng lại không cảm thấy thích thú cho lắm thì hãy “để sách chảy trong đầu”. Đó là một điều cực kỳ quan trọng. Hãy chỉ bắt đầu tích trữ khi đã vận dụng được hết giá trị của sách.

Vậy thì chúng ta phải bắt đầu từ đâu?

Hãy cùng xem xét kỹ vấn đề này trong chương tiếp theo.