Kết luậnBa chiến thắng

Tôi tưởng tượng rằng hài lòng là điều tuyệt nhất.

— E. E. Cummings

Cuốn sách này bắt đầu với một câu hỏi về tình huống khó khăn thường gặp của con người: Làm thế nào đạt được điều chúng ta thật sự mong muốn trong khi vẫn thỏa mãn được các nhu cầu và mối quan tâm của người khác xung quanh ta như: các thành viên trong gia đình, đồng nghiệp, khách hàng và những người khác?

Tiền đề cốt lõi của cuốn sách này là càng đạt được thỏa thuận với chính mình bao nhiêu, chúng ta càng có thể đạt được thỏa thuận với người khác bấy nhiêu. Có lẽ không yếu tố nào có tác động đối với các mối quan hệ và các cuộc đàm phán của chúng ta hơn là thái độ cơ bản đối với chính chúng ta, đối với cuộc sống và đối với những người khác.

Thay đổi lớn nhất mà chúng ta có thể tạo ra trong cuộc đời mình là thay đổi thái độ bên trong từ không hài lòng thành hài lòng.

Rất ít thứ có thể kiểm soát được trong cuộc sống, nhưng chúng ta có thể lựa chọn hài lòng hoặc không. Chúng ta có thể chọn hài lòng với cuộc sống hoặc không, coi cuộc sống luôn bên ta hoặc không. Chúng ta có thể chọn cách thỏa thuận vớingười khác hoặc không, coi họ là đối tác chấp nhận được hay là đối thủ không thể thay đổi được. Và lựa chọn của chúng ta tạo ra toàn bộ sự khác biệt.

Việc đạt được thỏa thuận với chính mình làm nên ba loại chiến thắng – chiến thắng bên trong, chiến thắng với người khác và chiến thắng cho mọi người.

CHIẾN THẮNG BÊN TRONG

Vào buổi sáng, khi nhìn vào trong gương, tôi có ý thích nhắc nhở bản thân rằng tôi đang nhìn thấy người có lẽ gây cho tôi nhiều rắc rối nhất trong hôm đó, một đối thủ gây ra trở ngại lớn nhất cho tôi trong việc đạt được điều thật sự mong muốn. Tôi thấy thật quý giá khi xem lại, thậm chí chỉ vài phút, sáu bước của phương pháp đạt được thỏa thuận bên trong để chuẩn bị sẵn sàng cho chính mình trước bất kỳ thách thức nào xuất hiện trong ngày hôm đó. Tôi muốn tự vấn về những câu hỏi cho từng bước. Quá trình này giúp tôi suy nghĩ thông suốt và hy vọng nó cũng có thể giúp ích cho các bạn:

1. Đặt mình vào vị trí của chính mình. Bạn có thể để ý đến cảm giác của bản thân ở nơi làm việc không – quan sát suy nghĩ, cảm giác mà không cần đánh giá không? Các nhu cầu cơ bản mà cảm giác của bạn hướng tới là gì? Bạn thực sự cần gì?

2. Phát triển batna của bạn. Có phải bạn đang đổ lỗi cho ai đó hoặc điều gì đó vì những nhu cầu không được đáp ứng của bạn không? Việc đổ lỗi này mang lại lợi ích gì cho bạn – cái giá của nó là gì? Bạn có thể cam kết quan tâm tới các nhu cầu sâu kín nhất của bản thân dù thế nào đi nữa không?

3. Thay đổi cách nhìn về bức tranh cuộc sống. Bạn có cảm thấy cuộc sống gây bất lợi cho mình không? Hiện tại bạn có thể tạo ra hạnh phúc cho chính mình bằng cách nào? Nếu cuộc sống mang tính thách thức, bạn có thể chọn cách hài lòng với thực tế không?

4. Nắm bắt hiện tại. Bạn có đang mang oán hận về quá khứ hay lo sợ về tương lai không? Sẽ phải làm gì để buông bỏ và chấp nhận cuộc sống hiện tại? Một bước nhỏ mà bạn có thể làm được là nắm bắt hiện tại, thời điểm bạn có hiệu quả nhất?

5. Tôn trọng người khác trong mọi hoàn cảnh. Bạn có đang cảm thấy đối địch với ai không? Nếu bạn là họ thì sẽ như thế nào? Dù họ không tỏ lòng tôn trọng bạn nhưng bạn vẫn có thể tôn trọng họ chứ?

6. Cho đi và nhận lại. Bạn có cảm thấy lo sợ không được đáp ứng đầy đủ trong bất kỳ trường hợp nào trước mắt không? Bạn mất gì để thay đổi cuộc chơi từ nhận lại thành cho đi, từ thắng-thua thành thắng lớn không?

Mỗi bước đều giải quyết được một trở ngại cụ thể, cản trở chúng ta đạt được điều bản thân mong muốn nhất trong cuộc sống. Thực hiện được từng bước sẽ giúp thực hiện cả sáu bước một cách dễ dàng hơn. Dù các bước này nghe có vẻ đơn giản nhưng không bước nào trong số này dễ thực hiện cả, đặc biệt trong những mâu thuẫn hằng ngày mà chúng ta gặp phải. Quả thực, việc đạt được thỏa thuận bên trong có lẽ là việc khó thực hiện nhất đối với bất cứ ai, bởi nó khó nắm bắt.

Dù phương pháp này có thể quý báu nhưng sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu chúng ta không rèn luyện thường xuyên. Hiểu được sáu bước này có thể giúp ích cho bạn rất nhiều, nhưng cuối cùng, không ai có thể làm được việc này ngoài bạn. Giống như việc không chơi thể thao xuất sắc nhưng bạn sẽ dần cải thiện việc này tốt hơn. Tôi ví mỗi bước trên đây là một sợi cơ. Tôi càng tập luyện nhiều thì nó sẽ càng khỏe mạnh. Khi mỗi bước đã nhuần nhuyễn thì việc tập luyện cả sáu bước sẽ cho phép bạn đến gần với đích mong muốn.

Cách bạn trải qua quá trình đạt được thỏa thuận với chính mình rất cần thiết đối. Chẳng hạn, bạn sẽ có những cách ưa thích để quan sát. Ví như đi dạo một mình trong công viên hay đi uống cà phê với một người bạn tốt biết lắng nghe. Tôi khuyến khích các bạn vận dụng phương pháp này để đáp ứng các nhu cầu của bản thân. Hãy biến phương pháp này thành phương pháp của bạn để nó có thể hỗ trợ tốt nhất cho bạn.

Tôi thấy từ không đạt được thỏa thuận với chính mình đến đạt được thỏa thuận với chính mình không phải là một chuyến đi mà là một hành trình suốt đời. Tôi đã theo đuổi hành trình này một thời gian dài và sẽ còn tiếp tục chừng nào tôi còn tồn tại. Luôn còn nhiều thứ để tôi phải học hỏi. Một chân lý ngày càng trở nên rõ ràng với tôi: không có thỏa thuận nào lớn hơn việc đạt được thỏa thuận với chính mình, không chiến thắng nào vẻ vang hơn chiến thắng chính bản thân. Thỏa thuận đó mang đến cảm giác hài lòng, thỏa mãn và đầy đủ hơn. Nhưng ngoài chiến thắng này, vẫn còn những chiến thắng khác nữa.

CHIẾN THẮNG VỚI NGƯỜI KHÁC

Họ là đồng nghiệp, khách hàng, bạn đời, con cái, thậm chí là đối tác của ta. Khi đã đạt được thỏa thuận với chính mình thì việc đạt được thỏa thuận với người khác sẽ dễ dàng hơn nhiều, dù có gặp không ít khó khăn. Như chúng ta đã thấy, mỗi bước trong sáu bước này đều mang đến cho chúng ta một điều kiện tiên quyết còn thiếu để đạt được thành công trong đàm phán. Đặt mình vào vị trí của chính mình giúp bạn đặt bản thân vào vị trí của người khác. Phát triển Phương án dự phòng tốt nhất khi thỏa thuận bên trong giúp bạn phát triển Phương án dự phòng tốt nhất để tiến tới thỏa thuận của bạn với những người khác. Việc thay đổi cách nhìn về bức tranh cuộc sống giúp bạn thay đổi cách nhìn về mối quan hệ của bạn với người khác. Công việc quan trọng nhất trong đàm phán bắt nguồn từ bên trong con người bạn.

Chúng ta thường phản ứng lại trong một cuộc trao đổi hay một cuộc đàm phán khó khăn. Nếu chuẩn bị trước khi cuộc trao đổi hoặc đàm phán diễn ra, bạn có thể cân nhắc sáu bước này để biến bản thân thành người bạn tốt nhất thay vì là đối thủ đáng ghét nhất. Nếu đang trong quá trình trao đổi hoặc đàm phán, bạn vẫn có thể dựa vào phương pháp thỏa thuận bên trong (với điều kiện bạn phải rèn luyện đều đặn). Thậm chí, trong mâu thuẫn, bạn vẫn có thể quan sát, giữ bình tĩnh và tự chủ.

Quá trình đạt được thỏa thuận với chính mình không chỉ khiến việc giải quyết mâu thuẫn trở nên dễ dàng hơn mà còn thực sự giúp ngăn ngừa mâu thuẫn phát sinh ngay từ đầu. Bằng việc không phản ứng, giữ bình tĩnh và vững vàng, bạn sẽ tránh được việc bị khiêu khích và bớt khả năng công kích cá nhân. Bạn sẽ ít có khả năng nói hoặc làm những điều hối hận về sau. Với một thái độ tôn trọng chân thành và sẵn lòng giải quyết nhu cầu của người khác, bạn có thể giải quyết được các vấn đề sớm hơn rất nhiều trước khi chúng trở thành những cuộc tranh cãi trầm trọng. Bạn sẽ hòa hợp được với người khác và giảm thiểu tối đa các mâu thuẫn.

CHIẾN THẮNG CHO TẤT CẢ

Cách đây 30 năm, khi tôi có may mắn được cùng Roger Fisher viết cuốn Để đạt được thỏa thuận: Đàm phán mà không cần nhượng bộ, mục đích của chúng tôi là giúp mọi người thay đổi từ các phương pháp bất lợi sang các phương pháp mang tính hợp tác nhằm giải quyết các bất đồng tại công sở, trong gia đình và cộng đồng. Tuy vậy, giấc mơ của chúng tôi còn hơn thế. Đó là giúp thế giới tiến gần tới hòa bình. Chúng tôi lo lắng cho nhân loại khi số phận của họ, trong thời kỳ vũ khí hủy diệt hàng loạt nổ ra, phụ thuộc vào khả năng giải quyết tranh chấp theo hướng hợp tác của chúng ta.

Dù thế giới ngày nay vẫn còn sự thiếu thốn, bất công, xung đột, bạo lực nhưng nhờ có cuộc cách mạng công nghệ, nhu cầu của mọi người đã được đáp ứng phần nào. Chúng ta biết cách chấm dứt nghèo đói, ngăn chặn chiến tranh, sử dụng năng lượng sạch để cứu môi trường. Trở ngại lớn nhất chính là chúng ta. Chúng ta gặp khó khăn trong việc cùng hợp tác. Để tạo nên một thế giới tốt hơn, an toàn và lành mạnh hơn cho bản thân và con cái, chúng ta phải có khả năng xử lý các bất đồng trên tinh thần xây dựng và sáng tạo. Tất nhiên, việc đạt được thỏa thuận có thể mang tính thách thức cao, nhưng với kinh nghiệm giải quyết những mâu thuẫn phức tạp nhất trên thế giới, tôi tin rằng điều đó hoàn toàn khả dĩ. Bước cơ bản đầu tiên trong quá trình này là đạt được thỏa thuận với chính mình.

Việc đó mang đến một cái nhìn rộng và bao dung hơn, có ích cho mọi người xung quanh và tạo nên chiến thắng không chỉ với người khác mà còn cho tất cả. Những việc cần làm với chính chúng ta tạo cảm hứng cho bản thân tưởng tượng và hiện thực hóa nhằm hướng tới một thế giới, trong đó ai cũng quan trọng.

Nelson Mandela là một ví dụ điển hình. Suốt 27 năm bị giam cầm, Mandela đã suy ngẫm, quan sát và lắng nghe bản thân. “Học cách thấu hiểu chính mình, khám phá quá trình suy nghĩ và cảm giác một cách thực tế và thường xuyên” là những gì mà ông học được.

Mandela đã tránh rơi vào trò đổ lỗi và có trách nhiệm với cuộc đời, các nhu cầu và mối quan hệ với kẻ thù của ông. Ông đã dũng cảm thay đổi cách nhìn về cuộc sống, chọn cách coi cuộc sống luôn đứng về phía mình bất chấp nghịch cảnh. Ông không nghĩ về những oán giận, đau khổ và tha thứ cho kẻ thù của mình.

Khi Mandela được phóng thích, ông đem tới một tinh thần tôn trọng đặc biệt, chào đón người dân thuộc mọi chủng tộc tại đất nước Nam Phi. Khi đã đạt được sự hài lòng bên trong của mình, ông cũng rộng lượng với cả người khác. Kết quả là ông có thể lãnh đạo quốc gia của mình đi đến một thỏa thuận có tính chiến thắng cao, nhằm mang lại lợi ích cho mọi người bằng cách chấm dứt chủ nghĩa Apacthai tàn ác và bắt đầu thời kỳ dân chủ mới ở Nam Phi.

May mắn thay, hầu hết chúng ta không phải đối phó với những thách thức mà Mandela gặp phải, nhưng chúng ta có thể có được cảm hứng từ ông và vận dụng các nguyên tắc cơ bản tương tự vào cuộc sống hằng ngày. Chọn cách hài lòng với chính mình, với cuộc sống và những người khác, chúng ta có thể thay đổi cuộc chơi từ thắng-thua thành chiến thắng lớn.

Tôi đã cống hiến phần lớn sự nghiệp cho việc nỗ lực ngăn chặn và chấm dứt chiến tranh. Hòa bình là đam mê của tôi. Nếu 35 năm trước, có ai đó nói với tôi rằng chìa khóa của sự yên bình chính là sự yên bình bên trong thì tôi cho rằng họ theo chủ nghĩa không tưởng và thiếu thực tế. Tôi thích làm điều gì đó thực tế hơn, chú trọng vào các chiến thuật đàm phán. Giờ đây, tôi nhận ra mình có lẽ mới là người thiếu thực tế khi tin rằng chúng ta có thể đạt được hòa bình bền vững trên thế giới này mà không phải làm những việc cần thiết xuất phát từ bên trong.

CHIẾN THẮNG CUỘC SỐNG

Tôi rất mong việc đạt được thỏa thuận với chính mình sẽ không chỉ cải thiện khả năng đàm phán hiệu quả với người khác mà còn giúp bạn tạo ra được sự hài lòng bên trong, dần khiến cuộc sống của bạn tốt hơn và mối quan hệ của bạn lành mạnh hơn. Tôi hy vọng việc thay đổi thái độ bên trong từ không hài lòng thành hài lòng sẽ giúp bạn chiến thắng trong cuộc sống.

Dù thử thách có lớn đến đâu thì phần thưởng tiềm ẩn còn lớn hơn gấp bội: sự an yên trong tâm hồn, mang lại bình yên cho gia đình, nơi làm việc và thế giới.

Chúc các bạn đạt được nhiều thành công và luôn yên bình.