6. Cho đi và nhận lại

Từ thắng - thua đến thắng lớn

Đây là niềm vui thực sự trong cuộc sống, dùng cho một mục đích mà chính bạn sẽ nhận ra khi đã trở nên mạnh mẽ. Tôi ủng hộ ý kiến cho rằng cuộc sống của mình thuộc về toàn bộ cộng đồng và tôi có quyền làm bất kỳ điều gì cho cộng đồng chừng nào còn tồn tại trên thế gian này.

— George Bernard Shaw, Man and superman

(tạm dịch: Con người và siêu nhân)

Dù việc tìm ra các giải pháp cùng-thắng trong những cuộc đàm phán và mối quan hệ của chúng ta thường mang tính thách thức nhưng tôi tin rằng quá trình đạt được thỏa thuận với bản thân cho phép chúng ta, thực ra là đòi hỏi chúng ta, hướng tới mục tiêu táo bạo hơn. Nó hướng chúng ta tới những chiến thắng lớn, chiến thắng không chỉ dành cho chúng ta và các bên liên quan mà còn có ý nghĩa – cho gia đình, nơi làm việc, quốc gia và thậm chí cả thế giới. Trong cuộc ly hôn, khi vợ chồng tranh cãi với nhau, làm thế nào để đáp ứng được nhu cầu của con cái? Trong một cuộc tranh cãi giữa công đoàn và ban giám đốc, tổ chức này làm thế nào để có thể vững mạnh về mặt tài chính nhằm mang lại việc làm cho mọi người và gia đình của họ? Trong một mâu thuẫn giữa hai dân tộc, người ta làm thế nào để được an toàn?

Chìa khóa cho việc tìm kiếm các giải pháp chiến thắng lớn cho mọi người là thay đổi cuộc chơi từ cho đi thành nhận lại. Ý tôi là việc nhận lại có nghĩa là đòi giá trị cho chính mình, trái với việc cho đi là tạo ra giá trị cho cả người khác chứ không riêng gì người cho đi. Nếu việc nhận lại là không đạt được thỏa thuận với người khác thì việc cho đi là đạt được thỏa thuậnvới người khác. Việc cho đi là cốt lõi của sự hợp tác. Đó là một cách cư xử bắt nguồn bên trong chúng ta, dưới dạng một thái độ cơ bản đối với người khác. Hầu hết chúng ta đều có thái độ cho đi trong những trường hợp nhất định, như khi chúng ta ở bên gia đình, bạn bè và đồng nghiệp thân thiết. Nhưng chúng ta có thể vun đắp thái độ cho đi và hợp tác như thế nào với những người không thân thiết với chúng ta, thậm chí là những người có mâu thuẫn? Đó mới chính là thách thức.

Trong nhiều năm giảng dạy về phương pháp đàm phán cùng-thắng, tôi đã nhiều lần chứng kiến mọi người học các phương pháp đàm phán, hợp tác rồi trở lại với cách ứng xử thắng-thua vào thời điểm họ đứng trước một mâu thuẫn thực sự. Khi cuộc tranh cãi diễn ra căng thẳng, khi cảm xúc dâng trào, nỗi sợ không được đáp ứng đầy đủ thường chiến thắng. Chúng ta e ngại rằng nếu hợp tác thì nhu cầu của chúng ta sẽ không được đáp ứng đầy đủ hoặc sẽ bị đối phương lợi dụng.

Đặc biệt là trong các trường hợp mâu thuẫn, chúng ta chỉ muốn tập trung vào việc đòi hỏi giá trị cho bản thân, hơn là tạo ra giá trị cho những người khác và cho chính mình. Dù có những lúc đối phương tỏ ra khó chịu thì cơ hội thay đổi cuộc chơi thành chiến thắng vẫn nằm trong tay ta. Chúng ta có thể dẫn dắt cuộc chơi bằng cách kiểm tra và thay đổi thái độ của bản thân.

Dù các thách thức chúng ta nhận thấy là gì thì vẫn có những lợi ích lớn trong việc vận dụng thái độ cho đi đối với các cuộc đàm phán, cũng như với cuộc sống của chúng ta. Trong cuốn sách đầu tiên có tên Give and Take (tạm dịch: Cho đi và nhận lại), Giáo sư Adam Grant ở Trường Kinh doanh Wharton đã giới thiệu một loạt bằng chứng ấn tượng từ các nghiên cứu học thuật, cho thấy những người thành công nhất trong cuộc sống, có lẽ thật bất ngờ, là người “cho đi” chứ không phải là người “nhận lại”. Tất nhiên, điều quan trọng là phải thông minh trong việc cho đi và để ý đến người nhận lại. Nếu không, chính bạn sẽ bị chơi xỏ. Thế nhưng, nghiên cứu về lợi ích rõ ràng của việc cho đi thật đáng ngạc nhiên. Ví dụ, một nghiên cứu do Grant tiến hành kết luận rằng, những người bán hàng chú trọng vào việc cung cấp dịch vụ chân chính cho khách hàng, thu lại được nhiều hơn so với những người bán hàng chỉ có mục đích vì tiền. Một nghiên cứu khác cho thấy người dùng tiền làm từ thiện nhiều hơn thường hạnh phúc và nhận được nhiều hơn. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc cho đi phần nào có hiệu quả bởi nó làm tăng khả năng người khác sẽ làm điều tốt đẹp với bạn. Rốt cuộc, cho đi là con đường dẫn đến sự hài lòng của con người.

Vậy làm thế nào chúng ta có thể cải thiện thái độ cho đi trong việc ứng phó với người khác? Đáng chú ý là các bước trước của việc đạt được thỏa thuận với chính mình dẫn đến điểm này. Nếu có cảm giác hài lòng và đầy đủ từ bên trong, chúng ta sẽ thấy việc cho những người quanh ta dễ dàng hơn, kể cả khi họ không mấy dễ chịu. Khi đã giải quyết được những nhu cầu sâu kín nhất của bản thân, việc giải quyết nhu cầu của những người khác sẽ dễ dàng hơn. Bằng việc cho người khác lòng tôn trọng, chúng ta, theo nghĩa nào đó, đã có được sự tôn trọng của người khác.

Thế nhưng, nỗi sợ không được đáp ứng đầy đủ có thể rất lớn. Để vun đắp thái độ cho đi cần phải khiến thái độ này ăn sâu vào ý thích bản thân, thú vui và lợi ích của chúng ta. Nói cách khác, cho đi vì lợi ích chung, vì niềm vui, vì ý nghĩa và cho đi những gì bạn có.

CHO ĐI VÌ LỢI ÍCH CHUNG

Nhà tỉ phú nổi tiếng người Trung Quốc, Lý Gia Thành, có hoàn cảnh sống khó khăn và gian khổ, trước khi trở thành một trong những người giàu có nhất thế giới. Trong buổi phỏng vấn của một tờ tạp chí về những bí quyết kinh doanh thành công, ông cho rằng yếu tố quan trọng là luôn đối đãi công bằng với các đối tác và coi trọng họ hơn bản thân mình. Mọi người đều muốn trở thành đối tác của ông và họ đã giúp ông trở nên giàu có.

Cách thứ nhất để cải thiện thái độ cho đi là hiểu được cách tạo ra giá trị cho người khác, để tự đáp ứng được các nhu cầu của bản thân. Việc cho đi không có nghĩa là hy sinh lợi ích của chúng ta. Cho đi cũng không có nghĩa là nhượng bộ trước nhu cầu của người khác và mất đi điều gì. Việc cho đi ban đầu đơn giản có thể là tìm kiếm lợi ích chung, giúp đỡ người khác, đồng thời giúp chính mình. Đó là bản chất của phương pháp đàm phán cùng-thắng.

Các nhà đàm phán thành công nhất mà tôi biết thường là những người chú trọng vào việc tìm ra điều mà đối tác của họ quan tâm hoặc nắm được các nhu cầu của chính họ. Khi làm vậy, họ tìm ra được cách để tạo ra giá trị, tăng lợi ích cho cả đôi bên và cuối cùng thường đạt được thỏa thuận tốt hơn so với những người chỉ biết đòi hỏi cho bản thân mà gây ra tổn thất cho người khác. Đã có nghiên cứu chứng minh cho phương pháp này. Trong một nhóm nghiên cứu toàn diện gồm 28 nghiên cứu khác nhau về các mô phỏng đàm phán do nhà tâm lý học người Hà Lan Carsten De Dreu đứng đầu, các nhà đàm phán thành công nhất hóa ra là những người vận dụng phương pháp chú trọng vào việc đáp ứng nhu cầu của cả hai bên.

Trong việc xử trí với bất kỳ mâu thuẫn hoặc cuộc đàm phán nào, chúng ta có thể có bốn lựa chọn, tùy thuộc vào sự quan tâm mà chúng ta muốn thể hiện cho điều mà bản thân và đối phương hướng đến. Chúng ta có thể chọn phương pháp thắng-thua bất lợi. Theo cách này, chúng ta chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân. Chúng ta có thể chọn một phương pháp điều chỉnh mềm dẻo, trong đó chỉ biểu thị sự quan tâm đến lợi ích của bên kia. Chúng ta có thể chọn phương pháp tránh né, trong đó lảng tránh hoàn toàn vấn đề cần giải quyết, không thể hiện nhiều sự quan tâm tới lợi ích của người khác hay lợi ích của bản thân. Hay chúng ta có thể chọn một phương pháp cùng-thắng, trong đó bày tỏ quan tâm tới cả lợi ích của người khác và lợi ích của bản thân.

Phần lớn việc dạy về đàm phán và cố vấn cho các bên, trong trường hợp có mâu thuẫn, đã giúp nhiều người tìm ra cách thay đổi phương pháp thắng-thua, bất lợi thành phương pháp cùng-thắng. Ban đầu, người ta thường làm theo cách khiến các bên đều bị tổn thất. Trong khi phương pháp đối đầu có thể chứng tỏ nó tốn kém và không hiệu quả thì một phương pháp điều chỉnh mềm dẻo thường không đem lại hiệu quả cao hơn. Nếu cho đi mọi thứ để làm khách hàng vừa lòng thì chúng ta có thể không trụ được đủ lâu để phục vụ khách hàng đó. Nếu, trong việc chăm sóc cha mẹ già, chúng ta kiệt sức vì hy sinh vô hạn, chúng ta sẽ suy kiệt và không thể phụng dưỡng cha mẹ tốt được nữa. Việc tránh né cũng gặp những khó khăn – nếu không ai đề cập tới mâu thuẫn thì mâu thuẫn thường trở nên tồi tệ hơn. Cuối cùng, việc tạo ra giá trị cho cả đôi bên thường tạo ra những thỏa thuận, mối quan hệ tốt nhất và bền vững nhất.

Trong cuốn sách của mình, Adam Grant trích dẫn ví dụ về Derek Sorenson, một vận động viên đỉnh cao trở thành một nhà đàm phán chuyên nghiệp cho một đội tuyển thể thao hàng đầu, phụ trách về đàm phán hợp đồng cho các vận động viên mới. Trong một lần đàm phán, ông ngồi với một quản lý của một vận động viên trẻ đầy triển vọng. Sorenson đưa ra mức lương thấp, chọn phương pháp thắng-thua và hành động giống như “người nhận” vậy. Vị quản lý này nhiều lần bày tỏ sự thất vọng, chỉ ra rằng các vận động viên như anh ta có được mức lương cao hơn rất nhiều. Nhưng Sorenson không thay đổi và nhân viên này cuối cùng chịu thua. Dù đây là tổn thất cho vận động viên và nhà quản lý nhưng dường như đó là một chiến thắng đối với Sorenson vì đã tiết kiệm hàng nghìn đô-la cho đội tuyển của mình.

Đêm hôm đó, Sorenson có cảm giác áy náy. “Mình có thể cảm nhận qua cuộc trao đổi rằng anh quản lý khá bực bội. Anh ta đưa ra một số điểm hợp lý về những vận động viên ngang tài và trong lúc không bình tĩnh, mình đã không lắng nghe nhiều. Anh ta đã ngậm đắng nuốt cay ra đi.” Sorenson đã nhận ra thiệt hại tiềm ẩn mà phương pháp thắng-thua gây ra cho mối quan hệ cũng như danh tiếng của ông. Vì vậy, ông đã liên lạc lại với người quản lý nọ và đáp ứng đề nghị của anh ta, trả thêm hàng nghìn đô-la cho vận động viên đó. Như Sorenson thấy, ông đang xây dựng thiện chí. “Người quản lý vô cùng cảm kích. Khi vận động viên đó không còn bị ràng buộc nữa, người quản lý đã gọi điện cho tôi. Đến giờ nhìn lại, tôi thật sự vui mừng vì đã làm thế. Việc đó rõ ràng đã cải thiện mối quan hệ và giúp ích cho đội tuyển của chúng tôi.” Khi bắt đầu hiểu rõ việc cho đi vì lợi ích chung có ích cho chúng ta như thế nào, như Sorenson đã làm, chúng ta cũng sẽ có động cơ để thay đổi thái độ của bản thân từ nhận lại thành cho đi.

Nó cũng giúp ta hiểu rằng lợi ích của việc cho đi còn hơn cả lợi ích vật chất của bản thân.

CHO ĐI VÌ NIỀM VUI VÀ Ý NGHĨA

Khi dạy về đàm phán, tôi thường sử dụng truyện cổ Gió Bắc và Mặt trời của Aesop. Một hôm, Gió Bắc và Mặt trời tranh cãi về việc ai mạnh hơn ai. Điều này không thể giải quyết bằng lập luận, Gió Bắc và Mặt trời quyết định kiểm chứng vấn đề này. Từ trên bầu trời cao vợi, Gió Bắc và Mặt trời nhìn xuống mặt đất và thấy một cậu bé chăn cừu đi ngang qua. Gió Bắc và Mặt trời nhất trí rằng ai có thể làm cho chiếc áo choàng tuột khỏi vai cậu bé thì người đó sẽ mạnh hơn.

Gió Bắc thử đầu tiên. Gió Bắc thổi mạnh hết mức có thể, cố gắng làm chiếc áo choàng bay khỏi người cậu bé. Nhưng càng thổi mạnh, cậu bé càng quấn áo choàng chặt hơn. Sau khi thổi một hồi, Gió Bắc tạm ngưng để thở. Sau đó, đến lượt Mặt trời. Mặt trời tỏa nắng khiến cậu bé cảm thấy ấm áp và tự hỏi: “Hôm nay trời thật đẹp! Tại sao mình không nằm xuống trên đồng cỏ một lúc và tận hưởng ánh mặt trời nhỉ?” Nói rồi cậu bé cởi áo choàng và dùng nó làm thảm. Và thế là Mặt trời đã thắng Gió Bắc.

Câu chuyện này dạy chúng ta nhiều điều về giá trị của việc cho đi. Nếu thái độ của Gió Bắc là nhận lại thì thái độ của Mặt trời là cho đi. Bản chất của Mặt trời là tỏa nắng cho tất cả mọi người không phân biệt giàu nghèo, tử tế hay bất lương. Phương pháp tự nhiên của Mặt trời là “cùng-thắng”. Và như câu chuyện cho thấy, phương pháp của Mặt trời mạnh mẽ và phù hợp hơn so với cách thức của Gió Bắc.

Để vun đắp thái độ cho đi, chúng ta cần phải tìm ra niềm vui đến từ việc này. Giống như Mặt trời chiếu sáng vì đó là điều Mặt trời thường làm, chứ không chỉ mong được đáp lại, chúng ta có thể phát hiện ra niềm vui đến từ việc cho đi một cách tự nhiên mà không nghĩ đến việc được đáp lại ngay. Có lẽ, điều trái ngược là việc cho đi vì niềm vui cuối cùng sẽ mang lại sự hài lòng nhất cho chúng ta.

Tôi sẽ không bao giờ quên bài học về cuộc sống từ một bé gái Haley năm tuổi, cháu gái của bạn tôi. Con bé bị bệnh bạch cầu. Lizanne và Gabi, khi đó ba tuổi, đến thăm cô bé tại Bệnh viện Nhi, nơi Gabi từng đến khám bệnh. Haley đang trong tình trạng vô cùng đáng lo, mặt sưng phù, tóc rụng hết và cô bé nằm thoi thóp trên giường. Khi nhìn Gabi, Haley quay lại và thì thầm vào tai mẹ. Mẹ cô bé xin phép đi xuống cửa hàng quà tặng ở tầng dưới của bệnh viện rồi quay lại căn phòng với một chữ G nhồi bông lớn cho Gabi.

Không chỉ khuôn mặt Gabi sáng lên mà Haley cũng vậy. Cô bé đã sớm biết được niềm vui của việc khiến đứa trẻ khác cười. Thậm chí, trong tình trạng sức khỏe rất tệ của mình, cô bé vẫn cảm thấy vui vì cho đi.

Khi phát hiện ra niềm vui của việc cho đi, chúng ta cho đi bởi chúng ta cảm thấy nên làm vậy. Trong giai đoạn đầu của việc cho đi, chúng ta có thể cho người khác đơn giản chỉ để nhận lại. Chúng ta có thể coi mối quan hệ với người khác như một giao dịch. Tuy nhiên, ở giai đoạn thứ hai, chúng ta cho đi mà không mong đợi được đáp lại.

Sherryann, một người quản lý dành hàng giờ mỗi tuần để dạy cho những đồng nghiệp cấp dưới tại công ty chuyên về sáng kiến lãnh đạo cho nữ giới và giám sát một dự án gây quỹ từ thiện tại nơi làm việc, được Adam Grant phỏng vấn đã nói: “Tôi luôn cho đi. Tôi không mong được đền đáp. Tôi đang mong tạo ra sự khác biệt và ảnh hưởng, tôi chú trọng vào những người có thể hưởng lợi nhiều nhất từ sự giúp đỡ của tôi.”

Càng cho đi bao nhiêu, chúng ta càng cảm thấy vui hơn bấy nhiêu. Chúng ta càng cảm thấy vui hơn thì chúng ta càng có xu hướng cho đi nhiều hơn. Tất nhiên, chúng ta phải đảm bảo mình cũng quan tâm đến các nhu cầu của bản thân. Nếu không, chúng ta sẽ bị lợi dụng và trắng tay. Có những giới hạn mà chúng ta cần tôn trọng, kể cả với việc cho đi vì niềm vui và ý nghĩa.

Cho đi vì niềm vui khác xa với việc miễn cưỡng cho đi. Khi cảm thấy buộc phải cho đi, chúng ta hiếm khi cảm thấy thích thú và thường không vui. Câu chuyện của Scott Harrison là một ví dụ. Scott được đánh giá là người vị tha, nhưng anh ta không bao giờ có lựa chọn. Như nhiều người, anh ta đeo mặt nạ vị tha để có được sự chấp thuận của cha mẹ và cộng đồng giáo hội của mình. Nhưng vào cuối độ tuổi 20, anh đã gỡ bỏ chiếc mặt nạ đó bằng cách chỉ tập trung vào việc tạo niềm vui cho bản thân và rất ít hoặc không quan tâm tới người khác. Anh kiếm tiền bằng cách quảng cáo cho các hộp đêm và các sự kiện thời trang ở New York.

Ở tuổi 28, Scott đã thành đạt: kiếm rất nhiều tiền, đeo đồng hồ Rolex, đi xe BMW và có một người bạn gái là người mẫu. Vào dịp mừng năm mới ở Punta del Este, Uruguay, nơi anh thuê một ngôi nhà, ngựa, người phục vụ và số pháo hoa trị giá 1.000 đô-la để bắn trong mười phút, anh ta đã cảm thấy đau khổ.

Tôi thực sự thấy mình đã thành ra như thế nào. Những thứ tôi quý trọng đã dần rời xa tôi trong mười năm qua. Tôi đã mất hết tình cảm, tinh thần và đạo đức. Tôi nhìn quanh mình và không thấy ai hạnh phúc cả. Gái đẹp, tiền tài, địa vị không bao giờ là đủ.

Cơn khủng hoảng của Scott đã khiến anh ta tự vấn lương tâm. Anh tự hỏi bản thân những câu hỏi lớn và đầy lo âu: “Nếu mình sống khác đi thì sẽ thế nào? Nếu mình thực sự phục vụ người khác thì sẽ ra sao?” Giờ đây, Scott quan tâm tới sự vị tha thực tế, chứ không phải vị tha giả tạo nữa.

Sau vài tháng dành thời gian đọc sách và tìm hiểu sâu về tinh thần của mình, Scott quyết định làm nhà báo ảnh tình nguyện cho một tàu bệnh viện ở Tây Phi, trong suốt hai năm. Sự đau khổ và lòng dũng cảm mà Scott chứng kiến là nguồn cảm hứng thôi thúc anh trở về quê hương để thành lập một tổ chức có tên gọi Charity: Water, nhằm gây quỹ làm giếng và cung cấp nước sạch cho hàng trăm nghìn người nghèo trên toàn thế giới. Giờ đây, nhu cầu sâu kín về ý nghĩa cuộc sống của anh đã được đáp ứng. Sau khi dành chút thời gian nói chuyện, tôi có thể chứng thực cho nghị lực và sự nhiệt tình của Scott. Khi mô tả niềm vui được nhìn thấy người dân uống nước sạch từ các giếng nước mà Scott gây quỹ, anh đã hét lên: “Tôi thành công rồi.”

Xã hội khiến chúng ta tin rằng có mọi “thứ” – vật chất cũng như quyền lực và thành công – mang lại sự hài lòng cho chúng ta. Nhưng qua câu chuyện của Scott, chúng ta có thể thấy được một sự thật rằng dù có nhiều bao nhiêu cũng chẳng bao giờ là đủ. Sự thiếu thốn có thể không bao giờ bù đắp được nếu chúng ta chỉ đáp ứng các nhu cầu của bản thân.

Ngược lại, việc cho đi một cách chân thật và được tự do lựa chọn có thể mang đến sự hài lòng lâu dài bên trong, chính xác là vì nó đáp ứng được nhu cầu sâu kín nhất của chúng ta để trở nên hữu ích và gắn kết với người khác, cho phép tạo ra sự khác biệt trong thế giới của người khác và khiến chúng ta luôn cảm thấy hài lòng. Điều trái ngược là qua việc cho đi chúng ta thường nhận lại những gì chúng ta muốn nhất. Khi chúng ta phát hiện ra việc cho đi vì niềm vui và ý nghĩa của nó, một vòng tròn cho đi và nhận lại đầy đạo đức xuất hiện. Thế nhưng việc nhận lại không phải là mục đích của việc cho đi. Chúng ta cho đi đơn giản vì bản chất và niềm vui của chúng ta là thế. Qua việc cho đi theo cách này, như câu chuyện của Scott cho thấy, chúng ta tạo ra chiến thắng không chỉ cho bản thân và đối phương mà còn cho nhiều người khác nữa.

CHO ĐI NHỮNG GÌ BẠN MUỐN

Có lẽ cách khuyến khích thái độ cho đi bền vững nhất là tìm kiếm một mục đích hay hoạt động khiến chúng ta cảm thấy thích thú với việc cho đi. Giống như tập luyện cơ bắp, việc cho đi được hình thành qua quá trình rèn luyện. Việc cho đi có thể thấm sâu vào cuộc sống của chúng ta.

Mục đích tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi như Tại sao chúng ta thức giấc vào buổi sáng? Điều gì khiến chúng ta thích thú? Điều gì truyền cảm hứng cho chúng ta? Người ta đưa ra những mục đích khác nhau như nuôi nấng và chăm sóc gia đình, chơi nhạc hoặc sáng tạo nghệ thuật, tạo ra những thứ mong muốn, chăm sóc một khu vườn, cung cấp dịch vụ cho khách hàng, dạy cho những đồng nghiệp nhỏ tuổi hơn hoặc giúp đỡ những người đau khổ. Nếu chúng ta có thể phát hiện ra mục đích khiến ta tràn đầy sức sống, đó không phải chỉ là nguồn gốc của sự hài lòng bên trong mà còn là lý do để tiếp tục cho đi và duy trì thái độ đó với người xung quanh.

Qua cuốn sách này, tôi đã chia sẻ câu chuyện về những khó khăn khi chữa bệnh cho con gái của tôi. Khi tôi đang viết phần kết cho cuốn sách này, một điều đặc biệt đã đến với con bé. Nó minh họa cho lợi ích của việc phát hiện ra mục đích. Một buổi sáng, Gabi thông báo cho vợ chồng tôi rằng cô bé định mừng sinh nhật lần thứ 16 của mình, còn bốn tháng nữa, bằng cách phá Kỷ lục Guinness thế giới. Điều đó từ lâu đã là giấc mơ của Gabi và một vài năm trước, con bé đã thử nhảy ô lò cò dài nhất và đi nhiều tất vào một chân nhất. Lần này, Gabi nói rằng con bé muốn phá kỷ lục đo sàn lâu nhất, một bài tập vùng bụng đòi hỏi phải giữ thẳng cơ thể ở tư thế ngang người khi chống đỡ bằng cẳng tay và ngón chân.

Như tôi đã đề cập trước đó, từ khi sinh ra, thể trạng của Gabi đã không được tốt và con bé phải trải qua 14 cuộc đại phẫu về xương sống, tủy sống, hai chân và các cơ quan khác trên cơ thể vài tháng trước. Khi cố gắng tham gia đội tuyển bóng chuyền của trường, Gabi khó lòng thực hiện được yêu cầu tập đo sàn của huấn luyện viên trong khi những cô bé khác phải chạy. Vị huấn luyện viên ngạc nhiên khi thấy Gabi vẫn giữ vị trí đo sàn sau 12 phút cho đến khi các cô bé kia trở lại. Trước sự ngạc nhiên của huấn luận viên, Gabi ngay lập tức nghĩ đến Kỷ lục Guinness thế giới. Con bé viết thư cho tổ chức Guinness. Kỷ lục chính thức tính đến thời điểm đó đối với nữ giới là 40 phút. Sau đó, Gabi đợi thêm hai tháng nữa sau khi cuộc đại phẫu kết thúc rồi mới bắt đầu tập luyện.

Lizanne và tôi khá ngạc nhiên khi biết về kế hoạch của Gabi. Bất chấp hoàn cảnh, chúng tôi chưa bao giờ thấy con bé buồn về số phận của mình. Con bé chưa bao giờ rơi vào tình thế bế tắc của bệnh nhân. Chúng tôi luôn ngạc nhiên về sự vui vẻ và nhiệt tình với cuộc sống của Gabi, tận hưởng từng ngày và coi đó là niềm vui. Chúng tôi ngạc nghiên về khả năng tìm lại ý nghĩa cuộc sống sau mỗi lần phẫu thuật của Gabi và luôn cảm thấy cuộc sống đứng về phía con bé. Gabi hồn nhiên, không mất thời gian tiếc nuối quá khứ hay lo lắng về tương lai. Suốt thời thơ ấu, Gabi không bao giờ mất niềm tin vào bản thân và luôn hài lòng với cuộc sống.

Vợ chồng tôi đều ủng hộ giấc mơ của Gabi và khuyến khích con bé biến điều đó thành hiện thực. Gabi đã tập luyện nhiều tuần để phá kỷ lục. Trong những lần nỗ lực của mình, con bé đạt được 20, 25, 30 phút và từng vượt qua phút thứ 40 khi vừa tập luyện vừa mải mê nói chuyện với mẹ. Gabi chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn:

Ban đầu, cháu tin mình sẽ phá kỷ lục bởi đó là điều cháu luôn muốn làm. Nhưng cháu nảy ra ý nghĩ rằng cháu có thể làm việc đó vì một lý do. Và cháu thực sự thích ý nghĩ đó, đặc biệt là khi cháu có thể làm được điều đó cho Bệnh viện Nhi. Họ không chỉ giúp cháu đi lại, chạy nhảy mà còn làm được điều phi thường. Cháu muốn giúp họ để những em bé khác giống như cháu có thể có những trải nghiệm tốt hơn. Cháu muốn gây quỹ và tăng cường nhận thức. Vì vậy, việc tập đo sàn trở nên có ý nghĩa hơn là một kỷ lục.

Mục đích ban đầu của Gabi được mở rộng một cách tự nhiên từ cho bản thân thành cho những người khác.

Một tuần trước khi diễn ra cuộc thử sức dự kiến, Gabi nhận được một e-mail từ người giữ kỷ lục thế giới hiện tại, Eva Bulzomi, thông báo rằng cô ta đã phá kỷ lục của chính mình. Kỷ lục mới của Eva là 65 phút 18 giây. Tổ chức Guinness đang tiến hành kiểm chứng. Lizanne hỏi Gabi: “Con thấy sao?”

Gabi trả lời bằng giọng bình thản, không hề nao núng và vẫn đầy quyết tâm: “Như thế thì hơi khó hơn một chút thôi ạ.”

Cuối cùng, ngày trọng đại đã đến. Bạn bè và gia đình Gabi tập trung để cổ vũ con bé. Sau khi giữ tư thế đo sàn suốt 35 phút, khoảng nửa thời gian so với mục tiêu, cô bé cảm thấy khó chịu, đau tay và nước mắt bắt đầu rơi trên tấm thảm. Bạn bè của Gabi bắt đầu hát để con bé quên đi đau đớn. Nhiều phút trôi qua, mọi người bắt đầu cổ vũ và cùng làm động tác đo sàn với con bé. Cuối cùng, Gabi dừng lại với thời gian là 80 phút. Con bé đã đạt thành tích gấp đôi kỷ lục thế giới hiện tại.

Một tuần sau, Gabi xuất hiện trên chương trình Good Morning America, cùng giải thưởng Guinness Kỷ lục Thế giới chính thức. Tin tức này được lan đi khắp thế giới, trên các phương tiện truyền thông xã hội với đoạn ghi hình về việc phá kỷ lục, được khán giả trên 150 quốc gia theo dõi. Gabi không chỉ truyền cảm hứng cho hàng nghìn người để vượt qua những giới hạn của họ nhằm biến điểm yếu thành điểm mạnh, mà còn đóng góp hơn 58.000 đô-la cho Bệnh viện Nhi Colorado, khoản tiền cao gấp 11 lần so với mục đích ban đầu.

Gabi đã có được thành công đáng nể trong việc đạt được điều mong muốn, đồng thời giúp ích cho người khác theo những cách của riêng mình. Con bé không bắt đầu kế hoạch tập đo sàn với mục đích cho người khác nhưng nó đã làm được điều đó. Con bé đã học được cách hiểu rõ niềm vui của việc cho và nhận. Như Gabi đã nghiệm ra, không có gì củng cố thái độ cho đi tốt hơn việc gắn nó vào một mục đích cụ thể.

Cho đi những gì chúng ta muốn, như câu chuyện của Gabi, có thể là nguồn gốc của sự hài lòng lâu bền nhất mà cuộc sống mang lại cho chúng ta. Nhưng nếu chúng ta cho đi ý thức về mục đích, thứ được cho đi đó không cần phải lớn. Tôi chợt nhớ về người bạn Paola của mình. Tuy làm nghề luật sư nhưng cô không cảm thấy hạnh phúc. Cô nhớ lại khi còn bé thường dùng dầu dưỡng tóc và kem dưỡng cho chú chó của mình. Thoạt đầu, đó có vẻ là sự ngẫu nhiên nhưng đó là niềm vui của cô. Bằng việc dùng dưỡng tóc cho chú chó, cô thường tưởng tượng mình là một nhà hóa học sáng chế dược phẩm cho mọi người. Sau khi dồn sự dũng cảm và sử dụng số tiền tiết kiệm của mình, Paola gác lại công việc luật sư để thành lập một công ty chế tạo xà phòng thiên nhiên và giúp đỡ mọi người theo cách đó. Cách kiếm tiền mới này có thể không phù hợp với hình ảnh lý tưởng về một sự nghiệp “thành đạt” nhưng nó mang lại hạnh phúc vì cô đã sống với đam mê.

Những món quà của chúng ta có vẻ nhỏ bé nhưng chúng thường tạo ra sự khác biệt lớn lao cho cuộc sống của người khác, như chăm sóc con của bạn bè hay người già neo đơn, giúp hàng xóm sửa nhà, giúp đồng nghiệp bị ốm, hoặc đơn giản là có cử chỉ thân thiện với người lạ trên đường. Mức độ thể hiện của món quà không quan trọng, điều quan trọng là cho đi một cách chân thành.

Có lẽ trở ngại lớn nhất khi cho đi là nỗi sợ, không phải vì sự hẹp hòi mà vì sự cao thượng của chúng ta. Chúng ta không sợ những hạn chế mà sợ những khả năng của chúng ta. Nhà tâm lý học nhân văn, Abraham Maslow, sử dụng thuật ngữ “Phức cảm Jonah” để mô tả nỗi sợ cản trở chúng ta tập luyện các năng lực và hoàn thành sứ mệnh của mình. Nhân vật Jonah trong Kinh thánh tìm cách chạy trốn định mệnh, đó là tiếng gọi từ Chúa, nhằm cảnh báo người dân thành phố Nineveh từ bỏ bạo lực và tội ác nếu không muốn bị tiêu diệt. Jonah lại đi theo hướng hoàn toàn khác. Một cơn bão lớn đe dọa mạng sống của mọi người trên tàu vượt biển. Jonah có lẽ biết mình là người đáng trách và đề nghị thủy thủ đoàn quăng anh ta xuống biển. Nhờ thế, cơn bão tan nhanh chóng. Sau đó, Jonah bị nuốt vào bụng cá voi và nhờ nhận ra lỗi lầm của mình do chống lại định mệnh, anh ta được cá voi thả ra, trôi dạt trên đất liền. Jonah đi đến Nineveh và kịp thời truyền đạt lời cảnh báo cho mọi người để thay đổi cách sống và cứu rỗi họ khỏi những hậu quả nghiêm trọng.

Câu chuyện cổ này chứa đựng nhiều ý nghĩa: khi đứng trước cơ hội cho đi món quà của chúng ta cho thế giới, chúng ta thường chạy trốn giống như Jonah. Chúng ta không bộc lộ khả năng của bản thân. Chỉ khi đối mặt với hoàn cảnh bất lợi, chúng ta mới thức tỉnh và nhận ra mình chỉ có thể đạt được mục đích nếu cho đi những gì bản thân muốn, nói cách khác, nếu chúng ta để người khác biết khả năng của mình.

Trong quá trình viết về Con đường Abraham, tôi đã được nghiên cứu những câu chuyện cổ về Abraham. Theo câu chuyện trong Kinh thánh, Abraham nghe thấy tiếng gọi của Chúa, rời khỏi đất nước và ngôi nhà do cha mình để lại, đến một nơi mà ông sẽ biết được thân phận thực sự của mình. Hoàn toàn khác với Jonah, Abraham ngay lập tức để ý đến tiếng gọi và bắt đầu cuộc hành trình đi theo số phận. Các nhà hiền triết thời xưa thường tranh cãi tại sao trong tất cả mọi người vào thời điểm đó, chỉ Abraham được chọn để nhận tiếng gọi. Điều gì khiến ông xứng đáng như vậy? Sau nhiều lần thảo luận, các nhà hiền triết đi đến kết luận rằng, thật ra ai cũng nhận được tiếng gọi đó. Sự khác biệt duy nhất là duy chỉ Abraham lắng nghe.

Món quà của Abraham thật đơn giản nhưng là một bài học lớn về tính hiếu khách. Là một người khách tới vùng đất lạ, Abraham nhận được sự đón tiếp nồng hậu và ông cũng đáp lại lòng mến khách của họ. Tương truyền, túp lều của ông được mở ra bốn hướng để tiếp khách. Món quà mà Abraham phát hiện ra trong chính mình là sự nhân từ đối với người lạ. Ông học được cách khai sáng cho người khác. Có lẽ mỗi người trong chúng ta đều khá giống với Abraham, nhận được tiếng gọi để bắt đầu chuyến đi tới vùng đất không tên. Mỗi chúng ta được ban tặng một món quà để cho đi, giống như việc chúng ta lau cửa sổ và nhìn ra ngoài để ánh sáng của mình soi rọi người khác.

TỪ THẮNG-THUA ĐẾN CHIẾN THẮNG LỚN

Như đã mô tả trước đó về trường hợp của người bạn và cũng là khách hàng của tôi, Abilio Diniz, một người bế tắc trong cuộc đấu thắng-thua không có lối thoát, tôi sẽ mô tả lại cái kết.

Trong suốt hai năm rưỡi đấu tranh với đối tác kinh doanh, họ đã kiện và công kích nhau trên báo chí, đồng thời ngăn chặn sáng kiến giúp công ty của họ phát triển, họ cố gắng nhận được điều họ muốn từ phía bên kia và đã thất bại. Không bên nào thành công trong việc đạt được điều họ thực sự muốn.

Khi đồng nghiệp David và tôi gặp nhà đàm phán của bên kia, chúng tôi tìm cách thay đổi động lực: thay vì trình bày cho bên kia một danh sách những mối đe dọa, chúng tôi tập trung vào điều mà mỗi bên có thể cho nhau. Đằng sau các quan điểm mâu thuẫn, Abilio và đối tác của ông có hai lợi ích chung: tự do và phẩm giá. Mỗi bên có thể mang tới cho bên kia sự tự do mà bên kia muốn có để theo đuổi các thỏa thuận kinh doanh và cuộc sống. Mỗi bên có thể mang tới cho đối phương sự tôn trọng mà họ coi trọng. Chúng tôi đề nghị thỏa thuận được lập dựa trên hai lợi ích chung – tự do và phẩm giá, có thể là một thỏa thuận cùng-thắng dù ban đầu các bên cảm thấy khó khăn thế nào đi nữa.

Chúng tôi trao đổi về việc biến thỏa thuận đó thành hiện thực. Đối tác của Abilio có thể giúp ông không còn bị ràng buộc bởi điều khoản không cạnh tranh trong ba năm, mang đến sự tự do mà ông tìm kiếm để thực hiện các thỏa thuận kinh doanh khác. Đổi lại, Abilio có thể đồng ý rời khỏi ban giám đốc, để đối tác của mình tự do điều hành công ty theo cách họ muốn. Đối tác của ông có thể đổi cổ phiếu biểu quyết của Abilio lấy cổ phiếu không biểu quyết mà sau này Abilio sẽ được tự do bán trên thị trường chứng khoán. Cả hai bên có thể đưa ra thông cáo báo chí chung, gửi đến nhau lời chúc tốt đẹp. Tóm lại, cuộc chơi có thể chuyển từ thắng-thua sang cùng-thắng.

Tất nhiên, dù gặp nhiều khó khăn và rắc rối về mặt pháp lý nhưng sự thay đổi đơn giản về động lực từ nhận lại thành cho đi tạo ra sự khác biệt hoàn toàn. Sau bốn ngày căng thẳng, các bên đã đạt được thỏa thuận và chấm dứt được cuộc cạnh tranh kinh doanh gay gắt này. Abilio có một bài nói chuyện hòa nhã chia tay các cán bộ cao cấp của công ty và một bài nói chuyện khác với toàn thể nhân viên, trong đó ông nhắc đến đối tác trước đây bằng sự tôn trọng và chúc họ gặp nhiều điều tốt đẹp. Đối tác của Abilio tạo điều kiện để ông quản lý một tổ chức đào tạo vận động viên lớn, thuộc sở hữu của công ty, đó là niềm đam mê thực sự đối với Abilio.

Điều đáng ngạc nhiên với tất cả những người liên quan là mức độ hài lòng được Abilio và đối tác của ông ta (đối thủ của Abilio cho tới thời điểm đó) thể hiện sau đó. Đó không phải là một sự thỏa hiệp chấp nhận được mà mỗi bên miễn cưỡng đồng ý, mà là một giải pháp để cả hai cảm thấy hài lòng và yên tâm với kết quả.

Việc bắt đầu các cuộc đàm phán bằng cách chú trọng vào những gì họ có thể cho nhau hơn là những gì họ có thể nhận đã tạo ra triển vọng cùng-thắng một cách chân thành. Trên thực tế, nó vượt ra khỏi giải pháp đôi bên cùng-thắng, thành nhiều bên cùng-thắng vì những lợi ích không chỉ dành cho hai bên mà còn cho gia đình của họ, công ty cùng 150.000 nhân viên và toàn xã hội nói chung.

Đó không phải là một quá trình dễ dàng đối với Abilio. Giống như hầu hết chúng ta, ông lúc đầu cũng là đối thủ đáng gờm nhất của bản thân. Tuy nhiên, ông đã rất cố gắng để thay đổi chính mình. Do có khuynh hướng công kích nên ông cố gắng hết sức để quan sát dù không phải lúc nào cũng thành công. Trong khi đánh giá bản thân một cách nghiêm khắc, ông cũng có những nỗ lực lớn, với sự giúp đỡ của người khác, để đặt mình vào hoàn cảnh của chính mình và phát hiện ra những nhu cầu thực sự của bản thân. Khi đổ lỗi cho đối phương, ông vẫn luôn nhớ rằng rốt cuộc chính mình mới là người có trách nhiệm với cuộc sống của bản thân.

Abilio từng cảm thấy lo sợ vì không được đáp ứng đầy đủ nhưng sau đó ông ta đã thay đổi cách nhìn về bức tranh cuộc sống và nhớ tới khả năng tạo ra hạnh phúc cho riêng mình. Mỗi khi bế tắc, ông có thể trở lại khoảnh khắc hiện tại để xem mình làm được gì. Như một chiến binh thực thụ, ông có quan điểm đối địch nhưng luôn biết khi nào là thời điểm quan trọng để bày tỏ lòng tôn trọng với đối thủ. Trở ngại cuối cùng đối với Abilio là vượt qua tư duy thắng-thua, điều mà ông đã làm được bằng cách thay đổi thái độ của mình từ nhận lại sang cho đi.

Giống như mọi người, Abilio cũng không mấy dễ dàng trong quá trình đạt được thỏa thuận với bản thân. Nhưng những nỗ lực có kỷ luật nhằm tìm ra lối thoát đủ khiến Abilio thành công trong việc đạt được thỏa thuận lớn mà ông mong muốn. Ông nói với tôi: “Tôi đã lấy lại cuộc sống của mình. Đây là thời điểm đẹp nhất trong đời tôi.”

Mỗi bước trong sáu bước này giúp chúng ta thay đổi tư duy thắng-thua thành tư duy cùng-thắng. Bước quan trọng là thay đổi thái độ cơ bản của chúng ta đối với người khác từ nhận lại thành cho đi. Ban đầu, chúng ta có thể cho đi để nhận lại, sau đó học cách cho đi mà không cần nhận lại và cuối cùng, cho đi để đạt được mục đích của mình. Bằng cách thay đổi cách thức cho đi ngầm định cơ bản, chúng ta không chỉ đạt được thỏa thuận với chính mình, trải nghiệm sự hài lòng bên trong, dễ đạt được thỏa thuận với người khác, mà còn dễ dàng thành công hơn. Nhờ vậy, một vòng tròn cho đi và nhận lại không có điểm đầu và điểm cuối được hình thành.