CON DUONG HOI GIAO / Tour

"Một con lừa" hay là cô gái Việt một mình đi 80 nước

Theo thông tin của VietNamNet, chỉ vài giờ trước khi buổi ra mắt diễn ra, Cục Xuất bản đã có công văn yêu cầu đơn vị xuất bản tạm ngừng phát hành để kiểm định lại.

Nguyễn Phương Mai - 38 tuổi, nữ tiến sĩ ngành Giao tiếp đa văn hóa, giảng viên tại trường Đại học Khoa học ứng dụng Amsterdam (Hà Lan) hiện đang là cái tên được chú ý nhất trong giới cầm bút Việt Nam sau tác phẩm đầu tiên "Tôi là một con lừa" ra mắt hồi tháng 5 năm ngoái.

Nguyễn Phương Mai trong buổi ra mắt cuốn sách đầu tiên "Tôi là một con lừa" (5/2013)
Là cuốn sách đầu tiên nằm trong series "Lên đường với trái tim trần trụi", "Tôi là một con lừa" đã thực sự gây ra một cơn sốt khi tổng lượng bán cho đến nay ước chừng lên tới 2 vạn bản sách, theo nguồn tin của Nhã Nam - đơn vị phát hành.
Với tư cách nhà báo, nhà nghiên cứu, người đã đi qua gần 100 quốc gia, đầu năm 2014, Phương Mai lại tiếp tục đem đến cho độc giả câu chuyện về hành trình đi qua 13 quốc gia đạo Hồi khu vực Trung Đông. Tháng 3/2014, những thông tin đầu tiên của tác phẩm thứ 2 "Con đường Hồi giáo" bắt đầu được hé lộ, ngày ra mắt chính thức 12/3 cũng đã được đơn vị chia sẻ với báo chí.
Tuy nhiên trong buổi sáng ngày 12/3, bất ngờ cuộc giao lưu ra mắt sách tại Hà Nội dự kiến diễn ra vào buổi chiều được thông báo hủy. Thông cáo báo chí được gửi đến cho truyền thông chỉ cách thời gian tổ chức (14h00) đúng 3 tiếng đồng hồ. Một số bạn đọc đã không kịp biết tin, phải ra về sau khi có mặt tại địa điểm giao lưu như đã thông báo trước.
Trả lời báo VietNamNet về lý do buổi ra mắt "Con đường Hồi giáo" đã không diễn ra như dự tính, đại diện truyền thông Nhã Nam cho biết buổi ra mắt sách chỉ tạm thời hoãn lại vì một số lý do bất khả kháng, hiện ê kíp đang chờ thêm thông tin chứ không phải bị hủy. Anh cũng không nêu cụ thể về những nguyên nhân tác động của việc bị trì hoãn này.

Được biết buổi ra mắt tại TP.HCM dự kiến diễn ra vào 10h ngày 16/3 cũng sẽ bị hoãn.

Giới thiệu về cuốn "Con đường Hồi giáo"
Giữa cơn sôi trào nóng bỏng của Mùa xuân Ả Rập, Nguyễn Phương Mai lên đường đến Trung Đông, từ Ả Rập Saudi theo con đường Hồi giáo tỏa lên phía tây, để nhìn tận mắt, chạm tận tay một Trung Đông thật, từ trải nghiệm của chính mình. Hóa ra, sau tấm áo chùng đen u ám của cô bạn Hồi giáo mới quen là bộ ngực căng tròn với dòng chữ “No Man No Cry!” trên làn áo thun mỏng. Hóa ra, Trung Đông không phải là bức tranh một màu xám xịt của “Hồi giáo cực đoan”, “khủng bố”, “bất bình đẳng giới”, mà là tấm thảm Tunisia nhiều màu sắc với trầm tích văn hóa hàng ngàn năm, những công trình kiến trúc đẹp đến nghẹt thở, với cuộc sống thấm đẫm tôn giáo, cùng vẻ hiện đại và hào nhoáng tột cùng, nhưng đầy băn khoăn về danh tính dân tộc, rồi những bi kịch, sự khốn cùng, và những giá trị không dễ phán xét đúng sai. Những câu chuyện ngờm ngợp hơi thở cuộc sống, những nhìn nhận sắc bén của một nhà nghiên cứu, nhà báo được chuyển tải trong lối viết trẻ trung, cuốn hút sẽ khiến bạn khó lòng kìm nổi thôi thúc được bước cùng cô trên Con đường Hồi giáo. Nhận định của Phương Mai: “Ở Tunisia trong suốt mấy chục năm qua, một trong những nhiệm vụ của cảnh sát là chặn đường các cô gái dám đội khăn trùm đầu, cấm tiệt các cô ả cả gan trùm kín mặt mũi với niqab, và nếu đàn ông muốn để râu dài lùm xùm kiểu salafi thì trước hết phải xin cho được cái … giấy phép của chính quyền.” - Tunisia “Đằng sau những đường phố lát đá lộng lẫy của thành Jerusalem là cuộc sống tín ngưỡng cực điểm, là sự căng thẳng đến tột cùng của xung khắc tôn giáo như một quả bóng đầy hơi có thể bục tung bất cứ lúc nào. Ở Jerusalem, mỗi hòn đá là một câu chuyện kinh thánh, mỗi người dân là một tín đồ sẵn lòng tử vì đạo, mỗi ngọn gió tràn qua cũng có mùi thánh thần, một lời nói bâng quơ cũng có thể trở thành điều tiên tri chờ ngày ứng nghiệm…” - Israel “Hình như ai cũng bận rộn với hai cuộc sống, một truyền thống đến thành cổ hủ, một tà dâm đến thành nổi loạn. Dưới tà áo chùng đen nào dường như cũng ẩn chứa một ngọn lửa tình bị kìm hãm, và sau ánh mắt rạp xuống khiêm nhường nào cũng cháy bỏng một nỗi đam mê thèm khát.” - Jordan

Vân Sam

xxxxxxxxxxxxxxxxxxx

con ếch từ giếng nhỏ sang giếng to

Đăng ngày Thứ sáu 14/03/2014 10:12

Sau chuyến đi độc nhất vô nhị theo chân các chiến binh Hồi giáo cả nghìn năm trước, qua hàng chục nước Trung Đông, Phương Mai chia sẻ rằng càng đi, chị càng thấy thế giới vô tận, và mình thì bé nhỏ, tầm thường.

Tiến sĩ về giao tiếp đa văn hóa (Intercultural Communication) Nguyễn Phương Mai, 37 tuổi, là chuyên gia đào tạo về kỹ năng mềm, và giảng dạy môn đàm phán/giao tiếp đa văn hóa tại Đại học Khoa học ứng dụng Amsterdam, Hà Lan. Chị đã đặt chân tới gần 80 quốc gia khác nhau.

Nguyễn Phương Mai là tác giả của loạt bài 16 kỳ đã đăng trên Tạp chí Đẹp mang tên “Con đường Hồi giáo” và cuốn sách du ký “Tôi là một con lừa”.

Thế giới này đủ rộng để mỗi người khám phá theo cách riêng

- Đến bây giờ, khi đã đặt chân tới gần 80 nước, tưởng như nơi nào muốn đi chị đều đã đi qua cả, chị còn có những điểm du lịch mà mình khao khát nữa không?

- Tất nhiên là có chứ, thậm chí ngày càng nhiều hơn. Tôi vẫn chưa thực sự được đặt chân lên những đường phố Saudi, nơi đáng lẽ phải là điểm khởi đầu của Con đường Hồi giáo. Có vô số những địa điểm mà tôi không có đủ thời gian để thẩm thấu sâu hơn nhịp điệu văn hóa của người bản xứ và luôn khát khao quay lại. Thế giới bao la, con số 80 chẳng có ý nghĩa gì cả. Đi đến một đất nước, ngồi xuống thở hắt ra kêu “mệt quá” rồi đứng dậy đi tiếp thì cũng được tính là một nước. Vậy thì điều quan trọng không phải là con số, mà là khối lượng kiến thức mà mỗi người thu nhận được.

Cố gắng (trong vô vọng) để nhận biết các mẫu chữ Ả Rập cổ
trên tường thánh đường Hồi giáo đẹp nhất thế giới: Đền Taj Mahah ở Ấn Độ.

- Giống như trong những bộ phim của Mỹ, sau một hành trình gian khổ, nhân vật chính thường trưởng thành hơn và có những nhận thức sâu sắc về đời sống. Bên cạnh những thông tin mới về đất nước, con người Hồi giáo, bản thân chị đã thay đổi như thế nào?

- Tôi thấy mình không những là một con lừa ưa nặng mà còn là một con ếch nữa, May thay, con ếch tôi không phải lúc nào cũng bằng lòng với bầu trời nhỏ bằng miệng giếng nên muốn nhảy ra ngoài. Và khát vọng ấy thôi thúc những chuyến đi. Nhưng càng đi, càng thấy con ếch chẳng thể thoát khỏi những chiếc giếng, nó chỉ chuyển từ giếng nhỏ sang những chiếc giếng to hơn thôi. Thế giới vô tận, càng đi càng thấy mình bé nhỏ, tầm thường.

- Nhân vật cậu bé Christopher Boone trong tác phẩm “Bí ẩn về con chó lúc nửa đêm” (The Curious Incident of the Dog in the Night-Time, tác giả: Mark Haddon)có chia sẻ một quan điểm khá thú vị về du lịch. Cậu bé nói rằng cậu không hiểu sao người ta cứ đua nhau đi du lịch, trong khi nếu quan sát một cách tỉ mỉ, kĩ lưỡng (có thể tạm hiểu là sống chậm, sống kĩ), đời sống xung quanh ta tràn đầy những điều mới mẻ mỗi ngày. Chị nghĩ sao về quan điểm này?

- Tôi nghĩ thế giới này đủ rộng để cho mỗi chúng ta ai cũng có thể đi du lịch, hay đúng hơn là khám phá và tìm hiểu theo cách của mình. Điều đáng sợ nhất không phải là một đôi chân không đi mà là một khối óc ngồi im một chỗ.

Dưới tấm áo choàng đen này là quần bò thủng lỗ và áo hip-hop

Lên đường với trí óc đầy kiến thức và trái tim rỗng

- Thực ra thông điệp của chị không mới. Một trường hợp khác "xách ba lô lên và đi" ở Việt Nam là Huyền Chip, nhưng không thực sự thành công. Chị có nghĩ là người ta nên tích lũy kiến thức và độ trải nghiệm nhất định rồi mới lên đường?

- Tôi chưa đọc Huyền Chip và không theo dõi những câu chuyện quanh tác giả này nên quả thật hơi khó nhận xét về cô. Đối với bản thân mình, tôi có một triết lý lên đường riêng. Thứ nhất, trí óc phải được đổ đầy kiến thức khách quan đa chiều về vùng đất mới. Tuy nhiên, song song với việc làm đầy trí óc thì trái tim lại phải dốc ngược ra hết sức để làm rỗng, để trút bỏ mọi định kiến. Để rồi những người bản xứ ở mỗi miền đất mới sẽ đổ vào trái tim kẻ du hành những tình cảm của chính bản thân họ.

Một giây nằm trong quan tài đá 4500 năm tuổi ở kim tự tháp Khufu

Nói đến đây tôi xin mở ngoặc một chút, vì tự bản thân cảm thấy xấu hổ khi những chuyến đi của mình được mọi người ca tụng thành những điều như thể phi thường. Ở các nước phát triển, thậm chí ở Trung Quốc thôi, việc các bạn trẻ bỏ học một năm đi bụi là điều rất bình thường. Sinh viên của tôi đi gap year* nhiều không đếm xuể. Tương tự, những người đang đi làm rồi nghỉ một thời gian để làm sabbatical** như tôi cũng là chuyện rất bình thường. Tôi nghĩ xung quanh ta, ngay ở Việt Nam cũng có rất nhiều người đi và hiểu biết, chỉ có điều họ không viết sách và không chia sẻ với công chúng thôi.

- Về chuyện viết sách, nếu tôi, một độc giả, nói rằng tôi cảm thấy chưa thỏa mãn với những gì chị viết, ví dụ, về một đất nước mà chị chỉ dành vài trang, chị sẽ nói gì?

- Độc giả có quyền cảm nhận của độc giả, và tác giả có quyền viết theo ý của riêng mình. Nếu hai làn sóng gặp nhau thì có sự đồng cảm. Nếu không gặp nhau, thì đó là một phần sắc thái đa dạng của cuộc sống muôn mặt xung quanh. Tôi nghĩ đó là chuyện rất bình thường.

Marina Dubai trong ánh chiều cuối ngày đổ về đêm

- Là một người phụ nữ có cơ hội đi nhiều, trong sách, và qua hành trình của mình, chị có chia sẻ một quan niệm rất hay về nữ quyền: đó là quyền được lựa chọn. Tôi thì nghĩ rằng vấn đề là ở chỗ người ta có khả năng lựa chọn hay không, vì nếu có khả năng, kiểu gì họ cũng được lựa chọn. Mà khả năng lựa chọn, không còn cách nào khác để có được, là qua học tập và rèn luyện. Chị nghĩ sao?

- Tôi đồng ý với bạn về nhận xét này. Sự lựa chọn và khả năng lựa chọn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó có phông nền văn hóa và trình độ nhận thức của chính người phụ nữ. Tôi biết có những người bạn cùng giới muốn có sự lựa chọn giống mình, nhưng hoàn cảnh cuộc sống không cho phép. Nếu họ bỏ cuộc và buông xuôi thì không nói làm gì. Nhưng nếu họ luôn tìm cách vươn lên, bứt ra, hoặc chờ thời cơ tận dụng mọi tình huống để giành lại những gì xứng đáng với họ, thì đó là những người phụ nữ đáng để tôi cúi đầu khâm phục.

Tuy nhiên, quyền được lựa chọn và khả năng lựa chọn trong mỗi con người cũng không phải bất biến. Bản thân tôi cũng vậy, tôi của 20 năm trước khi vẫn còn ở Việt Nam đã có những lựa chọn rất khác so với tôi bây giờ. Từ những chuyện rất nhỏ như tôi từng mơ ước có một chiếc xe Viva đắt tiền nhất lúc bấy giờ và thích chí ra sao khi lần đầu tiên cầm lái. Bây giờ ở Hà Lan đến cả một cái xe đạp tôi cũng ngại mua vì sợ bị lệ thuộc vào việc phải tìm chỗ ở cho nó mỗi chuyến khăn gói đi xa.

- Và câu hỏi cuối: Làm thế nào để chị nhiều năng lượng như thế?

- (Cười rất to) Cái này để tôi hỏi mẹ! (Với sang phòng bên) Mẹ ơiiiiiii…

- Xin cảm ơn chị đã chia sẻ!

*Gap year: có thể hiểu là một năm ngắt quãng của các bạn trẻ khi vừa tốt nghiệp trung học hoặc đại học, một khoảng thời gian để tích lũy kinh nghiệm sống và định hướng cho cuộc sống sau này.

**Sabbatical: Các giáo sư ở đại học xin nghỉ dạy một thời gian dài (một học kỳ cho tới vài năm) để tập trung nghiên cứu..

Bài: Linh Hanyi

Ảnh: Nhân vật cung cấp

>>> Có thể bạn quan tâm: Nhật ký hành trình của tác giả Phương Mai đã lần lượt được đăng tải suốt 16 kỳ trên Tạp chí Đẹp, bắt đầu từ tháng 2/2012. Đẹp Online xin được giới thiệu lại toàn bộ loạt bài này để bạn đọc tiện theo dõi.

Xxxxxxxxxxxxxxxx

Nguyễn Phương Mai: 35 tuổi
Giảng viên Đại học Kinh tế Amsterdam
Đã tới 12 nước châu Á, 22 nước châu Âu, 8 nước châu Phi, 2 nước châu Đại Dương và 16 nước châu Mỹ

Các đơn vị có kế hoạch cộng tác hoặc có nhu cầu tài trợ kinh phí, công cụ tác nghiệp cho chuyến đi xin liên hệ với tác giả qua địa chỉ email dr.nguyenphuongmai @gmail.com

Bạn có thể cập nhật các bài viết và theo dõi chuyến du hành hiện nay của Phương Mai ở Trung Đông bằng email tại blog www.culturemove.com.
Comment và trao đổi với tác giả tại địa chỉ www.facebook.com/dr.nguyenphuongmai hoặc follow www.twitter.com/nguyenphuongmai

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

"Con đường Hồi giáo" trên Đẹp Online

Đăng ngày Thứ năm 13/03/2014 11:05

Đầu năm 2012, tác giả Phương Mai bắt đầu thực hiện một chuyến hành trình dài 9 tháng để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”. Một phần của cuốn sách đó đã được đăng tải lần lượt trên Tạp chí Đẹp suốt 16 kỳ. Đẹp Online xin được giới thiệu lại toàn bộ loạt bài này của tác giả Nguyễn Phương Mai để bạn đọc tiện theo dõi.

Đầu năm 2012, tác giả Phương Mai bắt đầu thực hiện một chuyến hành trình dài 9 tháng để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”. Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Nhật ký hành trình đã lần lượt được đăng tải suốt 16 kỳ trên Tạp chí Đẹp, bắt đầu từ tháng 2/2012.

Một phần của cuốn sách đó đã được đăng tải lần lượt trên Tạp chí Đẹp suốt 16 kỳ. Đẹp Online xin được giới thiệu lại toàn bộ loạt bài này của tác giả Nguyễn Phương Mai để bạn đọc tiện theo dõi.

Con đường Hồi giáo: Khởi đầu gian nan

Đăng ngày Thứ năm 23/02/2012 14:09

Tám tháng trước, công cuộc xin visa Saudi của tôi bắt đầu. Saudi không xuất thị thực cho khách du lịch. Đất nước đóng cửa hoàn toàn.

Bản đồ tôn giáo thế giới

Vùng tô đỏ: Thiên chúa giáo
Vùng để trắng: Các đạo đa thần
Vùng tô xanh: Hồi giáo
Đường hành trình xanh lam: Con đường Hồi giáo
xuất phát từ Ả Rập Saudi nơi Hồi giáo khởi phát, tỏa ra hai hướng
như hai cánh chim, phía Tây tới châu Phi và phía Nam tới châu Á.

- Trung Đông?
- Ờ… vâng! Trung Đông!

Sếp tôi là một anh trung niên hói đầu. Những gã tóc vàng hói đầu thường rất khó che giấu cảm xúc. Thứ nhất là lông mày không có tóc mái che đậy nên vui buồn gì cũng để lồ lộ ra. Mấy ông cảnh sát không phải vô căn cứ mà được “đì-zai” toàn kiểu mũ che sụp chùm kín lông mày để tạo cảm giác công tư phân minh của các nhà chức trách. Thứ hai là làn da đầu mong manh dễ tổn thương của mấy gã tóc vàng cứ hễ cảm xúc động đậy là lập tức đổi màu. Như bây giờ đây, sếp giương lông mày nhìn tôi, mấy sợi tóc tơ trên chỏm da hồng lựng dựng đứng lên như một khóm ăng ten.

Rồi sếp băn khoăn nguệch bút vào giấy xin nghỉ việc của tôi, nghỉ hẳn một năm. Lúc tiễn tôi ra cửa, không kìm được, sếp phọt ra một câu: “Tôi vừa ghen tỵ vừa lo lắng cho cô. Come back in one piece please!” (trở về nguyên xi một mảnh, đừng có sứt mẻ gì nhé!).

Cái mẩu nhắn nhủ cuối cùng của sếp tôi đã phải nghe đi nghe lại suốt gần 8 tháng qua, kể từ cái buổi sáng thứ hai hồi đầu năm 2010 khi tôi bất thần tỉnh dậy và nảy ra ý định bỏ việc lần thứ hai đi bụi tiếp một năm với ý tưởng tạm gọi là “Con đường Hồi giáo”. Con đường ấy xuất phát ở thánh địa Mecca 1.400 năm trước, sau đó tỏa ra hai hướng, hướng tây vượt qua Bắc Phi tràn đến châu Âu, hướng Đông thọc sâu xuyên qua Ấn Độ đến tận Indonesia. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tôi sẽ đến đúng thành phố ấy. Chưa ai từng làm điều này.

“Tráng miệng” trước khi lên đường bằng một chuyến thăm thánh đường
Sofia ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ). Tòa thánh đường khổng lồ này
từng là nhà thờ Thiên chúa giáo lớn nhất thế giới trong gần 1.000 năm
cho đến khi các chiến binh Hồi giáo chiếm đóng và lập tức biến nó
thành thánh đường đạo Hồi.
Xin bạn để ý hình Đức Mẹ vẫn còn trên vòm trần và bệ thờ Hồi giáo
đã được xoay sang phải để quay đúng hướng Mecca.

Cuộc sống của tôi những tháng sau đó bận rộn hơn bội phần. Chuyến đi bụi lần trước cả năm chỉ mất có vài tuần chuẩn bị, chuyến này đổ bao nhiêu công sức vẫn thấy không đầy. Trong số gần 500 email tôi gửi đi đến các đại sứ quán, trường đại học, các nhân vật có ảnh hưởng, các cơ quan báo chí, các quan chức, các nhà văn, các nhà hoạt động nhân quyền hay các nhà lãnh đạo tôn giáo, phần lớn không ai trả lời. Tôi phát hiện ra hầu hết các cơ quan chức năng chẳng mấy khi “check email”. Tôi thường phải gửi thư theo đường bưu điện, phải tìm mọi cách quen vòng quen vèo mới có được vài dòng trả lời. Niềm hào hứng của tôi lên xuống với biên độ cao, hoặc là được ủng hộ nhiệt thành, hết lời ca ngợi đến chạm trần, hoặc là bị đì cho bẹp dí xuống tận nền nhà. Rất nhiều người nghĩ tôi điên rồ.

Có ai thời buổi này con gái một mình lại đi lang thang ở cái xứ mà cứ theo đài báo loan tin thì tiếng súng nhiều hơn tiếng cười đùa, cái xứ mà trên ti vi hễ có tin thì chỉ là tin khủng bố, cái xứ mà đàn bà nghe đâu phải đi 5 bước sau đàn ông và trùm khăn kín mặt, cái xứ mà một giọt rượu bia cũng đủ để bỏ tù một con người và cách đây không bao lâu đến âm nhạc cũng bị cấm. Một người quen khuyên tôi nên viết di chúc sớm. Một ông giáo sư người Anh thậm chí còn nửa đùa nửa thật khuyên tôi nên ở nhà đọc sách và làm đúng phận sự của một giảng viên đại học hơn là lang thang tự biến mình thành sinh viên trường đời.

Trong một buổi tiệc ngay trước khi tôi lên đường, một cô bạn băn khoăn hỏi tại sao tôi lại muốn dành gần 2 năm cuộc đời vất vưởng ở một nơi mà bản tin về cuộc sống ở đó nghe giống một bản tin chiến sự hơn bản tin thời sự. Tôi chỉ sang phía bên kia đường nơi hè phố sáng lòe ánh đèn đỏ và những cô gái bán hoa mặc đồ chíp uốn éo sau cửa kính:

“Tội ác trong khu Red Light District ngày nào cũng có. Nếu một người chẳng biết gì về Hà Lan, chưa bao giờ đặt chân đến Hà Lan, đọc báo chỉ thấy các câu chuyện thương tâm ở quận Đèn Đỏ Amsterdam thì chắc chắn họ sẽ nghĩ Hà Lan chỉ đơn giản là một ổ gái điếm và nghiện chích. Chấm hết. Quận Đèn Đỏ tệ nạn. Điều đó có thể đúng. Vấn đề là cách đó không đầy 10 bước chân, chúng ta đang có một bữa tiệc gồm toàn những trí thức trung lưu của Amsterdam. Trung Đông cũng vậy. Chúng ta chỉ biết về “quận Đèn Đỏ” ở Trung Đông mà không biết về các “bữa tiệc” của Trung Đông. Một nhà báo bất thần buổi sáng thức dậy thấy mình ở Trung Đông sẽ hỏi: Đêm qua có nổi dậy không? Có đánh bom cảm tử không? Có ai lật đổ chính quyền không? Có ai bị ném đá hay treo cổ không? Không có à? Chán nhỉ!”.

Trước hôm lên đường hai tuần, Shree, một đồng nghiệp gửi tặng tôi một bộ áo choàng đen và khăn đen trùm đầu. Tôi mặc thử, soi vào gương hết hồn khi nhìn thấy bản thân. Bọn bạn trên skype hú lên kinh hoàng khi tôi tiếp chuyện chúng nó chỉ lộ hai con mắt. Nhân dịp sang thăm con bạn nối khố ở Thụy Sĩ để chào nó trước khi biệt tăm cả năm, tôi vận nguyên xi bộ đồ burka tiến thẳng vào trung tâm mua bán Luzern, tim đập thùm thụp cầu trời cho cảnh sát không tóm cổ vì burka che kín mặt đã bị cấm hoàn toàn. Chưa bao giờ cuộc sống quanh tôi thay đổi khủng khiếp đến thế. Những ánh mắt nghi kỵ, những cái nhíu mày giận giữ, những cái ngoái cổ kinh hoàng. Một nhóm phụ nữ luống tuổi cố tình đi đâm sầm vào tôi từ phía sau. Một người đàn ông dắt chó quát vào mặt tôi cáu kỉnh. Một bà mẹ kéo xệch con gái mình tránh xa khỏi tôi như một con bệnh hủi. Lang thang gần hai tiếng quanh Luzern, khi tôi đã quên phéng mình đang trùm khăn kín mặt thì những ánh mắt kỳ thị luôn làm tôi phải nhớ rằng mình là kẻ dị dạng.

Tôi viết thư cho Shree, kể cho anh nghe về món quà anh tặng. Shree - người Ấn Độ, thuộc tầng lớp bà-la-môn cao quý nhất trong 4 bậc thang địa vị xã hội của người Hinđu. Anh nói chiếc burka này anh mua cỡ XL là để tự bản thân mặc và trải nghiệm cảm giác của một người phụ nữ cách biệt hoàn toàn với xã hội bên ngoài. Biết tôi chuẩn bị cho dự án “Con đường Hồi giáo” và đất nước đầu tiên tôi phải đặt chân đến là Ả Rập Saudi, anh tặng nó cho tôi.

Vấn đề là cái đất nước đầu tiên trong cuộc hành trình này, cho đến giờ tôi vẫn hoàn toàn chưa xin được visa. Tôi không thể đổi thay lịch sử. Hồi giáo khởi phát từ thánh địa Mecca của Saudi, và con đường Hồi giáo của tôi phải được bắt đầu từ Saudi.

Tám tháng trước, công cuộc xin visa Saudi của tôi bắt đầu. Saudi không xuất thị thực cho khách du lịch. Đất nước đóng cửa hoàn toàn. Chỉ có hai nhóm người có thể nhập cảnh Saudi: công việc và tín đồ hành hương. Mecca chỉ dành cho người Hồi giáo. Một người bạn của tôi bông đùa bảo cách duy nhất để tôi có thể vào Mecca là kết bạn với một trong những công chúa hoàng tử của vua Saudi và trốn trong cốp xe Mercedes của họ.

Hàng chục email gửi đến Đại sứ quán Saudi (ĐSQ) không tăm hơi, hàng chục cú điện thoại không người trả lời. Bốn tháng trước, vừa về Hà Lan sau đợt dạy hè ở Sydney là tôi gõ cửa ĐSQ. Tiếp đón tôi rất vui vẻ là một nhân viên của ĐSQ. Ông yêu cầu tôi về chuẩn bị một bản tường trình rõ ràng mục đích của việc xin visa. Tôi hoàn thành trong một ngày, hớn hở vì nhận được một cuộc hẹn với thư ký thứ nhất của ĐSQ. Cuộc gặp rất vui vẻ trơn tru và tôi được yêu cầu viết thêm nhiều bản tường trình khác. Tập hồ sơ tôi gửi đến ĐSQ dày gần năm chục trang với đầy đủ tên họ, địa chỉ, nơi chốn của những người tôi muốn gặp, những nơi tôi muốn đến thăm. Ông thư ký tiếp nhận hồ sơ rất lịch sự, bảo rằng, cô cứ chờ khoảng 2 tháng nữa, có khi may thì được.

Và trong khi chờ thì tôi gặp George. George là người Đức, tóc vàng mắt xanh, nhưng cải đạo sang Hồi giáo từ khi anh mới hơn 20 tuổi và sang Saudi làm việc. Tôi ghét George từ cái nhìn đầu tiên. Anh phá lên cười sằng sặc khi biết về dự án của tôi. Rồi anh bảo: “Cô em ơi! Làm sao mà cô lại mơ đặt được chân vào Saudi? Cô vẫn còn ở tuổi sinh đẻ mà!”.

Tôi đờ người vì ngạc nhiên. Gì? George hí hửng tiếp: “Phụ nữ ở Saudi không được phép lái xe, đi khám bệnh phải được đàn ông trong nhà cho phép, ra ngoài đường phải có đàn ông đi cùng. Cô em đặt chân đến sân bay mà không có người ra đón thì có visa cũng đừng hòng được nhập cảnh. Với lại, nói thêm cho cô em biết, người châu Á ở Saudi rất bị coi thường vì toàn là dân lao động làm thuê. Đàn bà châu Á thì bị coi như là gái điếm cả lượt mà thôi! Hỏi tò mò chút, cô em thừa tiền hay sao mà lại đi vác tù và hàng tổng thế này?”.

Một ánh nhìn kinh ngạc của người qua đường tại Luzern (Thụy Sĩ)
nơi tôi mặc thử burka đi đến trung tâm mua sắm.

Tôi chưa bao giờ ghét ai lâu như George. Ghét hẳn mấy tiếng liền cho đến tận lúc chào ra về sau cả một buổi tối cố sức khiến cho một kẻ thiển cận như George hiểu rằng trên đời có những chuyến đi hoàn toàn không vụ lợi cá nhân. Một thương nhân tầm thường như George không thể tiêu thụ được cái sự thật là một cô-gái-Việt Nam (rất không liên quan!) đã lao động cực nhọc suốt gần một năm qua, không mua một xu quần áo mới, trở thành một kẻ bủn xỉn vắt cổ chày ra nước để dành tiền cho một chuyến đi nhiều hiểm nguy hơn vui thú, một chuyến đi không hề liên quan gì đến niềm tin tôn giáo của cá nhân cô ấy, cũng không phải do sự đồng thuận văn hóa, hoặc thậm chí cũng chẳng phải là đòi hỏi công việc. Một chuyến đi chỉ đơn thuần với một mục đích để hiểu biết, và để chia sẻ sự hiểu biết ấy đến mọi người. Đơn giản bởi Trung Đông không chỉ có thuốc súng mà còn có phấn hoa, không chỉ có chiến trận mà còn có dạ vũ hoan ca. Tôi sẽ tích cực viết báo, giữ blog, rồi in sách. Ai rảnh thì online với tôi, chúng ta sẽ cùng trải nghiệm.

Khi bạn đang đọc những dòng này, tôi đang lang thang ở Ấn Độ chờ visa của Saudi. Cuộc sống rẻ mạt ở những ngôi làng nhỏ quanh Mumbai tiết kiệm cho tôi khá nhiều tiền thay vì phải trả những khoản thuê nhà cắt cổ ở Amsterdam. Vả lại Mumbai cách Jeddah chỉ một chuyến bay thẳng.

Hôm qua vào facebook thấy George “check-in” một shop đồ hiệu nổi tiếng của Amsterdam. Tôi biết anh ta đang lùng mua một bộ khuy cài cổ tay áo trị giá gần bằng cả năm tôi làm việc. Chỉ một cái cúc trong bộ khuy ấy thôi là đủ để hất đi gánh nặng tiền nong trên vai tôi cho ngân sách cả một nửa dự án vẫn còn trống hoác và một vài đồ tác nghiệp chưa tìm được người tài trợ. Nhưng tôi không ghét George nữa, chỉ thấy thương hại cho một thương gia tầm thường với tiểu xảo cải đạo nhỏ mọn để được chấp nhận và có thể chiếm dụng lòng tin dễ dàng trong xã hội Trung Đông nơi niềm tin tôn giáo còn thiêng liêng hơn cả tình máu mủ.

Bởi tôi biết còn có rất nhiều điều thiêng liêng hơn niềm tin tôn giáo, ấy là niềm tin vào sự ràng buộc cội rễ của giống loài; vào sự giống nhau giữa người với người hơn là sự khác biệt về đức tin; vào lòng tốt; vào sự đồng cảm và hướng thiện.

Tôi tin là một khi đặt chân đến Trung Đông, với trái tim này mở toang không che giấu, những người Hồi rồi cũng sẽ mở lòng với tôi – một cô gái Việt Nam vô thần.

Bài & ảnh Phương Mai

Saudi: Trung Đông cấm cung

Saudi ngày xưa phá biên giới nối liền các bộ lạc. Saudi bây giờ đóng cửa biên giới không cho cả khách du lịch vào thăm.

Tác giả Phương Mai đang trên một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”.

Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma rốc, và châu Á đến Ấn Độ.

Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần một “Khởi đầu gian nan” bắt đầu khởi đăng từ số tháng 2/2012.

Vào năm 570 sau Công nguyên ở Tây bán đảo Ả Rập (Saudi ngày nay), một cậu bé tên là Muhammad chào đời.

Cậu không may mồ côi cha mẹ từ nhỏ và được một ông bác nuôi nấng. Năm 25 tuổi, Muhammad và bà chủ giàu có của chàng phải lòng nhau. Bà chủ động cầu hôn. Họ nên duyên và sống hạnh phúc trong suốt 25 năm cho đến khi Khadija qua đời ở tuổi 65. Làm thử một phép tính nhẩm, bạn sẽ thấy Muhammad 25 xuân xanh cưới Khadija khi bà đã 40 tuổi, góa chồng với 3 cô con gái từ cuộc hôn nhân trước.

Khadija là người phụ nữ Hồi giáo đầu tiên trên thế giới. Bà không sống lâu để có thể thấy chồng mình làm nên một điều kỳ diệu, thống nhất các bộ lạc vùng bán đảo Ả Rập dưới một tôn giáo mới tên là Islam (người tuân lệnh). Tôn giáo ấy nhanh chóng tràn ngập vùng Trung Đông, cải đạo cả đế chế Ba Tư hùng mạnh và đẩy lui siêu đế chế Roma về phía châu Âu.

Trong vòng 6 thế kỷ, Hồi giáo tỏa ra khắp 3 châu lục, đạt đến đỉnh điểm của văn minh và kỹ nghệ vào thế kỷ 13 trong khi châu Âu còn mông muội vùi trong đêm trường Trung cổ. Ngày nay, Hồi giáo có số tín đồ lớn thứ hai thế giới (21%), chỉ sau Thiên Chúa giáo (33%). Một trong năm điều răn căn bản của Hồi giáo là nếu điều kiện kinh tế và sức khỏe cho phép, tín đồ phải một lần hành hương đến Mecca (Saudi), ăn mặc giản đơn và cầu nguyện cùng các tín đồ anh em từ khắp nơi trên thế giới.

Saudi như vậy đương nhiên là nơi tôi phải bắt đầu cuộc hành trình Hồi giáo của mình.

Dòng người đổ về thánh địa Mecca

Nhưng như tôi đã kể từ số báo trước, Saudi bây giờ khác với Saudi ngày xưa. Saudi ngày xưa phá biên giới nối liền các bộ lạc. Saudi bây giờ đóng cửa biên giới không cho cả khách du lịch vào thăm. Saudi ngày xưa chỉ có cát với cát. Saudi bây giờ ngụp trong vũng dầu, nhiều tiền đến mức có thể xây một bức tường thành toàn bằng vàng cao 1 mét quanh quốc gia làm đường biên. Saudi ngày xưa phụ nữ làm sếp, góa bụa vẫn lấy trai tân, lại còn chủ động đòi cưới. Saudi bây giờ phụ nữ còn không được lái xe, ra ngoài không có đàn ông đi cùng thì cứ việc nghỉ khỏe. Mấy năm trước, một vụ cháy nổ xảy ra nhưng các cô gái trong nhà bị ngăn không được phép chạy ra ngoài vì không có… khăn trùm đầu. Kết quả họ chết thảm thương.

Tôi mất gần 1 năm xin visa đi Saudi không được, rốt cuộc đành tính kế chót, bay đi Saudi với tư cách hành khách nối chuyến từ Mumbai đi Dubai. Không vào Saudi được thì thôi đặt chân đến cái sân bay cũng là chạm chân vào đất thánh rồi. Nhật ký hành trình của tôi ngày hôm ấy đại để là như sau:

09:00

Sau ba lần kiểm tra an ninh tại sân bay Mumbai, đi vào bên trong cửa hành lang nối máy bay rồi, tôi thở hắt ra khi nhìn thấy một cái bàn kê sát ngay lối lên máy bay. Ông nhân viên an ninh không thèm soát túi của tôi mà chỉ lo lắng: “Cô có cái áo nào trùm kín người không? Ở sân bay Jeddah (Saudi), người ta sẽ không cho cô vào sân bay hở hang như thế này đâu”. Tôi trỏ cái khăn lụa to tướng, nghĩ bụng áo hở có hai cánh tay thôi, che tý là được.

09:30

Chuyến bay cất cánh với một bài kinh cầu đức sáng thế (Ala/God) phù hộ cho hành khách và phi hành đoàn đi đến nơi về đến chốn.

Khung cảnh xung quanh tôi như một cuốn phim quay bởi một đạo diễn mù màu. Những người đàn ông chậm rãi trong áo dài trắng và khăn trắng. Những người phụ nữ tóc búi cao trùm khăn kiêu hãnh bước bên cạnh trong áo choàng đen.

09:45

Tôi mở hàng loạt kênh ti vi. Bên cạnh 80% phim Hollywood là các chương trình Hồi giáo. “Ask Huda” chẳng hạn, nhận điện thoại từ các tín đồ khắp nơi trên thế giới và trả lời đủ các câu hỏi thập cẩm. Một chương trình khác toàn các cậu chíp hôi hỏi về tình yêu, kiểu “Bố mẹ chọn vợ cho con, xin hỏi con có thể cưới cô ấy và mong tình yêu rồi sẽ đến?”. Chương trình cuối cùng tôi xem trước khi ngó ra ngoài cửa sổ nhìn sa mạc trải dài dưới cánh máy bay và lăn quay ra ngủ là một diễn đàn về mối tương quan giữa Kinh Koran và Khoa học.

13:00

Máy bay hạ cánh xuống Jeddha. Như lời dặn, tôi lập tức đến trình báo ở bàn đón tiếp gần nhất. Cầm chiếc vé máy bay của tôi gí mũi vào xem đến 10 phút, người đàn ông to béo phía sau máy tính mới hiểu ra là tôi nối chuyến một mình. Là đàn bà con gái mà lại đi một mình, dù là nối chuyến đi nữa, thì ở cái sân bay Hồi giáo này cũng là một sự kiện.

Ông lập tức kêu tôi đưa hộ chiếu và quay lại với hai nhân viên sân bay. Họ bàn cãi, gọi điện, hỏi ý kiến hết ban này đến phòng nọ. Một anh an ninh chạy đi chạy lại như đèn cù, mỗi lần trở về lại chỉ trỏ sang tôi mặt nhăn như phải bả. Rõ ràng là họ không biết nên làm gì để xử lý cái con bé tôi đang ngồi vắt chân chữ ngũ, mặt không giấu nổi vẻ tò mò (cố nén mà không được!). Có một giọng nói đắc thắng vọng ra từ trong cái đầu tinh quái của tôi: “Ờ! Đấy! Chị hai này bay được đến đây rồi đấy! Có giỏi thì nhét chị đây quay lại Mumbai đi! Để xem mấy người xử trí vụ này thế nào. Đã đến được đây rồi kiểu gì thì chị cũng cóc sợ!”

14:00

Quyết định đầu tiên được đưa ra. tôi được dẫn giải đến một cái xe buýt to tướng, trống hoác, đầu xe đề “Đặc biệt khẩn cấp”. Anh an ninh khoát tay kêu tôi lên xe rồi vọt lên cabin ngồi cùng tài xế. Xe chạy chừng 5 phút thì dừng lại. Một anh an ninh khác đến tận cổng xe đón tôi. Họ trao đổi với nhau thông tin, trao tay giấy tờ hộ chiếu của tôi, và… mời tôi lên một chuyến xe khác, cũng chỉ có một mình tôi là hành khách, đầu xe cũng đề: “đặc biệt khẩn cấp”.

Chỉ có điều lần này “anh giai” an ninh táo tợn ngồi xuống cạnh tôi. Anh hỏi han tí đỉnh, rồi… chạm vào tay tôi tý đỉnh. Tôi miệng cười như nghé nhưng bụng hoang mang không biết xe còn đi bao lâu, nếu cái gã chết tiệt này nổi cơn dê cụ lên thì mình nên đạp cửa kêu cứu hay đá cho một phát vào cái chân giữa. Có lẽ nên kêu cứu thì an toàn hơn, lỡ gây thương vong gì thì toi. Nghe đâu cái xứ này phạt nhau toàn quật roi mấy trăm cái rồi cho ngồi tù dưỡng thương.

14:15

Xe dừng lại trước Terminal 2. Anh dê cụ còn cố vớt vát một cái chạm tay nữa trước khi giao tôi cho anh an ninh thứ 4 trong ngày. Anh này mặt đằng đằng sát khí, kêu tôi ngồi chờ hẳn 20 phút để chạy đi lo giấy tờ và thông báo đến các phòng ban.

Khi anh quay lại, một bóng đen to tướng đi cùng anh, kín mít từ đầu đến chân. Tôi được khoát tay mời vào một cái cabin kín cửa. Cái bóng đen đi sát đằng sau. Khi cửa được khóa trái, cái bóng bỏ tấm khăn phủ kín đầu, để lộ một khuôn mặt phụ nữ cực kỳ xinh đẹp, da trắng mịn, mắt xanh sẫm, mũi dọc dừa, môi mọng ướt. Cái cô tiên ấy tươi cười sờ nắn góc tay góc chân tôi, một thủ tục an ninh rất bình thường trong sân bay. Trước khi cô tiên kịp che đầu biến thành bóng đen, tôi vọt miệng hỏi: “Không ai được nhìn thấy chị à?” – Cô tiên cười toét miệng: “Tất nhiên là chỉ có bố, anh em trai và chồng tôi thôi. Ai ngu gì mà cho mấy ông không quen biết xem mặt”.

14:45

Qua cửa an ninh, tôi được đưa đến khu cổng lên máy bay và chờ ở một quán cà phê sang trọng ngay sát phòng an ninh. Lần này không ai còn nhăm nhăm đứng cạnh tôi canh chừng nữa. Tuy nhiên tôi cũng không dám chạy quanh vì hộ chiếu và giấy tờ vẫn bị giữ, chắc có lẽ cho đến tận lúc lên máy bay.

Tôi nhìn quanh, ngắm nghía cái phần bé nhỏ của cuộc sống Saudi trong khu chờ sân bay. Khung cảnh xung quanh tôi như một cuốn phim quay bởi một đạo diễn mù màu. Những người đàn ông chậm rãi trong áo dài trắng và khăn trắng. Những người phụ nữ tóc búi cao trùm khăn kiêu hãnh bước bên cạnh trong áo choàng đen. Phần lớn họ che kín mặt, nhưng cũng rất nhiều người chỉ che phần tóc, để lộ những khuôn mặt đẹp bí ẩn. Mọi thứ xung quanh tôi đều sáng loáng, sạch bong, sang trọng và quý phái, hệt như một căn phòng triển lãm nội thất hiện đại theo trường phái tối giản minimalism.

15:30

Đúng 15 phút trước khi cổng máy bay mở, tôi được trao trả hộ chiếu. Tôi chuyển đến ngồi ở trên những băng ghế chờ, nhận thấy rõ ràng những ánh mắt tò mò chạy dọc trên cơ thể mình. Chiếc khăn lụa hồng của tôi bay theo từng bước chân. Có lẽ tôi là đốm màu sắc duy nhất di chuyển trong cái thế giới đen trắng nửa thực nửa mơ này.

15:40

Một nhân viên sân bay trẻ măng chủ động đến gần tôi và hỏi tôi có cần trợ giúp. Chúng tôi nói chuyện một hồi, lòng tôi bỗng thấy thanh thản lạ kỳ. Sau vô số nhân viên an ninh và xe đặc biệt khẩn cấp, đây là phần giao tiếp có tính người nhất Tôi nhận được từ lúc đặt chân lên Saudi. Abdullah 25 tuổi, rất ghét con gái che kín mặt và thích những ngón tay sơn màu nâu thẫm. Tôi lên máy bay, từ xa thấy Abdullah vẫy tay cười rạng rỡ.

Thở phào cho đoạn cuối cuộc hành trình tại Saudi: Thanh thản ngồi chờ lên máy bay

Dubai: Trung Đông vàng son

Đăng ngày Chủ nhật 22/04/2012 06:50

Kỳ 3:

Tác giả Phương Mai đang trên một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”...

Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần 1 - “Khởi đầu gian nan” - bắt đầu đăng từ số tháng 2/2012.

Một góc của Palm Jumeirah - đảo nhân tạo ngoài khơi Dubai

Tôi đặt chân đến Dubai trong trạng thái tê liệt cảm giác sau gần 40 giờ không ngủ với 3 lần chuyển máy bay. Ngồi cùng với tôi trên chuyến xe đêm về trung tâm là Chris - một anh chàng người Ý. Tôi thật ra không hề biết anh ta là người Ý cho đến khi đang thiu thiu ngủ thì choàng thức dậy bởi nghe cái giọng Ý nói tiếng Anh “nặng nghìn tấn” bất thần hét váng lên: “Ui đẹp quá! Chỗ này là chỗ nào thế này?”

Gí mũi vào cửa kính, tôi còn kịp nhìn thấy một mớ những làn đường cao tốc xoắn xuýt đan quấn vào nhau như một đám DNA khổng lồ sáng rực dưới kính hiển vi. Ông lái xe nhăn trán hồi lâu rồi gào lên một từ gì đó. Chris hí hoáy lôi bút ra ghi lại. Tôi căng tai lắng nghe. Cả tôi và Chris đều không ngờ rằng chỉ 10 phút sau khi xe đi vào trung tâm Dubai, cái tên mà ông tài tận tình vắt óc ra nhớ hộ đã nhanh chóng bị quẳng veo vào dĩ vãng.

Bởi chỉ 10 phút sau đó, Dubai hiện ra lộng lẫy và kiêu ngạo như bà chúa kim sa, khinh khỉnh nhìn xuống chúng tôi từ trên những tháp ánh sáng chói lòa như được dát bằng hàng triệu viên kim cương ngũ sắc. Xe đưa chúng tôi lướt đi giữa tầng tầng lớp lớp váy áo lấp lánh, mỗi khúc quanh tối đặc bởi ánh đêm lại bất thần mở ra một miền dải lụa dát sáng. Ở hàng ghế bên, Chris nhoài người khổ sở chĩa ống kính lên trời. Tôi phì cười vì tiếng cậu ta bấm máy choách choách chẳng khác gì tiếng đạp máy khâu.

Vào cái buổi sáng đầu tiên ở Dubai, việc tôi làm khi vừa mở mắt ra là chọn một tour trực thăng để được chiêm ngưỡng thành phố từ trên cao. Giá cho 15 phút bay đắt cóng tay nhưng đó là cách tốt nhất để thu vào tầm mắt một Dubai nổi tiếng điên rồ với những công trình kiến trúc ngạo mạn. Dubai nhiều cái nhất, kể sơ sơ thì có tháp Khalifa cao nhất thế giới, trung tâm mua bán (theme shopping mall) lớn nhất thế giới, hay khu trượt tuyết trong nhà duy nhất trên thế giới tồn tại quanh năm kể cả khi nhiệt độ ngoài trời lên đến 55^oC.

Những trung tâm mua bán của Dubai thường đẹp lộng lẫy với rất nhiều kỳ quan nhân tạo để hấp dẫn du khách

Nhưng có lẽ cái nhất ngang ngược số một mà chỉ có cái kiểu ngạo mạn của Dubai mới có thể nghĩ ra là dự án The World, Palm Jumeirah và 2 quần thể đảo khác. Trong suốt 4 năm, gần một tỷ mét khối đá và cát được đào lên từ đáy biển và phun vòi rồng trùm lên trên vùng san hô ngoài khơi Dubai tạo thành 4 quần thể đảo nhân tạo, lấn biển hàng trăm nghìn mét vuông.

Lượn vòng trên bầu trời Dubai, tôi tận mắt nhìn thấy một thành phố siêu hiện đại mọc lên từ sa mạc cằn cỗi chỉ trong vòng vài thập kỷ. Mà thực ra từ “mọc lên” hoàn toàn không chính xác. Bởi cái sự “mọc” có vẻ chậm rãi và thông thường quá. Với tốc độ phát triển kinh hoàng, nhiều người ví sự xuất hiện của Dubai trên đời giống như thể một mô hình siêu đô thị được người ngoài trái đất thả xuống trên bát ngát cát trắng, qua một đêm bất thần lừng lững chiếm ngự vùng vịnh heo hút với những công trình ngạo ngược lấn biển, chọc thủng mây, ngang nhiên thách thức cả tạo hóa.

Palm Jumeirah bừng sáng trong đêm hội pháo hoa

Tình cảm của tôi dành cho Dubai khá phức tạp, vừa yêu vừa ghét vừa nể phục. Thứ nhất, tôi không thể phủ nhận tầm nhìn xa trông rộng của những ông hoàng Dubai, khởi đầu từ việc sau khi thực dân Anh rút lui đã mải miết kiên trì thuyết phục các tiểu vương lân cận hợp sức thành lập một mô hình Hợp chủng quốc để cùng tồn tại.

Creek – một góc của Dubai vẫn còn thoáng hơi xưa, nơi những chiếc thuyền của các thương nhân vẫn rộn ràng cập bến

Vào những năm 40 ngay giữa thời huy hoàng của ngọc trai, Dubai đã sớm đi trước một bước, nhìn thấy con đường cụt của ngành công nghiệp ngọc trai (pearl industry) và mạnh dạn đầu tư vào thương mại. Vào những năm 60 khi Trung Đông bất ngờ trở nên giàu có tột đỉnh bởi dầu lửa, Dubai cũng nhanh chóng nhận ra sự bế tắc của ngành công nghiệp dầu mỏ (oil industry) và đầu tư mạnh vào du lịch.

Không có kỳ quan thiên nhiên cũng như kỳ quan văn hóa, Dubai tự tạo nên kỳ quan từ bàn tay con người và biến du lịch thành nguồn thu chính của vương quốc trong khi dầu lửa chỉ chiếm 5% thu nhập quốc gia. Ai cũng biết ở Trung Đông việc yêu kính những ông bà hoàng gần như là một nghĩa vụ, nhưng chỉ cần ở Dubai một thời gian, thật dễ dàng nhận thấy tình cảm của người Dubai dành cho Tiểu vương Zayed xuất phát từ sự tôn kính và yêu quý thực lòng.

Vậy vì sao tôi ghét Dubai?

Thứ nhất vì chính cái tên của thành phố vàng son này: “Do – Buy”, hiểu theo nghĩa tiếng Anh là: “Mua đi! Sắm đi! Tiêu tiền cho thật nhiều vào!”. Tôi ở Dubai đúng vào thời điểm diễn ra Shopping Festival, cũng không phải ngẫu nhiên mà lễ hội này được tổ chức trùng với tuần nghỉ lễ của người láng giềng giàu có Ả Rập Saudi.

Ngồi hút shisha với Abdullah trên cảng Marina, tôi có thể dễ dàng nhận ra những cô gái Saudi nhìn thoáng qua ai cũng màu đen giống hệt nhau nhưng để ý kỹ sẽ thấy họ quàng khăn trùm đầu hiệu Louis Vuitton, áo choàng hijab đen gắn đá quý lấp lánh quét đất để lộ thấp thoáng những đôi xăng đan Jimmy Choo cao ngất ngưởng hàng chục phân. Ở Dubai có vài ngày mà tôi hết hồn phát hiện ra mình ăn mặc khác hẳn, mấy cái váy lòe loẹt đính kim sa nhựa mua ở Ấn Độ len lén chui tọt vào tận đáy vali. Phải mất một chầu ổn định tư tưởng tôi mới quyết định là nhất nhất không để Dubai tha hóa. Buổi tối hôm ấy vào nhà hàng Caramel sang trọng gặp gỡ bạn bè, tôi và Abdullah là hai kẻ duy nhất đi dép xỏ ngón.

Marina Dubai trong ánh chiều cuối ngày đổ về đêm

Lý do thứ hai để tôi ghét Dubai là sự xa cách của người bản xứ. Đi giữa Dubai sáng choang, giữa sa mạc mà dường như không dính một hạt bụi, cả thành phố sạch sẽ gần như vô trùng, nhiều lúc tôi không kìm được cảm giác mình đang ở một phòng thí nghiệm xa lạ.

Tầng lớp lãnh đạo Dubai khiến tôi nể phục bởi chiến lược kinh tế bao nhiêu thì làm tôi thất vọng bởi chiến lược con người bấy nhiêu. Người Emirati (thuộc các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất) sinh ra đã được chăm bẵm mọi bề, hưởng một cuộc sống giàu sang đến mức thui chột cả tham vọng và hoài bão. Cố gắng học hành lên cao làm gì khi một cái bằng vớ vẩn hoặc một công việc tầm thường cũng có thể lấp đầy tài khoản với cả chục nghìn đô mỗi tháng?

Sự huy hoàng của Dubai được tạo dựng bởi bàn tay của những công nhân từ các quốc gia thế giới thứ ba nghèo đói, và khối óc của các doanh nghiệp trí thức châu Âu. 95% dân số Dubai là người ngoại quốc. Thiếu vắng một độ dày văn hóa gốc rễ và gần như bị đô hộ về mặt trí tuệ (intellectually colonized), tôi nhận thấy Dubai thực ra đang bám vào Hồi giáo như một cứu cánh để xác nhận và tạo lập một danh tính văn hóa bản địa.

Dubai là trường học tốt nhất cho các sinh viên kiến trúc hiện đại và là sân chơi lý tưởng cho những kiến trúc sư thích thể hiện. Trong ảnh là một góc nội thất nhà ga Dubai Metro.

Một người bạn trên facebook tâm sự với tôi: “Mai có nhận thấy là Dubai càng phát triển thì càng có nhiều người Emirati ăn mặc đồ truyền thống không? Nhiều lúc tôi có cảm giác việc ăn mặc như vậy, rồi đi đến các thánh đường, hay cách sống tách biệt với xã hội bên ngoài chính là cách để khẳng định sự tồn tại của nhóm người bản địa nhỏ nhoi tại Dubai. Phải thú thực là tôi ghét những người ngoại quốc đến Dubai sống và làm việc. Nhưng chúng tôi cần họ để tồn tại. Hệt như một vị chủ nhà không thể sống nổi nếu thiếu đám khách khứa đông đúc, xa lạ và hạ đẳng đến trú ngụ trong nhà.”

Bạn không đọc nhầm đâu! Đúng, từ “hạ đẳng” vừa được dùng đấy. Cái sự kiêu kỳ của người vùng Tiểu vương quốc có lẽ chỉ dưới chiếu láng giềng Ả Rập Saudi. Thậm chí lương bổng ở Dubai như một luật bất thành văn cũng được trả theo quốc tịch: Mỹ và Tây Âu ở bậc trên, mấy nước châu Á phát triển nối đuôi cùng với Đông Âu, gần chót là người Philippines làm việc trong ngành dịch vụ, và đáy cùng là những lao động chân tay người Ấn Độ và Pakistan. Họ oằn lưng trên sa mạc nóng rãy đến mức cả tuần có thể không hề đi tiểu, bị đối xử khá bất công với đồng lương rẻ mạt, bị giữ hộ chiếu và sống trong những khu nhà tồi tệ,... Mặt trái của Dubai vàng son khiến tôi quặn lòng khi nghĩ đến một bộ phận nhỏ những lao động Việt Nam cùng chịu chung số phận. Ba mẹ dạy tôi “đói cho sạch, rách cho thơm”. Nhưng “rách” ở cái ao nhà thì còn hy vọng chứ rách rưới ở xứ người thì thật lắm đắng cay.

Và với những ý nghĩ chen lấn nhau như thế, tôi bó gối ngồi yên lặng trên chuyến xe khách chậm rãi tách mình khỏi vầng hào quang trên bầu trời Dubai, khe khẽ chìm vào bóng đêm của vùng sa mạc nối liền thành phố vàng son với một vương quốc ở tận cùng địa đầu của bán đảo Ả Rập: Sultanate Oman.

Kỳ sau: Oman - Trung Đông thần tiên

Oman – Trung Đông thần tiên

Tôi vẫn nghĩ về Oman như một Trung Đông thần tiên. Chỉ có điều tôi không thích cái kết đời đời hạnh phúc.

Kỳ 4:

Tác giả Phương Mai đang trên một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”... Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần 1 - “Khởi đầu gian nan” - bắt đầu đăng từ số tháng 2/2012.

Thật hay mơ?

- Hai rial! – Cô bán hàng trong siêu thị Lulu vừa chỉnh lại chiếc khăn đen trùm đầu vừa nhìn tôi tò mò.
Tôi cuống lên, không hẳn vì đằng sau mình còn có khoảng hơn chục các ông các anh người Oman tay xách nách mang (ở Oman đàn ông có nhiệm vụ đi chợ), mà là do tôi không tìm thấy ví tiền đâu cả. Chưa kịp cất lời xin lỗi thì đích thân sếp trực của siêu thị tiến đến, thẳng tay nhét đống đồ tôi chọn vào túi. Tưởng ông ấy sẽ quẳng nó trở lại giá hàng thì ngờ đâu, ông đã… rút ví ra trả hộ tôi và chúc tôi một kỳ nghỉ vui vẻ ở Oman.

Hơ! Thật hay mơ thế này?

Lý do của việc tôi quên ví tiền là vì tôi hầu như không bao giờ có cơ hội được trả tiền. Bạn bè không những cho ở nhờ mà còn tự nguyện phục dịch nấu nướng, mua sắm cho tôi. Đi trên đường muốn đi nhờ xe chỉ việc nai vàng ngơ ngác hoặc giở bản đồ ra là lập tức có người dừng bánh. Tạm biệt bạn để rời đi thành phố khác thì còn được nhét thêm tiền vào túi. Bảo tại sao mà tôi chẳng quên béng là mình còn có ví tiền.

Sau gần một tháng ở Dubai mà chạm mặt với người bản xứ chỉ duy nhất một lần (95% dân số Dubai là người nước ngoài), tôi sung sướng thở phào nhẹ nhõm khi thấy mình được trở lại địa vị làm du khách, nghĩa là lại được nhìn ngó, được chào Hê-lô, được mời ăn chà là và bị tra hỏi tại sao đến giờ vẫn chưa lấy chồng (!). Tôi bất chợt nhận ra điều cốt lõi làm nên một nền văn hóa không phải là những đền đài thành quách hay công trình kỳ vĩ hoặc thiên nhiên tạo hóa đặc sắc. Du khách cảm nhận một đất nước từ chính những người dân bản xứ. Đứng cạnh một Dubai vàng son nhưng xa lạ là một Oman thân ái đón khách vào nhà, vỗ về những kẻ lãng du với tấm lòng hiếu khách chân chất như nông dân của một vị chủ nhà giàu có.

Một thiếu nữ Oman trong trang phục dạ hội truyền thống

Vị Sultan của xứ sở thần tiên

Ngày đầu tiên nghỉ lại thủ phủ Muscat, anh bạn mới quen Hilal quyết định cho tôi làm quen ngay với thần tượng số 1 của người dân Oman. Ảnh của ông có ở khắp mọi nơi. Ông cười rạng rỡ trên tường nhà, cửa sổ và kính chắn gió… Ông là vị Sultan quyền lực tối thượng của vương quốc: Sultan Qaboos.

Sự yêu kính vô bờ bến của con dân đối với ông có lẽ còn hơn cả người Thái yêu vua Bhumibol Adulyadej, đơn giản vì vua Thái chỉ lãnh đạo về tinh thần còn Sultan Qaboos thì dám cả gan truất ngôi vua cha, cải cách đất nước.

Vào năm 1970, Oman chỉ có 3 trường học, 1000 học sinh và 2 bệnh viện. 40 năm sau, Oman có hơn 1000 trường học, xếp thứ 8 trên thế giới về vấn đề chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Đường sá của Oman mượt mà như dải lụa xuyên núi cắt sông. Đọc Wikipedia thấy bảo tỷ lệ chết do tai nạn giao thông ở Oman đứng thứ nhì thế giới khiến tôi hết hồn tưởng các bác tài ở đây lạng lách giống Việt Nam. Tìm hiểu kỹ mới biết phần lớn tai nạn gây ra do tài xế… ngủ quên trên tay lái vì đường thênh thang quá (!).

Sợ hơn nữa là ngay ngày hôm sau trên đường từ Snake Canyon về nhà, tôi và Sener bỗng thấy mất dạng xe của thằng Panta. Chốc sau nghe điện thoại bảo vòng lại, tôi rú lên khiếp đảm khi thấy chiếc Land Cruiser nằm bẹp dí. Thằng giời đánh Panta không biết gà gật thế nào đã lao luôn xe qua lan can đường cao tốc phi thẳng xuống thung lũng sâu gần 4m đập đầu xe nát bét. Cả xe ai cũng đeo dây an toàn trừ Maria. Con bé bị vỡ mũi, choáng váng cả tuần chưa hết hoảng loạn. (Sener, Panta và Maria là những người bạn tôi tình cờ làm quen trên đường).

Thánh đường Hồi giáo tại Muscat với tấm thảm trải sàn lớn nhất thế giới, món quà của Sultan tặng thần dân của mình nhân dịp 40 năm trị vì

Quay lại chủ đề về cái sự đặc biệt của Oman so với các nước vùng vịnh. Chính sách đối ngoại của Oman phải nói là có một không hai trong thế giới Hồi giáo. Trong khi các quốc gia Ả Rập động tí là cắt đứt quan hệ, Oman lại chủ trương đường lối ôn hòa, làm bạn thậm chí với cả Iran là một nước theo dòng Hồi giáo Shia chứ không phải Sunni như phần lớn các nước Trung Đông. Táo bạo hơn, khi quốc gia Do Thái Israel bị coi là “kẻ thù của khối Ả Rập” thì Oman lại nhiệt thành bắt tay hợp tác.

Trong khi láng giềng Dubai và Saudi dựa dẫm phần lớn vào chất xám ngoại nhập, Oman dù bơi trong vũng dầu vẫn đầu tư mạnh vào giáo dục, quyết tâm không làm hư con dân. Chính sách của Dubai là càng cao, càng to càng tốt, Oman ngược lại chỉ cho phép sơn nhà màu trắng và không cho xây cao quá 9 tầng. Chưa hết, nhà nào muốn có cửa sổ cũng phải uốn nó thành hình vòng cung đúng theo truyền thống. Những thành phố của Oman nép vào lòng núi, trắng phau phau, xinh xắn thơm tho giữa bạt ngàn hoa lá như những ngôi nhà trong truyện cổ tích.

Người Oman ai ai cũng mặc quần áo truyền thống, đi xe đẹp và thường đắt tiền. Đi vào quán ăn thấy dân Hồi giáo áo dài quấn khăn gọi bia rượu uống vô tư, đi vào quán bar thấy các anh Hồi giáo cũng áo dài quấn khăn cầm chai nhún nhảy theo Bon Jovi.

Cái kiểu đi thăng bằng giữa truyền thống (thật ra là cực kỳ truyền thống) và hiện đại (cũng vô cùng hiện đại) mà vẫn chân chất hồn nhiên cộng với cái túi rủng rỉnh tiền của nhà giàu khiến Oman như một câu chuyện cổ tích đã đến hồi kết thúc có hậu. Mụ phụ thủy gian ác đã phải đền tội còn các công chúa hoàng tử thì đang sống bên nhau đời đời hạnh phúc. Nhà vua đức độ muôn năm!

Hình ảnh những người đàn ông Ả Rập mặc đồ truyền thống khề khà bên chai bia hầu như chỉ có thể thấy ở Oman

Bữa tối của tôi và Hilal diễn ra tại một nhà hàng mà ông chủ đã thành kính biến toàn bộ sảnh ăn chính thành viện bảo tàng với gần 500 bức ảnh của Sultan Qaboos. Trong lúc chúng tôi hí húi ăn uống, một đoàn các bô lão ở quê ra thăm thành phố lọm khọm chống gậy ghé sát vào từng tấm ảnh, mắt rưng rưng sùng kính.

Tôi đã kể với các bạn chi tiết Sultan Qaboos bị đồn là đồng tính chưa nhỉ?

Hilal tất nhiên là không mặn mà lắm với câu hỏi tế nhị của tôi về cái việc ai ở Oman cũng băn khoăn lo lắng nhưng không ai dám nói ra. Ấy là Sultan thì già rồi, hoàng hậu thì ly dị lâu rồi, con cái thì không có, ai sẽ là người kế nghiệp đây? Cái sự thành công nhanh chóng, rực rỡ mà vẫn rất bình hòa của Oman đều do một tay Sultan sắp đặt. Một số người lo Oman sẽ loạn to khi Sultan về chầu giời, Hilal thì đặt tay lên ngực nói đơn giản: “Chúng tôi yêu và tin Sultan. Chúng tôi tin rằng ông sẽ sắp đặt mọi việc đâu vào đấy. Việc Sultan là gay hay không thì nói thực là chẳng mấy ai quan tâm”.

Làm lãnh đạo giỏi đến mức mà để người dân ở một quốc gia Hồi giáo bái phục đến độ kể cả có gay cũng không thành vấn đề thì đúng là Sultan Qaboos vô địch, đáng để bái phục.

➽ Mách bạn

Từ Việt Nam đến Oman

- Nếu muốn đến thăm quốc gia Trung Đông này, bạn có thể đặt vé máy bay của các hãng Qatar Airways, Malaysia Airlines, Thai Airways, Emirates, Turkish Airlines,… Hiện tại, chưa có chuyến bay thẳng từ Việt Nam sang Oman; tùy từng chuyến bay, hành trình của bạn có thể có 1 đến 2 chặng dừng, nối chuyến tại sân bay Suvarnabhumi (Bang Kok, Thái Lan), Doha (Qatar), sân bay quốc tế Hồng Kông,…
- Thời gian bay: từ 11 tiếng 55 phút (+1) – 25 tiếng 40 phút (+1)
- Mức giá: dao động tùy theo chuyến bay; trong đó, mức giá rẻ nhất từ Hà Nội đi Oman: 20.251.700đ (Thai Airways + Jet Airways); từ Tp.HCM đi Oman: 24.793.400đ (Qatar Airways)

Ngôn ngữ
Ngoài tiếng Ả Rập và một số các thổ ngữ địa phương, tiếng Anh cũng được sử dụng rộng rãi như một ngôn ngữ thứ hai.

Các hoạt động du lịch
Với địa hình đa dạng gồm ốc đảo, sa mạc, bãi biển và đồi núi, du khách đến đây có thể tham gia vào các hoạt động: trượt cát, lặn biển, đi bộ xuyên rừng, leo núi, lướt sóng, thuyền buồm, khám phá hang động và thiên nhiên hoang dã, xem đấu bò và cưỡi lạc đà.

Các lễ hội
- Sohar Music Festival (tháng 10/11 hàng năm)
- Muscat Festival (tương tự với Dubai Shopping Festival, diễn ra vào tháng 1 và tháng 2)
- Khareef Festival (diễn ra tại Salalah, Dhofar vào tháng 8)

Khí hậu
Ở Oman, khí hậu nắng nóng quanh năm, rất ít mưa. Nhiệt độ cao nhất có thể dao động ở mức xấp xỉ 500C.

Đồ ăn
- Bữa chính trong ngày thường được ăn vào buổi trưa, còn bữa tối chỉ ăn nhẹ. Trong suốt tháng Ramadan, bữa tối chỉ được dọn ra sau khi các tín đồ đạo Hồi đã cầu nguyện xong, thường rất muộn vào 11 giờ đêm.
- Món ăn của người Oman sử dụng nhiều gia vị, hương liệu, hành, tỏi với nguyên liệu chính từ gà, cá và thịt cừu.

Mô hình dựng lại của chiếc thuyền cổ thế kỷ thứ 9 vượt biển sang châu Á.

Một góc Muscat

Cũng cần có một tí phù thủy

Ngày cuối cùng trước khi rời Oman, tôi gặp Khalid, người đầu tiên cắm cờ Oman trên đỉnh Everest, hiện là cố vấn cao cấp của Bộ Giáo dục Oman. Anh lái xe đưa tôi vòng quanh Sultan Qaboos University - trường đại học đầu tiên của Oman mới hơn 20 năm tuổi.

Khalid đưa tôi từ trên mây hạ cánh xuống đất khi anh mạnh mẽ chỉ trích chính đất nước của mình, từ việc những phụ nữ Oman mặc áo choàng tôn giáo đen đủi xấu xí “mặc áo đen thì suy nghĩ cũng sẽ có màu u ám tiêu cực”, cho đến việc Oman từng là một quốc gia giàu có bậc nhất thế giới tiên phong trong nghề hàng hải.

Có một thời điểm trong quá khứ Oman vượt biển đô hộ và thống trị hơn 10% diện tích châu Phi. Cách Muscat không xa là Sohar, quê hương của chàng thủy thủ Sinbad lừng danh trong “Nghìn lẻ một đêm” với những cuộc phiêu lưu mạo hiểm khắp chân trời góc bể. Vậy mà bây giờ với đống tiền dầu lửa, đám trẻ ai cũng chỉ mong kiếm được việc làm trong cơ quan nhà nước.

“Chán!” – Khalid buông một câu.

“Chán!” – Tôi cũng thầm nghĩ trong đầu, liên tưởng đến một vài người quen biết ở nhà. Tôi từng tủi thân nghĩ đất nước dài rộng quấn quanh biển Đông mà sao lịch sử Việt Nam không thấy có trang sử hàng hải huy hoàng. Mỗi lần về nhà bảo bạn bè tao tiêu hết tiền vào đi du lịch thì bị chê là khùng. Tục ngữ có câu “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” nhưng mấy nghìn năm chẳng đi qua nổi mấy lũy tre làng. Hay là tại chiến trận liên miên? Hay là tại tâm tính dân tộc không khát khao thách thức, ưa việc làm nông quanh con trâu cái cày hơn là đóng thuyền vượt trùng khơi, bất chấp thế đất thế nước thiên thời địa lợi, bất chấp thiên nhiên mời gọi giục giã?

“Thôi mà!” - Khalid phì cười an ủi – “Đến một đất nước tiên phong về hàng hải với huyền thoại Sinbad còn như thế này nữa là… Cái gì cũng phải từ từ. Mình cứ phải làm tốt những gì mình được dạy thôi. Cô là người cầm bút thì sao không viết lấy một bài. Biết đâu mấy bạn trẻ ở Việt Nam sẽ rút kinh nghiệm được điều gì đó từ đất nước chúng tôi?”

Thành phố trắng cổ tích

Tôi vẫn nghĩ về Oman như một Trung Đông thần tiên. Chỉ có điều tôi không thích cái kết đời đời hạnh phúc. Phải có một tí phù thủy bạn ạ. Phải có một tí phù thủy để chân tay còn biết động đậy, trí óc còn biết đấu tranh, trái tim còn biết phân biệt tốt xấu.

Và bài này viết theo yêu cầu của Khalid, người đang mải miết chinh phục những đỉnh núi mới.

Kỳ sau: Yemen – Bước qua đêm dài

Yemen: Bước qua đêm dài

Đăng ngày Thứ năm 05/07/2012 07:18

Hai tiếng Ye-men không gợi lên nhiều điều sáng sủa. Quốc gia hồi giáo khá cực đoan này đang trên bờ vực của đổ máu...

Kỳ 5: Tác giả Phương Mai đang trên một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”. Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần một “Khởi đầu gian nan” bắt đầu khởi đăng từ số tháng 2/2012.

Sanaa là thành phố được xây dựng bởi con trai của Noah trong kinh thánh, người vượt qua trận đại hồng thủy với con thuyền huyền thoại. Sanaa 3000 năm tuổi được mệnh danh là nơi sản sinh ra những tòa nhà chọc trời đầu tiên trên thế giới.

Anh chàng nhân viên hải quan ở sân bay gí mũi vào cuốn hộ chiếu, ngẩng đầu nhìn tôi chằm chằm rồi hỏi: “Cô bay đi Yemen thật à?” – “Vâng!” - Tôi trả lời. Ngay lập tức, anh ta đứng phắt dậy, khoát tay gào lên thông báo cho hơn chục cabin hải quan khác: “Nhìn này! Có một khách đi Yemen này!”. Trong giây lát, hơn chục cái đầu chồi lên xung quanh. Họ trầm trồ, lắc đầu, chép miệng… Một người thậm chí vọt ra ngoài cabin xán đến đứng cạnh tôi để xăm xoi cho rõ. Tôi cười gượng gạo rồi nhanh chóng lủi đi khỏi những ánh nhìn không rõ thán phục hay thương cảm. Có ai điên mà đi Yemen vào đúng 24 giờ trước cuộc bầu cử được cả thế giới dự báo là sẽ gắn liền với bạo động và đổ máu?

Sân bay Sanaa dày đặc an ninh. Mặc dù bạn tôi Fatma đã trực tiếp gọi điện, hải quan nhất định không cho phép tôi tự bắt taxi về nhà, cũng không cho tôi đi nhờ xe một phóng viên BBC. Họ bắt tôi chờ gần 2 tiếng để điều động một lái xe riêng của sân bay chở tôi về tận cổng. Từ đây, nhất cử nhất động của tôi đều không thể thoát khỏi sự theo dõi của mật vụ và an ninh.

Tôi đem điều băn khoăn này ra thổ lộ với Fatma. Nó cười xòa rồi bảo tôi đừng lo vớ vẩn. Chẳng cần sự có mặt của tôi thì khu nhà của Fatma đã ở trong khu vực có rada theo dõi 24giờ/ngày rồi. Đơn giản vì Fatma là một trong những nhà chống đối và hoạt động chính trị nổi tiếng của Yemen. Tôi há hốc mồm nhìn Fatma, vọt ra ngó ngoài cửa sổ. Phía bên kia đường, một trạm gác sơ sài nép dưới lùm cây với hai chú lính hờ hững gác chân lên báng súng. Fatma cười rũ: “Không sao đâu! Chỉ hơn nửa ngày nữa là Yemen có một chính phủ mới. Với lại ai dám động đến tôi? Mẹ tôi là Bộ trưởng giám sát nhân quyền…”

Hai tiếng Ye-men không gợi lên nhiều điều sáng sủa. Quốc gia Hồi giáo khá cực đoan này đang trên bờ vực của đổ máu, nơi gần nửa dân số mù chữ và sống dưới mức nghèo đói, nơi hầu hết phụ nữ trùm khăn đen chỉ hở hai con mắt, nơi trung bình mỗi người đàn ông sở hữu cả chục khẩu súng, nơi chế độ độc tài của tổng thống Saleh tồn tại hơn 30 năm, nơi khủng bố Al Qaeda đang lớn mạnh từng giờ trong khi chờ mùa xuân Ả Rập như đứa trẻ tiến từng bước chênh vênh dễ ngã. Yemen là nước nghèo đói nhất trong vùng Vịnh, dầu mỏ chỉ vài năm nữa là cạn kiệt trong khi đây là nguồn thu chính của đất nước. Vậy nhưng những trải nghiệm của tôi trong vòng 15 tiếng sau khi đặt chân đến Yemen hầu như trật lất với mọi hình dung, dù là những hình dung tưởng chừng như logic và giản đơn nhất.

Gần 80% các loại cây cỏ và côn trùng trên đảo Socotra không có ở bất kỳ nơi nào trên thế giới, đặc biệt là cây máu rồng (dragon blood) gắn liền với huyền thoại kỳ bí của phương thuốc trường sinh bất lão.

Những đứa trẻ lớn lên từ hòn đảo đẹp mê hồn nhưng nghiệt ngằn sỏi đá ở Socotra.

Phía sau Ninja là... hip-hop

“Này cậu! Kiếm cái gì sexy một chút để mặc nhé! Bọn mình đi party…” – Tôi vừa kịp đặt chiếc ba lô nặng trịch xuống giường đã thấy Fatma ngó đầu vào phòng tuyên bố. Năm phút sau, đám bạn của nó tíu tít xuất hiện, bọn con gái đứa nào đứa nấy trông như ninja đen sì từ đầu đến chân. Tôi thấy mình như “truổng cời” với áo hai dây và legging thít thìn thịt. Fatma phủ lên người tôi một chiếc khăn to như cái chăn rồi cả lũ mở cổng chui tọt vào xe. Tiếng nhạc ầm ầm. Bọn ninja lắc lư những cái đầu kín khăn. Bỗng nhiên Moe kêu lên: “Check point!”. Trạm kiểm soát hiện ra giữa đường. Nhạc tắt phụt. Đèn bật sáng. Cả lũ ngồi im mặt nghiêm trang. Tiếng báng súng trường va vào xe lách cách. Một vài khuôn mặt hình sự ló vào dò xét. Một cái phẩy tay cho qua. Fatma ngồi cạnh khe khẽ bĩu môi. Ở ghế trước, Moe nhè nhẹ nhấn ga lướt vào đêm Sanaa yên ắng.

Ở cái thành phố không có một quán bar chứ đừng nói đến sàn khiêu vũ này, những party hiếm hoi chỉ diễn ra trong khuôn viên các đại sứ quán hoặc trong nhà những người bạn có quốc tịch nước ngoài. Khi cánh cửa khép lại, tôi há hốc mồm chứng kiến những bóng ma chùm khăn đen sì cởi phắt áo choàng và khăn trùm đầu, hiện nguyên hình là những cô gái cực kỳ xinh đẹp với bộ cánh hip-hop đến mức có thể khiến cho đám choai choai Tây Âu tím mặt vì ganh tị. Họ thuộc lòng các bài “hit” mới nhất trên MTV, chửi thề như một rapper, lắc mông không thua gì Beyoncé, và khi ngồi xuống thì bàn luận cực kỳ nghiêm túc về những vấn đề rất nhạy cảm như “cách mạng”, “đồng tính”, hay “ăn cơm trước kẻng”. Khi giờ giới nghiêm điểm, họ nhanh chóng chui vào bộ cánh tối om, và như những bóng đen phi danh tính, họ lên xe trở về nhà, tiếp tục cuộc vui trên facebook.

Tôi từng nghĩ chẳng cô gái trẻ trung xinh đẹp nào lại tự muốn khoác lên người chiếc áo chùng tối đen xấu xí và che đi khuôn mặt thanh xuân của mình. Nhưng những ngày ở Yemen khiến tôi ngã ngửa bởi rất nhiều cô ninja cực kỳ có ý thức về chiếc khăn trùm đầu. Họ cho rằng đó là cách hữu hiệu để bảo vệ bản thân. Đàn ông coi đó là dấu hiệu để thể hiện sự tôn trọng. Gia đình coi con gái trong nhà như viên ngọc trai đẹp đẽ cần được bảo vệ khỏi những bàn tay tham lam. Thật khó tưởng tượng một cô gái mạnh mẽ, hiện đại, tự tin bên dưới bộ áo cánh đen sì chỉ hở hai con mắt. Nhưng bước đi trên đường phố Sanaa giữa hàng trăm bóng đen giống hệt nhau, tôi buộc phải đánh vật với cái hình dung tưởng như logic: “Phụ nữ che mặt là phụ nữ bị đàn áp” để đối mặt với thực tế: “Phụ nữ che mặt chưa chắc đã là phụ nữ bị đàn áp”. Hãy chờ cho đến khi bạn trở thành một người thân quen, chiếc mạng kia rơi xuống, khi đó mới biết mèo nào cắn mỉu nào.

Dưới tấm áo choàng đen này là quần bò thủng lỗ và áo hip-hop

Nói vậy nhưng tôi thấy vô cùng thương cảm với những người đàn ông ở Yemen. Hãy tưởng tượng cả cuộc đời dài đằng đẵng hơn 60 năm của mình bạn chỉ được thấy mặt cả thảy chưa đến hai chục người phụ nữ. Desmond bạn tôi ở Yemen 6 tháng học tiếng Ả Rập mà người phụ nữ duy nhất anh ta được nhìn mặt là cô giáo dạy tiếng của mình. Để cho bạn thấy rõ bức tranh cuộc sống thê thảm của đàn ông và cuộc sống ngầm sục sôi của những người phụ nữ, tôi sẽ kể cho bạn nghe về một đám cưới ở Sanaa.

Những con dao quắm luôn đeo trước ngực là một phần không thể tách rời của trang phục truyền thống Yemen. Ahmed al-Kibsi – một nhà nghiên cứu chính trị so sánh như sau để tôi dễ hiểu: “Thì cũng như cái cà vạt mà thôi. Đàn ông nước cô đeo cà vạt thì đàn ông Yemen đeo súng và dao găm”. Với một nền văn hóa súng ống dao găm như Yemen, không ai có thể hiểu nổi tại sao mùa xuân Ả Rập lại có thể thành công với tối thiểu thương vong. Có một điều gì đó rất đặc biệt trong tính cách người Yemen, một sự dịu thuần mà du khách phải ở lại lâu mới có thể nhận ra, mới có thể hiểu rằng đối với người Yemen, vũ khí không nhất thiết đi liền với bạo lực.

Tiên nữ trùm khăm đen

Layla tốn gần 4 tiếng để trang điểm chuẩn bị đi dự đám cưới. Khi cô bước xuống nhà với toàn thân phủ kín bởi chiếc áo choàng đen có đính thêm chút kim sa lấp lánh, tôi không nén nổi thất vọng. Mẹ Layla phì cười, bảo con gái hé cánh áo chút cho tôi chiêm ngưỡng. Layla bật cúc. Và tôi suýt chết sặc. Layla mặc một chiếc váy họa tiết da báo đốm siêu ngắn bó sát, hở gần như toàn bộ ngực. Làn da trắng mịn của cô dát đầy kim tuyến và đôi giày ngất nghểu của cô dễ chừng tới hai chục phân. Mẹ Layla vỗ tay khen con gái có gu thẩm mỹ.

Ở cổng chào của đám cưới, chúng tôi phải gửi toàn bộ điện thoại cho nhà tổ chức. Thiếp mời ghi rõ tuyệt đối cấm chụp ảnh. Mỗi người được phát một… hộp đồ ăn với bánh mỳ kẹp và nước ngọt. Tay xách nách mang, tôi theo chân Layla bước vào sảnh đường lớn. Và ôi trời ôi! Tôi suýt chết trân vì kinh ngạc. Trước mặt tôi là một tổ hợp của Tây Lương nữ quốc, lễ trao giải Oscar, và cung cấm của một vị Sultan giàu có trong “nghìn lẻ một đêm”. Hàng trăm nữ hoàng sắc đẹp lướt qua trong những bộ váy áo lộng lẫy. Những khuôn mặt trang điểm trau chuốt mỉm cười chào tôi. Những bộ tóc bới chải cầu kỳ nghiêng nghiêng. Những làn da, những vai thon, những núi đôi, những chân dài quấn quýt. Trong tiếng nhạc tưng bừng, họ nhún nhảy theo những bài “hit” mới nhất của ca sĩ da đen Rihanna. Trên một bục cao dát vàng son lộng lẫy, cô dâu ngồi nhận lời chúc mừng của bạn bè. Hầu hết trong số họ dù học và làm việc với nhau cả chục năm trời, đây là lần đầu tiên họ biết mặt nhau. Layla thì thầm vào tai tôi: “Cô dâu xinh hơn tớ tưởng Mai ạ!”

“Chú rể đến!” – Tiếng loa đột ngột thông báo.

Tôi chưa bao giờ từng chứng kiến một sự đổi thay nào khủng khiếp hơn thế. Chỉ trong vòng 30 giây, hàng trăm cô hoa hậu biến mất, cả sảnh đường tối sầm lại trong biển áo đen và khăn bịt mặt. Trên bục cao, cô dâu bất ngờ tỏa sáng chói lọi. Cô đứng lên, hào quang lấp lánh bao trùm. Xung quanh nơi cô đứng, đám bạn nhấp nhô hàng trăm cái đầu phủ khăn. Cảnh tượng trước mắt tôi như trong một bộ phim viễn tưởng khi nữ hoàng của thế giới bên kia dùng ánh sáng quyền năng của mình để trị vì đám thần dân sinh ra từ bạt ngàn đêm tối.

Và tất nhiên, khi chú rể bước vào, người phụ nữ duy nhất trông giống một phụ nữ là cô dâu. Cầu cho họ sống bên nhau đời đời hạnh phúc.

Khi tôi viết những dòng này, tên tôi được tag vào một cái post trên facebook của Fatma: “Yemen nghìn năm tuổi mà bây giờ mới dậy thì, bước chân qua đêm dài của chế độ độc tài, đêm dài của chiến tranh liên miên, đêm dài của khăn đen trùm đầu, đêm dài của cuộc sống hai mặt nơm nớp lo toan. Đất nước qua đêm dài nhưng ngơ ngác không biết làm gì với ánh sáng tự do. Sự đổi thay bất ngờ khiến ngay cả bản thân tôi cũng thấy mình lẫm chẫm vì chói mắt…”

Tôi nhấn nút “like”, chéo hai ngón tay cầu nguyện cho Yemen. Bước qua đêm dài, dù sao thì một ngày mới cũng sẽ bắt đầu.

Li Băng: Trận chiến của những mảng màu mosaic

Đăng ngày Thứ bảy 25/08/2012 10:04

"Với một lịch sử ngắn ngủi nhưng mịt mù khói lửa huynh đệ tương tàn, với một địa thế như miếng mồi kẹp giữa một bầy nước lớn như lũ mèo đói hiếu chiến, thật dễ hiểu tại sao người Li Băng né tránh cả quá khứ lẫn tương lai"...

Một thời huy hoàng của đế chế Rome 2000 năm trước

Kỳ 6

Tác giả Phương Mai đang trên một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”. Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần một “Khởi đầu gian nan” bắt đầu khởi đăng từ số tháng 2/2012.

Nếu ai đó không biết tí gì về Li Băng, rồi tự dưng một buổi sáng tỉnh giấc giữa thủ đô Beirut, hẳn sẽ rất khó để thuyết phục họ rằng đây không phải châu Âu mà là một quốc gia nằm ngay trái tim Trung Đông. Đất nước đắt đỏ, hào nhoáng, không có sa mạc nóng bỏng mà có núi cao, không có nắng chói rát người mà có tuyết phủ trắng đầu. Những chàng trai cô gái Beirut bước ra đường như đang quảng cáo đồ hiệu. Đêm xuống, thành phố ngập tràn trong tiếng nhạc. Quán bar Sky giá hàng trăm đô la một bàn mà số lượng khách đặt trước cả năm chưa lúc nào giảm. Bước chân vào tiệm ăn Menza nổi tiếng nhất Beirut, tôi và bạn bè như bị tấn công bởi những núi đồ ăn được bưng ra, rượu chưa nhấp môi đã được đổ đầy, đến món tráng miệng cũng là những chiếc mâm to chất ngất gần trăm miếng hoa quả. Nhịp sống ở Beirut gấp gáp, sục sôi, đổ vàng mười đổi lấy một trận cười! Từ lúc đặt chân đến đây, tôi luôn cảm thấy có cái gì đó rất bất an trong cách sống hưởng thụ của người Beirut, như thể những cuộc vui thâu đêm kia đang che giấu những lo toan bộn bề không dễ dàng bày tỏ.

Dấu tích của một thời hoàng kim

Gus là người Thiên Chúa giáo dòng Hy Lạp Orthodox. Khi gặp tôi, anh đang lèn chặt đồ đạc vào 2 chiếc vali to tướng: “Biến thôi!” – Gus kết luận – “Li Băng bé như cái kẹo, gió đụng chiều nào là đổ chiều ấy. Trung Đông đang loạn, tốt nhất là chuồn”.

Li Băng có hơn 4 triệu dân và có lẽ đây là một trong những đất nước hiếm hoi có số người sống ở nước ngoài nhiều hơn trong lãnh thổ. 12 triệu dân Li Băng (gấp 3 lần dân số trong nước) trú ngụ khắp 5 châu. Họ nổi tiếng là những nhà kinh doanh thành đạt. Những hiệu ăn Li Băng hễ mở là đông khách. Người Li Băng với lịch sử luôn phải sống chung với kẻ thù rất khéo léo trong xã giao, chẳng bao giờ làm mất lòng khách.

Đất nước mà Gus chuẩn bị dọn đến là Ả Rập Saudi. Hỏi anh sẽ làm công việc gì, Gus nhìn tôi dò xét một hồi rồi thì thào: “Buôn bán vũ khí”. Rồi tiếp: “Thật ra thì cũng áy náy lắm. Tôi không cho phép con trai mình chơi súng nhựa và nhận các món quà kiểu vũ khí đồ chơi, thế mà bây giờ lại dính vào cái công việc này. Nhưng mà tiền thì vẫn là tiền thôi”.

Mario là người Thiên Chúa giáo dòng Maronite. Anh sống cùng mẹ trong một căn hộ trang hoàng kiểu Paris, thậm chí theo như bạn bè anh nhận xét, thì còn đậm chất Paris hơn cả một ngôi nhà ở Paris. Li Băng trải qua vài chục năm thuộc địa Pháp, và khi người Pháp rút đi họ để lại một nền văn hóa đậm đặc ngấm sâu vào máu thịt của cộng đồng Thiên Chúa giáo nơi đây. Trong bữa ăn ở nhà Mario, tôi khổ sở vắt óc lục lại những kiến thức về cách xử sự trên bàn ăn châu Âu cổ điển, từ cách dùng dao, nếm rượu, đến cách để khuỷu tay. Cái kiểu sống Pháp hơn cả Pháp xịn thế này, hay nói theo kiểu văn vẻ là “sùng tín hơn cả Đức Giáo Hoàng” thế này, chắc chắn là để cố tình nhấn mạnh rằng... “Rằng tôi không phải là người Hồi giáo!” – Mario trả lời thẳng thắn – “Tôi thậm chí không muốn nói tiếng Ả Rập, bởi đó là ngôn ngữ của kẻ thua cuộc. Những người Hồi ở Li Băng chỉ có mỗi một việc là sinh sôi nảy nở. Hơn chục năm trước dân số 2 phe còn bằng nhau, giờ thì đến 70% quốc gia là người Hồi. Họ muốn nuốt chửng chúng tôi thì có!”

Byblos có lịch sử gần 8000 năm với dấu vết của hầu như tất cả những nền văn minh rực rỡ nhất. Bộ chữ Phoenician, nền móng của bảng chữ cái Latin được sinh ra từ Byblos.

Baraa là người Hồi giáo dòng Sunni. Anh đang học năm cuối tại Đại học America. Tôi chưa từng thấy khuôn viên trường đại học nào đẹp và nên thơ như ngôi trường thuộc loại danh giá và lâu đời nhất Trung Đông này. Đại học America được tạo dựng bởi những nhà truyền giáo dòng Thiên Chúa gần 150 năm trước là trường đại học đầu tiên của Trung Đông. Ngôi trường này trải dài những khuôn viên và giảng đường cổ kính trên ngọn đồi nhìn ra Địa Trung Hải xanh mướt.

Cách đây không lâu, Đại học America cung cấp cho Liên Hợp Quốc nhiều tài năng hơn cả Harvard của Mỹ. Chen chân với hàng ngàn sinh viên tỏa ra khắp những con đường đồi phủ bóng cây rợp trời, cả ngày lẫn đêm, những người chủ thực sự nơi đây là những… con mèo.

“Có đến hàng trăm con ấy” – Baraa khổ sở giấu giếm lôi từ trong túi ra miếng bánh mỳ ăn trưa – “Mai mà không cẩn thận chúng nó nhảy lên giật miếng ăn của cậu còn tài hơn cả lũ khỉ nữa”.

Thánh đường Hồi giáo O’Hariri tại thủ đô Beirut

Beirut về đêm

Cứ quên đi mà sống

Cuộc gặp mặt với Baraa và những người bạn của anh khiến tôi bỗng tìm được ngay câu trả lời cho những thắc mắc của mình. Dù có những địa danh nổi tiếng như Byblos nơi khai sinh ra bảng chữ cái Latin, hay thành cổ Baalbek đẹp hùng tráng chẳng thua gì Rome, Li Băng xét đi xét lại vẫn là một đất nước trẻ măng, vừa kịp rũ bỏ cái tên thuộc địa đã rơi ngay vào cuộc chiến huynh đệ tương tàn. Thời gian để Li Băng tự xác lập một danh tính quốc gia trong hòa bình thậm chí chưa đầy 15 năm. Đi giữa thủ đô Beirut, thật khó nhận biết ngôn ngữ nào là ngôn ngữ chính thống của quốc gia. Người Thiên Chúa nói tiếng Pháp, người Hồi nửa nói tiếng Anh, nửa còn lại thậm chí tiếng Ả Rập cũng bập bõm. Trong một nỗ lực cuối cùng để tránh nội chiến, hệ thống chính trị quốc gia chia chác theo thành phần tôn giáo: Tổng thống nhất định phải là người Thiên Chúa dòng Maronite, người Hồi giáo dòng Sunni xí phần thủ tướng, Phó thủ tướng không thể ai khác ngoài người Thiên Chúa dòng Hy Lạp Orthodox, người phát ngôn của chính phủ chỉ có thể là người Hồi giáo dòng Shia, và cuối cùng quân đội phải nằm trong tay người Hồi giáo dòng Druze.

Với một lịch sử ngắn ngủi nhưng mịt mù khói lửa huynh đệ tương tàn, với một địa thế như miếng mồi kẹp giữa một bầy nước lớn như lũ mèo đói hiếu chiến, thật dễ hiểu tại sao người Li Băng né tránh cả quá khứ lẫn tương lai. Với họ, hiện tại là thời kỳ vàng son. Hiện tại là nơi để rượu tràn ly, nhạc ù tai, đồ ngon ngập bàn ăn và lăn trên đường tới những party trên những chiếc xe đắt tiền. Nghìn vàng đổi một trận cười. Có lẽ chẳng ai giỏi làm điều đó hơn người Li Băng.

Bữa trưa hôm ấy của chúng tôi ngoài hơn chục con mèo trấn giữ vòng ngoài còn có thêm một bạn sinh viên người Hồi giáo dòng Druze và một bạn khác người Hồi giáo dòng Shia (sau này bạn ấy thú nhận mình từng là du kích Hezbollah). Với Baraa là người hồi giáo dòng Sunni, chúng tôi hể hả chia sẻ với nhau rằng, chẳng hẹn mà gặp, bữa trưa này hội tụ đại diện của 3 nhánh Hồi giáo lớn ở Li Băng. Họ từng đánh giết nhau, rồi dù ghét nhau chết thôi vẫn lại cố gắng giữ hòa khí với nhau. Tại sao?

“Vì cái lũ mèo hóa cọp này này!” – Baraa cười ngất – “Nếu mà không cố sống chung với nhau thì sẽ bị nó xơi tái ngay. Li Băng nằm cạnh 3 nước lớn, Thổ Nhĩ Kỳ ở trên đầu, Syria lúc nào cũng o ép ở sườn phải, sườn trái chạm biển, còn đằng sau lưng là Israel viện đủ cớ nhăm nhăm nhảy vào. Khắp Beirut thánh đường Hồi giáo và nhà thờ Thiên Chúa giáo san sát cạnh nhau, nhưng cậu biết không, sóng ngầm khủng khiếp lắm. Cộng thêm mấy cái nước lớn ghét nhau ở xung quanh, Li Băng như quả bom nổ chậm ấy. Nhiều lúc cứ phải quên đi mà sống thôi”.

Syria: Máu đổ trong mê cung

Đăng ngày Chủ nhật 26/08/2012 09:06

Tôi đặt chân vào Syria như một bước đi tình cờ ham vui với một cái xắc tay và vài trăm đô la dắt túi. Tôi rời Syria với một vali lỉnh kỉnh đủ thứ quà cáp như một lão nông ra thành phố thăm bà con.

Kỳ 7

Phần mộ của Zaynab, cháu ngoại nhà tiên tri Mohammed, với hàng triệu mosaic bằng gương lấp lánh.

Khi tôi đang viết những dòng này, hầu như tất cả những bản tin đều tràn ngập những con số thương vong từ Syria. You Tube lèn chặt những clip đầu rơi máu chảy. Facebook bung ra hàng trăm bức ảnh chết chóc. Chiều qua, tự giam mình trong phòng, tôi lặng lẽ xem lại những bức ảnh và phim tự tay mình bấm máy ở Syria hơn một tháng trước. Có cái gì đó không thật, có cái gì đó giống như một cơn mơ. Bởi Syria trong trí nhớ của tôi và trong những gì tôi ghi lại bằng ống kính đẹp đến quặn lòng.

Bước chân đi cấm kỳ trở lại

Tôi dừng chân ở Li Băng khá lâu trước khi quyết định vượt biên giới qua Syria. Bạn bè dùng đủ mọi phương pháp để phá bĩnh, kể cả việc miêu tả chi tiết viễn cảnh thê lương của một đám tang không xác chết (chết mất xác rồi còn đâu). Trên bản đồ, thủ phủ Damascus của Syria cách biên giới Li Băng chỉ có hai tiếng đồng hồ. Ngay sát biên giới phía bên lãnh thổ của Li Băng là Anjar – một di tích thành cổ Hồi giáo nổi tiếng. Sau nhiều ngày trằn trọc, tôi quyết định lên đường nhằm Anjar thẳng tiến, bụng bảo dạ cứ mang theo hộ chiếu đến gần biên giới dò xét tình hình xem oánh nhau to đến thế nào rồi từ từ mà tính.

Sáng hôm ấy, tôi hí hửng bắt xe đi Anjar, không quên dặn cô bạn phóng viên người Ý cùng phòng ở khách sạn rút hộ quần áo phơi ngoài hiên nếu chiều nay tôi về muộn. Francesca là phóng viên chiến trường từng xuất bản nhiều sách về cuộc chiến ở Israel và Palestine. Cũng như bao phóng viên nước ngoài khác, cô trụ lại Li Băng để tìm cách vượt biên (bất hợp pháp) sang Syria, chủ yếu là bằng cách trả tiền cho vài người thuộc phe chống đối và thâm nhập Syria qua đường núi phía Bắc. Tôi danh chính ngôn thuận không phải là phóng viên, với lại cũng khá ham sống sợ chết nên đến phút chót quyết định không bám đuôi. Mải mê chụp ảnh và lang thang ở Anjar, tôi hết hồn khi ngó đồng hồ thấy đã 5 giờ chiều. Anjar cách biên giới với Syria chưa đầy cây số nên tôi bắt taxi cùng hai cô gái Syria sang Li Băng thăm bạn đang trên đường về. Họ tò mò hỏi han đủ chuyện, nhưng chẳng ai rõ thủ tục nhập cảnh cần những giấy tờ gì. Ai cũng bảo cứ tới cửa khẩu rồi tha hồ mà hỏi.

Nghe tôi trình bày, anh giai an ninh sau chấn song sắt cười tươi như nghé. Sau một hồi google cẩn thận, rồi gọi điện để kiểm tra chắc chắn tôi không phải là phóng viên, anh bảo: “Cô chỉ việc trả tiền rồi được cấp visa thôi, không cần giấy tờ hay chờ đợi gì sất”. Hơ! Tôi nhìn qua vai mình: Một cái túi bé tí đựng máy ảnh và 400 đô la. Tôi nhìn xuống chân mình: Một đôi dép xỏ ngón sắp đứt quai. Tôi nhìn qua hai cô gái Syria: họ hí hửng vỗ tay ra hiệu mời tôi tối nay ngủ lại nhà. Tôi nhắm mắt thở hắt ra một phát, nhớ ra rằng mình đang đeo kính áp tròng mà không hề mang theo nước và khay rửa. Tiếng thằng Mario văng vẳng: “Syria đi là đứt! Đứt phựt! Đừng có điên!”

Chan chứa tình người

Dải đường cao tốc nối biên giới Li Băng và thủ phủ Damascus đẹp mịn màng, chả giống gì với hình dung của tôi và Francesca tẹo nào khi đọc bản tin thấy bảo mìn được rải đầy vùng biên cương. Hai chị em Dana giới thiệu tôi cho cả đại gia đình đang quây quần bên một cái lò sưởi lớn theo dõi màn hình ti vi kín đặc khói bom. Mặt ai nấy vừa vui vừa buồn. Vui vì có khách bất ngờ đến chơi (khách là món quà của thượng đế). Buồn vì thành phố Homs tan tành trong chiến trận. Ai cũng sợ rồi sẽ đến phiên Damascus. Ba nghìn năm lịch sử của thành phố được mệnh danh là cổ xưa nhất thế giới bỗng chốc trở nên mong manh như số phận một đô thị không tên. Đêm ấy tôi ngậm kính áp tròng dưới đầu lưỡi đi ngủ. Mẹo này được Francesca bày cho nhưng chưa thử bao giờ. Ngoài phố xa vọng lại vài tiếng súng. Chị em Dana nằm ở đệm kế bên nắm tay bảo chỉ là tiếng súng bắn vu vơ, không rõ nói thật hay chỉ định vỗ về một kẻ nhát gan khó ngủ.

Ngày hôm sau, một người bạn giới thiệu tôi chuyển đến ở nhà Noura. Tôi hoàn toàn không biết rằng gia đình cô vừa chạy thoát từ Homs chưa đầy một tuần trước. Mẹ Noura đơn thân, một nách hai con đêm nào cũng khóc. Tôi thường đi ngủ khi cả ba mẹ con vẫn ôm nhau trên ghế sô pha xem các vở opera xà phòng tới tận 6-7 giờ sáng, một thói quen không dễ dàng thay đổi từ những ngày họ còn làm chủ một quán cà phê Internet ở Homs, đêm nào cũng phải đợi cho đến khi người khách cuối cùng ra về. Vậy mà mỗi sáng tôi thức dậy, trên bàn luôn luôn có bữa sáng dọn sẵn. Tôi vừa cảm động vừa xấu hổ nhận ra mình được cưu mang bởi một gia đình đang chạy tị nạn.

Những cô gái Damascus nhẩn nha hóng gió buổi chiều trước thánh đường Umayyad.

Một quán hàng ở chợ Damascus.

Những ngôi nhà nghìn năm tuổi ở Damascus. Khi còn sống, nhà tiên tri Mohammed từng từ chối đặt chân vào thành phố vì ngài “chỉ muốn đến thiên đường một lần duy nhất trong đời”.

Huynh đệ tương tàn

Hồi giáo cũng giống như nhiều tôn giáo khác, chia năm xẻ bảy sau cái chết của người sáng lập, nhà tiên tri Mohammed, chủ yếu là do tranh cãi về việc ai là kẻ “nối ngôi”, bố vợ hay con rể của Mohammed. Những người lựa chọn bố vợ của nhà tiên tri lập ra nhánh Hồi giáo lớn nhất tên là Sunni, bao gồm gần 90% tín đồ. Những người lựa chọn con rể của nhà tiên tri lập ra nhánh Hồi giáo thứ hai gọi là Shia. Ở Syria, đại bộ phận dân số là Sunni, phần còn lại là các nhánh Hồi giáo nhỏ khác và người Thiên Chúa giáo. Tuy nhiên, tổng thống Assad và hầu hết quân đội của ông lại thuộc về một dòng tôn giáo khá đặc biệt tên là Alawite.

Alawite dù có gốc gác từ Hồi giáo nhưng bản chất là một món cocktail phức tạp với 3-4 tín ngưỡng khác nhau, tổng hợp từ Thiên Chúa giáo cho đến các triết lý tôn giáo của Hy Lạp cổ. Người Alawite ăn thịt lợn, không cầu kinh 5 lần/ngày, không trùm khăn và thậm chí uống rượu. Dù được chính thức coi là một nhánh của Shia, nhưng gần một nửa dân số Syria không công nhận Alawite là những tín đồ Hồi giáo chính thống.

Khi mùa xuân Ả Rập tràn đến Syria, mới đầu những người chống đối Assad không phân biệt sắc màu tôn giáo và hầu hết là những người trẻ tuổi đầu óc cởi mở. Tuy nhiên, cũng như nhiều nước ở Trung Đông, phong trào dân chủ này nhanh chóng bị cướp diễn đàn bởi các tổ chức tôn giáo nhiều tiền và có tổ chức quy củ. Mùa xuân Ả Rập từ mục tiêu dân chủ phi tôn giáo nhanh chóng bị biến thành một cuộc thánh chiến giữa Hồi giáo Sunni cực đoan và Hồi giáo Shia dòng Alawite. Và với chiến trường bó trọn chỉ trong vài thành phố nhỏ, những người dân thường Syria bị lạc giữa một mê cung của hàng trăm nguồn thông tin, thật giả lẫn lộn, chẳng rõ ai là ta ai là địch.

Palmyra thời kỳ vàng son hơn 2000 năm trước được mệnh danh là “Cô dâu của sa mạc”. Nữ hoàng Zenobia trị vì Palmyra không chỉ hài lòng với vương quốc nhỏ bé của mình mà còn đem quân chiếm trọn Ai Cập, đe dọa cả thành Rome.

Life Moves on...

Nhưng bất chấp tất cả, cuộc sống vẫn cuộn chảy. Những nơi tôi đặt chân qua vẫn tấp nập đông vui. Những quán cà phê vẫn mịt mù khói thuốc shisha và những đôi lứa vẫn làm đám cưới linh đình mỗi chiều thứ năm. Đêm thứ sáu nào các sàn nhảy của Damascus cũng lèn chặt những bộ mặt tươi vui nhảy múa tung trời. Mỗi lần check mail hay vào facebook, tôi vẫn thường phải hết hơi giải thích với bạn bè là Syria thực ra khá an toàn (!). Những gì được miêu tả trên ti vi là sự thật, nhưng đồng thời cũng chỉ là một phần rất nhỏ của bức tranh sự thật rộng lớn. Khói lửa mịt mù ở Homs không có nghĩa là cả Syria rộng lớn bốc cháy. Hàng trăm người thiệt mạng ở Homs không có nghĩa ở khắp Syria rộng lớn cứ đi ra đường là ăn đạn vào đầu. Nói một cách hình tượng, nếu bạn chĩa ống kính zoom vào cái lòng đen của đôi mắt chẳng hạn, điều đó không có nghĩa là cả cơ thể bạn đều chỉ một màu đen.

Tôi đặt chân vào Syria như một bước đi tình cờ ham vui với một cái xắc tay và vài trăm đô la dắt túi. Tôi rời Syria với một va li lỉnh kỉnh quà cáp như một lão nông ra thành phố thăm bà con. Những người Syria có lẽ sẽ còn đổ máu nhiều trong mê cung của cuộc nội chiến khó phân biệt địch ta, nhưng một người lạ vô thần như tôi hóa ra lại may mắn. Bởi chẳng mấy khi khúc khuỷu khó lần như mê cung, con đường từ trái tim đến trái tim thường vô cùng giản đơn và mộc mạc.

Kỳ sau: Jordan - Kẻ bán linh hồn cho Biển Chết

Jordan: Những tội lỗi & tai tiếng

Đăng ngày Thứ bảy 29/09/2012 07:35

Suy cho cùng, những kỷ niệm của tôi ở Jordan xa gần đều ít nhiều gắn với tội lỗi và tai tiếng. Chả sao, nhất là khi tội lỗi của cái vai trần vô tư tạo điều kiện cho tự do báo chí phát triển...

Kỳ 8

Trong vòng chưa đầy 48 tiếng đặt chân đến Jordan, tôi đã thành người nổi tiếng. Một tờ báo chính thống của Jordan đăng ảnh tôi lên trang nhất, một tờ khác post hình tôi lên facebook và tính cho đến thời điểm này thì đã có hơn 120 người “share”, chia sẻ, phát tán trên mạng cái hình tôi bé xíu. Kể đến đây đã biết ngượng nên phải đính chính lại ngay rằng tôi “tai tiếng” chứ không phải nổi tiếng. Mà cũng chẳng phải tôi, chỉ là… cái vai tôi tự dưng xấu số thành đề tài cho thiên hạ ném đá.

1 trong 7 kỳ quan thế giới mới, Petra là một thành phố kỳ diệu được xây bởi người Nabataeans khoảng 2500 năm trước. Hàng trăm cung điện, nhà thờ, hầm mộ cũng như chỗ cư ngụ của người dân đều được tạc thẳng vào núi đá.

Chết vì câu “view”

Chiều hôm ấy, tôi và hai người bạn đi qua phía Thánh đường Hồi Giáo ở trung tâm thủ đô Amman đúng vào lúc gần một ngàn tín đồ trải chiếu ra con đường chính để cầu nguyện. Bình thường họ cầu nguyện trong thánh đường, nhưng từ khi Mùa xuân Ả Rập tràn qua, chiều cuối tuần nào phe đòi cải cách chính phủ cũng tổ chức cầu nguyện tràn cả ra đường. Trên vỉa hè, ai mua bán qua lại thì cứ việc buôn bán lại qua. Dưới lòng đường, các ông các anh và các bé trai dập đầu nhằm hướng Mecca quỳ lạy. Được một chặp thì con bé tôi hơn hớn mặc áo hở vai đi qua, đúng quy tắc của một khách du lịch, thấy lạ là giương máy ảnh lên chụp. Toách!

Chưa đầy 3 tiếng sau, Adam bạn tôi gọi điện hộc tốc triệu tập tôi lên facebook. Chình ình trên trang chính của tờ báo là cái vai trần của tôi phơi ra. Dưới lòng đường, một nửa đám đàn ông cúi đầu cầu nguyện, một nửa cả gan… ngước mắt nhìn. Đấy, chỉ có thế thôi. Thế mà dân tình bù lu bù loa, hết kêu tôi không tôn trọng tín đồ đang làm nghi lễ, rồi lại quay ra chửi bới mấy gã tín đồ nửa mùa đang lạy Chúa Trời mà thấy gái một cái là giướng mắt lên.

Tôi hết hồn, kêu thằng Adam giải thích xem bản thân sai chỗ nào. Adam nhíu trán một hồi rồi kêu cái ảnh này không đăng mặt tôi, ý đồ muốn cho dân tình hiểu nhầm tôi là người bản xứ chứ không phải khách du lịch. Chung quy chỉ là muốn bán được báo và câu lượt xem.

Thế tại sao lại phải câu "view" kiểu nửa mùa như thế? Đơn giản là vì trâu bò đang đánh nhau nên cần ruồi muỗi chết cho xôm tụ. Sau mỗi chiều thứ sáu cầu kinh xong là cả ngàn tín đồ này đứng lên lôi băng rôn ra tuần hành biểu tình đòi thay đổi chính phủ. Suốt hơn một năm rưỡi qua, trung bình cứ 6 tháng Jordan lại có một ông thủ tướng mới, ông nào cũng có thời từng làm… cựu thủ tướng. Sau tầm nửa năm không cải cách kịp bèn phải từ chức để thay nội các. Vì thứ sáu nào cũng có biểu tình nên báo chí phải căng óc tìm ra khía cạnh mới giật tin cho ăn khách. Việc đưa cái vai của tôi lên báo theo Adam là “lá cải” hết phương cứu chữa.

Một hầm mộ có tuổi đời 2000 năm được cải biên thành Cave Bar, quán bia có một không hai ở Petra.

Các đám cưới ở Jordan thường chia làm hai phòng, một cho phụ nữ và một cho nam giới. Các bé gái được trang điểm và ăn vận lộng lẫy.

Biểu tình kiểu Jordan

Những cuộc biểu tình ở Jordan có thể nói là độc nhất vô nhị. Mở đầu đoàn biểu tình là một chiếc xe to, đài loa mở hết công suất. Khoảng hơn trăm người theo sau căng tràn ra khắp mặt đường một lá cờ khổng lồ rộng chừng 25 mét vuông có in hình Đức vua. Nên nhớ là thủ tướng cứ 6 tháng phải “đổi ca” một lần nhưng Đức vua thì đời đời bất diệt.

Vua ở Jordan không giống mấy ông hoàng bà chúa ở châu Âu chỉ ngồi đó cho đẹp. Ngài đứng đầu quân đội, thâu tóm hành pháp, và các đảng thân cận của Ngài nắm gần trọn quyền lực trong nội các. Tuy nhiên, cuộc biểu tình có Ngài dẫn đường tiếp nối bằng hơn một nghìn người với rừng băng rôn khẩu hiệu. Một cách vừa có lý vừa phi lý, những người đi biểu tình bản chất là phản đối cái chính phủ thân vua nhưng lại không thoát ra được cái đạo vua tôi ăn sâu vào tiềm thức.

Tội lỗi của Sodom

Khắp miền Bắc Jordan không đâu là không có dấu vết của những nhà truyền đạo nổi tiếng và những nền văn minh nổi tiếng. Loanh quanh chỉ hơn trăm kilomet quanh thủ đô Amman thôi, bạn sẽ loạn lên với hàng chục điểm ghi chú, nào là Chúa Jesu được rửa tội ở đây, hay đỉnh núi này là nơi Chúa Trời chỉ cho Moses thấy Miền Đất Hứa mà Ngài dành cho dân Israel. Riêng tôi, điểm đến khiến tôi tò mò nhất là hai thành phố nổi tiếng trong Kinh Thánh, nói đúng hơn là hai thành phố tai tiếng đầy tội lỗi: Sodom và Gomorrah.

Lại nói về cậu bạn Adam của tôi. Tối hôm tôi trở nên nổi tiếng (e hèm, tai tiếng!), hai đứa nằm vắt cẳng lên thành ghế sô pha thổ lộ tâm tình. Tôi thú nhận là sau bấy nhiêu tháng lăn lê ở Trung Đông, hiện tại bản thân chỉ có một niềm khao khát khá mãnh liệt là được mặc áo ba lỗ hở rốn và quần đùi vừa đi vừa mút kem ngoài đường mà không sợ bị phạm húy. Adam thở dài một cái rồi bảo, niềm khao khát mãnh liệt nhất của nó là được… hôn bạn trai một cái ngoài đường mà không bị “ném đá” cho chết. Tôi hò reo trong bụng, phục mình đoán trúng phóc ngay từ giây phút đầu tiên gặp Adam: cậu chàng là dân đồng tính.

Một buổi hành lễ chiều thứ sáu ngay trên mặt đường.

Việc mò đến thăm địa danh Sodom là gợi ý của Adam. Theo nhiều cách hiểu từ bản gốc Kinh Thánh bằng tiếng Do Thái, người dân nơi đây nhiều tội lỗi không kể xiết, trong đó có cả tội quan hệ tình dục với người cùng giới (thuật ngữ "sodomy" dùng để chỉ việc quan hệ qua đường hậu môn). Chúa Trời cử ba thiên thần giả dạng khách lỡ độ đường xuống điều tra và ở nhà của một người tên Lot. Khi những cư dân của Sodom và Gomorrah kêu gào đòi Lot nộp mạng những khách lạ, Lot vì danh dự chủ nhà, cương quyết chối từ và hiến dâng hai cô con gái còn trinh của mình cho lũ người man rợ. Tuy nhiên, họ không chịu nhân nhượng và xông vào tấn công. Những thiên thần giả dạng liền tuân lệnh Chúa, tiêu diệt toàn bộ Sodom. Họ dặn dò gia đình Lot kỹ lưỡng là không được ngoảnh đầu lại, nhưng vợ Lot không kiềm chế được đã ngoái nhìn quê hương lần cuối. Cô lập tức bị biến thành một cột muối. Nước mắt Lot chảy dài và biển nước khổng lồ nơi đó ngàn năm sau vẫn còn mặn chát.

Như ngồi trên ghế sô pha

Biển Chết hay mỏ vàng?

Mặn chát thật ra không đúng khi miêu tả nước ở Biển Chết. Tôi chót dại ghé mặt thè lưỡi nếm thử và lập tức quên phắt lễ nghi bao năm bố mẹ dạy dỗ, bụm miệng khạc nhổ ầm ĩ. Như nếm a xít. Cái chất lỏng kinh khủng ấy vừa chạm đầu lưỡi đã đốt cháy các tế bào cảm nhận. Bên cạnh tôi, Desmond – một anh bạn người Mỹ - nhảy tưng tưng vì hôm qua trót cạo râu, bây giờ nước biển ngấm qua lỗ chân lông như ngàn mũi kim châm. 35% dung lượng nước là muối thế nên ở Biển Chết không bao giờ có người chết đuối. Xung quanh tôi ai ai cũng bập bềnh trên nước như ngồi ghế sô pha. Có kẻ còn mang theo tờ báo để vừa đọc vừa lững lờ trôi. Tử vong chỉ xảy ra khi có kẻ dại dột ngụp đầu xuống nước và bị sặc muối, hoảng loạn mà chết.

Biển Chết tuyệt nhiên không một loài sinh vật nào có thể sống sót, trừ mấy con vi sinh vật cổ đại. Ngày xưa tôi đọc đâu đó một cảm nhận khá hoa mỹ nói rằng Biển Chết không có sự sống vì nó chẳng chia sẻ nước của mình cho đại dương nào. Vớ vẩn! Thế các hồ ao thì sao? Từ ngày xửa ngày xưa các ông hoàng bà chúa Trung Đông, bao gồm cả Nữ hoàng Ai Cập Cleopatra đã biết sử dụng nước Biển Chết để kéo dài sự sống và nhan sắc. Ngày nay, hàng triệu lượt người mỗi năm trầm mình nơi đây, phơi nắng suốt ngày để thay da đổi thịt. Biển Chết nằm dưới mực nước biển hàng trăm mét, là điểm thấp nhất Trái đất nên các tia nắng ít chịu ảnh hưởng của tia cực tím nhất. Biển Chết mang lại cho Jordan hàng tỷ đô la mỗi năm, đóng góp một phần không nhỏ vào việc đưa đất nước nghèo tài nguyên thiên nhiên này trở thành một quốc gia giàu có ở Trung Đông, trợ giúp cho ngân sách giáo dục khổng lồ chiếm tới 21% ngân khố quốc gia, với số lượng các nhà nghiên cứu khoa học tính trên đầu người cao hơn cả đất nước một thời từng đô hộ Jordan: Đế quốc Anh.

Suy cho cùng, những kỷ niệm của tôi ở Jordan xa gần đều ít nhiều gắn với tội lỗi và tai tiếng. Chả sao, nhất là khi tội lỗi của cái vai trần vô tư tạo điều kiện cho tự do báo chí phát triển (Hì hì, AQ một tí!), hoặc tội lỗi chỉ là do ấu trĩ của nhận thức (Chẹp! Thương cho cuộc sống dấm dúi của Adam!), hay tội lỗi mà hệ quả là cái Biển Chết thì chết mà vẫn mang lại cả đống lợi nhuận cho hậu thế như thế này thì lời quá, khỏi cần mất công ăn năn. Nhỉ?

Kỳ sau: Jerusalem - Khí thiêng tôn giáo

Jerusalem - Khí thiêng tôn giáo

Đăng ngày Chủ nhật 28/10/2012 07:25

Nếu được hỏi nơi nào đó trên Trái Đất này tụ hội đậm đặc nhất chất linh thiêng và thánh khí tôn giáo thì tôi sẽ bảo đó chính là Jerusalem.

Kỳ 9

Các đơn vị có kế hoạch cộng tác hoặc có nhu cầu tài trợ kinh phí, công cụ tác nghiệp cho chuyến đi xin liên hệ với tác giả qua địa chỉ:

EMAIL dr.nguyenphuongmai@gmail.com

Bạn có thể cập nhật các bài viết và theo dõi chuyến du hành hiện nay của Phương Mai ở Trung Đông tại:

BLOG www.culturemove.com

FACEBOOK www.facebook.com/dr.nguyenphuongmai

TWITTER www.twitter.com/thequest2quest

Hầu như từ bất kỳ ô cửa sổ nào ở Jerusalem, phóng tầm mắt ra xa bạn cũng có thể bắt gặp những tháp chuông nhà thờ Thiên Chúa với hình thánh giá, xen lẫn những vòng cung hình trăng lưỡi liềm trên đỉnh tháp gọi cầu kinh của các thánh đường Hồi giáo, và dưới thấp một chút là lúp xúp các mái vòm hình trứng của thánh đường Do Thái giáo.

Chỉ trong vòng 0,9km², Jerusalem nắm gọn trong tay những địa chỉ hành hương quan trọng bậc nhất của ba tôn giáo độc thần lớn nhất thế giới, ba anh em cùng cha mẹ và cũng là ba kẻ thù lớn nhất của nhau. Cả ba tôn giáo bản chất là cùng một nguồn gốc, đều xác nhận Abraham là ông tổ, vì thế tên chung của họ là tôn giáo Abrahamic. Và quan trọng nhất, ba tôn giáo này bác bỏ việc thờ cúng đa thần, tức là hầu như toàn bộ các tôn giáo còn lại của thế giới như thần đạo Hy Lạp, Roma, Hindu, Sikh, Phật giáo, Lão giáo, Khổng giáo và Shinto giáo. Họ xác nhận chỉ có một và duy nhất một đấng tạo hóa trên đời đó là Đức Chúa Trời toàn năng: "God", hoặc phiên âm theo tiếng Ả Rập là Allah. Vì thế còn gọi là ba tôn giáo độc thần.

Bức tường Than Khóc

Theo kinh Cựu Ước của người Do Thái, cách đây 3000 năm tại Jerusalem, vua David lập nên Vương quốc Israel. Con trai của người là vua Solomon xây một Đền Thờ Thiêng hùng vĩ nơi cất giữ bản “10 điều răn của Chúa” nổi tiếng. Cũng ở vị trí Đền Thờ Thiêng này là Tảng Đá Nền (Foundation Stone) nơi Chúa bắt đầu công việc tạo dựng nên Trái Đất, nơi Chúa vun đất nặn nên Adam ông tổ của loài người, và cũng là nơi Chúa thử lòng sùng đạo của Abraham bằng cách yêu cầu ông hiến dâng mạng sống của chính con trai mình.

Thánh đường Đá lộng lẫy của người Hồi trên nền Đền Thờ Thiêng.

Người Do Thái dựng nước chưa được bao lâu thì liên tục bị xâm chiếm bởi hết đế quốc này đến đế quốc khác. Người dân bắt đầu cuộc lưu lạc kéo dài hàng nghìn năm. Đền Thờ Thiêng hết bị người Babylon tàn phá rồi lại bị đế chế Roma đốt trụi. Tất cả những gì còn lại của chốn linh thiêng nhất trong tôn giáo Do Thái là một mẩu bé xíu của bức tường khổng lồ vốn được xây bao quanh để bảo vệ cho Đền Thờ Thiêng và một phần của Tảng Đá Nền. Người Do Thái ở Jerusalem cứ mỗi chiều tối thứ bảy là tập trung dưới chân bức tường vừa đọc kinh Cựu Ước, vừa dập đầu than khóc.

Phía bên trái ảnh là Thánh đường Đá dát vàng của người Hồi xây trên nền móng Đền Thờ Thiêng. Bức tường Than Khóc từng bao quanh Đền Thờ Thiêng giờ trở thành nơi hàng ngàn người Do Thái tới dập đầu tuôn lệ.

Tôi tìm đến Wailing Wall (Bức tường Than Khóc) đúng vào một buổi chạng vạng cuối tuần như thế. Từ trên một góc phố cổ nhìn xuống, bức tường được chiếu sáng rực rỡ. Phía dưới chân tường, mặt đất đen thẫm lại bởi màu áo của hàng ngàn người dân Jerusalem. Tôi theo chân những người phụ nữ tiến lại gần chân tường, chọn một góc thật sâu thật khuất và lặng lẽ để mình chìm đuối trong tiếng khóc, tiếng cầu kinh, tiếng than thân thống thiết. Thật khó có thể tưởng tượng người Do Thái đã than khóc vật vã như thế suốt hơn 2000 năm qua. Đó là một nỗi đau được truyền từ đời này sang đời khác, không có cơ hội hàn gắn, sẻ chia và lãng quên.

Có những thời kỳ người Do Thái thậm chí còn không được bén mảng đến gần Jerusalem nếu không muốn khép vào tội chết. Mỗi năm một lần, vài vị vua của đế chế cầm quyền Roma hào phóng ban tặng cho họ một ngày được đặt chân vào thành Jerusalem, đến gần bức tường, và cũng chỉ đủ thời gian để mà than khóc cho một đất nước tan tác, một tôn giáo bị vùi dập, một chốn thiêng liêng của linh hồn dân tộc đã bị đốt thành tro tàn chẳng còn mấy dấu vết.

Thánh đường Thiên Chúa và tảng đá nơi thi thể Jesus được đặt xuống khâm liệm.

Con đường Sầu Thương

Sau khi Do Thái giáo ra đời được khoảng 1000 năm, Jerusalem lúc đó bị đô hộ bởi người Roma. Vào một buổi sáng mùa xuân năm 30, một người Do Thái trẻ tuổi tên là Jesus tiến vào thành Jerusalem trên lưng một con lừa. Quần chúng tiếp đón ông nồng nhiệt. Vì kinh Cựu Ước của người Do Thái nói rằng một messiah, người được chọn lựa, đức vua tương lai của Israel sẽ xuất hiện một cách khiêm nhường trên lưng lừa. Ai cũng hào hứng và hy vọng.

Mỗi ngày mới, hàng trăm người lại tụ hợp nghe Jesus nói chuyện, ngay chính tại Đền Thờ Thiêng Do Thái khi đó vẫn còn chưa bị chính quyền thống trị Roma thiêu hủy. Nhưng vì những điều Jesus nói trực tiếp đối đầu với quyền lực của tầng lớp đô hộ Roma, chỉ chừng một tuần sau, Jesus bị chính quyền Roma đóng đinh thập giá. Sau khi Jesus chết, đại bộ phận người Do Thái không còn tin ông là messiah nữa. Đơn giản bởi vì Jesus không hoàn thành sứ mạng của một messiah, tức là đưa toàn bộ dân Do Thái biệt xứ trở về Jerusalem, đánh đuổi chính quyền đô hộ Roma, và đem đến hòa bình cho toàn nhân loại.

Suốt những thế kỷ thăng trầm sau đó, những người Do Thái tin vào Jesus và sự bất diệt của ông dần dần tách ra khỏi tôn giáo gốc và hình thành Thiên Chúa giáo, nối thêm kinh Tân Ước vào Kinh Cựu Ước của người Do Thái. Suốt trong 2000 năm sau đó, Jerusalem trở thành điểm hành hương quan trọng nhất của các tín đồ Thiên Chúa.

Con đường Sầu Thương (Via Dolorosa) đánh dấu 600m của máu và đau đớn bắt đầu từ cổng Sư Tử. 14 điểm dừng kể lại tấn bi kịch được tương truyền là cao quý nhất trong lịch sử tôn giáo độc thần. Vào thời điểm "The Passion of Christ" của Mel Gibson mới công chiếu, tôi còn nhớ mình đã kéo bạn bè tò mò đi xem và… nhắm tịt mắt gần như suốt cả bộ phim: khi Jesus bị xích sắt quật nát thân thể, khi người bị mão gai ghim vào đầu tóe máu, khi người vác thập giá lết qua Via Dolorosa và ngã gục vì đòn roi tra tấn, khi chiếc đinh đóng phập qua xương bàn tay găm vào thập giá. Máu! Máu! Và máu!

Điểm dừng cuối cùng của Via Dolorosa là thánh đường Sepulchre, cũng có nghĩa là thánh đường Lăng Mộ. Nơi đây 2000 năm trước là ngọn đồi nơi thánh giá được dựng lên, Jesus bị đóng đinh, hạ xuống chôn cất, và ba ngày sau sống lại (phục sinh). 2000 năm sau, Holy Sepulchre đông nghịt tín đồ từ khắp nơi trên thế giới. Họ quỳ hôn tấm đá nơi thi thể Jesus được hạ xuống từ thập giá. Họ xếp hàng vài tiếng đồng hồ, nhích từng centimet để được đến gần hầm mộ Chúa. Ban thờ được trang hoàng lộng lẫy nhất là nơi thập giá cắm xuống, tương truyền cũng là nơi chiếc đầu của Adam - ông tổ loài người được chôn cất.

Những con đường 3000 năm tuổi của thành Jerusalem.

Chuyến bay đêm lên Thiên Đường

Ở Jerusalem, mỗi hòn đá là một câu chuyện Kinh Thánh, mỗi người dân là một tín đồ sẵn lòng tử vì đạo, mỗi ngọn gió tràn qua cũng có mùi thánh thần, một lời nói bâng quơ cũng có thể trở thành điều tiên tri chờ ngày ứng nghiệm.

Do Thái giáo tồn tại được khoảng 1600 năm, Thiên Chúa giáo tồn tại được khoảng 600 năm, thì tôn giáo độc thần thứ ba ra đời từ trong lòng sa mạc sâu thẳm của bán đảo Ả Rập, cách Jerusalem khoảng 7 ngày đường bằng lạc đà. Chàng Mohammed trẻ trung nhận lời cầu hôn của một góa phụ giàu có hơn chàng đến 15 tuổi. Họ sống với nhau khoảng 20 năm hạnh phúc cho tới khi người vợ qua đời và Mohammed mới chỉ bắt đầu những bước đầu tiên truyền bá về một tôn giáo có tên là Người tuân lệnh (Islam).

Islam Hồi giáo ghi nhận hầu như tất cả những nhân vật trong kinh Cựu Ước và Tân Ước, kể cả Jesus, coi họ như những nhà tiên tri mà Chúa gửi xuống mang thông điệp cho loài người. Tuy nhiên, Mohammed tự xưng là nhà tiên tri cuối cùng của Chúa, và giới thiệu cho nhân loại Koran – cuốn kinh Thánh bằng tiếng Ả Rập được ông nhấn mạnh là thông điệp gốc của Chúa, không hề bị thay đổi hay biến hóa trong quá trình được con người truyền bá như kinh Cựu Ước và Tân Ước.

Trong vòng hơn một năm đầu tiên của Hồi giáo, các tín đồ được Mohammed hướng dẫn quay về Jerusalem mỗi lần cầu nguyện. Nhiều học giả cho rằng Mohammed muốn thúc đẩy quá trình cải đạo của cộng đồng Do Thái tại Mecca nên lấy Jerusalem - hướng cầu nguyện của người Do Thái luôn thể làm hướng cầu nguyện cho Hồi giáo. Tuy nhiên, chỉ hơn một năm sau, Mohammed tuyên bố Chúa Trời gửi thông điệp cho tín đồ Hồi giáo chuyển hướng cầu nguyện sang Mecca, nơi Mohammed được giác ngộ.

Theo kinh Koran, một ngày kia, Mohammed được Chúa đưa lên thăm Thiên Đàng. Chuyến bay từ Mecca lên chín tầng trời có điểm dừng tại một thánh đường có tên là Al- Aqsa (Thánh đường Viễn Xứ). Nhiều năm sau khi Mohammed đã qua đời, các học giả Hồi giáo tranh luận khốc liệt để xem liệu Thánh đường Viễn Xứ có phải là ở Jerusalem và thành phố này có phải là nơi nhà tiên tri dừng chân trong chuyến viếng thăm thiên đường ngắn ngủi? Tên thành phố Jerusalem thậm chí còn không được nhắc đến dù chỉ một lần trong kinh Koran.

Tuy nhiên, sự thể được quyết định khi một cựu tín đồ Do Thái đã cải đạo sang thành người Hồi quả quyết rằng Mohammed đã cất cánh lên Thiên Đàng từ chính Tảng Đá Nền trong khu Đền Thờ Thiêng của người Do Thái. Ngay lập tức, một thánh đường Hồi giáo lộng lẫy được xây vòng lấy Tảng Đá Nền, và được đặt tên là Dom of the Rock (Thánh đường Đá). Người Hồi giáo coi Thánh đường Đá là một trong những chốn linh thiêng nhất của tôn giáo. Oái ăm thay, mảnh đất nơi Thánh đường Đá được xây nên cũng là nơi Đền Thờ Thiêng từng đứng oai nghiêm, là nơi tột cùng linh thiêng của người Do Thái.

Trong suốt 3000 năm lịch sử, Jerusalem đã bị thiêu trụi 2 lần, bao vây 23 lần, tấn công 52 lần và bị trao qua tay các chính quyền đô hộ khác nhau 44 lần. Hầu như tất cả những câu chuyện tôn giáo nổi tiếng nhất đều diễn ra ở đây, trong cái khoảng chưa đầy 1km2 này. Đằng sau những đường phố lát đá lộng lẫy của thành Jerusalem là cuộc sống tín ngưỡng cực điểm, là sự căng thẳng đến tột cùng của xung khắc tôn giáo như một quả bóng đầy hơi có thể bục tung bất cứ lúc nào. Ở Jerusalem, mỗi hòn đá là một câu chuyện kinh Thánh, mỗi người dân là một tín đồ sẵn lòng tử vì đạo, mỗi ngọn gió tràn qua cũng có mùi thánh thần, một lời nói bâng quơ cũng có thể trở thành điều tiên tri chờ ngày ứng nghiệm.

Sau hơn một tuần trụ lại Jerusalem, tôi bỏ chạy. Là một kẻ vô thần, tôi thấy mình bỗng trở nên kỳ quái giữa Jerusalem. Đến bọn mèo ở đây cũng “ngoao” lên mắt long sòng sọc nhìn tôi như muốn xua đuổi một kẻ lạc đàn.

Và cuối cùng, tôi viết về thành phố này như một đất nước riêng biệt vì đây chính là số mệnh mà Liên Hợp Quốc đã sắp đặt cho Jerusalem khi tranh chấp giữa Israel và Palestine bùng nổ. Thành Jerusalem với những di sản tôn giáo nhạy cảm bậc nhất thế giới thật khó có thể chia cắt hoặc đặt trọn vào tay một quốc gia. Tất nhiên là vào thời điểm này Jerusalem được coi là thủ đô của Israel, nhưng đó là câu chuyện của kỳ sau.

Kỳ sau: Israel - Miền đất hứa không im tiếng súng

Miền đất hứa không im tiếng súng

Cái quốc gia Do Thái nằm lọt thỏm giữa thế giới Hồi giáo rộng lớn này chẳng khác gì cái gai đâm vào mắt, thế nên cả 60 năm qua ở đây chưa lúc nào ngớt tiếng súng tổng tấn công...

Kỳ 10

Tất cả những gì tôi tâm niệm trong đầu khi xếp hàng chờ qua cửa khẩu Israel là: “Không cho chúng nó đóng dấu! Nhất định là Không-Cho-Chúng-Nó-Đóng-Dấu!”.

Ai cũng biết Israel là kẻ thù không đội trời chung với gần như toàn bộ Trung Đông. Cái quốc gia Do Thái nằm lọt thỏm giữa thế giới Hồi giáo rộng lớn này chẳng khác gì cái gai đâm vào mắt, thế nên cả 60 năm qua ở đây chưa lúc nào ngớt tiếng súng tổng tấn công hoặc bét ra là cũng phải vài trận bom cảm tử. Cái sự ghét Israel lớn đến nỗi bất kỳ ai trên hộ chiếu có đóng dấu của hải quan Israel cũng có nghĩa là sẽ lập tức bị tống cổ khỏi biên giới của gần 20 quốc gia Hồi giáo khác, kể cả Malaysia, Brunei và Bangladesh ở tít bên châu Á.

Thế cho nên tôi suýt gào lên khi mất bao nhiêu công giải thích đứt hơi mà vẫn nghe thấy gã nhân viên hải quan giang tay dập con dấu đánh chát cái xuống bàn. Chưa để tôi kịp la làng, gã giơ lên cho tôi xem cái dấu xanh trên một mảnh giấy nhỏ kẹp vào đằng sau bìa hộ chiếu. Hú hồn!

Trở về miền đất hứa

Đền thờ đạo Bahai ở Israel. Tôn giáo này xuất xứ từ Hồi giáo nhưng nhanh chóng trở thành một tôn giáo độc lập, dung hòa và có số đệ tử phát triển nhanh nhất so với các tôn giáo còn lại trên thế giới.

Tamara là người Nga, sinh ra trong một gia đình theo Do Thái giáo. Một ngày kia, cô được mai mối cho một anh chàng cũng sống ở Nga nhưng nhìn như người ngoài hành tinh. Anh ta cạo trọc tóc chỉ để hai lọn dài vàng óng uốn xoăn tít ở hai bên mai rồi chụp lên trên một cái mũ quả dưa. Avia cầu hôn cô, nói rằng không những yêu cô mà việc cưới một người con gái Do Thái cũng tự nhiên và cần thiết như cá thì phải về với nước vậy. Luật Do Thái ghi rõ rằng tôn giáo đi theo dòng mẹ. Chỉ có những đứa trẻ sinh ra từ một người mẹ Do Thái thì mới đương nhiên được công nhận là người Do Thái. Việc ông bố có ngoan đạo sùng tín đến cỡ như Avia, sống ở Nga mà vẫn cạo đầu để lọn chụp mũ, nhưng nếu không cưới một cô vợ Do Thái, hoặc ít nhất… mẹ của cô ấy phải là người Do Thái, thì con cái sinh ra cũng sẽ là người ngoại đạo.

Tamara trở thành vợ, và được ông chồng giàu đức tin giúp cô hiểu được nguồn gốc của dân tộc mình. Avia dạy cô nói tiếng Hebrew (Do Thái), cùng cô tra gia phả của dòng họ để biết rằng tổ tiên của cả hai người chỉ là một trong hàng triệu triệu nhánh nhỏ của người Israel từ suốt ba thiên niên kỷ nay lưu lạc khắp năm châu bốn bể.

3000 năm trước, người Do Thái lập nước ở vùng Trung Đông nơi Jerusalem là trái tim thiêng liêng của tôn giáo. Với dân tộc Do Thái, vùng đất này là những gì Chúa trời đã hứa với tổ phụ của họ Abraham, như kinh Cựu Ước đã ghi: “Ta ban cho con cháu của ngươi mảnh đất này, trải rộng từ sông Ai Cập đến sông Euphrates…”.

Vì thế đây còn gọi là miền đất hứa (the Promised Land). Đổi lại, Abraham và các con cháu của ông phải thực hiện nghi lễ rạch bao quy đầu – một cuộc phẫu thuật nhỏ mở phần da ở đầu dương vật – để được công nhận là người thừa kế miền đất hứa. Việc tại sao Chúa lại đòi hỏi một cái điều kiện có vẻ “trời ơi” như vậy thì còn nhiều tranh cãi. Nhưng đại đa số cho rằng rạch bao quy đầu sẽ vệ sinh hơn do cặn bã không còn nơi tích tụ, và nghi lễ này cũng mang tính tượng trưng cho việc mở trái tim mình để hoàn toàn cởi lòng không vẩn đục với Chúa (circumcision of the heart).

Trên những con phố Israel

Từ trên một ban công nhỏ nhìn xuống bức tường Than Khóc, nơi tột đỉnh linh thiêng của đạo Do Thái.

Hai năm sau ngày cưới, Tamara cùng chồng khăn gói rời Nga di cư đến Israel. Đối với họ, "di cư" có thể bị hiểu là một từ khá phỉ báng, vì thực ra họ chỉ trở về nơi cội nguồn của dòng giống Israel, nơi vua David lập nên vương quốc Israel từ 3000 năm trước, nơi người Israel bị hết chế độ thống trị này đến chế độ đô hộ khác chèn ép, xua đuổi khỏi đất đai của tổ tông, và suốt hàng nghìn năm qua vẫn liên tục tìm đường trở về. Hai vợ chồng Tamara hòa vào hàng triệu người Do Thái chủ yếu từ châu Âu và Nga hối hả đặt chân vào Israel và ngay lập tức trở thành công dân Israel. Luật pháp của Israel đã quy định rõ: Bất kỳ ai, chỉ cần chứng minh được mình là người Do Thái, thì sẽ được trao hộ chiếu.

Trên một chuyến xe điện tại Israel, một cậu bé Do Thái ngồi cạnh một ông già Do Thái, đứng phía xa là một phụ nữ Hồi giáo. Cùng với Thiên Chúa giáo, các tôn giáo lớn này (cùng thờ một đức Chúa Trời/Allah/God) chung sống bên nhau ở Israel.

Trong tổng số khoảng 800 giải Nobel từng được trao có tới ít nhất 20% thuộc về những người Do Thái sinh sống chủ yếu ở Mỹ và châu Âu. Cùng với dòng người trở về là một lượng kiến thức khổng lồ từ khắp năm châu bốn biển, sự đa dạng về văn hóa, sự rộng dài về tầm hiểu biết, sự nhạy bén và linh hoạt của những kẻ đã được thử lửa, đã kinh qua đau thương và mất mát, dám chấp nhận thử thách, dám thay đổi, dám xóa bỏ và làm lại từ đầu. Với một lịch sử non trẻ chỉ chừng 60 năm, từ năm 2002 đến nay trung bình cứ một năm rưỡi Israel lại có một người được tặng giải Nobel.

Bảo vệ miền đất hứa

Tuy nhiên, gì thì gì, lịch sử Do Thái như kể trên vẫn chỉ là từ cái nhìn của tôn giáo. Miền đất hứa sau bao thăng trầm của lịch sử đã có thêm rất nhiều sắc dân Ả Rập tới sinh sống, trong đó có người Palestine. Việc dân Do Thái quay trở về đất tổ suốt cả ngàn năm qua càng ngày càng có nhiều ì xèo từ phía dân Ả Rập. Sau thảm họa diệt chủng Đức Quốc xã giết 5 triệu rưỡi dân Do Thái và làn sóng “trở về” lên đến đỉnh điểm, Liên Hợp Quốc đề xuất việc chia mảnh đất này làm hai phần, một cho dân Do Thái lập nhà nước Israel, một cho dân Palestine, riêng Jerusalem thì trở thành trung tâm quốc tế do Liên Hợp Quốc kiểm soát.

Những cậu bé Do Thái trong một phiên chợ trước ngày thứ bảy (ngày nghỉ lễ của người Do Thái)

Nghệ thuật đường phố ở Tel Aviv

Dân Do Thái đồng ý và lập tức thành lập nhà nước Israel. Dân Ả Rập ở cả miền đất hứa và gần như toàn bộ Trung Đông kịch liệt phản đối cái gai đâm vào mắt này. Chỉ một ngày sau khi nhà nước Israel non trẻ tuyên bố thành lập, liên minh 5 nước khổng lồ quanh đó gồm Ai Cập, Jordan, Syria, Iraq và Li Băng đồng loạt nổ súng tấn công. Đất đai giành giật, chiếm đi cướp lại xóa nhòa đường biên vốn do Liên Hợp Quốc đề xuất. Israel mới đầu chỉ là tự vệ, sau càng đánh càng hăng, trên đà thắng thế chiếm luôn cả Jerusalem làm thủ đô, rồi đem quân đến kiểm soát cả một phần lớn vùng đất Palestine, vì thế nên đây còn là vùng bị chiếm đóng.

Người Do Thái mộ đạo trong một buổi lễ tôn giáo

Suốt trong vài thập kỷ, cuộc chiến ở vùng nóng Trung Đông này bản chất là cuộc chiến giữa Israel Do Thái giáo và Liên minh Ả Rập Hồi giáo đòi quyền làm chủ “hộ” cho dân Palestine thấp cổ bé họng trên vùng đất hứa. Chỉ cho đến gần đây tiếng nói Palestine mới thực sự chiếm diễn đàn do hầu hết các nước trong Liên minh Ả Rập đã bình thường hóa quan hệ với Israel hoặc ngừng cuộc chơi đổ máu. Vua Jordan thậm chí còn mạnh mồm tuyên bố với con dân: “Ai mà dám đụng vào người Israel thì ta sẽ tự tay bóp chết!”

Mỗi người dân là một người lính

Tôi ở nhờ nhà của Tamara và Avia khá lâu, nhưng cho đến gần khi rời đi mới phát hiện ra cái phòng mình ngủ được trang bị một bộ cánh cửa sổ bằng thép rất kỳ quái. Tường nhà cũng rất dày, chừng 30cm. Tiếng Do Thái gọi căn phòng này là mamad. Từ năm 1991 khi Israel bị Iraq tấn công bằng tên lửa Scud, mỗi gia đình ở Israel phải trang bị một căn phòng kiên cố như vậy để tránh vũ khí hóa học và sinh học. Đóng cửa vào là gần như vô trùng. Đóng lâu quá đà chắc chết ngạt luôn.

Cả Tamara lẫn Avia đều đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự, được quy định từ 2-3 năm cho hầu như tất cả mọi người bất kể nam nữ. Đi trên đường phố Israel nhiều lúc có cảm giác như bước trong doanh trại quân đội sau giờ tập trận. Các cô lính bé nhỏ đeo những khẩu súng máy nặng trĩu hồn nhiên bá vai nhau cười nói. Các chàng trai mặc nguyên quân phục ôm hôn bạn gái trên xe điện đông người. Cả nước sẵn sàng. Mỗi người là một quân nhân. Ngân sách chi cho chiến tranh của Israel so với thu nhập quốc gia đứng vào hàng cao nhất thế giới. Hiểm họa chiến tranh lúc nào cũng chực bùng nổ.

Một đôi tình nhân lưu luyến trên chuyến xe điện chở họ quay lại doanh trại quân đội.

Sống chung với bão, đối với người Israel, đây là đất nơi tổ tông họ 3000 năm trước từng hưng danh lập quốc, nhưng Israel đã và sẽ mãi mãi là chiếc gai đâm vào mắt cộng đồng Hồi giáo Ả Rập ở Trung Đông, như một kẻ ngang nhiên chiếm đất.

Kỳ sau: Palestine – Bèo dạt mây trôi

Palestine: Bèo dạt mây trôi

Tôi khóc vì thấy mình, dù đứng trong trung tâm linh thiêng hội tụ tổ tiên của ba tôn giáo tồn tại hơn 3000 năm với hơn 4,5 tỉ tín đồ, mà phải cầu cứu đến bạo lực...

Kỳ 11

Vào tầm này đúng một năm trước, ngày 23/11/ 2011, ông Abbas, người đứng đầu tổ chức giải phóng Palestine đệ trình lên Liên Hợp Quốc một bản yêu cầu cho phép người dân Palestine chính thức được thành lập nhà nước Palestine.

Tôi còn nhớ những ngày rất bé, chừng 10 tuổi, đọc báo Thiếu Niên có một bài viết tựa đề là: “Palestine Nuna – Đất Palestine là của người Palestine”. Bài viết có hình ảnh một cô bé trạc tuổi tôi, mắt mở to thảng thốt. Đôi mắt ấy dai dẳng theo suốt những năm tháng tôi lớn khôn. Bài viết về một vấn đề chính trị to tát nhưng đăng vắn tắt trên tờ báo trẻ con đã làm nên một điều thần kỳ: Tôi chẳng biết Palestine là ở đâu, cái gì đang diễn ra trên vùng đất ấy. Nhưng tôi tin chắc một điều là lẽ phải luôn thuộc về người Palestine.

Niềm tin đơn giản và ngây thơ ấy, bất chấp bao nhiêu cuộc chiến thông tin, đã tìm được cách gắn chặt vào tiềm thức của tôi, cho đến ngày tôi gặp Ahmad trong một trại tị nạn của người Palestine ở Li Băng. Chưa kịp nghe tôi mở miệng, anh đặt tay lên vai tôi và nhẹ nhàng nói: “Mai à! Trên đời này làm gì có cái gọi là đất nước Palestine!”.

Chuyện “Phong hậu” và "Qua-sha-la"

Câu chuyện của Ahmad làm đảo lộn niềm tin thiêng liêng của tuổi thơ tôi.

“Từ xa xưa khoảng hơn 3000 năm trước, góc phía Tây bán đảo Ả Rập là nơi sinh sống của một số tộc người Ả Rập và cũng là điểm đến của một số bộ lạc di cư. Hai trong số những bộ lạc di cư này là tộc người Israel tìm đến miền đất mới do Chúa hứa ban tặng (Kinh thánh), và một số tộc người từ vùng đảo Crete phía Nam của Hy Lạp vượt biển tìm nơi sinh sống mới. Người từ đảo Crete mạnh mẽ, thiện chiến, trở thành kẻ thù của nhiều tộc người khác do chiếm được nhiều đất đai, thậm chí gây hấn cả với Pharaoh Ai Cập. Họ được người Israel gọi theo tiếng Do Thái là Peleshet (tiếng Anh – Philistine), có nghĩa là những người di cư và chiếm đóng. Cái tên Palestine lần đầu tiên được nhắc đến bởi một nhà sử học Hy Lạp, ám chỉ vùng đất nơi những người của nhiều bộ tộc khác nhau cùng đến di cư và tranh chấp.

Hơn 1000 năm sau đó, khu vực này nằm dưới sự trị vì của đế chế Roma rộng lớn. Tộc người Israel khi đó đã lớn mạnh và lập nước vững vàng nhưng cũng không thoát khỏi ách đô hộ của Roma. Họ liên tục nổi dậy. Hoàng đế Roma sau khi đập tan một cuộc cách mạng của dân Do Thái Israel thì quyết định đổi tên quốc gia này thành Palestine, sát nhập vào với cả vùng đất rộng lớn của các tộc người Ả Rập gốc quanh đó nhằm xóa bỏ triệt để dấu ấn của nhà nước Do Thái. Cái tên Palestine và người Palestine tiếp tục được đế chế Thổ Nhĩ Kỳ và đế chế Anh dùng để chỉ vùng thuộc địa bao gồm Israel, Jordan, Li Băng và một phần Syria.”

“Mai thấy không, cái tên Palestine quả thật là đáng nực cười. Nó thoạt tiên là từ chỉ những kẻ từ đảo Crete di cư đến chiếm đóng, sau trở thành cái tên chỉ mang tính địa lý vĩ mô. Những kẻ chiếm đóng từ hơn 3000 năm trước thì đã tan tác tứ phương thành mây thành khói. Những tộc người gốc Ả Rập, trừ Syria, thì từ mấy ngàn năm qua sống kiểu bộ lạc, chẳng lập được nên vương quốc lớn mạnh nào cho mình nên đương nhiên cái tên riêng cũng chẳng có. Cho đến năm 1948 khi tự dưng có một quốc gia Do Thái là Israel được Liên Hợp Quốc chấp nhận nằm thùi lùi giữa vùng Palestine như cái gai trong mắt thì Liên minh các nước Hồi giáo Ả Rập mới tức tốc đẻ non ra nhà nước Palestine với tư cách là một quốc gia để phản đối. Túm lại, những bộ tộc người Ả Rập quanh vùng này được các nước Ả Rập lớn 'phong hậu' thành nhà nước Palestine đơn giản chỉ để thành cái công cụ chống lại Israel.”

“Mai có bao giờ muốn đất nước của mình có tên là kẻ chiếm đóng không?”

Tôi im lặng nhìn Ahmad. Anh có nước da trắng và đôi mắt nâu nhạt của người vùng Nam Âu. Rồi tôi lại cố gắng tìm cách hiểu câu chuyện của anh bằng cách tưởng tượng rằng, mấy nghìn năm trước, các bộ lạc nói tiếng Việt người vùng Đông Nam Á phải tranh giành đất đai với một bộ lạc hùng mạnh đến từ một hòn đảo xa xôi. Họ bị gọi là "quân xâm lăng", phiên âm tiếng Anh thành "Qua-sha-la". Rồi Pháp đô hộ Đông Nam Á, đổi tên toàn vùng thành "Qua-sha-la". Chúng ta vẫn nói tiếng Việt nhưng bị gọi là người "Qua-sha-la". Đến một ngày kia, chúng ta cũng muốn lập một nhà nước tự chủ giống như Lào với Campuchia và chúng ta đòi Liên Hợp Quốc phải công nhận chúng ta là quốc gia tự trị có tên là “Qua-sha-la”.

Tưởng tượng đến đây thì tôi đầu hàng!

Bức tường xây chắn giữa Israel và Palestine để chống người Palestine đánh bom cảm tử

Nơi Chúa lọt lòng

Ngôi sao bạc trong hang đá Bethlehem đánh dấu nơi Jesus chào đời

Cũng giống như nhiều vùng đất ở Trung Đông nơi đa phần dân số là người Hồi nhưng những điểm du lịch quan trọng nhất lại là các thánh đường Thiên Chúa và Do Thái giáo, do đây là cái nôi của cả ba tôn giáo cùng huyết thống và thờ cùng một đức Chúa Trời (Ala). Theo dòng người đổ về Bethlehem, tôi bị cuốn đi cùng hàng trăm tín đồ vừa sùng kính vừa nóng ruột cố nhích từng centimet suốt hai tiếng liền để được bước chân vào hang đá nơi Chúa Jesus chào đời.

Thánh đường Nativity là thánh đường lâu đời nhất trên thế giới vẫn còn tồn tại. Cái cổng vào bằng đá bé tí xíu thấp lè tè nằm khuất nẻo khiến một lữ khách vô tâm có thể dễ dàng bỏ qua. Cổng này có tên là Khiêm Nhường (Humility), chỉ được xây cao chừng 1,2m vốn để ngăn không cho xe kéo và trâu bò đi qua. Tất nhiên là cho đến ngày hôm nay thì chẳng ai còn phải lo trâu bò phạm thượng. Trong một cuộc đọ súng giữa quân Israel và các chiến binh Palestine, sự linh thiêng của Nativity đã khiến quân Israel chỉ dám đứng trấn ở ngoài suốt 38 ngày vì không dám nổ súng trong thánh đường.

Hang Sữa Mẹ (Milk Grotto) nơi Đức Mẹ Đồng trinh và Chúa Jesus tránh nạn trước khi trốn sang Ai Cập. Khi đó hoàng đế Roma được điềm báo rằng sẽ có một nam hài đồng sinh ra chiếm ngôi và ông đã ra lệnh giết tất cả các bé trai dưới 2 tuổi.

Cúi đầu bước chân qua cửa đá Khiêm Nhường là cả một không gian mịt mù hương khói, vừa âm u khí thiêng, vừa náo nức con chiên. Tôi xếp hàng nhích dần từng bước đến cửa hang đá, đi sâu xuống chừng chục bậc thang thì lọt thỏm vào một hầm núi nhỏ chỉ bằng một căn phòng be bé. Bên dưới một ban thờ trang hoàng lộng lẫy là nền đá nơi Jesus lọt lòng được đánh dấu bằng một ngôi sao bạc. Tôi cũng quỳ xuống, cũng thò đầu vào bên dưới cái bệ thờ chỉ rộng chừng 1m, cũng chạm tay vào ngôi sao bạc. Chạm một cái rồi phải rụt lại ngay vì bên cạnh tôi, bà du khách ngoan đạo người Thái đã vục mặt xuống ngôi sao bạc mà hôn, mắt giàn giụa nước.

Chỉ không đầy 5 phút sau, cả tôi và bà con chiên người Thái suýt bị tống cổ ra khỏi hang đá. Nguyên do là tôi và bà ấy khi ngồi xuống ở bậc thang để hoàn hồn thì ông đạo sĩ đứng canh ở đó yêu cầu cả hai không được... vắt chân chữ ngũ. Sau này tôi mới biết vắt chân là biểu hiện của sự thư giãn, không hợp với không khí nghiêm trang của thánh đường. Bà người Thái hóa ra rất bướng, bà bật lại ông đạo sĩ bằng tiếng Anh rất chuẩn: "Theo văn hóa nước tôi, phụ nữ vắt chân là biểu hiện của thanh lịch và khiêm nhường". Ông thầy tu cãi không lại nên hằn học đứng nhìn hai ả đàn bà vừa vắt chéo chân, tim vừa rung thùm thụp.

Mỗi ngày 5 lần cầu nguyện

Cửa xuống hang đá Bethlehem

Nơi ông tổ qua đời

Không những ba tôn giáo Do Thái, Thiên Chúa và Hồi giáo đều thờ một Chúa, họ còn có cùng một ông tổ sống chừng 4000 năm trước tên là Abraham. Nơi Abraham và gia đình được chôn cất là một hang đá ở Hebron. Người Hồi xây trùm lên hang đá này một thánh đường tên là Machpela và trong suốt hơn 600 năm chỉ cho phép tín đồ Hồi giáo vào làm lễ. Người Do Thái muốn đến vái ông tổ của mình (thật ra là của chung) thì chỉ được bước đến bậc thang thứ 7.

Cho đến tận khi Palestine bị Israel chiếm đóng thì Machpela mới được mở cửa cho cả người Thiên Chúa, Do Thái và người ngoại đạo.

Machpela và những ngôi mộ của tổ tiên 3 giáo phái (người đàn ông được quyền ngồi là người Hồi)

Ở nơi Jesus sinh ra, tôi phải xếp hàng 2 tiếng cùng hàng trăm người mới vào được đến thánh đường. Ở nơi ông tổ của cả ba tôn giáo yên nghỉ, tôi là du khách duy nhất. Ấy là tôi tưởng thế cho đến khi đang bước qua mấy lần cửa gác của lính chiếm đóng Israel thì giật bắn mình khi nghe thấy những tiếng ra lệnh gằn ngắn gọn từ phía sau. Chỉ trong giây lát, hàng chục lính đặc nhiệm Israel với súng ống lựu đạn đầy người đã tỏa ra chiếm lĩnh các hướng và vị trí cố thủ. Họ quỳ gối, tay đặt lên nòng, nheo mắt nhìn tôi, sẵn sàng xả đạn.

Một cậu bé Palestine đang chơi bóng gần đó bật cười ha ha. Cậu chạy lại, kéo tay tôi và chỉ lên tầng trên của thánh đường Machpela. Vừa thoáng thấy những chỏm đầu có phủ một miếng mũ nhỏ tròn tròn của người Do Thái, tôi đã hiểu ngay ra vấn đề. Mỗi khi có du khách người Do Thái dám cả gan liều mạng (mà cũng chắc chắn chỉ vì công chuyện) phải tới Palestine nói chung và Machpela nói riêng, việc bảo vệ họ có lẽ còn cẩn thận hơn bảo vệ các tổng thống. Rất nhiều bạn bè Do Thái của tôi dù trông không khác gì người Ả Rập Palestine, nhưng cả đời họ sẽ không bao giờ dám nghĩ đến chuyện đặt chân qua biên giới. Họ cho rằng ai nhìn cũng sẽ biết họ là người Do Thái, có lẽ bởi sự sợ hãi bị trả thù không thể che giấu nổi trong đôi mắt của kẻ chiếm đóng.

Nếu ở thánh đường Thiên Chúa Nativity tôi suýt bị đuổi cổ vì dám ngồi vắt chân, thì ở thánh đường Hồi giáo Machpela, tôi cũng suýt bị đuổi cổ chỉ vì dám cả gan... ngồi. Nhà thờ Hồi giáo luôn trải thảm cho tín đồ quỳ hành lễ, ngồi nghỉ ngơi, dựa lưng tán dóc, và thậm chí nằm ngủ trưa tránh nắng. Nhưng khi tôi ngồi xuống bên cạnh bức tường để ngắm nhìn hai cái lăng mộ cả nghìn năm tuổi thì bị một ông cai đến nhắc đứng dậy. Tôi bắt chước bà người Thái ở Nativity cũng hăm hở cãi lại: "Thế cái ông đang ngồi dựa hẳn lưng vào lăng mộ chân co chân duỗi lim dim mắt kia thì sao?" – "Ông ấy là người Hồi!". Tôi ngoan cố không nghe thì bị lườm nguýt. Cho đến khi thấy tôi dừng lại nói chuyện với một vài cô gái Palestine đến làm lễ thì ông cai thẳng cánh đòi hất tôi ra cửa. Đường cùng, tôi dọa: "Ông muốn bắt nạt tôi à? Để tôi đi mách... lính Israel!". Như một con chuột bị dọa mèo, ông cai lủi thẳng.

Còn tôi đứng khóc rưng rức. Nước mắt giàn giụa còn hơn cả bà người Thái khi được hôn lên nơi Chúa chào đời.

Chỉ có điều bà ấy khóc vì bà ấy còn tin vào lòng yêu thương của Chúa chịu nạn sẽ cứu rỗi con người. Tôi khóc vì thấy mình, dù đứng trong trung tâm linh thiêng hội tụ tổ tiên của ba tôn giáo tồn tại hơn 3000 năm với hơn 4,5 tỉ tín đồ, mà phải cầu cứu đến bạo lực của kẻ chiếm đóng để cứu rỗi những quyền tưởng chừng như cơ bản nhất của con người.

Lần đầu tiên trên đường vạn dặm, tôi thấy mình giống như một người Palestine, chỉ như là bèo dạt mây trôi vậy thôi. "Kẻ chiếm đóng", "Giặc ngoại xâm", "Chúa hài đồng", "Lòng yêu thương", "Niềm oán hận"... Tất cả đan chéo mòng mòng. Và thế là tôi chính thức từ biệt tuổi thơ, chính thức từ biệt niềm tin vào việc có một lẽ phải giản đơn trên đời.

Kỳ sau: Ai Cập – Con nhân sư không ngủ

Ai Cập: Con nhân sư ngàn năm không ngủ

... Tôi quên rất nhiều câu chuyện đọc hồi bé, nhưng không bao giờ quên câu chuyện về lời đố hóc búa của Sphinx, ai giải được nó sẽ tự nổ tung, ai không giải được thì sẽ bị siết cổ đến chết: “Con gì buổi sáng đi bằng bốn chân, buổi chiều đi bằng hai chân, buổi tối đi bằng ba chân?”.

Kỳ 12

Đào quá khứ lên mà sống

Từ biên giới Israel, ngồi xe buýt suốt cả ngày tôi mới đặt chân được tới Giza khi trời đã khuya. Thành phố vệ tinh của Cairo có tới gần 4 triệu dân, giãn bớt huyết mạch luôn cuồn cuộn chảy không ngơi nghỉ ở thủ đô. Với tôi, lý do đến Giza không có chi khác ngoài việc thực hiện một trong những ước mơ thuộc loại “hàng chợ” nhất của những kẻ chưa một lần đặt chân đến Ai Cập: Chiêm ngưỡng kim tự tháp Giza 4500 tuổi – viên ngọc duy nhất còn sót lại của 7 kỳ quan thế giới cổ đại.

Thế mà buổi sáng hôm ấy, vừa lọt qua cổng vào khu di tích được chừng 5 phút, tôi đã muốn bổ nhào chạy ra, cứ như bị đánh úp. Một gã trai nhanh chóng đón lấy tấm vé của tôi từ tay nhân viên an ninh và hối hả dẫn thẳng tôi nhằm hướng tượng con Nhân sư. Gã ta múa mép liên tục, nói rằng mỗi khách du lịch đều cần có nhân viên của khu di tích đi theo. Vượt qua phút hoang mang, tôi kiên quyết đòi lại vé thì gã nhất định không trả. Tôi khùng lên dọa báo cảnh sát thì gã mới hậm hực bỏ đi. Gã chưa kịp khuất bóng thì tôi liên tục bị hàng chục gã khác tấn công, gã thì đòi xem vé, gã thì đòi mua nước, gã thì bắt đi tour, gã thì ép đi xe ngựa. Thậm chí khi tôi nhét tai nghe nhạc, giả vờ không để ý thì vẫn liên tục bị đeo bám. Đỉnh điểm là một gã sau khi đã lải nhải suốt cả trăm mét dọc đường thậm chí còn kiên quyết yêu cầu tôi bỏ tai nghe ra để… nói chuyện, rồi nhân danh bạn bè đưa ra lời khuyên nên làm gì, rồi nhân danh “người Ai Cập” ca thán tôi thiếu thân thiện với dân bản xứ, cuối cùng là nhân danh “một người bình thường” lên án tôi thiếu lịch sự khi không muốn tiếp chuyện. Chưa được một tiếng đi loanh quanh trong khu kim tự tháp mà tôi đã muốn nổ tung.

Một khu sa mạc rộng lớn với tất cả những đền đài tượng đá đẹp đẽ, lung linh, thần bí, thiêng liêng của Ai Cập ngàn xưa bỗng trở nên lố bịch với cái đám cò du lịch lộn nhộn hung hãn tự xưng là con cháu truyền đời của một nền văn minh hùng vĩ. Bây giờ tôi mới hiểu tại sao dân du lịch nhiều kinh nghiệm đã tôn vinh Giza là “thủ đô của lũ cò quấy nhiễu” (the world’s capital of hassle). Gần 12% dân số Ai Cập, tức là chừng khoảng 10 triệu dân, sống dựa vào hơn 5 triệu khách du lịch đổ đến đất nước này mỗi năm. Mùa xuân Ả Rập tràn đến đây khiến an ninh mất thăng bằng và lượng khách giảm sút, cạnh tranh vì thế càng khốc liệt.

Một người phụ nữ bán rong ở Cairo

Con đường Cách mạng nơi Mùa xuân Ả Rập của Ai Cập bắt đầu. Trên tường là hình ảnh những người đã ngã xuống để xóa bỏ chế độ độc tài Mubarak.

Nơi ẩn náu cuối cùng

Cuối ngày, tôi mệt lả. Khắp khu di tích cát mênh mang nắng chói chang không chỗ trú ẩn cho một kẻ lữ hành cô độc muốn chạy trốn khỏi đám tàn quân săn tiền, hậu thế của các Pharaoh quyền uy khi xưa. Ngồi xuống một bụi cây là có kẻ đến “hỏi thăm”. Ghé vào bóng râm một kim tự tháp, dù đổ nát và khuất nẻo đến mấy, cũng có người đến “mời mọc”.

Bến bình yên duy nhất của tôi lại chính là trái tim của kim tự tháp khổng lồ Giza - căn phòng bí mật nơi chiếc quan tài bằng đá của Pharaoh Khufu (hay Kheops) đã nằm lặng yên suốt 4500 năm.

Đường hầm xuyên qua đá tảng đến căn phòng bí mật chôn giấu Pharaoh trong lòng kim tự tháp Khufu.

Đường hầm đến căn phòng bí mật bắt đầu ở một hốc đá nhỏ trổ ra trên lưng chừng kim tự tháp cách mặt đất khoảng hơn chục mét. Hàng trăm bậc thang nhỏ hun hút xuyên thẳng vào thăm thẳm lòng sâu của gần 6 triệu tấn đá tảng. Khí lạnh âm u, những góc tối đặc nối với nhau bởi ánh sáng yếu ớt tỏa ra từ những chiếc đèn vàng. Tôi bước chân vào căn phòng vuông vức nơi chỉ có duy nhất một chiếc quan tài đá bị bật nắp nằm chính giữa. Khi tiến gần đến nơi, tim tôi thót lên vì bất ngờ thấy một người đàn ông và một người phụ nữ đang ngồi nép đằng sau trong tư thế thiền. Ánh sáng nhỏ từ chiếc đèn trong góc phòng hắt lên chiếc quan tài đá, để lại cả một bầu không gian bao trùm trong quánh đặc của lặng yên và huyền bí.

Tôi ngồi dựa lưng vào tường, lắng nghe tiếng bước chân xa dần của hai du khách cũng leo lên hầm mộ bí mật sau ít phút ngó nghiêng đã nhanh chóng bỏ đi. Có một điều lạ kỳ là nơi chôn cất thi hài của Khufu giản đơn đến khó hiểu. Tường và quan tài trống trơn, không có lấy bất kỳ một hình vẽ nào như thường thấy ở các lăng tẩm Ai Cập cổ. Nhiều người cho rằng kim tự tháp Khufu không phải là nơi chôn cất nhà vua, xác của Khufu cũng không phải là đã bị đánh cắp. Khufu thực ra là một đền thờ thiêng, nơi các tín đồ của cổ đạo Ai Cập được dẫn tới để hành lễ. Những kẻ mới nhập đạo trên con đường mê cung dẫn tới căn phòng bí mật sẽ bị giết chết, xác đặt trong quan tài đá không nắp, để nếu được chấp nhận và có chân tu, kẻ đó sẽ được phục sinh và trỗi dậy bước ra từ cõi chết.

Một giây nằm trong quan tài đá 4500 năm tuổi ở kim tự tháp Khufu.

Bất thình lình, người đàn ông từ phía góc phòng đứng dậy. Ông ta dừng chân, cúi đầu một giây, và vắt chân… chui tọt vào nằm gọn trong chiếc quan tài đá. Tôi trố mắt ngạc nhiên. Người đàn ông phía trong bắt đầu dùng điện thoại mở một giai điệu kỳ bí, u u mê mê. Cả gian phòng ngập chìm trong bầu âm thanh huyền hoặc. Tôi như bị thôi miên, cả thân người tan đi. Chừng ba phút sau khi người đàn ông bước ra, tôi tiến lại gần ông ta và đưa tay ra hiệu… Chưa bao giờ tôi trải qua một cảm giác kỳ ảo đến vậy. Giây phút tôi duỗi thẳng người trên nền quan tài đá lạnh buốt là giây phút toàn bộ các mạch máu trong tôi căng ra, từng tế bào trên da bỏng rát. Đầu tôi quay mòng mòng với hàng triệu dây thần kinh điên đảo. Tim tôi đập dồn dập. Phía trên, người đàn ông lạ mặt tì tay vào thành quan tài ra hiệu cho tôi nhắm mắt. Âm thanh của một buổi hành lễ choáng ngợp và mê muội. Tôi vô thức làm theo lời ông ta, và ngay lập tức bị cuốn tuột đi theo một cơn lốc xoáy kỳ lạ của hàng triệu triệu ý nghĩ siêu thực.

Có thể tôi là một kẻ đặc biệt nhát gan. Có thể tổng số thời gian tôi nằm trong quan tài đá chỉ tính bằng giây. Nhưng sự thật là tôi đã cố sức chống lại sự mãnh liệt đầy quyền năng của cơn lốc âm thanh kỳ bí để bật dậy bước ra khỏi chiếc quan tài ma thuật có tuổi đời còn lâu hơn cả nền văn minh của đất nước tôi, chiếc quan tài nơi vị Pharaoh quyền lực của Ai Cập đã từng yên nghỉ.

Một hầm mộ cổ ở Alexandra

Sự phũ phàng của Sphinx

Tôi quên rất nhiều câu chuyện đọc hồi bé, nhưng không bao giờ quên câu chuyện về lời đố hóc búa của Sphinx, ai giải được nó sẽ tự nổ tung, ai không giải được thì sẽ bị siết cổ đến chết: “Con gì buổi sáng đi bằng bốn chân, buổi chiều đi bằng hai chân, buổi tối đi bằng ba chân?”.

Tôi từng ngốc nghếch nghĩ rằng con Nhân sư bảo vệ kho báu này chính là con Sphinx ở Giza cho đến ngày phát hiện ra loài kỳ thú đầu người mình sư tử này có trong chuyện thần thoại trên khắp thế giới.

Giza những khi không "săn" khách

Trên đường rời Giza, tất nhiên là không thể thiếu một gã đánh xe ngựa lẵng nhẵng bám đuôi năn nỉ, mời chào, quấy rối… tôi ngoái nhìn con Sphinx lần cuối. Tôi nói lần cuối vì tôi đã thề sẽ không bao giờ quay lại Giza lần nữa. Cảm giác rời Giza giống hệt như cảm giác khi tôi rời Angkor Wat vàng son, rời Machu Picchu thần bí, rời Roma nguy nga. Những nền văn minh lớn rồi sẽ lụi tàn. Những người bạn tôi ở đây đang tự hào về một Ai Cập cổ đại nguy nga nhưng oái ăm thay lại chẳng còn mấy dính dáng với nền văn hóa đang thực sự là xương là máu của hiện tại. Văn minh Ai Cập đã mất. Tiếng Ai Cập đã mất. Người Ai Cập giờ theo tôn giáo của kẻ từng tràn đến thống trị: Hồi giáo. Người Ai Cập giờ đây nói tiếng của kẻ từng đô hộ Ai Cập: tiếng Ả Rập.

Con Sphinx ở Giza có thể đã siết cổ giết chết nền văn minh lâu đời nhất của loài người. Bởi vì con người kiêu ngạo không hiểu một điều đơn giản là vạn vật có sinh có thác. Cũng như con người, một dân tộc dù hùng mạnh đến mấy cũng có thời kỳ non yếu phải bò bằng tứ chi, lớn lên trưởng thành vững vàng trên hai chân, để rồi suy yếu trong chiều tàn với cây gậy chống đỡ tuổi già.

Đại học Azhar hơn 1000 năm tuổi

Hàng ngàn năm sau khi thư viện cổ đại Alexandria bị thiêu hủy, Ai Cập xây một thư viện khổng lồ với 1 tỷ cuốn sách. Xin đừng quên thư viện cổ đại Alexandria cũng như nữ hoàng Cleopatra không phải người Ai Cập mà thuộc đế chế Macedonia - Hy Lạp từng trị vì Ai Cập và tự tôn hình ảnh của mình như một Pharaoh Ai Cập.

Có một niềm tự hào len lỏi trong tim tôi, tự nhủ rằng dẫu nền văn minh Việt không hùng vĩ và lâu đời như Ai Cập, nhưng trải qua bao thăng trầm sóng gió của đô hộ và thực dân, ít nhất người Việt mình vẫn biết ai là bạn ai là thù, dù có đổi thù thành bạn, dù có vay mượn ít nhiều cũng vẫn còn một tiếng nói kia để biết rằng ngọn này còn nối liền với gốc.

"Tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời, người ơi

Mẹ hiền ru những câu xa vời…"

(Phạm Duy)

Kỳ sau: Libya - Ngỡ ngàng rạng đông

Libya - Ngỡ ngàng rạng đông

Libya có lẽ là đất nước khiến tôi khổ sở nhất, nhưng cũng là đất nước khiến tôi ngỡ ngàng nhất bởi sự chân thành và hướng thiện của người dân bản xứ...

Kỳ 13

Đế quốc La Mã một thời rộng lớn trên cả ba châu lục nhưng thành quách toàn vẹn nhất còn tồn tại không phải ở Roma mà ở Leptis Magna, Libya

Bãi biển Libya

Libya là một trong ba đất nước hoàn toàn trong tình trạng vô chính phủ vào đúng thời điểm tôi đặt chân qua biên giới. Tuy nhiên, không giống như Yemen nơi máy bay hạ cánh ngay tại thủ đô, hay như Ai Cập nơi dù chính trị có tí loạn lạc nhưng khách du lịch vẫn chất đầy những chuyến xe buýt từ biên giới heo hút, Libya bắt tôi chờ gần năm tiếng ở cửa khẩu vì hải quan Ai Cập nhất định không tin ở tít phía bên kia đường biên, nhân viên của công ty du lịch Libya đang chờ sẵn với visa nhập cảnh. Họ nhìn tôi và bốn bạn đường người Nhật rồi lắc đầu quầy quậy: làm gì có chuyện thời điểm này có ai xin được visa vào Libya? Ngay cả ở thời bình xin visa du lịch còn khó, phải đăng ký đi theo đoàn hoặc được người bản xứ viết thư mời nữa là lúc loạn lạc kiểu rắn mất đầu thế này.

Với vốn tiếng Ả Rập vừa ít vừa sai toe toét, tôi dùng cả tứ chi lẫn ngũ giác quan để giải thích rằng xin được cái visa này phải mất mấy tháng trời tìm môi giới trên mạng, rồi hết hơi tìm bạn đồng hành để giảm giá, rồi phải gửi đủ thứ giấy tờ bảo đảm, rồi cuối cùng mỗi đứa vẫn mất tới gần 200 đô cho một cái cộp dấu chưa biết có thật hay không.

Người hùng hay kẻ tội đồ?

Ít người biết rằng Libya từng là thuộc địa của Ý. Trong cuộc chạy đua chiếm hữu các vùng đất của châu Phi, Ý chậm chân hơn nhiều so với các "trùm sò" khác như Anh, Pháp, Hà Lan. Libya là mẩu Bắc Phi duy nhất còn sót lại mà Ý có thể chiếm đoạt với lý do là vùng đất này cách Ý chỉ vài trăm cây số đường biển. Vướng phải sự kháng cự quyết liệt của người bản xứ, quân đội Ý tàn phá hàng trăm xóm làng, đày ải hàng chục nghìn người trong các trại lao động và không ngần ngại dùng bom hóa học phá hủy mùa màng.

Nhiều người biết rằng Gaddafi là kẻ độc tài từng thống trị Libya suốt 42 năm và bị quân nổi dậy giết chết một cách thảm khốc trong mùa xuân Ả Rập năm ngoái. Nhưng Jamal, người đầu tiên tôi kết bạn tại thủ đô Tripoly (sau một hồi ngần ngại) đã thẳng thắn cho tôi biết rằng ông trung thành với Gaddafi. Jamal là quản đốc trong một công ty dầu lửa. Ông nói tiếng Anh lưu loát, từng tu nghiệp nhiều năm ở châu Âu. Lái xe đưa tôi vòng vèo qua những con phố còn đầy những hình vẽ graffiti chế nhạo và rủa xả Gaddafi, Jamal thả từng câu chậm rãi: "Đại tá Gaddafi chính là người khiến thủ tướng Ý Berlusconi phải hôn tay và xin lỗi vì 30 năm đô hộ và trả gần 4 tỷ đô la cho những thiệt hại xảy ra trong quá khứ. Cô có thể tưởng tượng được thủ tướng nước cô khiến tổng thống Pháp phải hôn tay, xin lỗi vì gần 100 năm đô hộ Việt Nam, rồi lại còn ngỏ ý đền bù cho dân nước cô hàng tỷ đô la?"

Tôi phì cười!

Không thể phủ nhận những ấn tượng mà vị đại tá kỳ quặc này để lại sau gần nửa thế kỷ cầm quyền: Gaddafi cho ra đời một chế độ xã hội độc nhất vô nhị trên đời nơi ông ta là kẻ độc tài nhưng núp dưới chiêu bài một nhà nước không có người đứng đầu và "mỗi người dân là một tổng thống", nơi chỉ trong vòng 15 năm tỷ lệ biết chữ từ 10% tăng lên 90%, tuổi thọ bình quân từ 57 tăng lên tận 77. Đầu những năm 80, Libya trở thành một trong những nước giàu nhất thế giới, đứng trên cả Thụy Sỹ, Ý, Tây Ban Nha và Hàn Quốc. Đối với những người chỉ nhìn thấy Gaddafi từ màn hình ti vi thì ít nhất đội vệ sĩ toàn phụ nữ của ông cũng đủ để lại một ấn tượng khó quên.

Một khu nhà bị bom phá hủy ở Benghazi

Chạng vạng

Đất nước đang trong thời kỳ chuyển tiếp hỗn mang, đường phố Libya cũng vì thế mà nguy hiểm hơn bởi sự đụng chạm giữa các nhóm quân nổi dậy khác nhau về vùng ảnh hưởng. Hai lần tôi và một người bạn bản xứ phải nhanh chóng rời qua phố khác vì bất thần có xung đột vũ trang. Đêm nằm trong khách sạn tôi và ông bạn đường người Nhật Kazuo đếm được hàng chục tiếng súng bắn xa gần.

Kazuo 50 tuổi là một phóng viên tự do, được tôi và ba tay du lịch bằng xe máy rủ nhập hội để giảm giá xin thị thực. Vượt qua được cửa khẩu, ba tay motorcyclist thả chúng tôi đi trước đến Tripoly bằng xe buýt. Như rất nhiều kẻ đi phượt bụi bặm khác, chúng tôi nghe theo sách hướng dẫn du lịch "Lonely Planet" nhằm thẳng Youth Hostelling International (YHI) - một thương hiệu khách sạn quốc tế giá rẻ sạch đẹp có dormitory giường tầng kiểu ký túc xá chung cho cả nam và nữ.

Chưa bao giờ tôi thấy một cái YHI nào bẩn và tồi tàn hơn thế. Khắp hai tầng toàn khách vãng lai nội địa mặt mũi khó đăm đăm, khác một trời một vực với các YHI trên thế giới toàn nam thanh nữ tú trẻ trung vui tươi từ bốn biển tụ về. Ở chưa được một ngày, chúng tôi bị một vài thanh niên sống quanh đó bắt ép quản lý YHI yêu cầu rời khách sạn với lý do Libya là đất nước Hồi giáo, không phải là vợ chồng không được ở chung phòng, dù là phòng dorm với cả chục cái giường một thiết kế cho nhiều khách ở chung.

Mới đầu viên quản lý còn ngọt nhạt giải thích rằng kiểu YHI toàn thế giới nó phải thế, sau bị đe dọa dữ quá lão ta chuyển hệ kiên quyết tống cổ chúng tôi ra đường cho yên chuyện. Tôi cũng không vừa, một tay lia máy quay phim, một tay khăng khăng chìa mảnh giấy bắt gã quản lý phải ký chứng nhận sự việc. Lời qua tiếng lại ỏm tỏi, thấy tôi thân con gái một mình mà gân cổ lên cãi không mệt mỏi, gã quản lý nắm tay đấm choang choang xuống bàn còn mấy gã thanh niên máu bốc lên tận mặt thì nhảy choi choi bẻ tay răng rắc, chắc chỉ thiếu chút nữa là nhảy vào nghiền tôi tan xác. Không hiểu ma xui quỷ khiến thế nào mà lúc ấy tôi lại... cười khẩy rồi nói mỉa mai: "Còn trò gì giở nốt ra đi!". Giờ nghĩ lại vẫn thấy mình ngu.

Ai cũng có quyền bảo tôi ngu, điếc không sợ súng. Đất nước đang không có chính quyền, không có cảnh sát, không có tòa án, nếu tôi có mệnh hệ gì thì chẳng ai thèm giải quyết. Chính vì tình trạng vô chính phủ như vậy mà những gã thanh niên vô công rồi nghề mới đột ngột trở nên hung hăng, đường phố mới bất an, và mới có những kẻ chẳng danh tính gì cũng tự cho mình quyền hành xóa bỏ và áp đặt các luật lệ đạo đức lên người khác.

Các thánh đường Hồi giáo là nơi cầu nguyện và nghỉ ngơi của người mộ đạo

Chân chất

Libya có lẽ là đất nước khiến tôi khổ sở nhất, nhưng cũng là đất nước khiến tôi ngỡ ngàng nhất bởi sự chân thành và hướng thiện của người dân bản xứ. Dù trong hoàn cảnh hỗn mang vô chính phủ nhưng tội ác không bao trùm đường phố, các phiến quân vũ khí đầy mình nhưng không làm hại đến người dân. Tận mắt tôi chứng kiến một người đàn ông hai tay xách đầy tiền, tiền phòi cả ra ngoài, hồn nhiên từ góc khuất ngã tư xuất hiện và bước vào nhà băng. Cảm giác yên ổn rõ nhất là khi bước quanh những phiên chợ đông đúc mà không bị cò chào mời, không bị người bán hàng níu kéo, không lo bị móc túi và không lo bị lừa hàng dỏm. Những tiệm vàng ở Tripoly không có cửa sắt, vòng vàng dài hàng mét mỗi nút to bằng miệng chén, vắt hàng chục hàng trăm chuỗi trên giá hệt như ở các siêu thị. Người dân Tripoly mỗi lần bước vào tiệm vàng mua hàng ký, hoặc là để chuẩn bị đám cưới, hoặc là để dành đầu tư. Thấy tôi lấp ló ở cửa, một anh chủ còn vui vẻ bắt tôi đeo một cái vòng to tướng quanh cổ để chụp ảnh.

Những tiệm vàng ở Tripoly

Hàng thủ công Libya

Khắp Trung Đông những phiên chợ như thế chỉ có ở Libya, nơi người dân có mức sống khá cao. Một lý do nữa để giải thích cho sự chân chất bỡ ngỡ của dân bản xứ là do hàng chục năm qua họ bị ngăn cấm giao du với người nước ngoài. Nghe nói dưới thời Gaddafi, 1/10 dân số Libya thuộc lực lượng chìm, theo dõi và báo cáo mọi khả nghi cho chính quyền nhà độc tài.

Tuy nhiên, những cảm nhận của tôi về Libya có lẽ không giống những cảm nhận của gần 10.000 người Việt Nam xuất khẩu lao động sang đây. Với những người bị buộc phải trở về nước sớm hơn thời hạn do cuộc nổi dậy mùa xuân Ả Rập. Libya trong trí nhớ của họ có lẽ chỉ là những công trình xây dựng còn ngổn ngang, thiếu cơm thiếu nước khi bị mắc kẹt trong khói bom, và hơn hết là khoản nợ chồng chất để lo giấy tờ đi xuất khẩu lao động còn chưa kịp trả mà lương thì không được nhận.

Nhưng những người lao động Việt Nam đã bắt đầu trở lại Libya. Đất nước có hàng trăm phụ nữ tham gia tranh cử và chiếm tới gần 17% số ghế quốc hội, đất nước duy nhất mà ở đó các đảng bảo thủ Hồi giáo không thắng cử. Khách du lịch đã bắt đầu trở lại những thành quách La Mã đẹp nhất thế giới ở Sabratha, Leptis Magna và những bãi biển đẹp như mơ. Visa du lịch không còn là "điệp vụ bất khả thi". Đất nước chào một rạng đông mới, với chút ngỡ ngàng và rất nhiều hy vọng.

Câu chuyện sau mùa xuân Ả Rập lúc nào cũng râm ran từng góc phố

Kỳ sau: Tunisia - Nơi dòng sông bắt đầu

Tu nisia - Nơi dòng sông bắt đầu

... Mùa xuân Ả Rập mang tự do đến cho cô gái mới dậy thì. Mặc cho cả nhà trố mắt ngạc nhiên, cô tuyên bố từ nay sẽ trở thành một tín đồ Hồi giáo theo đúng nghĩa chứ không kiểu nửa mùa như ngày xưa.

Kỳ 14

Tác giả Phương Mai đang trên một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”. Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần 1 “Khởi đầu gian nan” bắt đầu đăng từ số tháng 2/2012.

Thủ phủ Tunis

Maya có thân hình hơi mỡ màng, nhưng khuôn mặt cô xinh đẹp đến mức ai cũng bị hút hồn bởi đôi mắt nâu nhạt to sắc và nụ cười rất đôn hậu. Buổi chiều hôm ấy, tôi vừa kịp ngỏ ý muốn nhờ anh chàng Magdi tìm một phụ nữ trẻ để phỏng vấn cho cân bằng thì Maya tình cờ bước qua chỗ chúng tôi ngồi đi về phía nhà vệ sinh. Magdi chẳng nói chẳng rằng, đứng lên chặn đường cô gái lạ mặt. Tôi tròn mắt ngạc nhiên. Nhưng Magdi duyên dáng chết thôi đã thuyết phục được Maya... không đi vệ sinh nữa mà ngồi trước máy quay phim đến tận gần một tiếng để tôi và một đồng nghiệp người Nhật quay như chong chóng.

Bình yên những vòng quay xe đạp ở Kairouan

Maya tiêu biểu cho rất nhiều phụ nữ Hồi giáo ngoan đạo ở Tunisia - những người coi mùa xuân Ả Rập là một tiếng thở phào nhẹ nhõm để họ có thể tự do thực hiện một thứ quyền dân chủ mà từ lâu luôn bị các nhà độc tài vùi dập: đó là quyền được tự do tôn giáo, hay đơn giản chỉ là quyền được đội khăn trùm đầu. "Dù là đất nước Hồi giáo nhưng trước đây mỗi lần tôi trùm khăn ra đường là thể nào cũng có cảnh sát đến hỏi han quấy nhiễu. Khăn trùm đầu bị coi như một thứ phục trang ngoại lai, bị cấm tiệt ở các công sở. Có lần một gã cảnh sát còn hỏi thẳng tôi: Cô là tay chân của khủng bố Al-Qaeda hay sao mà che chắn kín như bưng thế này?". Maya cười khinh khích, cô vui sướng cho tôi xem tủ quần áo mới đã được ních đầy những chiếc áo dài đen và khăn trùm đính kim sa lấp lánh. Maya là người mạnh mẽ và ưa phiêu lưu. Sau khi ly dị ông chồng lười chảy thây, cô một mình tự vượt biên giới sang Libya tìm cơ hội làm ăn mới với ba cái vali lèn căng toàn quần áo.

Buổi phỏng vấn thứ hai diễn ra ở một quán cà phê trên đại lộ chính của thủ phủ Tunis. Tôi ngỏ ý muốn được Abdul giới thiệu với một vài phụ nữ Hồi che khăn kín mặt. Vừa lúc ấy có hai bóng đen lướt qua, hệt như Magdi khi ở quán cà phê Casa, Abdul lập tức bật dậy, lao đến chặn đường. Không biết anh ba hoa những gì mà đến lượt hai cô gái này cũng bỏ cả việc mua hàng giữa chừng, xà vào quán cà phê để tôi chĩa máy quay phỏng vấn. Họ đen kịt từ đầu đến chân, đến cả đôi mắt cũng được che lại sau một làn voan mỏng. Tôi nhìn quanh, chưa bao giờ trong đời tôi gặp một tổ hợp phức tạp và đa dạng đến thế của những con người cùng tôn giáo nhưng cách nhìn nhận tôn giáo của họ lại khác nhau đến mức khó có thể bịa ra một điểm tương đồng.

Một tháp gọi cầu kinh của thánh đường Hồi giáo ở Tunis

Thứ nhất là Abdul. Anh từng sống ở Pháp và kết hôn với một cô gái Hàn Quốc. Một ngày đẹp trời cùng vợ đi chơi, anh bị một gã cảnh sát chặn đường và hỏi cô vợ: “Tại sao cô lại cặp với thằng mọi Ả Rập này cơ chứ?”. Abdul rút dao kết liễu đời viên cảnh sát. Tòa án cho anh được lựa chọn, hoặc là vào tù hoặc là rời Pháp về Tunisia vĩnh viễn. Anh chia tay vợ về cố hương, không lâu sau kết hôn và sinh được một cô con gái độc nhất tên là Aysha.

Aysha ngồi cạnh bố, 17 tuổi, đen từ đầu đến chân, cả bàn tay của cô cũng đeo găng đen. Cô bẽn lẽn, e thẹn, phải để bố thuyết phục mãi mới dám ngồi trước máy quay. Hơn nửa năm trước, Aysha còn mặc bikini tắm nắng ở biển. Mùa xuân Ả Rập mang tự do đến cho cô gái mới dậy thì. Mặc cho cả nhà trố mắt ngạc nhiên, cô tuyên bố từ nay sẽ trở thành một tín đồ Hồi giáo theo đúng nghĩa chứ không kiểu nửa mùa như ngày xưa. Chưa hết, cô còn muốn che kín cả mặt mũi, ông bố khốn khổ phải van vỉ khuyên can mãi mới thôi.

Ngồi cạnh Aysha là Hassan. Cậu chàng cũng mới tròn 18 tuổi, râu ria lưa thưa nhưng dài ngoằng. Rõ ràng là cậu đang cố gắng để mình giống như Salafi – những tín đồ Hồi giáo khá cực đoan, cổ động cho cách sống giống hệt như Hồi giáo từ thời mới khởi phát. Khi mới gặp tôi, cậu bắt tay một cách miễn cưỡng, sau này thổ lộ rằng nguyên tắc tôn giáo cổ điển không cho phép chạm vào người khác giới, dù chỉ là cái bắt tay. Khi tôi hỏi cậu: “Mẹ của chị theo đạo Phật, ăn chay, bố thí, thế có phải là người tốt không?” – Cậu bé 18 tuổi nghiêm khắc nhìn tôi trả lời: “Nếu mẹ chị mà theo đạo Hồi nữa thì cụ sẽ thành người hoàn hảo và được lên thiên đường!”

Bãi biển Tunis với thập cẩm cả bikini hai mảnh, áo tắm một mảnh, lẫn nguyên xi bộ đồ trùm đầu.

Người cuối cùng là Hosni, 30 tuổi, hiện đang học lên tiến sĩ. Anh cố ý ngồi xa xa, vẻ như không muốn gần cái đám mà anh coi là cuồng đạo. Dù cũng là người Hồi, nhưng Hosni từng im lặng nghe tôi chỉ trích tôn giáo của chính mình và nhà tiên tri Muhammed suốt hàng tiếng đồng hồ mà không hề nổi cáu.

Chưa hết, một nửa trong số những người này giỏi tiếng Pháp hơn tiếng Ả Rập. Tôi vẫn băn khoăn tự hỏi tại sao Pháp đô hộ Tunisia có hơn 70 năm mà văn hóa Pháp ngấm sâu và lâu đến thế, chẳng bù cho người Việt mình gốc văn hóa mạnh hơn hẳn, chẳng mấy ai còn dùng tiếng Pháp.

Những cuộc phỏng vấn ở Tunisia khiến tôi hiểu mùa xuân Ả Rập từ một góc nhìn khác hẳn. Nhưng để cho chắc, tôi vẫn bắt xe về một thị trấn nhỏ xíu tên là Sidi Bouzid.

Một quán cà phê trong góc chợ Tunis

Những người đàn ông Tunisia cài hoa bên tai như một biểu tượng của vẻ đẹp nam tính

Ngày 17 tháng 12 năm 2010, một người bán hoa quả rong ở Sidi Bouzid tên là Bouzizi bị tịch thu đồ nghề và bị một nữ cảnh sát tát vào mặt. Anh phẫn uất tìm đến kêu gào đòi được thị trưởng giải thích, nếu không anh sẽ châm lửa tự thiêu. Bị từ chối, ngọn lửa sống bốc lên ngay trước cổng tòa thị chính Sidi Bouzid. Hàng chục cuộc biểu tình nổi dậy khắp Tunisia. Chỉ hơn hai tuần sau, nhà độc tài Ben Ali phải cuốn gói rút chạy sau 23 năm cầm quyền. Chỉ vài tháng sau, cả Trung Đông dậy sóng, chính quyền của tất cả các nhà độc tài lung lay, kẻ vội vàng hứa cải cách (Ma Rốc, Jordan), kẻ nhanh chóng xì ra cả một đống tiền để dân im miệng (Saudi, Oman), kẻ chết thảm như đại tá Gaddafi (Libya), kẻ sống mà như chết Mubarak (Ai Cập), và kẻ vẫn đang cố kiết trì hoãn bản án tử hình trong trò chơi nội chiến đẫm máu cướp đi sinh mạng của hơn 60.000 người Assad (Syria).

Hơn một năm sau ngày Bouzizi biến mình thành đuốc sống vì miếng cơm manh áo bị chà đạp, cả Tunisia không có gì đổi khác, cái sự đổi khác về cơm áo gạo tiền mà Bouzizi đã đổi mạng sống của mình để cất tiếng kêu oan. Kinh tế Tunisia vẫn đi xuống, tầng lớp trí thức như Hosni phải dừng học tiến sĩ để đi làm cho công ty điện thoại, Maya bỏ quê hương mà đi, Ali quần quật 10 tiếng/ngày, 6 ngày/tuần trong lò bánh mỳ.

Những điều thay đổi ở Tunisia không phải kinh tế mà là tôn giáo. Cuộc cách mạng bột phát của tầng lớp tự do cánh tả thiếu tiền thiếu tổ chức phải nhường chỗ cho sự lớn mạnh của các tổ chức Hồi giáo từng bị chế độ cũ kìm hãm. Những người trẻ Tunisia đứng trước sự tự do lựa chọn mới không cưỡng lại được sự quyến rũ của một dòng lý tưởng Hồi giáo cổ điển, cực hữu, mong muốn xây dựng một nhà nước mới không tỳ vết. Tuy nhiên, nếu chỉ ngoan đạo thì đâu có được thiên đường nơi hạ giới? Trước mùa xuân Ả Rập, chỉ số nghèo đói của Tunisia là 2% thuộc loại thấp nhất thế giới, quyền phụ nữ ngang với châu Âu, giáo dục đứng hàng thứ 17, mô hình nhà nước kiểu độc tài được xếp cùng thứ hạng với Singapore. Sau mùa xuân Ả Rập, các đảng phái Hồi giáo lên nắm chính quyền, kinh tế càng thê lương trong khi các thành tựu nhân quyền thì có nguy cơ bị dồn chết vào góc tường.

Tôi ghét thuật ngữ “Mùa xuân Ả Rập” từ ngày đặt chân đến Tunisia. Tôi gọi đó là cơn lũ cuốn Ả Rập khiến cả Trung Đông dậy sóng, thức tỉnh cả thiên thần lẫn quỷ dữ. Nó bắt đầu bằng một tiếng kêu thống thiết từ khô cằn cát sỏi ở Sidi Bouzid, nó hóa thành một dòng sông tràn qua sa mạc rãy nóng Trung Đông. Con tạo xoay vần, dòng sông đáng lẽ mang nặng phù sa bị biến thành một cơn lũ cuồng nộ, cuốn phăng đi cả mùa màng đang chờ ngày gặt hái. Bouzizi chết để phản đối cuộc sống đói nghèo. Đài báo loan tin anh chết để khai sinh cho cuộc cách mạng tự do dân chủ. Rốt cục, kẻ lên nắm chính quyền lại là những thầy tu tôn giáo. Thế mới biết, dù kẻ nào thắng hay thua, cuộc chiến lý tưởng cao thấp nào cũng bắt đầu và kết thúc bằng máu xương của dân nghèo.

Kỳ sau: Morocco – Cửa ngõ châu Âu

Morocco: Những cung độ tình yêu

Đăng ngày Chủ nhật 14/04/2013 08:33

Ở rất nhiều thành phố của Marocco, những cô gái bán hoa trở thành một phần tất yếu của cuộc sống đến mức bạn tôi nói hầu như không ai coi đó là chuyện bất ngờ nữa...

Kỳ 15

Ngủ yên nhé tình thơ!

Chefchaouen – thành phố chỉ một màu xanh ngăn ngắt

“I fell in love with you watching Casablanca… Making love on a long hot summer night…” Hồi thiếu nữ, tôi cũng như hàng triệu cô bé mới xuân thì khác từng say mê bài hát "Casablanca", từng say mê một trong những bộ phim lãng mạn kinh điển nhất của điện ảnh thế giới và nằm mơ đến một tình yêu cháy bỏng đêm hè trong ánh nến bập bùng bên biển đêm. Trong trí tưởng tượng của tôi ngày ấy, Casa là thiên đường của nàng thơ.

Thế cho nên tôi thót hết cả tim khi bước chân lên máy bay, bỗng bất ngờ để ý thấy chữ Royal Air (Hãng hàng không Hoàng gia) ở cửa máy bay được… sơn bằng tay. Tôi đứng chết trân mất tới mấy giây, thậm chí còn bước tới sờ vào lớp sơn đen lem luốc, nét nguệch ngoạc xiên xẹo còn rõ cả vết chổi bị tòe. Tim đập thùm thùm, tôi thắt dây an toàn chặt hơn hẳn mọi khi, bụng thầm cầu khấn tên tất cả các vị thánh thần mà mình có thể nhớ ra. Một cách logic, không ai trên đời muốn di chuyển trên đường bộ bằng một phương tiện thủ công đến mức cái nhãn hiệu của nó được sơn bằng tay, huống chi đây là hẳn một cái máy bay bay trên trời. Như thế này khác gì đi tàu bay giấy?

Chữ "Hãng hàng không Hoàng gia" được sơn bằng tay ở cổng máy bay

Chưa bao giờ tôi có một chuyến đi đầy thấp thỏm như thế. Khi hạ cánh, tôi thậm chí còn muốn nhảy lên vỗ tay, thiếu điều muốn vạch cửa cabin vồ lấy phi trưởng mà ôm hôn. Ấn tượng đầu tiên về Marocco rất “thô sơ” như vậy, nên khi bước chân vào sân bay Casa tôi khá bất ngờ trước sự hiện đại tiện nghi và phong cách phục vụ chuẩn châu Âu đến khó tin. Không có kiểm tra visa, không phải đóng bất kỳ một thứ phí nhập cảnh nào. Khi tôi bước xuống cầu thang thì một cô gái xinh đẹp trong đội tiếp thị đã chờ sẵn và đưa cho tôi một chiếc sim điện thoại miễn phí. Chỉ trong vòng 5 phút, tôi đã có thể nhoay nhoáy vào internet 3G với giá 200.000 đồng trong một tuần. Thế mới biết internet ở Việt Nam vẫn là rẻ nhất.

Nhưng mà Casa buồn, chẳng có tý lãng mạn nào. Tìm hết hơi cũng không thấy biển đêm ánh nến bập bùng và tình yêu mùa hè cháy bỏng. Trung tâm thành phố hiện đại và sạch bong như một cái tủ lạnh. Chỉ có những người dân ở Casa là dễ thương, rất hồn hậu và hiếu khách, kiểu hiếu khách của một đô thị tuy lớn nhưng vì không có mấy khách du lịch nên người dân không bị vô tâm. Bất kỳ ai tôi tình cờ hỏi đường đều bỏ hết cả công việc đang làm để đưa tôi đến tận nơi. Giấc mơ thời thiếu nữ của tôi có lẽ vì thế không bị đập cho tan nát mà chỉ lẳng lặng trôi qua, chìm vào giấc ngủ yên như một lời nói dối vô hại.

Xin chào những mối tình đầu tiên

Thành cổ Fes với kiến trúc đẹp mê hồn và khu chợ Medina lớn nhất thế giới

Buổi chiều hóng gió của những người già tại Meknes

Ở rất nhiều thành phố của Marocco, những cô gái bán hoa trở thành một phần tất yếu của cuộc sống đến mức bạn tôi nói hầu như không ai coi đó là chuyện bất ngờ nữa. Cũng như nhiều xã hội Hồi giáo khác, quan hệ tình ái trước hôn nhân là điều cấm kị nên đa số kinh nghiệm giường chiếu của những chàng trai Marocco đều bắt đầu bằng những cô gái làm nghề hương phấn. Bạn tôi Abdullah nhận được món quà năm 19 tuổi từ một người em họ: một cô gái điếm rất dạn dày. Abdullah nói anh vô cùng biết ơn cô vì nếu không có cô tận tình chỉ bảo, anh sẽ không bao giờ biết rằng “thiên đường có thật và nó ở ngay trên giường”.

Tối hôm ấy, tôi, Abdullah và một cô bạn người Canada lần mò theo tiếng nhạc đến một đám cưới ở khu chúng tôi ở. Giữa quảng trường thành phố, hàng trăm thanh niên nam nữ reo hò quanh một chiếc lọng che kín mít đặt trên lưng một con bạch mã tuyệt đẹp. Đoàn rước đi vòng quanh hàng tiếng đồng hồ, trống chiêng um trời, đám thanh niên nhảy múa lắc mông lắc ngực hệt như trong một sàn nhảy chính hiệu. Chiếc lọng nghiêng ngả theo vó ngựa khiến tôi có cảm giác cô dâu ngồi bên trong nếu không phải là một con ma-nơ-canh giả thì chắc chắn cũng đã ngất xỉu vì chóng mặt. Không nén nổi tò mò, tôi chen vào giữa đám đông và bảo người nhà cô dâu vén lọng ra cho tôi bắt tay chúc mừng. Họ cười vui vẻ và gõ vào chiếc lọng. Một khuôn mặt đẹp như ngọc ló ra và một nụ cười hạnh phúc rạng rỡ. Tôi thở phào. Đồ thật! “Nhưng chưa chắc cái màng trinh của cô ấy đã là thật!” – Abdullah cười, không rõ là bông phèng hay ác ý.

Bị tra hỏi riết, cuối cùng Abdullah mới nói rằng, các cô gái Marocco hiện đại bây giờ rất hay ăn cơm trước kẻng. Theo nghiên cứu khoa học hẳn hoi, trọng tâm các câu chuyện của họ xoay quanh việc thao tác như thế nào để có thể làm chuyện ấy mà không mất gin. Hoặc nếu đã trót mất gin thì làm thế nào để khi động phòng vẫn "có dấu hiệu". “Nhưng 1/3 đàn bà dù chưa quan hệ bao giờ cũng vẫn không 'có dấu hiệu' mà!” – cả tôi và cô bạn Canada cùng đồng thanh phẫn uất kêu lên. “Trời ơi! Mấy bà không hiểu đàn ông gì sất! Khoa học làm sao thắng được sự ngu lâu ích kỷ của đàn ông?”

Tôi chợt nhớ đến dịch vụ vá màng trinh ở Hà Lan rất thịnh hành đối với những cô gái người Hồi nhập cư. Họ đến bác sĩ, trả một khoản tiền không lớn lắm và sau đó màng trinh của họ được khâu lại. Và thế là trên đời có một ông chồng hạnh phúc (!)

Tôi có cảm giác chữ trinh ở xã hội Hồi giáo Trung Đông còn nặng nề hơn cả ở châu Á. Ở Việt Nam, một cô gái không còn trinh tiết nếu bất hạnh vớ phải một lão chồng cổ hủ thì câu chuyện cũng thường chỉ có một mình đôi uyên ương tự giải quyết. Ở Yemen và Marocco, cả đại gia đình và bạn bè tổ chức hội hè thâu đêm để… chờ đôi trẻ động phòng và tới khi tấm vải thấm máu trinh được đưa ra, những người đàn ông Yemen sẽ bắn súng lên trời còn những gia đình ở Marocco sẽ nhảy múa ăn mừng. Cái màng da mong manh của cô dâu không chỉ là biểu tượng trong trắng của chính cô ấy mà trở thành phẩm hạnh và danh dự của cả dòng tộc.

Trên bậc thềm một thánh đường Hồi giáo ở Fes

Những chàng thợ may áo jibala ở chợ Fes

Khi trái cấm thành trái bom

Sex là điều cấm kỵ. Thế nên rất nhiều cô gái có dòng máu yêu đương mãnh liệt rất muốn lấy chồng cho nhanh để họ không cần phải gìn giữ và có thể ngoại tình mà không vướng quá nhiều hệ lụy. Có lần tôi hỏi một người bạn: “Ở một xã hội cổ điển như thế này, tìm sex có khó không?”. Cậu trả lời ngay lập tức: “Không!”.

Tôi nhớ đó là một buổi tối gió mát rượi tại trung tâm thành phố Aleppo (Syria). Chúng tôi ngồi trong một quán cà phê nhộn nhịp nam thanh nữ tú. Nhìn những bạn trẻ tươi tắn váy ngắn cổ trễ ngồi đan xen với những cô gái chỉn chu quấn khăn che tóc cười nói rôm rả trong tiếng nhạc tưng bừng, thật khó có thể tưởng tượng cuộc nội chiến ở Syria lúc đó đã kéo dài hơn một năm và cướp đi hơn 30 ngàn sinh mạng.

Bạn tôi sau khi trả lời rất rõ ràng “Không!” thì rút điện thoại ra và bật bluetooth lên. Màn hình xanh hiện lên một loạt những cái tên của chủ máy cùng ngồi trong tầm phủ sóng. Cậu chọn một cái tên “Lonely princess” (công chúa cô đơn) và nhắn: “Hello!”. Công chúa cô đơn đáp lại ngay lập tức: “Hi”.

Sex là điều cấm kỵ. Thế cho nên một khi đã có tín hiệu thì chắc chắn đó là tín hiệu sex. Sex là điều cấm kỵ. Và chính bởi vì nó là điều cấm kỵ nên những mạch ngầm của nó càng dữ dội. Chưa ở đâu, thậm chí cả khi so sánh với châu Phi và Nam Mỹ, tôi bị quấy rối nhiều như 9 tháng ở Trung Đông. Những người “bạn” hiện nguyên hình là yêu râu xanh nhan nhản khắp mọi nơi. Những khách du lịch nữ ăn mặc hơi thoải mái một chút bị coi như tự động phát đi tín hiệu mời mọc. Đàn ông bị bắt vì tội cưỡng hiếp đổ tại do đàn bà không giữ mình hoặc trang phục của họ thiếu kín đáo. Như một dòng sông dữ dội bị kìm hãm, năng lượng tình dục bật trở lại biến thái thành bạo lực gia đình, tội phạm xã hội, nổi loạn bằng vũ lực, khủng bố, thậm chí một nhà lý luận mới đây còn cho rằng cả Mùa xuân Ả Rập với sự lên ngôi của Hồi giáo cổ điển chính là một trong những dấu hiệu phản kháng của đàn ông bị cầm tù về tình dục.

Tôi rời Marocco, phía sau là anh bạn Abdullah vẫy chào rối rít, trên tay ôm một chồng tài liệu về sức khỏe sinh sản cho các thiếu nữ tuổi xuân thì. Nói theo kiểu Việt Nam, chàng ta thuộc lực lượng "vẽ đường cho hươu chạy".

Kỳ cuối: Tây Ban Nha - Hết một cung đường

Tây Ban Nha - đoạn cuối một cung đường

Chính nhờ Hồi giáo và các chế tài luật pháp của họ (sharia) mà lần đầu tiên trong lịch sử phụ nữ được chính thức đứng ngang hàng với nam giới về quyền con người.

Kỳ cuối

Tác giả Phương Mai đã thực hiện một chuyến hành trình để viết sách mang tên “Con đường Hồi giáo”. Chuyến đi bắt đầu ở Saudi, nơi Hồi giáo khởi phát, sau đó theo chân các chiến binh Hồi giáo tỏa sang châu Phi đến Ma Rốc, và châu Á đến Ấn Độ. Các chiến binh Hồi giáo chiếm được thành phố nào thì tác giả sẽ đến đúng thành phố ấy. Đây là dải đất hùng vĩ của nền văn minh Hồi giáo thời kỳ cực thịnh. Mời các bạn theo dõi nhật ký chuyến đi trên Đẹp hàng tháng, phần một “Khởi đầu gian nan” bắt đầu đăng từ số tháng 2/2012.

Tây Ban Nha ư? Tây Ban Nha từng bị chiếm gọn dưới lưỡi gươm của một tên nô lệ Hồi giáo!

Châu Phi cách châu Âu gần như chỉ có một tý tẹo nước. Chiều hôm ấy, tôi và Abdullah trèo lên vắt vẻo ở sân thượng một trường học của Tangier, thõng chân đung đưa, vừa hướng mũi về phía châu Âu vừa tán phét. Abdullah là đại sứ của mạng bạn bè du lịch Couchsurfing tại Fes, nhưng anh chàng đã bị tôi và một cô bạn từ Canada yểm bùa thế nào đó mà bỏ cả công việc hì hụi chạy theo hai đứa con gái ham chơi suốt từ Fes đến tận thành phố biển Tangier.

Người Ma Rốc ở miền này rất xinh, cứ như thể chỉ vừa mới hôm qua họ đã chạy từ Tây Ban Nha về châu Phi sau hơn 7 thế kỷ người Hồi giáo thống trị toàn bộ cửa ngõ châu Âu. Những cô gái Ma Rốc da trắng mịn, mắt nâu đen, sống mũi cao, dáng người nhỏ nhắn rất đặc trưng của người vùng Nam Âu. Cũng dễ hiểu bởi tuy chính thức là người châu Phi nhưng họ chỉ cách Tây Ban Nha, theo cách nói của Abdullah, có một “vũng nước”.

Tôi chẳng thèm cãi Abdullah, dù không cần hỏi "Gú Gồ" thì tôi cũng thừa biết đoàn quân Hồi giáo chiếm được Tây Ban Nha một phần lớn vì nội bộ triều đình Visigoth chia rẽ. Ngày ấy, một người quyền quý tên là Julian gửi con gái mình tới hoàng cung để đi học nhưng lại bị đức vua mới lên ngôi Roderic hãm hiếp. Julian nuôi mối thù, và khi quân Hồi giáo chuẩn bị vượt biển đánh Tây Ban Nha thì ông mở toang cửa ngõ Ceuta. Chỉ trong 3 tháng, vùng đất tươi đẹp nhất của châu Âu thời ấy nằm gọn trong tay Tariq – một nô lệ được trả tự do và bằng tài năng quân sự của mình trở thành tướng tài trong đoàn quân Hồi giáo đi thánh chiến.

Những cột trụ vòm đôi của St Vincent là bước đột phá về kiến trúc, cho phép trần thánh đường được dựng cao hơn mức bình thường.

Người Hồi chiếm Tây Ban Nha, chọc thẳng vào trái tim châu Âu đến tận vùng Tours của Pháp. Bảy thế kỷ sau đó (thế kỷ 8-13) đánh dấu thời kỳ vàng son (Golden Age) của văn minh Hồi giáo, thời kỳ cực thịnh của khoa học kỹ thuật và triết học, nghệ thuật. Châu Âu mông muội bỗng sáng bừng lên bởi những thành tựu rực rỡ của các học giả người Hồi. Chưa một tôn giáo nào lại mang trong mình thái độ cởi mở, tân tiến, hiện đại đối với khoa học đến thế. Những trung tâm học thuật lớn mời gọi chèo kéo rất nhiều tên tuổi hàng “khủng” về giảng dạy, bất kể họ là người của tôn giáo nào. Hàng ngàn cuốn sách cổ có nguy cơ tuyệt chủng của văn minh Hy Lạp, Ấn Độ, Trung Quốc, Ba Tư được sưu tầm, thu thập, và dịch ra tiếng Ả Rập. Được xóa rào cản về ngôn ngữ, dòng kiến thức ào ạt chảy giữa Đông và Tây. Đó là thời kỳ mà “một giọt mực của học giả còn cao quý hơn một giọt máu của kẻ tử vì đạo”.

Chính nhờ Hồi giáo và các chế tài luật pháp của họ (sharia) mà lần đầu tiên trong lịch sử phụ nữ được chính thức đứng ngang hàng với nam giới về quyền con người. Lần đầu tiên có một tôn giáo quy định đàn ông bị giới hạn số vợ có thể lấy (bốn vợ), không phải vì họ siêu việt hơn đàn bà mà do quyền lợi của những phụ nữ có chồng chết trận phải được chăm sóc. Luật Hồi giáo cũng quy định đàn ông chỉ được quyền lấy thêm vợ khi họ có thể đảm bảo việc đối xử công bằng và khả năng lo toan tài chính cho đại gia đình. Lần đầu tiên phụ nữ có quyền thừa kế, quyền sở hữu tài sản, quyền ly hôn, thậm chí quyền yêu cầu chồng phải có trách nhiệm không lơ là cuộc sống tình dục với mình. Lần đầu tiên trẻ em gái được chính thức bảo vệ bằng tuyên ngôn tôn giáo. Lần đầu tiên các bậc cha mẹ được yêu cầu phải bảo vệ trẻ em gái, cho các bé được học hành thì mới được lên thiên đàng. Lần đầu tiên người mẹ được tôn vinh ở vị trí đỉnh cao.

Người sáng lập ra Hồi giáo, nhà tiên tri Muhammad nói rằng: “Chúng ta phải yêu thương mẹ mình nhất, nhì cũng là mẹ, ba cũng là mẹ, sau đó mới đến người cha”. Bằng tất cả những gì ông làm được vào cái thời mà phụ nữ còn bị coi như của cải trong nhà, đàn ông lấy vợ rồi đuổi vợ vô tội vạ, và những hài nhi nữ bị vùi vào cát sa mạc, thì Muhammad xứng đáng là kẻ tiên phong trong phong trào giải phóng phụ nữ.

Hẳn nhiên, cũng như mọi triều đại khác, Golden Age của Hồi giáo dần dần lụi tàn. Thiên Chúa giáo trở lại Tây Ban Nha, dần dần đánh đuổi hết người Hồi về phía bên kia “vũng nước”, quay trở lại Bắc Phi và Trung Đông. 700 năm trôi qua cũng là 700 năm đế chế Hồi giáo bỏ lại sau lưng một thời kỳ vàng son. Giờ đây, từ phía bên này “vũng nước”, mỗi ngày có đến hàng chục, hàng trăm kẻ liều mạng tìm cách đặt chân lên châu Âu bằng đủ mọi kế sách: trốn dưới gầm xe tải, chen chúc như cá hộp trong các ngăn chứa đồ ở xe buýt, vượt biển bằng thuyền tự chế hoặc trả từ 4000 đến 5000 đô la cho các tay mối lái. Tôi từng đặt chân đến vùng cửa khẩu nơi có đến cả trăm thanh niên lang thang lởn vởn chờ các chuyến xe chạy qua để đu người lên. Nhưng thê thảm nhất vẫn là những chiếc thuyền bị lật chìm trên đường vượt biển.

Hồi giáo không cho phép họa tả hình ảnh con người và thế giới động thực vật. Chúa Trời sáng tạo ra muôn loài và vì thế chỉ có Người mới được phép tạo hình muôn loài. Chính vì vậy, nghệ thuật Hồi giáo phát triển rực rỡ với các họa tiết đối xứng cầu kỳ, tinh xảo.

Eo Gibraltar nối hai châu lục chỉ dài có hơn chục km nhưng sở hữu những trận gió khủng khiếp thổi qua Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Gió mạnh, biển xanh, cát trắng, nắng vàng tạo nên một thiên đường cho những tay đua thuyền buồm và lướt dù gió bên bờ châu Âu. Nhưng thảm thương thay, ở bờ bên này, cũng chính trận gió này mỗi năm lật nhào hàng trăm chiếc thuyền, cướp đi mạng sống của hàng chục ngàn người cố sức rời bỏ châu Phi đi tìm miền đất mới. Rất nhiều trong số họ là phụ nữ có thai. “Tại sao?” – Tôi hỏi Abdullah khi hai đứa đã ngồi tới hàng giờ trước biển, chong mắt nhìn về châu Âu như một dải mờ mờ xa hút. “Vì họ tin rằng châu Âu văn minh nhân quyền sẽ nương tay với những phụ nữ đang ở cữ. Thế nên họ cố tình làm mình có thai trước khi lên đường vượt biển”.

Rất khó chống lại cảm giác có lỗi, hoặc ít nhất là khó chịu trước sự bất công của cuộc sống khi tôi bước chân lên chuyến phà từ Tangier rời châu Phi để cập bến châu Âu. Chuyến đi này tôi mất chưa đầy 30 phút, trong khi có những kẻ mất cả một đời người, tôi trả 30 đô la trong khi họ phải trả bằng cả mạng sống của mình.

Bước chân vào Tây Ban Nha, tôi bắt xe thẳng tới Cordoba và dành nguyên một ngày chỉ để đi vòng quanh và lang thang trong khuôn viên của một trong những công trình kiến trúc tôn giáo đẹp nhất châu Âu: St Vincent. Được xây dựng từ hơn 1400 năm trước với tư cách là một nhà thờ Thiên Chúa, St Vincent là biểu tượng của sự khoan dung trong tư tưởng cai trị của nhà cầm quyền Hồi giáo. Dù là kẻ thắng cuộc, họ không có chủ trương đốt sạch phá sạch giết sạch mà chỉ yêu cầu tín đồ các tôn giáo khác phải đóng thuế và chịu thần phục. St Vincent bị chia làm đôi, một nửa vẫn là nhà thờ Thiên Chúa, một nửa được xây dựng lại thành thánh đường Hồi giáo. Kết quả của sự giao hòa tuyệt vời ấy để lại cho hậu thế một công trình kiến trúc đẹp đến nín thở với sảnh đường khổng lồ được nâng đỡ bằng 856 cột đá và hàng nghìn mái vòm đôi xây bằng gạch đỏ rực rỡ. Giữa trùng trùng lớp lớp của rừng cột đá đó là những thánh điện Thiên Chúa và Hồi giáo uy nghiêm dát vàng son lộng lẫy. Từng nhóm du khách ngửa cổ lên cao, xuýt xoa trầm trồ thán phục.

Cả thánh đường Thiên Chúa lẫn Hồi giáo đều chú trọng vào các tháp chuông gọi cầu kinh

Giữa hàng trăm con người ấy, tôi tình cờ để ý thấy một nữ du khách người Hồi đội khăn xanh. Cô len lén rời nhóm bạn và lẩn vào sau một bệ thờ lớn. Tôi tò mò bật máy ảnh và zoom ống kính dõi theo. Thật bất ngờ khi thấy cô ngồi thụp xuống, nhằm hướng Mecca, và bắt đầu nghi lễ quỳ lạy của người Hồi.

Tôi hốt hoảng nhìn quanh, may thay, tất cả nhân viên bảo vệ đều đứng ở rất xa. Cô gái Hồi đang vi phạm một trong những điều cấm kị của thánh đường Thiên Chúa St Vincent. Tôi chợt thấy buồn thắt cả tim. Thốt nhiên thấm hết cái oái ăm của vòng xoay phát triển. Loài người té ra có những cái mà trải qua hơn 1000 năm cũng chẳng văn minh hơn. Chuyện hai tôn giáo thù địch vẫn có thể chung nhau một mảnh đất thiêng là chuyện chỉ có thể xảy ra hơn 1000 năm trước. Cũng như chuyện Hồi giáo với tư cách là tôn giáo đi đầu trong khoa học công nghệ và nam nữ bình quyền cũng đã là chuyện của hơn 1000 năm trước. Ai có thể giải thích được một tôn giáo cởi mở như thế, tân tiến hùng mạnh đi trước thời đại như thế cả ngàn năm sau lại bị nhân danh để làm công cụ vùi dập chính những điều mà nó từng tôn vinh?

Chín tháng lăn lê qua 13 đất nước Trung Đông, một đất nước nội chiến, hai đất nước trong tình trạng vô chính phủ, số còn lại ì ầm biểu tình hàng ngày, chưa bao giờ tôi cảm nhận rõ hơn sức mạnh của tôn giáo và đức tin. Trở về nhà lòng dạ rối bời còn hơn cả lúc mới đặt chân lên đường, tôi nhận ra mình đang biến thành một kẻ vô thần. Đó là khi tôi lờ mờ hiểu rằng sản phẩm lớn nhất của con người không phải là những nền văn minh rực rỡ mà là một khái niệm chạm đến tận cùng của sự trừu tượng: Đức Chúa toàn năng.

Một trong những thánh đường hiếm hoi, nếu không phải duy nhất, có sự hòa trộn của hai tôn giáo: Nhà thờ Thiên Chúa ở Tangier nơi ban thờ Chúa được trang trí bằng những câu trích lấy từ kinh Hồi giáo Koran

Nhịp sống trầm lặng trong khu phố cổ Cordoba

Nguyễn Phương Mai

From http://dep.com.vn/Giai-tri/Doc-Con-duong-Hoi-giao-tren-Dep-Online/29440.dep

Sssssssssssssssssss

Ssssssssssssssssssss