LỜI NHÀ XUẤT BẢN

Sự nghiệp đổi mới ở nước ta được tiến hành theo đường lối của Đại hội VI và Đại hội VII Đảng cộng sản Việt Nam, lấy chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động. Khẳng định và quán triệt sâu sắc nội dung vừa nêu bằng việc cung cấp đến bạn đọc các chính văn của các nhà kinh điển cùng những công trình giới thiệu và chuyên khảo về chủ nghĩa Mác - Lê-nin theo tinh thần đổi mới, gắn với thực tiễn của đất nước và bối cảnh quốc tế có nhiều biến động phức tạp hiện nay, đang là một yêu cầu bức xúc đặt ra đối với công tác tư tưởng và lý luận.

Nhằm góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị quan trọng nói trên, chấp hành quyết định của Ban chấp hành trung ương Đảng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen.

Tập 1 của bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen bao gồm những tác phẩm do hai nhà kinh điển viết vào những năm 1839-1844, trước khi hai ông cộng tác chặt chẽ với nhau trong hoạt động lý luận và đấu tranh cách mạng. Tập này có hai phần: phần thứ nhất gồm những tác phẩm của C.Mác viết trong những năm 1842-l844; phần thứ hai gồm những tác phẩm của Ph.Ăng-ghen viết trong những năm 1839-1844.

Đây là thời kỳ đại công nghiệp cơ khí đã bước đầu phát triển, giai cấp vô sản đã bước lên vũ đài lịch sử, song các cuộc đấu tranh của họ vẫn còn phân tán, lẻ tẻ và chưa được soi sáng bởi một lý luận cách mạng khoa học.

Trong những tác phẩm viết trong thời gian này, C.Mác và Ph.Ăng-ghen đã vạch trần chế độ quân chủ chuyên chế phản động Phổ, phân tích cơ cấu giai cấp của xã hội Đức và vai trò thật sự của Nhà nước Phổ trong xã hội đó. Hai ông nêu rõ nguồn gốc kinh tế của các vấn đề chính trị - xã hội. Và đặc biệt, mặc dù còn chưa có sự cộng tác chặt chẽ với nhau trong thời kỳ này, song bằng những nghiên cứu riêng, độc lập với nhau, hai ông lần đầu tiên đã cùng đi tới kết luận về vai trò của giai cấp vô sản là lực lượng xã hội duy nhất có sứ mệnh phá hủy xã hội tư bản chủ nghĩa và sáng tạo ra một thế giới mới xã hội chủ nghĩa. Nội dung của những tác phẩm của hai ông viết trong thời gian này chứa đựng những mầm mống của những tư tưởng thiên tài được phát triển trong những tác phẩm sau đó. Chúng đánh dấu bước chuyển hẳn của hai ông từ chủ nghĩa duy tâm sang chủ nghĩa duy vật, từ chủ nghĩa dân chủ - cách mạng sang chủ nghĩa cộng sản.

Lời nhà xuất bản

Tập này được dịch dựa vào bản tiếng Nga bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen, tập 1, do Nhà xuất bản sách chính trị quốc gia Liên Xô xuất bản tại Mát-xcơ-va năm 1955. Ngoài phần chính văn, chúng tôi còn in kèm theo phần chú thích và các bản chỉ dẫn do Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lê-nin Liên Xô (trước đây) biên soạn để bạn đọc tham khảo.

lời nhà xuất bản

Đồng thời với việc xuất bản bộ Toàn tập C.Mác và Ph.Ăng-ghen, chúng tôi sẽ tổ chức biên soạn sách giới thiệu nội dung mỗi tập và các tư tưởng cơ bản trong các tác phẩm chính của hai nhà kinh điển.

Tháng 3-1995
Nhà xuất bản chính trị quốc gia

C.MÁC
1842-1844

NHẬN XÉT BẢN CHỈ THỊ MỚI NHẤT
VỀ CHẾ ĐỘ KIỂM DUYỆT CỦA PHỔ¹

Chúng tôi không thuộc về số những kẻ bất bình đã tuyên bố ngay cả khi chưa có bản sắc lệnh mới của Phổ về chế độ kiểm duyệt: Timeo Danaos et dona ferentes^¹1*. Trái lại, vì trong bản chỉ thị mới có cho phép thảo luận những đạo luật đã được ban hành, dù cho việc thảo luận đó không phù hợp với các quan điểm của chính phủ, cho nên giờ đây chúng ta phân tích bản thân chỉ thị đó. Chế độ kiểm duyệt - đó là sự phê phán của nhà nước. Tiêu chuẩn của chế độ kiểm duyệt - đó là những tiêu chuẩn phê phán, và do đó, khó mà có thể rút chúng ra khỏi sự phê phán, bởi vì chúng được đặt trên cùng một miếng đất với sự phê phán.

Dĩ nhiên, bất cứ ai cũng chỉ có thể tán thành cái khuynh hướng chung được nêu lên ở phần mở đầu của bản chỉ thị:

“Để giải phóng báo chí ngay từ bây giờ khỏi những sự hạn chế không đúng chỗ, không phù hợp với những ý đồ của hoàng thượng, hoàng thượng đã ban một sắc lệnh cho nội các nhà vua hôm mồng 10 tháng này để biểu thị sự kiên quyết không tán thành mọi việc chèn ép không cần thiết đối với hoạt động báo chí, và trong khi thừa nhận ý nghĩa và sự cần thiết của nền chính luận trung thực và lương thiện, đức vua đã ủy quyền cho chúng ta một lần nữa kêu gọi các nhân viên kiểm duyệt thi hành đúng điều hai của bản sắc lệnh ngày 18 tháng Mười 1819 về chế độ kiểm duyệt”.

Đương nhiên! Nếu như chế độ kiểm duyệt là một sự cần thiết, thì sự kiểm duyệt trung thực, tự do chủ nghĩa lại càng cần thiết hơn nữa.

Nhưngcái ắtphảigâyrangaymộtsựnghihoặcnhấtđịnh, làngàythángcủađạoluậtđãdẫnratrênđây.Đạoluậtđượcđưarangày18thángMười1819. Sao? Phải chăng đấy là đạo luật mà thời cuộc đã buộc phải hủy bỏ? Rõ ràng là không phải, bởi vì người ta chỉ chỉ ra "một lần nữa" cho các nhân viên kiểm duyệt thấy sự cần thiết phải thi hành đạo luật đó. Như vậy là đạo luật đã có từ trước năm 1842, nhưng nó không được thi hành, - người ta nhắc tới nó chính là để "ngay từ bây giờ" giải phóng báo chí khỏi những sự hạn chế không đúng chỗ, không phù hợp với những ý đồ của hoàng thượng.

Bất chấp đạo luật, cho đến nay, báo chí đã phải chịu đựng những sự hạn chế không đúng chỗ, - đó là kết luận trực tiếp rút ra ở phần mở đầu này.

Điều đó có phải là chống lại đạo luật hay chống lại các nhân viên kiểm duyệt không?

Vị tất chúng ta đã có quyền khẳng định đó là hành động chống lại các nhân viên kiểm duyệt. Suốt trong hai mươi hai năm qua đã diễn ra những hành động phi pháp của một cơ quan bảo trợ lợi ích tối cao của các công dân trong một quốc gia, tinh thần của họ, - của một cơ quan có những quyền hành lớn hơn cả những nhân viên kiểm duyệt ở La Mã, bởi vì cơ quan này không chỉ điều tiết hành động của những công dân cá biệt mà thậm chí còn điều tiết cả hành động của tinh thần xã hội nữa. Lẽ nào trong nước Phổ, một nước hoàn mỹ, tự hào về bộ máy hành chính của mình, lại có thể có một tình trạng phi pháp triệt để như vậy, một hành vi vô sỉ như vậy của các quan chức cao cấp trong chính phủ? Hay trong sự mù quáng thường xuyên của mình nhà nước đã chọn những nhân vật không có năng lực nhất để giữ những chức vị khó khăn nhất? Hoặc giả, cuối cùng, thần dân của nhà nước Phổ đã bị tước mất mọi khả năng chống lại những hành động phi pháp? Chẳng lẽ tất cả các tác gia Phổ đều là những kẻ dốt nát và ngu ngốc, đến mức không biết đến những luật có liên quan tới sự tồn tại của họ, hay họ quá ư nhát gan để đòi áp dụng các đạo luật đó?

Nếu chúng ta quy tất cả lỗi lầm cho các nhân viên kiểm duyệt, thì điều đó sẽ không những làm mất danh dự của bản thân họ, mà còn làm mất danh dự của nhà nước Phổ, của các tác gia Phổ.

Thêm nữa, những hành động phi pháp của các nhân viên kiểm duyệt trong hơn hai mươi năm qua sẽ là argumentum ad hominem^²1*rằng báo chí cần những bảo đảm khác hơn là những điều quy định chung chung như vậy cho những người vô trách nhiệm đến như thế. Đó sẽ là một bằng chứng nói lên rằng, trong bản chất việc kiểm duyệt có một sai lầm căn bản nào đó mà không một đạo luật nào sửa chữa cả.

Nhưng nếu các nhân viên kiểm duyệt là những người hoàn toàn có thể dùng được, còn pháp luật mới là vô dụng, thì trong trường hợp đó tại sao lại còn phải nhờ vào luật pháp để đấu tranh chống lại cái tệ do chính ngay luật pháp ấy đẻ ra?

Hay có thể là những thiếu sót khách quan của bản thân chế độ được đổ lên đầu một số người để tạo ra cái vẻ bề ngoài về sự cải thiện trong khi về thực chất thì không có sự cải thiện nào cả? Cái cách thức thông thường của chủ nghĩa tự do giả là như thế này: bị buộc phải có những nhượng bộ, nó hy sinh con người với tư cách là những công cụ, và duy trì nguyên vẹn thực chất của công việc, tức là một thể chế nhất định. Bằng cách đó nó đánh lạc hướng sự chú ý của đám công chúng nông cạn.

Sự giận dữ do bản chất của sự việc gây ra, đang biến thành sự giận dữ chống lại một số người nhất định. Người ta tưởng tượng rằng với sự thay đổi các nhân vật thì bản thân sự việc cũng sẽ thay đổi. Sự chú ý của người ta chuyển từ chế độ kiểm duyệt sang các nhân viên kiểm duyệt, và các tác gia vô giá trị của sự tiến bộ quy định trên đây đang tạo ra một cách rất anh dũng những sự xúc phạm nhỏ nhặt đối với những con người bị thất sủng, và đang hết sức tán dương chính phủ với một nhiệt tình không kém.

Trước mắt chúng ta còn có một khó khăn nữa.

Một số phóng viên báo chí cho rằng bản chỉ thị về chế độ kiểm duyệt chính là một sắc lệnh mới về kiểm duyệt. Họ đã sai lầm, nhưng sai lầm của họ có thể tha thứ được. Sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt ra ngày 18 tháng Mười 1819 chỉ có hiệu lực tạm thời - tới năm 1824, và cho đến nay nó cũng sẽ là một đạo luật tạm thời; nếu như chúng ta không biết được, qua bản chỉ thị được công bố, rằng nó chẳng bao giờ được thi hành cả.

Sắc lệnh năm 1819 ấy cũng là một biện pháp tạm thời, nhưng với sự khác biệt là hồi bấy giờ, để chờ đợi những đạo luật có tính chất cố định, người ta đã ấn định một kỳ hạn cụ thể là năm năm, trong khi đó thì bản chỉ thị mới không quy định một kỳ hạn nào cả, và còn với sự khác biệt là hồi đó, đối tượng của sự chờ đợi là những đạo luật về tự do báo chí, còn hiện nay thì đó là những đạo luật về chế độ kiểm duyệt.

Những phóng viên báo chí khác coi bản chỉ thị về chế độ kiểm duyệt là sự khôi phục lại bản sắc lệnh cũ về chế độ kiểm duyệt. Quan điểm sai lầm này của họ đã bị chính bản chỉ thị đó bác bỏ.

Chúng ta coi bản chỉ thị về chế độ kiểm duyệt là sự báo trước về tinh thần của một đạo luật được dự kiến về chế độ kiểm duyệt. Trong việc này, chúng ta nghiêm khắc tuân theo tinh thần của sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt năm 1819, theo đó thì các đạo luật và các chỉ thị có một ý nghĩa như nhau đối với báo chí (xem sắc lệnh đã dẫn, điều XVI, số 2).

Nhưng chúng ta hãy trở lại bản chỉ thị.

“Theo đạo luật này, cụ thể là theo điều 2, chế độ kiểm duyệt không được cản trở việc tìm hiểu chân lý một cách nghiêm túc và khiêm tốn, không được bó buộc các tác gia một cách không cần thiết, không được cản trở sự tự do chu chuyển của sách trên thị trường sách báo”.

Thế thì việc tìm hiểu chân lý mà chế độ kiểm duyệt không được ngăn cấm, được đánh giá một cách cụ thể hơn: tìm hiểu một cách nghiêm túc và khiêm tốn. Cả hai định ngữ đó không phải thuộc về nội dung của việc nghiên cứu, mà nói cho đúng ra, nó thuộc về một cái gì nằm ở ngoài nội dung đó. Ngay từ đầu, hai định ngữ đó làm cho việc nghiên cứu đi chệch khỏi chân lý và buộc nó phải chú ý tới một định ngữ thứ ba chưa rõ nào đó. Nhưng há một sự nghiên cứu như thế, thường xuyên hướng sự chú ý của mình vào yếu tố thứ ba này, cái yếu tố mà pháp luật đã cho phép được quyền bắt bẻ - há một sự nghiên cứu như thế lại không để mất hút chân lý hay sao? Há trách nhiệm đầu tiên của người đi tìm hiểu chân lý lại chẳng phải là xông thẳng vào chân lý mà không nhìn bên phải, bên trái hay sao? Há tôi lại sẽ không quên chính ngay bản chất của sự vật, nếu tôi có trách nhiệm trước hết là không được quên rằng cần phải nói về sự vật đó dưới một hình thức nhất định đã quy định sẵn, hay sao?

Chân lý cũng ít khiêm tốn như là ánh sáng; vậy nó cần khiêm tốn với ai? Với bản thân mình chăng? Verum index sui et falsi^³1*. Vậy thì khiêm tốn với sự lừa dối ư?

Nếu sự khiêm tốn là đặc điểm của việc nghiên cứu, thì nói cho đúng ra, đó là dấu hiệu của sự sợ hãi chân lý hơn là sợ hãi dối trá. Tính khiêm tốn - đó là một phương tiện kìm hãm mỗi bước đi lên của tôi. Nó là nỗi khiếp sợ do trên quy định cho việc nghiên cứu trước những kết luận; nó là phương tiện bảo vệ chống lại chân lý.

Chúng ta bàn tiếp: chân lý là phổ biến, nó không thuộc về riêng một mình tôi, nó thuộc về tất cả mọi người, nó chi phối tôi chứ không phải tôi chi phối nó. Tài sản của tôi - đó là cái hình thức cấu thành bản sắc tinh thần của tôi. “Văn phong - đó là con người”. Thế thì sao ! Đạo luật cho phép tôi viết, nhưng tôi không được viết theo lối hành văn riêng của mình, mà là theo một lối hành văn khác nào đó. Tôi có quyền để lộ cái bộ mặt tinh thần của tôi, nhưng trước đó tôi phải đem lại cho nó một nét mặt đã quy định trước! Có con người chính trực nào mà lại không đỏ mặt vì đòi hỏi đó và không giấu một cách tốt nhất cái đầu của mình vào dưới chiếc áo choàng? Ít ra, có thể giả định rằng dưới chiếc áo choàng đó là cái đầu của Giu-pi-te. Một nét mặt đã quy định trước - điều đó chỉ có nghĩa là: “Bộ mặt thì hay, nhưng diễn xuất lại tồi”.

Các vị hân hoan vì tính nhiều vẻ tuyệt trần, vì sự phong phú vô tận của thiên nhiên. Chính các vị không đòi hỏi hoa hồng phải thơm như hoa tím, - vậy cớ sao các vị lại đòi sự phong phú hết sức lớn - tức là tinh thần - chỉ được tồn tại dưới một dạng mà thôi? Tôi là một nhà văn hài hước, nhưng luật pháp bảo tôi phải viết một cách nghiêm túc. Tôi hay chế nhạo, nhưng luật pháp quy định rằng văn phong của tôi phải khiêm tốn. Sự không có màu sắc - đó là màu sắc duy nhất mà sự tự do này cho phép. Mỗi một giọt sương, được mặt trời chiếu rọi, thì lấp lánh vô vàn màu sắc nhưng mặt trời tinh thần, - dù cho những tia sáng của nó có rọi qua bao nhiêu cá tính, bao nhiêu vật thể chăng nữa, - cũng chỉ được đẻ ra một màu sắc duy nhất, màu sắc quan phương, mà thôi ! Hình thức chủ yếu của tinh thần - đó là niềm vui sướng, là ánh sáng, còn các vị thì lại biến bóng tối thành biểu hiện duy nhất hợp pháp của tinh thần; tinh thần chỉ được khoác dưới màu đen thôi, nhưng trong thiên nhiên thì lại không có một hoa nào màu đen cả. Bản chất của tinh thần - đó chỉ là chânlý tự thân, còn các ngài thì định lấy cái gì để làm bản chất của nó ? Tính khiêm tốn. Gơ-tơ nói²: chỉ có người ăn mày mới khiêm tốn, vậy các ngài muốn biến tinh thần thành một người ăn mày như vậy hay sao? Hay tính khiêm tốn này phải trở thành tính khiêm tốn của thiên tài, như Si-lơ³ đã nói? Trong trường hợp đó, thoạt tiên, các ngài hãy biến tất cả những công dân của các ngài, và trước hết là các nhân viên kiểm duyệt của các ngài, thành những bậc vĩ nhân đi. Nhưng tính khiêm tốn của các thiên tài lại hoàn toàn không phải bao hàm ở cái điều mà một ngôn ngữ có học thức, không trọ trẹ và không lẫn tiếng phương ngữ, phải có, mà trái

lại bao hàm ở chỗ nói bằng ngôn ngữ của chính bản thân vật thể, biểu hiện tính độc đáo của bản chất vật thể. Nó bao hàm ở chỗ quên tính khiêm tốn và không khiêm tốn đi để nêu bật bản thân sự vật. Sự khiêm tốn phổ biến của tinh thần - đó là lý trí, là tính độc lập phổ biến của tư tưởng, đối xử với mọi sự vật theo như bản chất của chính sự vật đòi hỏi.

Tiếp nữa, nếu tính nghiêm túc không được giống với định nghĩa của Tờ-ri-xtơ-ram Sen-đi⁴, theo định nghĩa ấy nó là sự giả vờ của thân thể, che đậy những thiếu sót của tâm hồn, nếu nó phải có nghĩa là tính thận trọng trong thái độ đối với sự vật, - thì lúc đó toàn bộ điều quy định sẽ mất hết ý nghĩa. Vì tôi có thái độ nghiêm chỉnh đối với cái buồn cười khi tôi trình bày nó dưới dạng nực cười; còn có thái độ khiêm tốn đối với cái không khiêm tốn - đó chính là một sự không khiêm tốn lớn nhất của tinh thần.

Nghiêm túc và khiêm tốn ư! - Những khái niệm không vững chắc, tương đối làm sao! Sự nghiêm túc kết thúc ở đâu, sự đùa cợt bắt đầu ở chỗ nào? Sự khiêm tốn kết thúc ở đâu, sự không khiêm tốn bắt đầu ở chỗ nào? Chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào tính tình của nhân viên kiểm duyệt. Quy định trước tính tình của nhân viên kiểm duyệt cũng không đúng như quy định trước văn phong của một tác gia. Nếu các ngài muốn nhất quán trong việc phê phán mỹ học của mình, thì các ngài cũng hãy cấm tìm hiểu chân lý một cách quá nghiêm túc và quá khiêm tốn, vì sự nghiêm túc quá mức là một điều lố bịch nhất, còn sự khiêm tốn quá mức là sự mỉa mai cay đắng nhất.

Cuối cùng, trong vấn đề này, điểm xuất phát là một quan niệm hoàn toàn đảo ngược và trừu tượng về bản thân chân lý. Toàn bộ mục tiêu hoạt động của tác gia đều được quy thành một khái niệm chung duy nhất là "chân lý". Nhưng, nếu thậm chí chúng ta gạt qua một bên tất cả những gì chủ quan, cụ thể là việc cũng một vật thể ấy phản ánh một cách khác nhau vào những cá nhân khác nhau và biến những mặt khác nhau của mình thành bấy nhiêu đặc tính tinh thần khác nhau, thì lẽ nào tính chất của bản thân vật thể lại không được có một ảnh hưởng nào, dù là nhỏ nhất, tới việc nghiên cứu hay sao? Không những kết quả của việc nghiên cứu, mà tất cả con đường dẫn tới việc nghiên cứu, cũng phải là chân lý. Bản thân việc nghiên cứu chân lý phải có tính chân lý, sự nghiên cứu thật sự đó là chân lý mở rộng mà những khâu bị tách ra rốt cuộc lại kết hợp làm một. Và lẽ nào phương thức nghiên cứu lại không phải thay đổi cùng với đối tượng? Lẽ nào, khi đối tượng cười thì việc nghiên cứu phải nghiêm túc, còn khi đối tượng rầu rĩ thì việc nghiên cứu phải khiêm tốn? Do đó, các ngài đã vi phạm quyền của khách thể cũng như các ngài đã vi phạm quyền của chủ thể. Các ngài hiểu chân lý một cách trừu tượng và các ngài biến tinh thần thành một vị quan tòa dự thẩm ghi chép chân lý một cách khô khan.

Hoặc giả, có thể là những sự tinh vi siêu hình này là thừa chăng? Có thể là nên hiểu chân lý theo kiểu: cái có tính chân lý là cái mà chính phủ ra lệnh, còn việc nghiên cứu chỉ được cho phép với tư cách là một yếu tố thừa, rầy rà, nhưng vì những lý do đạo đức, nên không thể hoàn toàn xóa bỏ được? Rõ ràng hầu như là như thế. Vì việc nghiên cứu được hiểu trước như là một cái gì đối lập với chân lý, cho nên nó xuất hiện đi kèm một cách chính thức và khả nghi với sự nghiêm túc và khiêm tốn, mà kẻ ngoại đạo phải có thật khi đứng trước vị mục sư của mình. Lý trí của chính phủ là trí tuệ duy nhất của quốc gia. Trong những điều kiện nào đó về thời gian, thật ra, nó phải có một số nhượng bộ đối với lý trí khác và sự ba hoa của lý trí này, nhưng khi đó nó phải nhận thức rằng người ta đã nhượng bộ nó, và về thực chất thì nó chẳng có quyền hành gì, nó phải tỏ ra khiêm tốn và quy phục, nghiêm túc và buồn tẻ. Nếu Vôn-te nói: “Tất cả mọi thể loại đều tốt, trừ thể loại buồn tẻ”⁵, thì ở đây thể loại buồn tẻ lại loại bỏ mọi cái khác, và chỉ cần viện đến “Các biên bản của Hội nghị các đẳng cấp tỉnh Ranh” cũng đủ để chứng minh điều đó. Trong trường hợp ấy, tại sao lại không quay hẳn về lối văn phong bàn giấy của người Đức ở thời kỳ tốt đẹp xưa kia? Các anh hãy viết một cách tự do, nhưng mỗi chữ của các anh đều phải cúi chào sự kiểm duyệt của phái tự do, nó sẽ để cho những ý kiến vừa nghiêm túc vừa khiêm tốn của các anh đi lọt qua, miễn là các anh không mất cái cảm giác tôn kính thôi!

Luật pháp không nhấn mạnh chân lý, mà nhấn mạnh tính khiêm tốn và nghiêm túc. Như vậy, ở đây, tất cả đều dẫn đến một ý nghĩ - tất cả những gì nói về tính nghiêm túc, khiêm tốn, và trước hết là về chân lý, thì ở đằng sau tầm rộng không rõ ràng của nó, đều có ẩn giấu một tính chất rất rõ ràng, rất đáng ngờ của chân lý.

“Chế độ kiểm duyệt”, - trong bản chỉ thị nói tiếp, - “quyết không được vận dụng theo nghĩa xoi mói nhỏ nhen vượt khỏi giới hạn của cái mà đạo luật này đòi hỏi”.

Trước hết, mấy chữ "đạo luật này" ngụ ý nói đến điều khoản thứ hai của sắc lệnh năm 1819, nhưng sau đó bản chỉ thị lại viện vào "tinh thần" của bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt nói chung. Hợp nhất cả hai định nghĩa trên rất dễ dàng. Điều khoản thứ hai - đó là tinh thần tập trung của bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt, còn những điều khoản khác của bản sắc lệnh là sự tiếp tục chia nhỏ tinh thần đó và quy định nó một cách chi tiết hơn. Chúng tôi cho rằng những biểu hiện dưới đây có thể là nét đặc trưng tốt nhất của tinh thần đã nói:

Điều VII. "Quyền tự do không bị kiểm duyệt đã ban t ừ t r ư ớ c đ ế n n a y cho Viện hàn lâm khoa học và cho các trường Đại học, từ nay trở đi sẽ bãi bỏ trong thời hạn là 5 năm.

Đ10. Sắc lệnh tạm thời hiện nay sẽ có hiệu lực trong thời gian 5 năm kể từ ngày hôm nay. Trước thời hạn này Quốc hội Liên bang phải nghiên cứu cặn kẽ vấn đề làm thế nào để có thể dẫn đến việc thi hành bản sắc lệnh cùng loại về tự do báo chí, đã được nhắc tới ở điều 18 trong Đạo luật của Liên bang: phù hợp với vấn đề đó là việc quyết định dứt khoát về những giới hạn bình thường của tự do báo chí ở Đức”.

Không thể gọi đạo luật bãi bỏ tự do báo chí ở nơi nào sự tự do đó đang còn tồn tại, và dùng sự kiểm duyệt để làm cho quyền tự do đó trở thành thừa ở nơi nào phải thực hành quyền tự do ấy, là đạo luật thuận lợi cho báo chí. Tiếp nữa, §10 trực tiếp thừa

nhận rằng thay cho sự tự do báo chí, - đã được nhắc tới ở điều 18 eửa Đạo luật liên bang⁶, và có thể là vào một lúc nào đó sẽ được thực hiện, - là việc tạm thời thi hành đạo luật về chế độ kiểm duyệt. Cái quid pro quo^⁴1* đó, ít ra, cũng chỉ rõ rằng tình hình hiện nay đòi phải giới hạn báo chí, rằng sở dĩ có bản sắc lệnh đó là vì người ta không tin vào báo chí. Hành động nghiêm ngặt này thậm chí còn tự biện bạch cho mình với tư cách là một biện pháp tạm thời, có hiệu lực tất cả chỉ có 5 năm, nhưng tiếc thay nó đã giữ nguyên hiệu lực của nó trong suốt 22 năm.

Ngay dòng sau đây của bản chỉ thị cũng đã chỉ cho chúng ta thấy rõ là nó tự mâu thuẫn với bản thân như thế nào, khi một mặt, mong muốn việc áp dụng chế độ kiểm duyệt không vượt quá những giới hạn mà bản sắc lệnh đòi hỏi, dù là theo bất kỳ một ý nghĩa nào, nhưng mặt khác lại quy định cho chế độ kiểm duyệt phải vượt qua những giới hạn ấy: “Dĩ nhiên, nhân viên kiểm duyệt cũng có thể cho phép công khai thảo luận cả những công việc trong nước”. Nhân viên kiểm duyệt có thể, nhưng anh ta không buộc phải làm việc đó, đó không phải là một điều tất yếu; chỉ riêng thứ chủ nghĩa tự do thận trọng này cũng đã không những vượt quá một cách rất rõ ràng những giới hạn của tinh thần chung của bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt, mà còn vuợt quá giới hạn của những yêu cầu xác định của bản sắc lệnh ấy nữa. Sắc lệnh cũ về chế độ kiểm duyệt, cụ thể là điều 2dẫn ra trong bản chỉ thị, không những không cho phép thảo luận một cách thẳng thắn các công việc của Phổ mà thậm chí còn không cho phép thảo luận cả công việc của Trung Quốc nữa. “Thuộc về điểm này”, tức là thuộc về việc vi phạm nền an ninh của quốc gia Phổ và các quốc gia liên minh ở Đức, - bản chỉ thị bình luận, - là tất cả những mưu toan trình bày dưới một ánh sáng thuận lợi tất cả các đảng tồn tại trong bất kỳ một nước nào, đang cố lật đổ chế độ nhà nước. Trong những điều kiện như vậy chẳng lẽ lại cho phép thảo luận một cách thẳng thắn những công việc của nhà nước Trung Quốc hoặc Thổ Nhĩ Kỳ hay sao? Nếu như những quan hệ xa xôi như vậy còn đe dọa nền an ninh không vững chắc của Liên bang Đức, thì mỗi một lời nói không tán thành các công việc nội bộ của Liên bang há lại không đe dọa Liên bang hay sao?

Như vậy, bản chỉ thị đã vượt ra ngoài giới hạn của điều khoản 2 của bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt và thiên về phía chủ nghĩa tự do; thực chất của việc đi chệch này sẽ được giải thích ở phần sau, nhưng về hình thức thì nó cũng đáng khả nghi rồi, trong chừng mực nó tự tuyên bố mình là một kết luận rút ra từ điều khoản 2, mà bản chỉ thị chỉ khôn ngoan dẫn ra có nửa đầu thôi, nhưng đồng thời lại bảo nhân viên kiểm duyệt phải tham khảo chính bản thân điều khoản ấy. Nhưng, mặt khác, bản chỉ thị cũng đi xa hơn bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt cả trong khuynh hướng không phải theo chủ nghĩa tự do, bằng cách bổ sung thêm những điều hạn chế mới vào những hạn chế cũ đối với báo chí.

Trong điều khoản 2 đã dẫn ra trên đây của bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt có nói:

“Mục đích của nó” (của chế độ kiểm duyệt) “không cho phép có cái gì chống lại những nguyên tắc chung của tôn giáo, k h ô n g k ể đ ế n những ý kiến và những học thuyết của các đảng phái tôn giáo riêng biệt và của các giáo phái được chấp nhận trong quốc gia”.

Năm 1819, chủ nghĩa duy lý hãy còn thống trị; dưới danh từ tôn giáo nói chung nó hiểu đó là cái gọi là tôn giáo của lý trí. Quan điểm duy lý này cũng là quan điểm của bản sắc lệnh về chế độ kiểm duyệt, tuy vậy, bản sắc lệnh không triệt để đến mức là khi nhằm mục đích bảo vệ tôn giáo, nó lại đứng trên quan điểm phi tôn giáo. Chính việc tách các nguyên tắc chung của tôn giáo ra khỏi nội dung chính diện của nó và những hình thức xác định của nó, cũng đã mâu thuẫn với những nguyên tắc chung của tôn giáo, bởi vì mỗi một tôn giáo đều giả định rằng do bản chất riêng của mình, nó khác hẳn với tất cả các tôn giáo đặc thù, giả tưởng khác, và chính nó, dưới tính quy định này của mình,

mới là một tôn giáo chân chính. Trong điều khoản 2 do nó dẫn ra, bản chỉ thị mới về chế độ kiểm duyệt đã bỏ qua điều quy định hạn chế bổsung, theo đó thì các đảng phái tôn giáo và các giáo phái riêng biệt không được hưởng quyền bất khả xâm phạm, nhưng bản chỉ thị không dừng lại ở đây mà còn đưa ra lời bình luận sau đây:

“Không thể dung thứ tất cả những gì chống lại - dưới một hình thức khinh bạc, thù địch - đạo Cơ Đốc nói chung, hoặc chống lại một giáo lý nhất định”.

Sắc lệnh cũ về chế độ kiểm duyệt không có một lời nào nói tới đạo Cơ Đốc; trái lại nó phân biệt tôn giáo với tất cả các đảng phái tôn giáo và các giáo phái cá biệt. Bản chỉ thị mới về chế độ kiểm duyệt không những biến tôn giáo nói chung thành đạo Cơ Đốc mà còn bổ sung thêm những từ: một giáo lý nhất định. Thật là một con đẻ quý báu của nền khoa học chúng ta, sau khi nó trở thành một khoa học Cơ Đốc giáo! Ai còn dám phủ nhận việc nó rèn những xiềng xích mới cho báo chí? Không được lên tiếng chống đối tôn giáo nói chung cũng như nói riêng. Hay là các ngài nghĩ rằng những tiếng “khinh bạc, thù địch” đã biến những xiềng xích mới ấy thành những xiềng xích làm bằng hoa hồng chăng? Cái đó được nói một cách khéo léo biết bao: khinh bạc, thù địch! Tính từ “khinh bạc” kêu gọi đến sự đoan chính của người công dân, đó là một từ nói cho toàn thế gian nghe thấy, còn tính từ “thù địch” thì nói thầm vào tai nhân viên kiểm duyệt: trong pháp luật sự khinh bạc được giải thích như vậy đó. Trong bản chỉ thị này, chúng ta sẽ còn tìm thấy nhiều ví dụ về cái thái độ tế nhị tinh vi này, nó biểu hiện ở chỗ: nói với công chúng thì dùng một từ chủ quan làm cho công chúng ấy phải đỏ mặt, nhưng mặt khác, nói với nhân viên kiểm duyệt thì lại dùng một từ khách quan, khiến cho nhà văn vô tình tái xanh mặt mũi. Bằng cách đó, cũng có thể đặt lettres de cachet^⁵1* lên ca nhạc.

Và bản chỉ thị về chế độ kiểm duyệt bị rối rắm trong một sự mâu thuẫn thật là kỳ lạ! Chỉ có sự đả kích nửa vời mới có tính chất khinh bạc, - một sự đả kích chĩa vào những mặt riêng biệt của hiện tượng, không đủ sâu sắc và nghiêm túc để đụng đến bản chất của đối tượng; chính những sự đả kích vào cái cá biệt chỉ với tính cách là cái cá biệt thôi, mới là khinh bạc. Đả kích vào tôn giáo thì chỉ có thể làm dưới hình thức khinh bạc hay thù địch thôi, - không có cách gì khác. Sự không nhất quán ấy, trong đó bản chỉ thị bị lạc lối vào, dù sao cũng chỉ là cái vẻ bềngoài, bởi vì sự không nhất quán ấy dựa trên cái vẻ bề ngoài làm như thể là nói chung người ta cho phép những sự đả kích nào đó vào tôn giáo. Nhưng chỉ cần có một cái nhìn vô tư cũng đủ để thấy trong cái vẻ bề ngoài đó chỉ toàn là vẻ bề ngoài mà thôi. Không thể đả kích vào tôn giáo dưới hình thức thù địch cũng như dưới hình thức khinh bạc, chung cũng như riêng, nghĩa là nói chung không được đả kích vào nó.

Tuy nhiên, nếu như bản chỉ thị đặt những xiềng xích mới lên báochí triết học, mâu thuẫn rõ ràng với bản sắc lệnh về kiểm duyệt năm 1819, thì bản chỉ thị đó ít ra cũng phải nhất quán đến mức là giải phóng cho báo chí tôn giáo khỏi những xiềng xích cũ, do bản sắc lệnh duy lý trước kia quàng lên nó. Vì chính bản sắc lệnh ấy tuyên bố mục đích của kiểm duyệt cũng là “đấu tranh chống việc chuyển một cách cuồng tín những giáo lý tín ngưỡng vào chính trị, và chống lại sự lẫn lộn khái niệm nảy sinh ra từ đó”. Thật ra, bản chỉ thị mới thận trọng đến nỗi lờ đi không nói điểm này trong bài bình luận của mình, tuy nhiên, khi trích dẫn điều 2 nó lại chấp nhận điểm đó. Chuyển một cách cuồng tín những giáo lý tín ngưỡng vào chính trị nghĩa là thế nào? Điều đó có nghĩa là công bố các giáo lý tín ngưỡng, xét theo nội dung đặc biệt của chúng, là nhân tố quyết định của quốc gia; điều đó có nghĩa là lấy bản chất đặc thù của tôn giáo làm tiêu chuẩn củaquốc gia. Bản sắc lệnh cũ về kiểm duyệt có quyền lên tiếng phản đối sự lẫn lộn khái niệm này, bởi vì nó để dành một tôn giáo riêng biệt, nội dung xác định của tôn giáo đó, cho sự phê phán.

Nhưng bản chỉ thị cũ dựa vào chủ nghĩa duy lý tầm thường, hời hợt, đã bị chính các ngài xem thường. Còn các ngài, những người xây dựng nhà nước trên tín ngưỡng và đạo Cơ Đốc ngay cả trong những chi tiết, các ngài, những kẻ đấu tranh cho một nhà nước Cơ Đốc giáo, làm thế nào các ngài còn có thể đề nghị sở kiểm duyệt ngăn ngừa sự lẫn lộn khái niệm này?

Sự lẫn lộn các nguyên tắc chính trị và các nguyên tắc đạo Cơ Đốc đã trở thành tín điều chính thức. Chúng ta giải thích một đôi chút về sự lẫn lộn đó. Nếu chỉ nói về đạo Cơ Đốc với tư cách là một tôn giáo đã được thừa nhận, thì trong nước của mình các ngài có các tín đồ đạo Thiên chúa và các tín đồ Tin lành. Cả hai loại tín đồ này đềuđưa ra những yêu sách như nhau đối với nhà nước, cũng giống như họ có trách nhiệm như nhau đối với nhà nước. Không nói đến những bất đồng có tính chất tôn giáo của mình, họ đều đòi hỏi như nhau rằng nhà nước phải là sự thực hiện lý tính chính trị và pháp luật. Còn các ngài thì mong muốn một nhà nước Cơ Đốc giáo. Nếu nhà nước của các ngài sẽ là nhà nước Cơ Đốc theo thuyết của Lu-the, thì khi đó đối với tín đồ đạo Thiên chúa nhà nước ấy sẽ biến thành chính cái giáo hội không phải của người theo đạo Thiên chúa, cái giáo hội mà người ấy cần phải bác bỏ với tư cách là một tà giáo, - thành một giáo hội mà bản chất bên trong đối lập lại với anh ta. Trong trường hợp ngược lại thì cũng thế. Nếu như các ngài tuyên bố tinh thần chung của đạo Cơ Đốc là tinh thần đặc thù của nhà nước các ngài, thì khi đó các ngài giải quyết vấn đề: tinh thần chung của đạo Cơ Đốc là cái gì, trên cơ sở những quan điểm Tin lành của các ngài. Các ngài định nghĩa nhà nước Cơ Đốc giáo là cái gì, mặc dù thời gian gần đây đã chỉ cho các ngài thấy rằng các quan chức cá biệt của chính phủ đã không biết vạch ranh giới giữa tôn giáo và thế tục, giữa nhà nước và nhà thờ. Nhân sự lẫn lộn khái niệm này, không phải các cơ quan kiểm duyệt, mà là các nhà ngoại giao đã phải tiến hành những cuộc đàm phán với nhau, chứ không phải đưa ra mộtquyết định⁷. Cuối cùng, các ngài lại đứng trên quan điểm tà đạo, khi các ngài vứt bỏ giáo lý nổi tiếng, coi đó là một thứ giáo lý không bản chất. Còn nếu như các ngài lại gọi nhà nước của các ngài là nhà nước Cơ Đốc giáo một cách chung chung, thì như vậy, các ngài lại thừa nhận dưới một hình thức ngoại giao khéo léo rằng nó không phải là một nhà nước Cơ Đốc giáo. Như vậy, hoặc là các ngài cấm lôi cuốn tôn giáo vào chính trị nói chung, - nhưng các ngài lại không muốn điều đó, bởi vì các ngài muốn biến lòng tin, chứ không phải lý tính, thành chỗ tựa của nhà nước; đối với các ngài thì tôn giáo cũng là sự phê chuẩn phổ biến cái hiện tồn, - hoặc là các ngài cũng cho phép chuyển một cách cuồng tín tôn giáo vào chính trị. Hãy để cho tôn giáo làm chính trị theo kiểu của nó. Nhưng một lần nữa, các ngài lại không muốn điều đó. Tôn giáo phải ủng hộ chính quyền thế tục, nhưng là để cho chính quyền thế tục không phục tùng tôn giáo. Nếu các ngài kéo tôn giáo vào chính trị, thì mọi nguyện vọng của chính quyền thế tục muốn quy định tôn giáo phải hành động như thế nào trong chính trị, đều là một mưu đồ rõ ràng, và hơn nữa là một mưu đồ chống tôn giáo.Người nào do những động cơ tôn giáo mà muốn gắn mình với tôn giáo, thì người đó phải trao cho tôn giáo tiếng nói quyết định trong tất cả mọi vấn đề.Hay có thể là các ngài hiểu tôn giáo là sự sùng bái quyền lực không hạn chế của bản thân các ngài và sự khôn ngoan của chính phủ chăng?

Tinh thần chính giáo của bản chỉ thị mới về kiểm duyệt cũng xung đột với chủ nghĩa duy lý của bản sắc lệnh cũ về kiểm duyệt dưới một hình thức khác nữa. Bản sắc lệnh cũ gộp cả việc đàn áp tất cả “những gì xúc phạm tới đạo đức và những phong tục tốt đẹp” vào trong những nhiệm vụ của kiểm duyệt. Bản chỉ thị dẫn điểm đó với tư cách là một đoạn trích trong điều 2. Nhưng nếu đối với tôn giáo, bản chỉ thị có một số điểm bổ sung trong lời bình luận của nó, thì đối với đạo đức lời bình luận này không tránh khỏi những thiếu sót. Sự xúc phạm tới đạo đức và những phong tục tốt đẹp biến thành sự vi phạm “phép lịch sự, tập quán và lễ tiết bề ngoài”. Chúng ta thấy rằng đạo đức với tư cách là đạo đức,là nguyên tắc của cái thế giới phục tùng những quy luật của bản thân nó, thì đang biến đi, và những biểu hiện bề ngoài, lễ tiết của cảnh sát, phép lịch sự có tính chất ước lệ lại thay cho

bản chất. “Ai xứng đáng với danh dự thì thưởng cho họ danh dự”, - chúng ta thấy sự nhất quán thật sự là ở đó. Nhà lập pháp đặc thù Cơ Đốc giáo không thể thừa nhận đạo đức là một phạm trù độc lập, tự nó đã là thiêng liêng, bởi vì người đó tuyên bố bản chất phổ biến bên trong của đạo đức là vật phụ thuộc của tôn giáo. Đạo đức độc lập xúc phạm đến các nguyên tắc phổ biến của tôn giáo, còn những khái niệm đặc thù của tôn giáo thì mâu thuẫn với đạo đức. Đạo đức chỉ thừa nhận có cái tôn giáo phổ biến và lý tính của chính nó, còn tôn giáo thì chỉ thừa nhận cái đạo đức chính diện của mình. Như vậy, theo bản chỉ thị đó, cơ quan kiểm duyệt sẽ phải bác bỏ những anh hùng về tư tưởng trong lĩnh vực đạo đức như Can-tơ, Phi-stơ, Xpi-nô-da với tư cách là những con người phi tôn giáo, là những con người xúc phạm tới phép lịch sự, tới tập quán và tới lễ tiết bề ngoài. Tất cả những nhà đạo đức này đều xuất phát từ mâu thuẫn có tính chất nguyên tắc giữa đạo đức và tôn giáo, bởi vì đạo đức dựa trên tính tự trị của tinh thần con người, còn tôn giáo thì lại dựa trên tha luật^⁶1*của tinh thần đó. Từ những điều mới mẻ khó chịu này của kiểm duyệt, thể hiện ra, một mặt, ở trong sự giảm sút lương tâm đạo đức của nó và mặt khác, trong việc lương tâm tôn giáo của nó trở nên gay gắt hơn theo kiểu quá ư nghiêm khắc, chúng ta sẽ chuyển sang những điều vui sướng hơn, sang những nhượng bộ.

“Đặc biệt, từ đó phải kết luận rằng những tác phẩm trong đó toàn bộ cơ quan quản lý của nhà nước, hay những chi nhánh riêng biệt của nó bị đánh giá, và trong đó thảo luận các đạo luật đã công bố hoặc còn phải công bố theo giá trị bên trong của chúng, vạch rõ các khuyết điểm và thiếu sót, chỉ ra hoặc đề nghị những ý kiến cải tiến, - rằng không được cấm đoán những tác phẩm đó chỉ với lý do là những tác phẩm đó được viết không phải theo tinh thần của chính phủ, chỉ cần là các tác phẩm đó được trình bày một cách xứng đáng, còn khuynh hướng của chúng thì không có vấn đề gì”.

Tính khiêm tốn và tính nghiêm túc của công trình nghiên cứu - yêu cầu đó là chung đối với bản chỉ thị mới và đối với bản sắc

lệnh về kiểm duyệt, nhưng bản chỉ thị lại coi tính chất lịch sự của việc trình bày, cũng như tính chân thật của nội dung, đều không đủ. Tiêu chuẩn cơ bản đối với nó là khuynh hướng - hơn nữa, đó là tư tưởng cơ bản của nó; trong khi đó thì ở bản sắc lệnh, thậm chí từ “khuynh hướng” cũng không thể tìm thấy. Khuynh hướng đó là cái gì, - bản chỉ thị mới cũng không hề nói gì về vấn đề này. Nhưng bản chỉ thị coi khuynh hướng có một ý nghĩa như thế nào thì đoạn sau đây sẽ chỉ rõ:

“Ở đây nhất thiết phải giả định rằng khuynh hướng của những lý do đã nêu ra đối với các biện pháp của chính phủ, không phải là thù địch hay có ác ý, mà là thiện ý; và cơ quan kiểm duyệt phải có thiện ý và có nhận thức để biết phân biệt cái nọ với cái kia. Phù hợp với điều đó, các nhân viên kiểm duyệt cũng phải đặc biệt chú ý tới hình thức và giọng văn của các tác phẩm nhằm đưa in, và không cho phép in những tác phẩm ấy, nếu như do tính chất hăng say, gay gắt và có định kiến, khuynh hướng của chúng tỏ ra là có hại”.

Như vậy, người cầm bút trở thành nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố kinh khủng nhất, phải chịu sự xét xử của lòng ngờ vực. Những đạo luật chống khuynh hướng, những đạo luật không đưa ra những tiêu chuẩn khách quan, là những đạo luật khủng bố, thuộc loại những đạo luật do sự tối cần thiết của nhà nước dưới thời Rô-be-xpi-e, và sự đồi bại của nhà nước dưới thời các hoàng đế La Mã tạo ra. Những đạo luật không lấy bản thân sự hành động của người đương sự, mà lấy phương thức suy nghĩ của người đó, làm tiêu chuẩn chủ yếu, - thì đó chẳng qua chỉ là sự phê chuẩn tích cực đối với hành động phi pháp. Cắt hết râu của tất cả mọi người, - như ông vua Nga mà mọi người đều biết đã làm với sự giúp sức của những người Cô-dắc đang phục vụ ông ta,- thì tốt hơn là lấy những tín niệm khiến tôi để râu làm tiêu chuẩn cho điều đó.

Chỉ theo mức độ tôi tự biểu hiện ra, theo mức độ tôi bước vào lĩnh vực thực tế, - thì tôi mới bước vào phạm vi nằm dưới quyền lực của nhà lập pháp. Ngoài những hành vi của mình ra, tôi hoàn toàn không tồn tại đối với luật pháp, hoàn toàn không phải là đối tượng của nó. Những hành vi của tôi - đó là lĩnh vực duy nhất trong đó tôi đụng chạm với luật pháp, bởi vì hành vi là cái duy nhất vì nó mà tôi đòi quyền tồn tại, quyền hiện thực, và như vậy là do nó mà tôi rơi vào quyền lực của pháp luật hiện hành. Nhưng cái luật pháp truy nã khuynh hướng, thì không những trừng phạt cái mà tôi đang làm, mà còn trừng phạt cả cái tôi đang suy nghĩ, một cách độc lập với những hành động của tôi. Do đó, đạo luật ấy là một sự xúc phạm đối với danh dự của người công dân, là một cái bẫy xảo quyệt đang đe dọa sự tồn tại của tôi.

Tôi có thể loay hoay xoay xở đến thế nào chăng nữa thì tình hình sự vật cũng không phải vì thế mà thay đổi một chút nào. Sự tồn tại của tôi bị nghi vấn, bản chất thầm kín nhất của tôi, cá tính của tôi được coi như là một cái gì xấu xa, và vì ý kiến đó vềtôi mà tôi chịu trừng phạt. Luật pháp trừng phạt tôi không phải vì điều ác mà tôi đã làm, mà chính vì điều ác mà tôi không làm. Về thực chất, tôi bị trừng phạt vì hành vi của tôi không phải là hành vi chống luật pháp, bởi vì chỉ như vậy tôi mới buộc quan tòa có lòng nhân từ rộng lượng giới hạn việc xem xét của mình trong phương thức suy nghĩ xấu xa của tôi, cái phương thức thận trọng đến mức không biểu lộ ra trong hành động.

Cái luật pháp trừng phạt vì phương thức suy nghĩ, không phải là luật pháp do nhà nước ban bố cho những công dân của mình, - đó là luật pháp của một đảng này chống lại một đảng khác. Đạo luật truy nã khuynh hướng thủ tiêu quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật. Đó là đạo luật không phải của sự thống nhất, mà là của sự chia rẽ, mà tất cả các đạo luật chia rẽ đều là phản động. Đó không phải là luật pháp, mà là đặc quyền. Người này có quyền làm cái việc mà người kia không có quyền làm, không phải vì người ấy thiếu phẩm chất khách quan để làm việc đó, - ví dụ như một đứa trẻ không có khảnăng ký kết các hiệp ước, - không, đó chỉ là vì ý chí lương thiện củangười ấy, phương thức tư tưởng của người ấy bị nghi ngờ. Một nhànước đạo đức giả định rằng các thành viên của nó phải có phương thức suy nghĩ của nhà nước, ngay cả khi họ tham gia phái đối lập chống lại

cơ quan nhà nước, chống lại chính phủ. Nhưng, trong một xã hội trong đó có một cơ quan nàođó cứ tưởng mình là người duy nhất, độc nhất nắm được lý trí của nhà nước và đạo đức của nhà nước, trong một chính phủ tự đem mình ra đối lập về nguyên tắc với nhân dân, và vì vậy coi phương thức suy nghĩ chống nhà nước của mình là một phương thức suy nghĩ phổ biến, bình thường, - trong một chính phủ như thế thì lương tâm bị cắn rứt của tập đoàn làm chính trị bịa ra những đạo luật về khuynh hướng, những đạo luật trả thù, trừng phạt cái phương thức suy nghĩ mà thật ra chỉ một mình các thành viên trong chính phủ mới có. Những đạo luật truy nã nguyên tắc thì lấy sự vô nguyên tắc, lấy quan điểm phi đạo đức, vật chất - thô bạo, về nhà nước làm nền tảng. Những đạo luật đó là tiếng kêu không có ý thức của một lương tâm bị cắn rứt. Và một đạo luật như thế được thực hiện như thế nào? Bằng một thủ đoạn còn đáng căm phẫn hơn cả bản thân đạo luật ấy: bằng những tên đặc vụ hoặc bằng cách thỏa thuận trước để coi toàn bộ các khuynh hướng văn học là những khuynh hướng đáng ngờ vực - một sự thỏa thuận mà trong đó dĩ nhiên vẫn xảy ra việc theo dõi xem một cá nhân nào đó thuộc về khuynh hướng nào. Giống như trong đạo luật truy nã khuynh hướng, hình thức của lập pháp mâu thuẫn với nội dung; giống như chính phủ ban hành đạo luật này điên cuồng chống lại cái mà bản thân nó đại biểu, tức là chống phương thức suy nghĩ chống quốc gia, - trong mỗi trường hợp cá biệt cũng vậy, đối với các đạo luật của mình, chính phủ dường như là một thế giới bị lộn mặt trái rangoài, bởi vì nó áp dụng một biện pháp hai mặt. Cái đối với mặt này là luật pháp, thì đối với mặt kia là sự vi phạm luật pháp. Ngay bản thân các đạo luật do chính phủ ban hành đã là sự đối lập trực tiếp với cái mà nó nâng lên thành luật.

Bản chỉ thị mới về kiểm duyệt cũng bị lầm lạc trong phép biện chứng này. Nó rơi vào sự mâu thuẫn khi nó buộc các nhân viên kiểm duyệt phải làm tất cả những cái mà báo chí bị nó buộc tội là những hành động chống quốc gia.

Ví dụ, bản chỉ thị cấm những tác gia không được ngờ vực phương thức suy nghĩ của những người cá biệt hoặc của toàn bộ các giai cấp - nhưng lại cho phép các nhân viên kiểm duyệt phân tất cả các công dân ra thành những người bị tình nghi và không bị tình nghi, thành những người có vấn đề và không có vấn đề. Báo chí bị tước mất quyền phê phán, nhưng sự phê phán này lại trở thành trách nhiệm hàng ngày của nhà phê bình của chính phủ. Nhưng vấn đề không giới hạn trong việc lộn phải thành trái ấy. Trong khuôn khổ của báo chí, xét theo nội dung của nó thì phần tử chống quốc gia chỉ thể hiện ra như một cái gì cá biệt, còn về phương diện hình thức thì thể hiện ra như một cái gì phổ biến, như là đối tượng của một cuộc thảo luận phổ biến.

Nhưng giờ đây mọi cái đều bị đặt lộn ngược. Giờ đây về mặt nội dung của nó, cái cá biệt thể hiện ra thành cái hợp pháp, còn cái chống quốc gia thì thể hiện ra thành ý kiến của quốc gia, thành quyền của quốc gia; còn xét về mặt hình thức của nó thì giờ đây yếu tố chống quốc gia thể hiện ra như là một cái gì cá biệt mà những ánh sáng phổ biến không thể với tới được, bị đẩy xa khỏi cái vũ đài công khai tự do của sự công khai và bị đẩy vào phòng giấy của nhà phê bình của chính phủ. Ví dụ, bản chỉ thị muốn bảo vệ tôn giáo, nhưng bản thân nó lại vi phạm cái nguyên tắc cơ bản chung nhất của tất cả mọi tôn giáo - tính chất thiêng liêng và sự bất khả xâm phạm của phương thức suy nghĩ chủ quan. Nó tuyên bố nhân viên kiểm duyệt là quan tòa của trái tim thay cho thượng đế. Ví dụ, bản chỉ thị nghiêm cấm những lời lẽ có tính chất xúc phạm và những phán đoán bôi nhọ danh dự đối với những người cá biệt, nhưng mỗi ngày lại bắt người ta phải chịu sự phán đoán có tính xúc phạm và bôi nhọ danh dự của nhân viên kiểm duyệt. Như vậy, bản chỉ thị muốn thủ tiêu những lời dèm pha do những người có ý đồ xấu và được thông tin tồi đưa ra, nhưng đồng thời nó lại buộc nhân viên kiểm duyệt dựa vào những lời dèm pha ấy, tin vào sự do thám của những kẻ có ý đồ xấu và được thông tin tồi, bằng cách chuyển sự phán đoán từ lĩnh vực nội dung khách quan vào lĩnh vực ý kiến chủ quan hay lĩnh vực độc đoán. Như vậy, không được nghi ngờ ý đồ của nhà nước, nhưng bản chỉ thị chính lại xuất phát từ sự nghi ngờ nhằm chống lại nhà nước. Như vậy không một ý đồ xấu xa nào được nấp dưới cái bề ngoài tốt đẹp, nhưng bản chỉ thị lại dựa trên cái bề ngoài lừa bịp. Như vậy, nó mong muốn nâng cao tình cảm dân tộc nhưng đồng thời bản thân nó lại dựa trên một quan điểm làm sỉ nhục dân tộc. Người ta đòi hỏi chúng ta phải có một thái độ phù hợp với luật pháp, đòi hỏi phải kính trọng luật pháp, và đồng thời chúng ta lại phải tôn kính những thể chế đặt chúng ta ra ngoài vòng pháp luật và đề cao sự tùy tiện lên thành luật pháp. Chúng ta phải thừa nhận nguyên tắc cá nhân đến mức là tin vào nhân viên kiểm duyệt, bất chấp cái thể chế kiểm duyệt đầy thiếu sót; còn các anh thì vi phạm nguyên tắc cá nhân đến mức là các anh phán xét cá nhân không phải theo hành động, mà theo cái ý kiến đã hình thành ở anh về những ý kiến của cá nhân người đó, về những động cơ hành động của người đó. Các ngài đòi hỏi sự khiêm tốn, trong lúc đó các ngài lại xuất phát từ một sự không khiêm tốn kỳ quái, khi tuyên bố các quan chức là những người đọc được trong tim, những người toàn trí, những triết gia, những nhà thần học, những nhà chính khách, khi đặt họ bên cạnh A-pô-lông ở Đen-phơ. Một mặt, các ngài buộc chúng tôi có trách nhiệm phải kính trọng sự không khiêm tốn, còn mặt khác các ngài lại cấm chúng tôi không được không khiêm tốn. Gán sự hoàn thiện của loài cho một số cá nhân đó quả thật là không khiêm tốn. Nhân viên kiểm duyệt là một cá nhân riêng biệt, còn báo chí thì lại là hiện thân của nguyên tắc loài. Các ngài quy định cho chúng tôi sự tin tưởng và đồng thời các ngài lại đem lại cho sự không tin tưởng sức mạnh của một đạo luật. Các ngài đánh giá cao các cơ quan nhà nước của mình đến mức các ngài nghĩ rằng dường như những cơ quan đó làm cho người quan chức yếu đuối, có thể chết, trở thành một vịthánh và biến cái không thể có thành cái có thể có đối với người đó. Nhưng các ngài lại không tin vào cái cơ cấu nhà nước của các ngài đến mức là các ngài sợ ý kiến cô lập của một tư nhân, vì các ngài coi báo chí như là một tư nhân. Các quan chức, theo ý kiến của các ngài, thì hoàn toàn không có những động cơ cá nhân, theo các ngài thì hình như họ sẽ hành động không có sự giận dữ, không có sự say mê, không có tính hạn chế và tính yếu đuối của con người. Còn cái không có bản sắc, tức là các tưtưởng, thì các ngài nghi ngờ rằng chúng đầy rẫy mưu đồ cá nhân và tính đê hèn chủ quan. Bản chỉ thị đòi hỏi một lòng tin không hạn chế vào đẳng cấp các quan chức và xuất phát từ lòng không tin vô hạn vào đẳng cấp của những người không phải là quan chức. Nhưng tại sao chúng ta lại không được ăn miếng trả miếng? Tại sao chúng ta không được coi chính cái đẳng cấp các quan chức là đáng ngờ vực? Đối với tính cách thì cũng vậy. Một người không có định kiến, ngay từ trước đã phải kính trọng tính cách của nhà phê bình phát biểu công khai, hơn là tính cách của một người hành động bí mật.

Cái gì nói chung là xấu thì bao giờ cũng là xấu, bất luận người mang cái xấu đó là ai, - dù đó là nhà phê bình tư nhân, hay do chính phủ bổ nhiệm, - nhưng trong trường hợp sau thì cái xấu được chuẩn y từ trên xuống và được coi như là một cái gì cần thiết để thực hiện cái tốt từ dưới lên.

Sự kiểm duyệt khuynh hướng và khuynh hướng kiểm duyệt - đó là một quà tặng do bản chỉ thị mới của phái tự do đem đến. Sẽ không một ai chê trách chúng ta về chỗ chúng ta có thái độ nghi ngờ ít nhiều đối với các điểm tiếp theo sau đó của bản chỉ thị.

“Những lời lẽ có tính chất xúc phạm và những suy luận bôi nhọ danh dự các cá nhân riêng biệt thì không được đăng”. Không được đăng! Nếu như thay cho lòng từ bi này, sự nhận xét có tinh chất xúc phạm và bôi nhọ danh dự có được một định nghĩa khách quan, thì sẽ tốt hơn nhiều.

“Đối với sự ngờ vực về phương thức suy nghĩ của các cá nhân riêng biệt hay là”(chữ “hay là” thật rất nhiều ý nghĩa!) “của cả các giai cấp, đối với việc dùng những bí danh trong đảng và đối với việc đả kích cá nhân tương tự thì cũng vậy”.Do đó, việc sắp xếp theo loại, những sự đả kích vào cả toàn

bộ giai cấp, việc dùng các bí danh trong đảng, cũng không được. Nhưng giống như A-đam, con người cần phải đặt tên cho tất cả để cho tất cả tồn tại đối với con người, và tên gọi của các đảng là những phạm trù cần thiết đối với báo chí chính trị, bởi vì

Như bác sĩ Xát-xa-phrát giả định.

Để chữa mỗi bệnh.

Trước hết chúng ta phải đặt tên cho nó đã.

Tất cả những cái đó là nói về việc đả kích cá nhân. Thế thì làm như thế nào? Không được đụng tới cá nhân riêng biệt; cũng như không được đụng tới một giai cấp, tới cái chung, tới một pháp nhân nào. Nhà nước không muốn chịu đựng, - và điều này hoàn toàn đúng, - bất kỳ một sự xúc phạm nào, bất kỳ một sự đả kích cá nhân nào. Nhưng, với chữ “hay là” hầu như không ai nhận thấy đó, cái chung đã được quy thành cái cá nhân. Bằng từ “hay là”, cái chung đã được đưa vào, còn nhờ cái từ “và” nhỏ bé thì, cuối cùng, chúng ta biết được rằng đây chỉ nói về cái cá nhân mà thôi. Nhưng điều đó, với một sự dễ dàng kỳ lạ, đã dẫn tới kết quả là báo chí bị tước mất mọi khả năng kiểm tra các quan chức và các cơ quan đang tồn tại như là một loại người nào đấy.

“Nếu cơ quan kiểm duyệt hành động căn cứ nào những điều chỉ dẫn này, theo tinh thần của bản sắc lệnh về kiểm duyệt ngày18 tháng Mười 1819, thì nền chính luận đoan chính và thẳng thắn sẽ có được một hoạt động đầy đủ, và có thể hy vọng rằng nhờ điều đó mà sự quan tâm lớn đối với các sự nghiệp của tổ quốc sẽ được thức tỉnh và tình cảm dân tộc sẽ được nâng cao”.

Việc nền chính luận đoan chính - đoan chính xét theo quan điểm của sở kiểm duyệt, - theo những điều chỉ dẫn ấy, sẽ có được một trường hoạt động đầy đủ, thì điều đó chúng tôi thừa nhận; cả từ “địa bàn hoạt động”^⁷1* cũng được chọn rất đạt, bởi vì ở đây một trường hoạt động rộng rãi đang được mở ra để cho giới báo chí chơi đùa, tiêu khiển bằng những động tác nhào lộn. Nhưng

người ta có sẽ đem lại một trường hoạt động như vậy cho nền chính luận thẳng thắn hay không, và liệu sẽ có chỗ cho sự thẳng thắn ấy không, - xin độc giả sáng suốt hãy xét đoán. Còn đối với những niềm hy vong mà bản chỉ thị đã thể hiện, thì tất nhiên có thể nâng cao tình cảm dân tộc cả theo ý nghĩa là sợi dây gửi đến sẽ nâng cao tình cảm dân tộc của người Thổ. Nhưng liệu một nền báo chí vừa khiêm tốn lại vừa nghiêm túc như thế có thức tỉnh được sự quan tâm đối với sự nghiệp của tổ quốc không, - vấn đề đó chúng ta xin để cho bản thân báo chí ấy giải quyết. Người ta không thể chữa được bệnh hoại huyết của báo chí bằng ký ninh. Nhưng có thể là chúng ta quá coi trọng đoạn đã dẫn. Có thể là chúng ta sẽ đoán được tốt hơn ý nghĩa của đoạn đó, nếu chúng ta sẽ giản đơn coi nó như cái gai trong chuỗi hoa hồng. Có thể là một viên ngọc trai có giá trị rất mập mờ đã được treo vào chiếc gai của chủ nghĩa tự do này. Chúng ta hãy xem xét kỹ hơn một chút. Tất cả đều phụ thuộc vào văn cảnh. Việc nâng cao tình cảm dân tộc và thức tỉnh sự quan tâm đối với những sự nghiệp của tổ quốc, - điều mà đoạn dẫn ra trên đây nói tới khi bày tỏ niềm hy vọng của mình, - đã lén lút biến thành một chỉ thị che đậy cái ách mới đối với những tờ báo hàng ngày khốn khổ, héo hon của chúng ta.

“Đi theo con đường đó, có thể hy vọng rằng sách báo chính trị và báo chí hàng ngày sẽ hiểu rõ hơn mục đích của mình, rằng cùng với việc nhận được một vật liệu phong phú hơn, chúng cũng sẽ có được một giọng xứng đáng hơn và từ nay trở đi sẽ coi việc đầu cơ tính tò mò của các độc giả của mình bằng cách đưa những tin giật gân không có nội dung, mượn ở các báo nước ngoài, do những phóng viên có ác ý hay được thông tin tồi đưa ra, hoặc bằng cách đưa ra những lời dèm pha và đả kích cá nhân, - một khuynh hướng mà rõ ràng cơ quan kiểm duyệt có trách nhiệm phải có những biện pháp chống lại, - là không xứng đáng đối với bản nhân báo chí”.

Bản chỉ thị biểu thị niềm hy vọng là đi theo con đường đó, sách báo chính trị và báo chí hàng ngày sẽ hiểu rõ hơn mục đích của mình, v.v.. Nhưng chính sự hiểu biết tốt hơn đó không phải là một cái gì có thể quy định được; đó chỉ là một kết quả màngười ta đang còn chờ mong, và niềm hy vọng cũng vẫn là một

niềm hy vọng mà thôi. Tuy nhiên, bản chỉ thị có tính chất quá thực tiễn để tự thỏa mãn với những niềm hy vọng và những lời chúc tụng sùng đạo. Trong khi cố làm cho báo chí hy vọng vào việc cải thiện tình cảnh của nó trong tương lai dưới dạng một điều giảm nhẹ mới, bản chỉ thị khoan dung lại tước bỏ ngay cái quyền mà báo chí hiện nay đang được hưởng. Đang hy vọng vào sự cải thiện của mình, báo chí lại mất đi cái mà nó còn đang có. Báo chí cũng bị cái số phận giống như số phận của Xan-sô Pan-xa, bị viên ngự y không cho ăn bất kỳ một thức gì, để cho sự rối loạn dạ dày không ngăn cản anh ta thực hiện những nhiệm vụ mà công tước đã giao phó cho anh ta.

Đồng thời, chúng ta không nên bỏ lỡ cơ hội kêu gọi tác gia Phổ hãy nắm vững cái loại văn phong đoan chính ấy. Trong câu mở đầu có nói: “Đi theo con đường này, có thể hy vọng rằng...”.Cả một loạt định nghĩa phụ thuộc vào chữ rằng ấy, như: rằng sách báo chính trị và báo chí hàng ngày sẽhiểu rõ hơn mục đích của mình, rằng chúng sẽ có được một giọng xứng đáng hơn, v.v. và v.v., rằng chúng sẽ coi việc đưa những bài tin không có nội dung mượn ở các báo nước ngoài, là không xứng đáng đối với bản thân, v.v.. Tất cả những định nghĩa đó vẫn còn thuộc về lĩnh vực hy vọng; nhưng kết luận, gắn liền với điều đã nói trước đó bằng một gạch ngang: “một khuynh hướng mà rõ ràng cơ quan kiểm duyệt có trách nhiệm phải có những biện pháp chống lại”, lại giải thoát cơ quan kiểm duyệt khỏi cái nhiệm vụ buồn tẻ là chờ đợi sự cải thiện đã giả định của báo chí hàng ngày, nói cho đúng ra thì lời kết luận ấy đem lại cho cơ quan kiểm duyệt cái quyền sổ toẹt những gì mà nó không thích. Việc điều trị nội khoa được thay bằng phương pháp cắt bỏ.

“Nhưng để xích lại gần mục đích đó, khi cho phép ấn hành những xuất bản phẩm mới có tính chất định kỳ, và khi phê chuẩn những biên tập viên mới, cần phải rất thận trọng để cho báo chí hàng ngày chỉ được giao cho những người hoàn toàn không thể chê trách được, mà năng lực khoa học, địa vị và tính cách là một bảo đảm cho tính nghiêm túc của những mong muốn của họ và tính trung thực của phương thức suy nghĩ của họ”.

Trước khi chuyển sang phân tích một cách chi tiết, chúng ta hãy nêu lên một nhận xét chung. Sự phê chuẩn các biên tập viên mới, tức là phê chuẩn các biên tập viên tương lai nói chung, hoàn toàn tùy thuộc vào sự “rất thận trọng”, - dĩ nhiên, đây là nói về sự thận trọng của các nhà chức trách của nhà nước, tức là của cơ quan kiểm duyệt; trong lúc đó, bản sắc lệnh cũ về kiểm duyệt lại trao việc lựa chọn các biên tập viên - ít ra cũng là với những đảm bảo nhất định - cho nhà xuất bản:

“Điều IX. Sở kiểm duyệt có quyền tuyên bố với nhà ấn hành báo rằng, viên tổng biên tập được đề nghị không thuộc về số những người có một sự tin cẩn cầnthiết, và trong trường hợp như vậy, người ấn hành báo phải hoặc là mời một biên tập viên khác, hoặc là nếu người đó muốn giữ biên tập viên trước đây, thì phải có sự đảm bảo về biên tập viên này, do các bộ nói trên của chúng ta quy định theo đề nghị của Sở kiểm duyệt đã nói”.

Bản chỉ thị mới về kiểm duyệt biểu hiện sự sâu sắc thuộc một loại khác, có thể nói là biểu hiện sự lãng mạn của tinh thần. Trong khi bản pháp lệnh cũ về kiểm duyệt đòi những đảm bảo bên ngoài, không thơ mộng, và vì vậy do luật pháp quy định, - những đảm bảo nếu có thì ngay một biên tập viên vô dụng cũng phải được phê chuẩn, - thì bản chỉ thị lại tước hết mọi ý chí của bản thân người ấn hành. Căn cứ vào sự chỉ dẫn của bản chỉ thị thì sự khôn ngoan sáng suốt của chính phủ, sự thận trọng lớn và sự anh minh về trí tuệ của cấp trên, ắt phải đụng chạm với những phẩm chất bên trong, chủ quan, không thể quy định được bằng cái vẻ bên ngoài. Nhưng nếu tính không rõ ràng, sự nhạy cảm tinh vi và sự phấn khởi chủ quan của sự lãng mạn chuyển thành một biểu hiện thuần túy bề ngoài chỉ theo ý nghĩa là sự ngẫu nhiên bên ngoài biểu hiện ra không phải ở tính xác định bình phàm và tính hạn chế của nó, mà là ở một vầng hào quang hư ảo nào đó, ở chiều sâu tưởng tượng và ở sự huy hoàng tưởng tượng, - thì ngay cả bản chỉ thị cũng chưa chắc đã có thể tránh được số phận lãng mạn này.

Những biên tập viên của báo hàng ngày, - mà toàn bộ ngành báo chí đều có thể bị liệt vào phạm trù này, - phải là những con người hoàn toàn không thể chê trách vào đâu được. Với tư cách là sự đảm bảo cho tính hoàn toàn không thể chê trách vào đâu được đó, thoạt tiên bản chỉ thị nói tới “năng lực khoa học”. Không nảy sinh một mảy may nghi ngờ rằng, liệu nhân viên kiểm duyệt có năng lực khoa học để xét đoán về mọi loại năng lực khoa học hay không. Nếu như sống ở Phổ có một lô thiên tài bách khoa như vậy mà chính phủ đã biết, - mỗi một thành phố ít ra cũng có một nhân viên kiểm duyệt, - thì tại sao những cái đầu bách khoa ấy lại không hoạt động với tư cách là tác gia? Nếu như những quan chức này, rất mạnh nhờ số lượng của mình, hơn nữa là nhờ cái khoa học của mình và thiên tài của mình, bỗng nhiên đứng dậy và với trọng lượng của mình, đè bẹp các tác gia đáng thương mà mỗi người chỉ biết có một loại thể tài nào đó, hơn nữa lại không được sự thừa nhận chính thức về năng lực của mình, - thì điều đó sẽ chấm dứt tất cả những sự lộn xộn trong báo chí nhanh hơn nhiều so với việc dùng sở kiểm duyệt. Tại sao những con người được kinh nghiệm làm cho khôn ngoan đó, - những con người giống như những con ngỗng ởLa Mã, sẽ có thể cứu được điện Ca-pi-tôn bằng những tiếng kêu của mình, - lại im hơi lặng tiếng? Đó là những con người quá khiêm tốn. Giới khoa học không biết đến họ, nhưng chính phủ lại biết họ.

Còn nếu như đó quả thật là những con người đại tài mà không một nước nào tìm được, - bởi vì chưa một nước nào biết đến những giai cấp chỉ gồm toàn những thiên tài toàn diện và những đầu óc bách khoa, - thì những kẻ lựa chọn những người này ắt phải thiên tài hơn nữa! Họ cần phải nắm được một khoa học bí ẩn như thế nào để có thể cấp cho các quan chức không ai biết đến trong nước cộng hòa khoa học, những chứng minh thư về những năng lực khoa học toàn diện của họ ! Chúng ta leo càng cao lên bậc thang của bộ máy quan liêu đó của trí tuệ thì chúng ta lại gặp những cái đầu càng kỳ lạ hơn. Đối với một nước có những trụ cột như thế của một nền báo chí hoàn hảo thì có nên biến những con người tài ba đó thành những người bảo vệ cho một nền báo chí đầy thiếu sót hay không, hạ thấp cái hoàn thiện xuống vai trò của một thủ đoạn chống lại sự không hoàn thiện liệu có hợp lý hay không?

Các ngài bổ nhiệm càng nhiều những nhân viên kiểm duyệt như thế, thì các ngài càng tước mất nhiều triển vọng sửa chữa ở vương quốc báo chí. Các ngài đã lấy mất những con người khỏe mạnh trong đội quân của các ngài và biến họ thành những bác sĩ để chữa bệnh cho những người ốm yếu.

Giống như Pôm-pê, các ngài chỉ giậm chân xuống đất thôi, và A-phin Pan-lát được vũ trang từ đầu đến chân sẽ bước ra từ mỗi một tòa nhà của chính phủ. Báo chí hàng ngày yếu đuối sẽ tan thành tro bụi trước báo chí chính thức. Chỉ cần ánh sáng xuất hiện cũng đủ để bóng tối tan đi. Mong rằng ánh sáng của các ngài sẽ chói sáng, xin các ngài đừng che giấu nó đi. Thay cho một cơ quan kiểm duyệt tồi, mà tính chất không thể chê trách còn là vấn đề đối với các ngài, xin các ngài hãy đem lại cho chúng tôi, - vì các ngài chỉ cần ra lệnh mà thôi, - một nền báo chí hoàn thiện, mà hình tượng đã tồn tại trong nhiều thế kỷ ở Trung Quốc.

Nhưng lẽ nào nguyện vọng muốn biến những năng lực khoa học thành điều kiện duy nhất cần thiết đối với các tác gia của báo chí định kỳ lại không phải là một biểu hiện của tinh thần, mà tuyệt nhiên không phải là sự bảo trợ của đặc quyền, không phải là yêu sách đòi tuân thủ những ước lệ? Lẽ nào điều kiện đó lại không phải là yêu sách của bản thân công việc, mà là yêu sách của một người nhất định?

Tiếc thay, bản chỉ thị về kiểm duyệt đang làm gián đoạn sự tán dương của chúng ta. Bên cạnh việc đảm bảo về những năng lực khoa học thì còn có yêu sách về địa vị và tính cách. Địa vị và tính cách!

Tính cách trực tiếp đi theo sau địa vị đến mức dường như nó hoàn toàn toát ra từ địa vị. Vì vậy, chúng ta hãy bắt đầu từ địa vị.Địa vị đã bị lèn chặt vào giữa các năng lực khoa học và tính cách đến mức người ta tự nhiên bắt đầu nghi ngờ sự trong sáng của các ý đồ đã đẻ ra điều đó.

Yêu sách chung về năng lực khoa học, - đó quả là tự do! Yêu sách riêng về địa vị, - đó quả là không tự do! Những năng lực khoa học và địa vị cộng chung lại, - đó quả là tựdo tưởng tượng! Bởi vì năng lực khoa học và tính cách là điều rất không rõ ràng, còn địa vị, trái lại, là một cái gì rất rõ ràng, thế thì tại sao chúng ta lại không kết luận rằng cái không rõ ràng, theo quy luật lô-gích tất yếu, sẽ dựa trên cái rõ ràng, nhận sự ủng hộ và nội dung từ cái rõ ràng? Như vậy, liệu quan chức kiểm duyệt có phạm một sai lầm lớn hay không, nếu như người ấy giải thích bản chỉ thị theo ý nghĩa cho rằng địa vị chính là cái hình thức bên ngoài dưới đó các năng lực khoa học và tính cách biểu hiện ra trong xã hội, hơn nữa chức vụ của bản thân quan chức kiểm duyệt lại đảm bảo cho người đó một sự nhất trí hoàn toàn giữa quan điểm này với quan điểm của nhà nước? Không có sự giải thích này thì chí ít cũng hoàn toàn không thể hiểu được, tại sao những năng lực khoa học và tính cách lại không phải là những đảm bảo đầy đủ cho tác gia, tại sao địa vị lại là sự bảo đảm cần thiết thứ ba. Nhưng nếu quan chức kiểm duyệt phải xung đột với chính bản thân mình, nếu những đảm bảo này ít khi gắn liền với nhau, hay thậm chí không bao giờ tồn tại cùng nhau, - vậy thì quan chức kiểm duyệt nên lựa chọn như thế nào? Nhưng dù sao đi nữa thì cũng phải lựa chọn, vì một người nào đó phải làm nhiệm vụ biên tập báo và tạp chí chứ! Năng lực khoa học và tính cách mà không có địa vị thì đối với quan chức kiểm duyệt chúng vẫn còn đáng nghi ngờ do tính chất không xác định của chúng. Vả lại, nói chung thì quan chức kiểm duyệt ắt phải ngạc nhiên vì làm thế nào mà những phẩm chất đó lại có thể tồn tại tách rời với địa vị. Ngược lại, quan chức kiểm duyệt có nên nghi ngờ sự có mặt của tính cách và của sự uyên bác ởnơi có địa vị không? Trong trường hợp này, người đó sẽ tin vào sự xét đoán của nhà nước ít hơn là tin vào sự xét đoán của bản thân, còn trong trường hợp ngược lại, thì người đó lại tin vào tác gia nhiều hơn là tin vào nhà nước. Một quan chức kiểm duyệt có thể nào vừa không tế nhị lại vừa không thiện ý? Không nên mongchờ điều đó, vả lại cũng không

ai mong chờ điều đó cả. Vì địa vị là tiêu chuẩn quyết định trong những trường hợp khả nghi, cho nên nói chung nó cũng là tiêu chuẩn quyết định một cách tuyệt đối.

Do đó, nếu như trước kia bản chỉ thị đã xung đột với bản sắc lệnh về kiểm duyệt do lòng tin chính thống của mình, thì giờ đây nó lại xung đột với bản sắc lệnh ấy do cái chủ nghĩa lãng mạn của mình, chủ nghĩa này bao giờ cũng đồng thời là một thứ thơ ca có thiên kiến. Một đảm bảo bằng tiền, vẫn là một đảm bảo bình phàm, thật sự, đang biến thành một đảm bảo ý tưởng, còn đảm bảo ý tưởng này thì biến thành địa vị thực tế và cá nhân, có được một ý nghĩa thần diệu tưởng tượng. Ý nghĩa của sự đảm bảo cũng thay đổi như vậy. Không phải là người ấn hành lựa chọn người chủ biên mà y bảo lãnh với nhà chức trách nữa, mà nhà chức trách lựa chọn người chủ biên cho người ấn hành, mà nhà chức trách bảo lãnh với bản thân mình. Bản sắc lệnh cũ chờ đợi những việc làm của người chủ biên mà người ấn hành phải đảm bảo bằng tiền. Còn bản chỉ thị thì không nói đến việc làm của chủ biên, mà nói về nhân cách của anh ta. Bản chỉ thị đòi hỏi một cá tính nhất định, thể hiện ở người chủ biên, còn tiền của người ấn hành thì phải cấp một cá tính như vậy. Bản chỉ thị mới cũng có cái tính cách bề ngoài giống như bản sắc lệnh cũ. Nhưng trong khi bản sắc lệnh cũ nói lên và xác lập, theo bản chất của nó, một cái gì xác định và hạn chế một cách dung tục, thì bản chỉ thị lại đem lại một ý nghĩa tưởng tượng cho sự ngẫu nhiên thuần túy nhất và với cái giọng khoa đại của cái chung lại nói lên một cái gì thuần túy cá nhân.

Nhưng nếu đối với biên tập viên, bản chỉ thị lãng mạn đem lại cho tính xác định bên ngoài nhất cái giọng của một sự không xác định nhu hòa nhất, thì đối với quan chức kiểm duyệt, bản chỉ thị lại đem lại cho sự không xác định mơ hồ nhất cái giọng của một sự xác định chặt chẽ của một đạo luật.

“Cũng còn phải thận trọng như vậy ngay cả khi bổ nhiệm các quan chức kiểm duyệt, để cho chức vụ quan chức kiểm duyệt chỉ được trao cho những người có phương thức suy nghĩ và những năng lực đã được kiểm nghiệm, những người hoàn toàn đáp ứng với sự tin cẩn vẻ vang mà chức vụ này giả định phải có; tức là cho những người vừa có thiện ý lại vừa sáng suốt, biết phân biệt giữa hình thức và bản chất của sự vật, và với một sự tế nhị chắc chắn biết vứt bỏ mối hoài nghi trong những trường hợp mà bản thân ý nghĩa và khuynh hướng của tác phẩm không chứng minh cho những mối hoài nghi đó”.

Thay cho địa vị và tính cách cần thiết của một tác gia, thì ở đây lại là phương thức suy nghĩ đã được kiểm nghiệm, bởi vì địa vị đã được giả định trước rồi. Nhưng đáng chú ý hơn nữa là, trong khi đòi hỏi tác gia phải có những năng lực khoa học, thì người ta chỉ đòi hỏi quan chức kiểm duyệt có những năng lực nói chung mà không quy định thêm là chúng phải như thế nào. Trong điều 3, bản sắc lệnh cũ, - được soạn theo tinh thần của chủ nghĩa duy lý trừ các vấn đề chính trị, - đòi hỏi những quan chức kiểm duyệt "có học vấn khoa học" và thậm chí "c ó t r i t h ứ c u y ê n b á c". Trong bản chỉ thị thì cả hai định ngữ này đều không còn nữa, và thay cho những năng lực của tác gia - với danh từ này người ta muốn nói đến những năng lực nhất định đã phát triển và đã biến thành hiện thực - thì ở quan chức kiểm duyệt đó lại là những mầm mống của các năng lực, những năng lực nói chung. Bởi vậy, những mầm mống của các năng lực phải đóng vai trò quan chức kiểm duyệt đối với các năng lực đã thể hiện ra rồi, mặc dù là theo bản chất của sự vật thì chúng phải nằm trong một mối quan hệ ngược lại đối với nhau. Cuối cùng, - chỉ nhân tiện nói qua thôi, - chúng ta nhận thấy rằng, những năng lực của quan chức kiểm duyệt không được định nghĩa đầy đủ hơn xét về mặt nội dung khách quan của chúng và điều đó dù sao cũng làm cho tính chất của chúng trở thành mập mờ.

Chúng ta bàn tiếp, chức vụ của nhân viên kiểm duyệt phải được trao cho những người “hoàn toàn đáp ứng với sự tin cẩn vẻ vang mà chức vụ này giả định phải có”. Chẳng cần phải phân tích tỉ mỉ hơn điều quy định trùng lắp, giả tưởng đó nữa, điều quy định nhấn mạnh sự cần thiết phải lựa chọn những người được tin cẩn vào làm chức vụ đó, cho rằng họ hoàn toàn đáp ứng (sẽ đáp ứng?)

sự tin cẩn vẻ vang, - hơn nữa là một sự tin cẩn hoàn toàn, - mà người ta đã có đối với họ.

Cuối cùng, các quan chức kiểm duyệt phải là con người “vừa có thiện ý lại vừa sáng suốt, biết phân biệt giữa hình thức và bản chất của sự vật và với một sự tế nhị chắc chắn biết vứt bỏ mối hoài nghi trong những trường hợp mà bản thân ý nghĩa và khuynh hướng của tác phẩm không chứng minh cho những mối hoài nghi đó”.

Trái lại, trên đó một chút, bản chỉ thị quy định:

“Phù hợp với điều đó” (tức là phù hợp với việc nghiên cứukhuynh hướng) “các nhân viên kiểm duyệt cũng phải đặc biệt chú ý tới hình thức và giọng văn của các tác phẩm nhằm đưa in, và không cho phép in những tác phẩm ấy, nếu như do tính chất hăng say, gay gắt và có định kiến, khuynh hướng của chúng tỏ ra là có hại”.

Như vậy, quan chức kiểm duyệt khi thì phải xét đoán khuynh hướng theo hình thức, khi thì phải xét đoán hình thức theo khuynh hướng. Nếu trước kia, nội dung đã hoàn toàn biến mất với tư cách là tiêu chuẩn cho chế độ kiểm duyệt, thì giờ đây hình thức cũng đang biến đi. Chỉ có khuynh hướng tốt là được, còn sự sai phạm vềhình thức thì chẳng có nghĩa lý gì. Dù tác phẩm không nổi bật về tính chất đặc biệt khiêm tốn, cũng không nổi bật về tính chất đặc biệt nghiêm túc, dù cho nó đầy sự gay gắt, hăng say và định kiến đi nữa, - thì ai sẽ sợ hãi cái bề ngoài gồghề ấy? Cần phải biết phân biệt giữa hình thức và bản chất. Như vậy, kết quả là mọi vẻ bề ngoài của sự quy định đã bị vứt bỏ và bản chỉ thị không thể kết thúc bằng một cái gì khác ngoài sự mâu thuẫn hoàn toàn với bản thân, - bởi vì tất cả những gì mà từ đó người ta còn phải rút ra cái khuynh hướng thì ở đây, trái lại, được quy định chỉ bởi chính cái khuynh hướng đó và bản thân nó lại phải được rút ra từ khuynh hướng. Sự gay gắt của một người yêu nước là một sự nhiệt thành thiêng liêng; sự hăng say của người đó là sự mãnh liệt của tình yêu; định kiến của người đó là lòng trung thành cho tới chỗ hy sinh quên mình, là lòng trung thành quá mức khiến cho không thể ôn hòa được.

Tất cả những tiêu chuẩn khách quan đều không còn nữa, tất cả đều quy thành một quan hệ cá nhân, và chỉ còn sự tế nhị của quan chức kiểm duyệt mới là một đảm bảo. Quan chức kiểm duyệt có thể vi phạm cái gì? Sự tế nhị. Nhưng sự thiếu tế nhị không phải là một trọng tội. Về phía tác gia thì cái gì đang bị đe dọa? Sự tồn tại của người đó. Có bao giờ một nhà nước lại đặt sự tồn tại của cả một loại người tùy thuộc vào sự tế nhị của các quan chức?

Tôi xin nhắc lại một lần nữa: tất cả những tiêu chuẩn khách quan đều không còn nữa. Nếu đứng về phía tác gia mà xét thì khuynh hướng là cái nội dung cuối cùng mà người ta đòi hỏi ở họ và gán cho họ; dưới dạng một ý kiến không có hình thù, ở đây khuynh hướng thể hiện ra với tư cách là một khách thể. Còn với tư cách là chủ thể, là ý kiến về ý kiến, thì khuynh hướng quy thành sự tế nhị của quan chức kiểm duyệt và là tiêu chuẩn duy nhất đối với quan chức này.

Nhưng, nếu sự độc đoán của quan chức kiểm duyệt, - mà quyền có ý kiến tuyệt đối là quyền độc đoán, - là một kết luận lô-gích rút ra từ bản chỉ thị, được bản chỉ thị che đậy cẩn thận dưới chiếc mặt nạ của những quy định khách quan, thì chính bản chỉ thị ấy, trái lại, biểu hiện một cách hoàn toàn có ý thức sự độc đoán của quan tổng đốc mà người ta hoàn toàn tin cậy trực tiếp, và sự tin cậy đó đối với quan tổng đốc chính là sự đảm bảo cuối cùng của báo chí. Như vậy, bản chất của chế độ kiểm duyệt nói chung được xây dựng trên cái quan niệm kỳ quái kiêu căng của một nhà nước cảnh sát về những quan lại của nó. Trí tuệ và thiện ý của một xã hội bị coi là không có năng lực để làm cả những việc giản đơn nhất, nhưng đối với các quan lại thì thậm chí cái không thể làm được lại được coi là có thể làm được.

Khuyết điểm căn bản này quán triệt tất cả các cơ quan ở nước ta. Ví dụ, trong phiên tòa hình sự, thì quan tòa, chưởng lý và trạng sư bào chữa được kết hợp vào một con người. Sự kết hợp

này mâu thuẫn với tất cả những quy luật của khoa tâm lý học. Nhưng người ta cho rằng quan chức lại đứng trên các quy luật của khoa tâm lý học, còn xã hội, trái lại, - đứng thấp hơn các quy luật đó. Nhưng có thể tha thứ được nguyên tắc tồi của nhà nước; nó trở thành không thể tha thứ khi nó không đủ trung thực nên không thể nhất quán. Trách nhiệm của các quan chức phải vô cùng cao hơn trách nhiệm của xã hội, trong chừng mực mà các quan chức được bản chỉ thị đặt cao hơn xã hội; và chính ở đây, nơi mà chỉ riêng sự nhất quán cũng có thể bào chữa cho nguyên tắc, có thể chứng thực cho nó về mặt pháp luật trong giới hạn lĩnh vực của nó, - chính ở đây người ta lại từ chối nó, chính ở đây người ta áp dụng một nguyên tắc trực tiếp đối lập lại.

Quan chức kiểm duyệt cũng là một viên chưởng lý, một trạng sư bào chữa và là một quan tòa, kết hợp vào trong một con người. Việc quản lý các trí tuệ được giao cho quan chức kiểm duyệt; quan chức đó không có trách nhiệm.

Chế độ kiểm duyệt sẽ chỉ có thể mang tính chất trung thực nhất thời nếu như nó phụ thuộc vào các tòa án thông thường, một điều thật ra không thể thực hiện được chừng nào chưa có những đạo luật khách quan về chế độ kiểm duyệt. Nhưng thủ đoạn tồi nhất - đó là trao chế độ kiểm duyệt cho sở kiểm duyệt xét xử, trao chế độ kiểm duyệt cho một quan tổng đốc nào đó hoặc cho hội đồng kiểm duyệt tối cao xét xử.

Tất cả những gì chúng ta đã nói về mối quan hệ giữa báo chí và chế độ kiểm duyệt cũng áp dụng cho mối quan hệ giữa chế độ kiểm duyệt với sở kiểm duyệt tối cao và cho mối quan hệ giữa tác gia với viên chánh kiểm duyệt, mặc dù ở đây xuất hiện một khâu trung gian. Đó cũng là mối quan hệ ấy, nhưng chỉ có điều là ở một mức cao hơn. Một sự lầm lẫn kỳ lạ là: khi giữ nguyên trật tự của các sự vật, lại cố đem lại cho nó một bản chất khác bằng cách chỉ giản đơn thay đổi các nhân vật. Nếu như nhà nướcchuyên chế muốn trở thành một nhà nước trung thực, thì nhà

nước ấy phải tự tiêu diệt bản thân nó. Mỗi một điểm đều sẽ chịu sự cưỡng chế như nhau và một sự kháng cự như nhau. Sở kiểm duyệt tối cao, đến lượt mình, sẽ phải rơi vào sự kiểm duyệt. Để tránh cái vòng luẩn quẩn đó, người ta quyết định phải không trung thực, và ở cái nấc thứ ba hay nấc thứ chín mươi chín, một khoảng không được mở ra cho những hành vi phi pháp. Nhưng nhà nước quan liêu, cái nhà nước vẫn nhận thức một cách mơ hồ mối quan hệ đó, ít ra cũng đang cố gắng đặt phạm vi phi pháp lên cao đến mức nó bị che khuất đi, và khi đó nhà nước ấy nghĩ rằng hành vi phi pháp đã biến mất.

Cách chữa bệnh có hiệu nghiệm và triệt để cho chế độ kiểm duyệt là thủ tiêu nó, bởi vì bản thân thể chế đó là vô dụng, nhưng các thể chế lại hùng mạnh hơn con người. Ý kiến của chúng tôi có thể đúng hay không đúng, nhưng dù sao thì nhờ cóbản chỉ thị mới, các tác gia Phổ có được hoặc là tự do thật sự, hoặc là tự do trên ý tưởng nhiều hơn, nghĩa là có được nhiều ý thức hơn.

Rara temporum felicitas, ubi quae velis sentire et quae sentias dicere licet^⁸1*.

Do C. Mác viết vào khoảng giữa 15 tháng Giêng và 10 tháng Hai 1842

Đã in trong Tập văn "Anekdota zur neuesten deutschen Philosophie und Publicistik", Bd. I.1843

Ký tên: Một người dân
tỉnh Ranh

In theo bản in trong Tập văn
Nguyên văn là tiếng Đức

LU-THE VỚI TƯ CÁCH LÀ
THẨM PHÁN TRỌNG TÀI
GIỮA STƠ-RAU-XƠ VÀ PHOI-Ơ-BẮC

Stơ-rau-xơ và Phoi-ơ-bắc! Ai là người trong bọn họ đã có lý trong vấn đề khái niệm về phép mầu, một vấn đề được nêu lên cách đây không lâu?⁸ Đó là Stơ-rau-xơ, xem xét vần đề với tư cách là một nhà thần học, do đó đã xem xét một cách có định kiến, hay đó là Phoi-ơ-bắc, nghiên cứu vấn đề ấy với tư cách là một người không phải là nhà thần học, do đó nghiên cứu một cách tự do? Đó là Stơ-rau-xơ, xem xét sự vật như chúng đã thể hiện ra trong con mắt của nhà thần học tư biện, hay đó là Phoi-ơ-bắc, xem xét chúng như đã thể hiện ra trong thực tế? Stơ-rau-xơ, người đã không nêu lên được ý kiến dứt khoát về phép mầu là cái gì mà chỉ giả định thêm rằng, đằng sau phép mầu còn có một sức mạnh tinh thần đặc biệt khác với sự mong muốn (làm như thể là mong muốn không phải là cái sức mạnh của tinh thần hay của con người mà ông ta đã giả định; làm như thể là sự mong muốn được tự do chẳng hạn, không phải là hành vi đầu tiên của tự do), hay Phoi-ơ-bắc, người đã nói không úp mở rằng: phép mầu là sự thực hiện một mong muốn tự nhiên, tức là của con người, bằng một phương thức siêu nhiên? Ai trong bọn họ đã có lý ? Lu-the - một uy tín rất lớn, vượt rất xa tất cả những nhà giáo điều của đạo Tin lành cộng lại, vì tôn giáo đối với ông ta là một chân lý trực tiếp, có thể nói là thiên nhiên, - cứ hãy để cho Lu-the trả lời xem trong bọn họ ai là người có lý.

Vídụ, Lu-the nói, - bởi vì có thể dẫn ra vô số những đoạn tương tự trong các tác phẩm của ông ta, - về sự hồi sinh của những người đã chết trong Kinh thánh của Thánh Lu-ca (chương 7):

“Những việc làm của Chúa chúng ta, Giê-xu Cri-xtơ, chúng ta phải tôn kính một cách khác, cao hơn những việc làm của con người, vì những việc làm đó được thực hiện là để chúng ta có thể biết được Người là một vị Chúa vạn năng như thế nào, - cụ thể là, một vị Chúa và Thượng đế có thể giúpđỡ khi mà không còn ai có thể giúp đỡ được; do vậy, không một người nào bị sa ngã xuống thấp đến mức Chúa không giúp đỡ được, dù cho tai họa đó lớn đến mấy chăng nữa”. “Đối với Thượng đế - Chúa của chúng ta, có cái gì mà Người không thể làm được, khiến cho chúng ta không thể đặt hy vọng vào Người? Chính Thượng đế từ chỗ không có gì đã tạo ra trái đất và bầu trời, và tất thảy những thứkhác. Năm này qua năm khác, Người làm cho cây mang đầy các quả anh đào, mận, táo, lê, và để làm công việc ấy, Ngườikhông cần cái gì cả. Bất kỳ một ai trong chúng ta, ngay giữa mùa đông tuyết phủ, cũng không thể lấy ra được ở dưới tuyết dù là một quả anh đào. Còn Thượng đế là một người có thể tạo ra tất cả, có thể làm sống lại những gì đã chết, và làm nẩy sinh những gìkhông tồn tại. Như vậy, dù cho một người nào đó có sa ngã xuống thấp như thế nào chăng nữa, nhưng đối với Thượng đế chúng ta thì người đó sa ngã không xuống thấp đến mức mà Người không thể không nâng dậy và cứu giúp. Chúng ta phải nhận thức những việc làm đó của thượng đế và phải hiểu rằng, đối vớiNgườithì không có gì không làmđược, và một khi chúng ta gặp điều không may thì, tin vàosức vạnnăng của Người, chúng ta phải học tập can đảm. Dù cho bọn Thổ Nhĩ Kỳ hay một tai họa khác nào đó có đến đi nữa, thì chúng ta phải nhớ rằng có một người bảo hộ và một vị cứu tinh, mà bàn tay vạn năng có thể cứu giúp. Đó là một niềm tin đúng đắn, chân chính". “Cần phải tìm ở Thượng đế lòng dũng cảm và chớ nên nản chí. Bởi vì cái gì mà tôi và những người khác không thể làm được thì Người làm được. Nếu như cả tôi lẫn những người khác không thể giúp đỡ được, thì Người có thể giúp tôi và cứu tôi thoát chết, như trong thánh ca thứ 68 đã nói: Chúng ta có Chúa giúp đỡ, có vua của các vị vua sẽ cứu chúng ta thoát chết. Vì vậy, trái tim của chúng ta phải đầy can đảm và hy vọng vào Người. Những trái tim như vậy mới thật là tôn thờ Người và kính yêu Người, đó là những trái tim không bị chán nản và không hề biết sợ”. “Chúng ta phải tìm sự dũng cảm ở Chúa và ở người con của Chúa, Giê-xu Cri-xtơ. Bởi vì cái mà chúng ta không thể làm được, thì Người có thể làm được; cái gì mà chúng ta không có, thì Người lại có. Nếu bản thân chúng ta không thể tự giúp mình, thì Người có thể giúp, - và Người vui sướng và sẵn sàng làm việc đó như chúng ta đang thấy ở đây” (Lu-the. “Toàn tập”, [phần XVI], Lai-pxích, 1732, tr.442-445)⁹.

Trong một vài lời đó, các người có sự tán dương toàn bộ cuốn sách của Phoi-ơ-bắc¹⁰, - tán dương tất cả những định nghĩa về định mệnh, tính vạn năng, sự sáng tạo, phép mầu, lòng tin, đã nêu ra trong cuốn sách ấy. Các người hãy hổ thẹn đi, hỡi những tín đồ của đạo Cơ Đốc, - quý tộc và thường dân, những nhà thông thái và những người không thông thái, - các người hãy hổ thẹn đi, bởi vì một kẻ chống đạo Cơ Đốc đã phải chỉ cho các người bản chất của đạo Cơ Đốc dưới cái dạng thực sự không che đậy của nó. Còn đối với các ngài, những nhà thần học và những nhà triết học tư biện, thì tôi khuyên các ngài: hãy thoát ra khỏi những khái niệm và những thành kiến của nền triết học tư biện trước đây, nếu như các ngài muốn đến được tới sự vật như chúng đang tồn tại trong thực tế, nghĩa là đến được chân lý. Và đối với các ngài thì không có con đường nào khác để dẫn đến chân lý và tự do, ngoài con đường đi qua suối lửa^⁹1*.Phoi-ơ-bắc - đó là chốn luyện ngục của thời đại chúng ta.

Do C.Mác viết vào cuối tháng Giêng 1842

Đã in trong Tập văn "Anekduta zur neuesten deutschen Philosophie und Publicistik", Bd. II, 1843

Ký tên:Không phải người
Béc - lin

In theo bản in trong Tập văn
Nguyên văn là tiếng Đức

NHỮNG CUỘC TRANH LUẬN CỦA HỘI NGHỊ DÂN BIỂU KHÓA 6 CỦA TỈNH RANH
(BÀI THỨ NHẤT)¹¹

NHỮNG CUỘC TRANH LUẬN VỀ TỰ DO BÁO CHÍ
VÀ VỀ VIỆC CÔNG BỐ CÁC BIÊN BẢN
CỦA HỘI NGHỊ CÁC ĐẲNG CẤP¹²

Vào một buổi sáng mùa xuân ở Béc-lin, tờ "Staats-Zeitung"¹³Phổ, đã công bố những lời thú nhận của nó, làm cho toàn thể những người viết và đọc ở nước Đức phải ngạc nhiên. Dĩ nhiên để làm điều đó nó đã chọn một hình thức quý tộc, ngoại giao, chứ không phải một hình thức vui, để tự bạch. Nó làm ra vẻ muốn chỉ cho những chị em báo chí của mình thấy tấm gương nhận thức, nó chỉ nói một cách thần bí - bí ẩn về những tờ báo Phổ khác, trong lúc đó thì trên thực tế nó đã nói về tờ báo Phổ par excellence^¹⁰1* - tức là nói về bản thân nó.

Điều ấy cho phép có nhiều sự giải thích khác nhau. Xê-da đã dùng ngôi thứ ba để nói về mình. Vậy thì tại sao trong trường hợp tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” này, khi nó nói về những người thứ ba, lại không muốn nói về bản thân nó? Khi nói về mình, trẻ em thường nói tên mình ra để thay cho tiếng “tôi”: “Ghê-oóc”, v.v.. Thế thì tại sao tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” lại không thay đại từ “tôi” bằng những tên “Vossische”¹⁴, “Spenersche”¹⁵, hay bằng tên của một vị thần thánh nào khác?

Trong một vài lời đó, các người có sự tán dương toàn bộ cuốn sách của Phoi-ơ-bắc¹⁰, - tán dương tất cả những định nghĩa về định mệnh, tính vạn năng, sự sáng tạo, phép mầu, lòng tin, đã nêu ra trong cuốn sách ấy. Các người hãy hổ thẹn đi, hỡi những tín đồ của đạo Cơ Đốc, - quý tộc và thường dân, những nhà thông thái và những người không thông thái, - các người hãy hổ thẹn đi, bởi vì một kẻ chống đạo Cơ Đốc đã phải chỉ cho các người bản chất của đạo Cơ Đốc dưới cái dạng thực sự không che đậy của nó. Còn đối với các ngài, những nhà thần học và những nhà triết học tư biện, thì tôi khuyên các ngài: hãy thoát ra khỏi những khái niệm và những thành kiến của nền triết học tư biện trước đây, nếu như các ngài muốn đến được tới sự vật như chúng đang tồn tại trong thực tế, nghĩa là đến được chân lý. Và đối với các ngài thì không có con đường nào khác để dẫn đến chân lý và tự do, ngoài con đường đi qua suối lửa^¹¹1*.Phoi-ơ-bắc - đó là chốn luyện ngục của thời đại chúng ta.

Do C.Mác viết vào cuối tháng Giêng 1842

Đã in trong Tập văn "Anekduta zur neuesten deutschen Philosophie und Publicistik", Bd. II, 1843

Ký tên:Không phải người
Béc - lin

In theo bản in trong Tập văn
Nguyên văn là tiếng Đức

NHỮNG CUỘC TRANH LUẬN CỦA HỘI NGHỊ DÂN BIỂU KHÓA 6 CỦA TỈNH RANH
(BÀI THỨ NHẤT)¹¹

NHỮNG CUỘC TRANH LUẬN VỀ TỰ DO BÁO CHÍ
VÀ VỀ VIỆC CÔNG BỐ CÁC BIÊN BẢN
CỦA HỘI NGHỊ CÁC ĐẲNG CẤP¹²

Bản chỉ thị mới về kiểm duyệt đã xuất hiện. Các báo ở nước ta thấy cần phải nắm được cách thức và những hình thức bề ngoài thích hợp với tự do. Và tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” cũng buộc phải thức tỉnh và khoác lấy một tư tưởng tự do nào đó, hoặc chí ít, một tư tưởng độc lập nào đó.

Nhưng, điều kiện cần thiết đầu tiên của tự do là tự nhận thức, còn tự nhận thức thì không thể có được nếu không có sự thú nhận.

Nếu chỉ cần nhớ một cách chắc chắn rằng ở đây tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” đã công bố những sự thú nhận của mình; nếu không bỏ qua cái sự việc là ở đây, chúng ta đang thấy trước mặt mình sự thức tỉnh đầu tiên của tờ báo bán chính thức đối với sự tự ý thức, - thì tất cả những điều bí ẩn đều sẽ được giải quyết. Chúng ta tin rằng, tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” “nói lên những lời vĩ đại với một giọng không hề nao núng”, và chúng ta chỉ sẽ khó giải quyết có một điều: chúng ta có nên khâm phục tính chất không nao núng của sự vĩ đại đó hơn, hay khâm phục sự vĩ đại của tính chất không nao đúng đó hơn?

Bản chỉ thị về kiểm duyệt chỉ vừa mới xuất hiện, tờ “Staats-Zeitung” chỉ vừa mới tỉnh lại sau cái đòn ấy, thì nó liền đặt câu hỏi: “Một sự tự do hơn đối với kiểm duyệt đã đem lại ích lợi gì cho các anh, các báo Phổ?”

Rõ ràng là với điều đó, tờ báo ấy muốn nói: những năm tháng dài dưới sự giám sát của kiểm duyệt đã đem lại lợi ích gì cho tôi? Tôi đã trở thành cái gì, bất chấp tất cả sự giám sát gắt gao và sự bảo trợ toàn diện? Và giờ đây, tôi sẽ ra sao? Tôi đã không tập đi một cách độc lập, còn công chúng ham thích các cuộc mua vui thì đang chờ đợi mọi điệu nhảy đập chân vào nhau của người bị bại liệt. Chúng ta hãy công khai thừa nhận trước nhân dân Phổ những sự yếu đuối của mình, nhưng chúng ta sẽ ngoại giao trong những lời thú nhận đó.Chúng ta sẽ không nói thẳng với nhân dân rằng chúng ta không có gì thú vị. Nhưng chúng ta sẽ nói với họ rằng, nếu như những tờ báo Phổ không có gì thú vị đối với nhân dân Phổ, thì nhà nước Phổ không phải là điều quan tâm đối với các báo.

Câu hỏi táo bạo của tờ “Staats-Zeitung”, và câu trả lời còn táo bạo hơn nữa chỉ là đoạn nhạc mở đầu cho sự thức tỉnh của nó, - đó là nó nói lầm bầm qua giấc ngủ, lời của vai trò mà sau này nó sẽ đóng. Nó đang thức tỉnh để nhận thức, nó đang biểu hiện cái bản chất thầm kín của nó. Các anh hãy nghe Ê-pi-mê-nít¹⁶!

Mọi người đều biết rằng, hoạt động lý luận đầu tiên của lý trí đang dao động giữa cảm tính và tư duy là việc đếm. Đếm là hành vi lý luận tự do đầu tiên của lý trí của đứa trẻ. Nào chúng ta hãy đếm đi, - tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” kêu gọi những tờ báo chị em của nó như vậy¹⁷. Thống kê là khoa học chính trị đầu tiên! Tôi sẽ nhận thức được cái đầu của một con người, nếu như tôi biết có bao nhiêu sợi tóc trên đó.

Anh mong muốn những người khác đối xử với anh như thế nào thì anh hãy đối xử với họ như thế ấy. Và liệu có thể đánh giá bản thân chúng ta, - đặc biệt là bản thân tôi, tờ báo Phổ “Staats-Zeitung”, - đúng hơn so với phương pháp thống kê, được chăng! Chính thống kê không những chứng nhận cái sự thật là tôi cũng được ấn hành đều đặn như bất kỳ một tờ báo Pháp và Anh nào, mà còn chứng nhận cái sự thật là người ta đọc tôi ít hơn là bất kỳ một tờ báo nào của thế giới văn minh. Các bạn hãy vứt bỏ những quan chức buộc phải quan tâm đến tôi mà không có một nguyện vọng đặc biệt nào, các bạn hãy vứt bỏ những cơ quan xã hội không thể bỏ qua một tờ báo bán chính thức, - thế thì ai sẽ đọc tôi, - thử hỏi, ai? Các bạn hãy tính những chi phí bỏ ra cho tôi, hãy tính những thu nhập mà tôi đem lại, và các bạn sẽ thấy rằng nói những lời vĩ đại với một giọng bình tâm, quyết không có nghĩa là làm một công việc có lãi. Các bạn thấy đó, thống kê thật có tính chất thuyết phục biết bao, con tính số học giản đơn làm cho mọi động tác tiếp đó của trí óc trở thành thừa biết bao! Các biểu số soi sáng cho công chúng mà không thức tỉnh những tình cảm hăng say của họ.

Với hiểu biết cao cả của nó về ý nghĩa của thống kê, tờ “Staats-Zeitung” tự đặt mình không những đứng cạnh người Trung Quốc¹⁸, không những đứng cạnh nhà thống kê của vũ trụ, - tức là với Pi-ta-go¹⁹. Tờ báo đó chỉ ra rằng nó đang chịu ảnh hưởng của nhà triết học tự nhiên vĩ đại của thời đại hiện nay, người muốn trình bày, trong các số hạng, tất cả những sự phân biệt trong thế giới động vật, ^¹³1* v.v..

Như vậy, mặc dù toàn bộ chủ nghĩa thực chứng nổi bật của nó, nhưng những nguyên lý của nền triết học hiện đại cũng không xa lạ đối với tờ “Preuâische Staats-Zeitung”.

“Staats-Zeitung” là một tờ báo toàn diện. Nó không yên tâm với con số, với đại lượng thời gian. Nó đi xa hơn trong sự thừa nhận nguyên lý số lượng của nó, nó cũng đánh giá đúng đắn cả đại lượng không gian. Không gian là cái đầu tiên gây ấn tượng mạnh mẽ đối với đứa bé do đại lượng của nó. Nó là đại lượng đầu tiên mà đứa bé gặp phải trong thế giới. Vì vậy, đứa bé coi một người cao lớn là một đại nhân, và tờ “Staats-Zeitung”, suy luận cũng theo kiểu trẻ em như thế, đang kể cho chúng ta nghe rằng những cuốn sách dày thì ưu việt hơn rất nhiều so với những cuốn sách mỏng, còn về các tờ giấy, tức về các báo, xuất bản hàng ngày với quy mô chỉ bằng một tờ in thôi, thì chẳng cần nói đến nữa!

Các anh, những người Đức, các anh chỉ biết phát biểu một cách cặn kẽ mà thôi! Các anh hãy viết những cuốn sách rất dài dòng về cơ cấu nhà nước, các anh hãy viết những tác phẩm thông thái rất dày mà không một ai đọc trừ tác giả đáng kính và nhà bình luận đáng kính, nhưng các anh hãy nhớ rằng các tờ báo của các anh không phải là những cuốn sách. Các anh hãy tưởng tượng xem, một tác phẩm nghiêm túc gồm ba tập sẽ chứa đựng một số lượng giấy lớn như thế nào? Vì vậy, các anh hãy tìm tinh thần của thời đại chúng ta, tinh thần của thời đại không phải trong những tờ báo đang cung cấp cho các anh những biểu thống kê, mà trong những cuốn sách mà quy mô cũng đã là một đảm bảo cho sự nghiêm túc của chúng.

Các trẻ em có phẩm hạnh tốt, các em hãy nhớ rằng đây đang nói đến những điều “thông thái”. Vì vậy, các em hãy nghiên cứu trước hết là những cuốn sách dày, và các em sẽ cũng yêu mến chúng tôi, những tờ báo, vì khuôn khổ nhẹ nhàng của chúng tôi, vì sự dễ dàng trần tục của chúng tôi là những cái có một tác động quả thật mát mẻ sau những cuốn sách dày cộp.

Thật ra, thời đại của chúng ta không còn có cái cảm giác thật sự về sự vĩ đại, cái cảm giác làm cho chúng ta khâm phục trong thời Trung cổ. Các anh hãy nhìn những cuốn khái luận gầy còm của phái kiền thành, hãy nhìn những hệ thống triết học của chúng ta với quy mô tất cả chỉ có in octavo^¹⁴1*, và hãy so sánh chúng với hai chục cuốn sách đồ sộ khổ lớn của Đun-xơ Xcốt. Chỉ riêng quy mô to lớn kỳ lạ của chúng cũng đã - như những ngôi nhà gô-tích - làm cho trái tim anh xúc động, cũng đã đẻ ra những tình cảm. Những người khổng lồ thô bạo nguyên thủy đó tác động đến tâm hồn như là một cái gì vật chất. Tâm hồn cảm thấy mình bị đè nặng dưới trọng lượng của khối, còn cảm giác bị đè nặng là bước đầu của sự cung kính. Không phải các anh nắm những cuốn sách đó, mà những cuốn sách đó nắm các anh. Các anh là một vật phụ thuộc của chúng, và theo ý kiến của tờ báo Phổ “Staats-Zeitung”, nhân dân cũng phải là một vật phụ thuộc như thế đối với sách báo chính trị của họ.

Như vậy, tờ “Staats-Zeitung” không thiếu những nguyên tắc lịch sử vốn có đối với thời Trung cổ lớn lao, mặc dù tờ báo đó nói hoàn toàn theo kiểu hiện đại.

Tuy nhiên, nếu như tư duy lý luận của đứa bé có tính chất số lượng, thì sự phán đoán của đứa bé, cũng như tư duy thực tiễn của nó, trước hết có tính chất cảm giác - thực tiễn. Bản chất cảm tính của cơ thể đứa bé - đó là mối liên hệ đầu tiên kết hợp nó với thế giới. Những cảm quan thực tiễn, chủ yếu là mũi và miệng, là những cơ quan đầu tiên mà đứa bé dùng để đánh giá thế giới. Vì vậy, tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” đang suy luận dùng cái mũi để quy định giá trị của các tờ báo nói chung, và giá trị của bản thân nó nói riêng. Nếu như một nhà tư tưởng Hy Lạp coi những tâm hồn khô khan là tốt nhất²⁰, thì tờ “Staats-Zeitung” coi những tờ báo “thơm” là "tốt". Nó không thể khen ngợi "mùithơm văn học" vốn có của tờ “Allgemeine”²¹, ở Au-xbuốc, và tờ “Journal des Débats”²². Quả là một sự ngây thơ đáng khen, hiếm có! Pôm-pê vĩ đại, hết sức vĩ đại!

Như vậy, sau khi đã trình bày trước chúng ta cả một loạt những tư tưởng cá biệt, đáng được thừa nhận, cho phép chúng ta có thể nhìn sâu vào tận tâm hồn nó, tờ “Staats-Zeitung” sau đó đã tóm tắt quan điểm của nó về nhà nước trong một suy luận sâu sắc, trong đó chiếm địa vị trung tâm là phát kiến vĩ đại nói “rằng ở Phổ, bộ máy quản lý của nhà nước và toàn bộ cơ thể nhà nước bị tách ra khỏi tinh thần chính trị, và vì vậy không thể đem lại một hứng thú chính trị nào đối với nhân dân cũng như đối với báo chí”.

Như vậy, theo ý kiến của tờ "Staats-Zeitung" thì ở Phổ, sự quản lý của nhà nước không dính dáng gì đến tinh thần chính trị, hoặc tinh thần chính trị không dính dáng gì đến việc quản lý của nhà nước. Ở đây, tờ “Staats-Zeitung” hành động không tế nhị biết bao, khi nói lên một điều mà một kẻ thù độc ác nhất cũng không thể bịa ra tồi hơn, cụ thể là nói rằng cuộc sống thực sự của quốc gia không có tinh thần chính trị, và tinh thần chính trị sống ở ngoài nhà nước thật sự!

Nhưng chúng ta không được quên cái quan điểm cảm tính trẻ con của tờ báo Phổ “Staats-Zeitung”. Tờ báo đó kể cho chúng ta nghe rằng, khi nói đến đường sắt, thì chỉ nên nghĩ đến sắt và đường, khi nói đến các hiệp ước thương mại thì chỉ nên nghĩ đến đường và cà-phê, khi nói đến các xưởng chế biến da, thì chỉ nên nghĩ đến da mà thôi. Lẽ dĩ nhiên, đứa trẻ em không đi quá cái nhận thức cảm tính, nó chỉ thấy cái đơn nhất mà không ngờ tới sự tồn tại của những sợi dây thần kinh vô hình nối liền cái riêng đó với cái chung, những sợi dây này ở trong quốc gia cũng như ở khắp mọi nơi, đang biến những bộ phận vật chất thành những thành viên sống của một tổng thể có linh hồn. Trẻ em tin rằng mặt trời quay chung quanh trái đất, cái chung quay chung quanh cái riêng. Vì vậy, trẻ em không tin vào tinh thần, nhưng lại tin vào ma quỷ.

Phù hợp với điều đó, tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” coi tinh thần chính trị là một con ma Pháp, và đối với nó thì hình như nó yểm bùa con ma ấy bằng cách ném da, đường, lưỡi lê và con số vào đầu con ma ấy.

Nhưng, ở đây độc giả ngắt lời chúng ta: chúng tôi muốn nói đến “những cuộc tranh luận trong hội nghị dân biểu tỉnh Ranh” kia, đáng lẽ phải như thế thì người ta lại trình bày cho chúng tôi xem "vị thiên thần vô tội", con đẻ kiểu cũ của báo chí, tờ “Preuâische Staats-Zeitung”, và hát lại những bài hát ru con khôn ngoan theo kiểu người già, nhờ những bài hát này mà nó luôn luôn mưu toan ru nó và chị em nó chìm đắm trong giấc ngủ say mùa đông.

Nhưng Si-lơ há đã chẳng nói:

Và cái mà vị hiền triết không thấy được

Lại đi đến tận những trái tim ngây thơ của trẻ em²³.

"Trong sự ngây thơ của trái tim mình", tờ báo Phổ “Staats-Zeitung” đã nhắc nhở chúng ta rằng ở Phổ, không thua gì ở Anh, chúng ta có những hội nghị đẳng cấp, mà báo chí hàng ngày, theo nó nói, có quyền thảo luận nếu như báo chí ấy biết làm điều ấy, bởi vì tờ “Staats-Zeitung” - trong ý thức tự hào một cách cổ điển về giá trị của nó - cho rằng các tờ báo Phổ không có đủ không phải là các quyền mà là sự biết làm. Cái phẩm chất đó dưới dạng một đặc quyền riêng, chúng tôi sẵn sàng thừa nhận là thuộc về tờ báo đó và chúng ta hãy mạnh dạn thực hiện cái tư tưởng do nó đã nói lộ ra trong sự ngây thơ nhiệt tình của nó mà không nói dài dòng hơn nữa về những năng lực của nó.

Việc công bố các biên bản của hội nghị dân biểu chỉ trở thành hiện thực khi nào chúng được thảo luận với tư cách là "những sự kiện thực tế công khai", nghĩa là khi chúng trở thành tài sản của báo chí. Lẽ dĩ nhiên, đụng chạm đến chúng ta gần hơn cả là hội nghị dân biểu tỉnh Ranh.

Chúng ta bắt đâu từ "những cuộc tranh luận về tự do báo chí" và chúng ta hãy nhận xét sơ bộ rằng, khi thảo luận vấn đề đó, đôi khi chúng ta sẽ hành động như những người tham gia, bằng cách nói lên quan điểm của bản thân mình; còn trong những bài báo sau này thì chúng ta sẽ theo dõi các cuộc tranh luận và sẽ đứng trên quan điểm của một sử gia - quan sát để soi sáng nó hơn nữa.

Bản thân tính chất các cuộc tranh luận quyết định sự khác nhau đó trong cách trình bày. Trong những cuộc tranh luận về tất cả những vấn đề còn lại, những ý kiến khác nhau được các đại biểu các đẳng cấp bảo vệ với một sức mạnh giống nhau. Còn trong vấn đề báo chí thì ngược lại, những kẻ thù của tự do báo chí có một ưu thế nào đó. Ngoài những câu nói thường dùng và những câu khuôn sáo chẳng đi đến đâu, chúng ta gặp thấy ở những đối thủ ấy một sự kích động có tính chất bệnh hoạn nào đó, một thành kiến hăng say nào đó, do thái độ thực tế của họ, chứ không phải do thái độ tưởng tượng của họ đối với báo chí quyết định, còn ở những người bảo vệ báo chí tại hội nghị đó, nói chung, thì không có một thái độ hiện thực nào đối với cái được họ bênh vực. Họ không bao giờ biết tự do báo chí với tư cách là một nhu cầu cấp thiết. Đối với họ, tự do là công việc của trí tuệ mà trong đó, trái tim không có một sự tham gia nào. Đối với họ, nó là một thứ cây “của nước ngoài”, mà họ chỉ gắn bó với tư cách là“những người hâm mộ” mà thôi. Do đó, chống lại những lý do đặc biệt “có sức nặng” của đối thủ, họ đôi khi đưa ra những suy luận quá chung chung, mơ hồ, nhưng ngay cả một lý do đần độn nhất cũng tự coi là có ý nghĩa quan trọng khi nó chưa bị đập tan.

Gơ-tơ đã có lần nói rằng, người nghệ sĩ chỉ mô tả được một vẻ đẹp phụ nữ mà họ đã yêu mà thôi, dù là yêu trong một sinh vật nào đó²⁴. Tự do báo chí cũng vốn có cái vẻ đẹp của nó, - dù cho vẻ đẹp này hoàn toàn không phải là của người đàn bà, - và cần phải yêu nó để có thể bênh vực nó. Sự tồn tại của cái mà tôi yêu thật sự, tôi cảm thấy là cần thiết, tôi cảm thấy nhu cầu về sự tồn tại đó, không có nó thì sự tồn tại của tôi không thể trọn vẹn, thỏa mãn, hoàn thiện. Trong lúc đó, những người bảo vệ tự do báo chí nói trên hình như đang hưởng thụ trọn vẹn cuộc sống ngay cả khi không có tự do báo chí.

Phái đối lập tự do chỉ cho ta thấy trình độ của cuộc hội nghị chính trị, cũng như nói chung phái đối lập là chỉ tiêu của trình độ phát triển của một xã hội nhất định. Trong thời kỳ mà nghi ngờ ma quỷ được coi là một sự táo bạo của triết học, mà sự phản đối việc xét xử các mụ phù thủy hình như là một nghịch lý, - trong thời kỳ ấy lòng tin ma quỷ và những phiên tòa xét xử các mụ phù thủy được công nhận là một cái gì hoàn toàn hợp pháp. Một nước, giống như thành A-ten thời cổ, nhìn bọn thực khách, ăn bám, xu nịnh như là những ngoại lệ mâu thuẫn với lý trí của nhân dân, như là một lũ ngu ngốc, - một nước như thế là nước của độc lập và tự chủ. Còn một nhân dân, giống như tất cả những nhân dân trong thời kỳ tốt đẹp xưa kia, chỉ dành cái quyền suy nghĩ và nói lên chân lý cho những tên hề trong cung đình, thì chỉ có thể là một nhân dân phụ thuộc và không có cá tính mà thôi. Hội nghị các đẳng cấp trong đó phái đối lập thuyết phục rằng ý chí tự do và vốn có của bản tính con người, hội nghị đó ít ra cũng không phải là một hội nghị các đẳng cấp có ý chí tự do. Ngoại lệ chỉ khẳng định quy tắc. Phái đối lập tự do chỉ cho ta thấy là lập trường của phái tự do đã biến thành cái gì, chỉ rõ cái mức mà tự do biểu hiện ra ở trong con người.

Vìvậy, nếu như chúng ta nhận xét rằng những kẻ bênh vực tự do báo chí trong hội nghị đẳng cấp hoàn toàn đứng không ngang tầm với nhiệm vụ của mình, thì điều đó đúng với một mức độ còn lớn hơn nữa đối với toàn bộ hội nghị dân biểu nói chung.