Tên sách: Bà đại sứ.

Tên tác giả: Lorena A. Hickok

Năm xuất bản: 2002

Khổ in: 13 x 19 cm

Số trang: 206

Giá bìa: 21.000đ

Người

Người soát lỗi chính tả: trang111111

Người chuyển ebook: Thuỳ Trang (trang111111)

Giới thiệu tác phẩm:

Sau những ngày vật lộn với bệnh viêm màng não vào năm lên hai tuổi, Helen Keller đã hoàn toàn bị điếc, câm, mù. Tương lai tưởng chừng như đen tối của Helen chợt bừng sáng khi em được một cô gia sư giàu lòng nhân ái và thông minh dạy dỗ, giúp đỡ. Với tài năng bẩm sinh và một nghị lực phi thường, từ một cô bé bẳn tính, ương bướng, Helen đã trở thành một người phụ nữ thanh lịch, nhân hậu, tốt nghiệp trường Đại học Harvard và là Đại sứ thiện chí của Hoa Kỳ.

Tiểu thuyết được viết dựa trên cuộc đời thực của bà Helen Keller và tác phẩm “Chuyện đời tôi” của bà.

Cuộc đời của Helen Keller với biết bao sự dày công khổ luyện, vượt qua mọi khó khăn để vươn lên cùng hình ảnh cao cả của cô gia sư đã được tái hiện hết sức sinh động.

LORENA A. HICKOK

BÀ ĐẠI SỨ

TIỂU THUYẾT

TRẦN THANH NGỌC dịch

“Tưởng nhớ về một cô giáo

người đã đưa một bé gái ra khỏi đêm đen

và mang cho nó cả thế giới.....”

HELEN KELLER

1. Bóng tối và im lặng

Một buổi tối tháng 9 năm 1886, cả gia đình nhà Keller đều ở trong phòng khách. Ngài đại uý Keller lơ đãng cầm tờ báo trên tay. Rồi, ông đặt sang bên, cặp kính trễ xuống sống mũi, buồn bã nhìn đứa con gái lớn. Nó đang nằm co ro trên ghế bành, ôm chặt con búp bê to bằng vải vào lòng.

- Helen đã 6 tuổi rồi đấy – đại uý nói – Vậy mà, trí tuệ của nó, cứ cho là nó có đi, vẫn đang bị nhốt trong một nhà tù. Chẳng ai có thể giải phóng cho nó được, không ai có thể mở hộ nó cánh cửa ấy, không ai có thể giúp nó. Chìa khoá đã mất rồi. Chẳng ai có thể tìm lại được nữa ...

Bà Keller đang ngồi khâu, lặng lẽ ngẩng lên, đôi mắt mọng nước.

Người dì của cô bé Helen thì nổi giận:

- Arthur, anh chẳng biết gì cả. Tôi, tôi nói cho anh biết nhé, Helen, nó còn thông minh hơn tất cả những người nhà Keller cộng lại đấy!

- Có thể Helen có những tài năng thiên bẩm – đại uý rầu rĩ – nhưng cái đó thì có ích gì cho con bé chứ? Sẽ không bao giờ, không một ai biết đến cái trí thông minh đó. Helen sẽ không dùng đến, và cũng chẳng cho ai dùng được.

Những lời nói của người cha không hề làm tổn thương Helen: cô bé không hề nghe thấy. Năm lên hai tuổi, sau khi phải vật lộn với bệnh viêm màng não, Helen đã hoàn toàn điếc, câm, mù. Không có một cách nào để giao tiếp được với cô bé, người cha và người mẹ buộc lòng phải tin như vậy.

Helen tụt xuống ghế, dò dẫm, lần mò theo mép bàn đi đến bên chiếc nôi đặt cạnh mẹ. Cái nôi này Helen biết rõ lắm, đây là nôi của nó mà, nó đã ngủ trong đó khi còn bé tí. Đôi tay nó có thể biết, có thể nhận ra điều ấy. Nó thích đặt con búp bê của mình vào đó, thích quấn chặt cho con búp bê, thích khẽ khàng đu đưa nôi.

Gần đây, Helen bỗng lo lắng; chiếc nôi không còn trống nữa, có cái gì đó đã lấy chỗ của nó. Mẹ nó đẩy nó ra khi nó muốn đặt con búp bê vào. Có ai đó ở trong nôi, ngo ngoe cái chân cái tay bé xíu, ai đó – không phải là một con búp bê. Helen chẳng có cách nào để biết rằng “ai đó” đấy chính là em gái của mình. Với Helen, “ai đó” không có một tên riêng, mà chỉ là “nó”, một kẻ đã lấy đi chiếc nôi và thường lấy luôn cả vị trí được ưu ái nhất trước nay vẫn dành riêng cho cô bé – trong lòng mẹ.

Lại một lần nữa, “nó” đang ở đó. Helen sờ thấy cái cơ thể bé nhỏ, ấm nóng được quấn trong những chiếc khăn bông mềm mại. Từ cổ họng bật ra những tiếng kêu nghèn nghẹt, hung dữ, gần giống với tiếng gầm gừ của một con chó hơn là âm thanh của một con người, Helen giằng lấy chiếc khăn, lật đổ chiếc nôi hòng tống khứ kẻ đột nhập. May thay, bà mẹ đã kịp vồ lấy đứa trẻ trước khi nó bị rơi xuống đất. Ngài đại uý túm vai Helen, lắc một cách giận dữ:

- Thế đấy, thần đồng đấy! Ai trả lời được những câu hỏi cho thần đồng đây? – ông chua chát nói – Dù gì Helen cũng chỉ là một “thần đồng gây hại”. Phải gửi con bé vào một trường nội trú đặc biệt thôi.

Bà Keller, vẫn chưa hết bàng hoàng, bật khóc:

- Không... không... không! – bà van vỉ - Chúng ta không thể bỏ nó được... Những nơi đó chỉ để nhận những đứa trẻ thiểu năng, chậm phát triển trí tuệ, chứ không phải dành cho những đứa quá bất hạnh như con bé. Người ta sẽ không dạy được gì cho Helen cả, nó sẽ bị bỏ một mình trong xó, nó sẽ không tiến bộ được gì, và nó sẽ càng bất hạnh vì ở xa chúng ta.

Ngài đại uý vẫn túm chặt tay Helen, con bé hung hãn đạp lung tung, cố để thoát ra, ông hạ giọng nhẹ nhàng hơn:

- Thế chúng ta, chúng ta dạy được gì cho nó chứ? Chúng ta đã thử... Nhưng như thế nào? Em thấy đấy, chúng ta không biết làm cách nào. Chúng ta không thể trông giữ nó ở nhà mãi. Nó đã quá lớn, quá khoẻ, quá nguy hiểm đối với em nó rồi. Một ngày nào đó, nó giết chết con bé mất.

Trong lúc ấy, cái đầu nhỏ tội nghiệp của Hellen lại như muốn vỡ tung vì những ý nghĩ rối bù khiến nó chao đảo. “Tại sao họ lại làm thế với mình, tại sao, tại sao?”.

Thực ra Helen chẳng biết các từ đó. Tất cả những người đang vây xung quanh, với Helen đều là “họ”. Và nó cũng phân biệt được “họ” khá rõ: bố này, mẹ này, dì này và Martha Washington, con gái bà giúp việc da đen thỉnh thoảng vẫn chơi với nó.

“Họ” là những bàn tay, những bàn tay dẫn lối cho nó, kéo nó rất nhanh về đằng sau khi nó bị cụng đầu vào tường, nâng nó dậy khi nó ngã, những bàn tay cho nó ăn, đưa đồ chơi cho nó. Có bàn tay của mẹ, thật mềm mại, dịu dàng; tay của dì to hơn một chút và ít khéo léo hơn một chút; tay của Martha bé tí và dính nham nháp; và bàn tay to khoẻ, cứng chắc là của bố, bàn tay mà giờ đây đang túm lấy nó và không chịu buông nó ra.

Còn với bàn tay của riêng mình, Helen khám phá thế giới xung quang. Đôi bàn tay là mắt, là tai của cô bé. Cô bé bị mất đi thị giác, thính giác, song cảm nhận của đôi tay – xúc giác lại phát triển một cách đặc biệt, và cả khứu giác, vị giác cũng vậy. Từ xa, Helen có thể nhận ra “họ” bằng mùi; ở gần, nó có thể nhận ra những quần áo họ đang mặc, và nó “thấy” được ai có gì mới. Nó phân biệt được những bông hoa đồng nội lẫn trong thảm cỏ; nó cảm nhận được bộ lông con Belle, con chó săn xù to lớn của nó. Nó cũng biết không nên siết quá mạnh cái vỏ ấm và nhẵn của quả trứng, vì nếu vậy, chúng sẽ biến thành một chất nhớt mà những ngón tay nó không tài nào giữ lại được.

Đôi bàn tay bé nhỏ, tham lam và tò mò ấy hoạt động không ngừng, chúng trở thành công cụ cho những ý nghĩ. Con bé thường sờ soạng lâu, thật lâu, không biết chán khuôn mặt mẹ nó. Ngón tay nó lần theo đường cong của mũi, của miệng. Nó không ngạc nhiên khi thỉnh thoảng thấy đôi má mẹ nó ướt đầm nước mắt. Nó cũng thế, khi nào nó cảm thấy đau đớn, má nó cũng ướt đầm như thế. Nhưng nó ngạc nhiên vì cái miệng của mẹ thường xuyên nhảy nhót. Nó cũng đã thử động đậy đôi môi. Tại sao, tại sao “họ” lại làm thế nhỉ? Là một trò chơi à? Sao không cho nó chơi với?

Càng lớn, Helen càng thấy khổ sở bởi sự cô độc. Bàn tay người mẹ vuốt ve trên tóc nó, những nụ hôn dành cho nó, cánh tay ôm ấp nó, những cái đó vẫn luôn cần, nhưng đối với nó bây giờ chưa đủ. Những cơn giận giữ điên cuồng thường hay đến với nó hơn, bởi ngày càng có nhiều điều nó mong muốn xiết bao được trả lời, vậy mà không có cách gì để hỏi được, thậm chí nó cũng không có khả năng hình thành được một câu hỏi rõ ràng cho riêng mình.

“Tôi muốn hiểu, tôi muốn nói, tôi muốn nhìn thấy, tôi muốn nghe thấy!”. Kẻ tù tội khốn khổ đang gào lên trong nó. Nhưng nó chỉ có thể làm phát ra những âm thanh đứt đoạn mà nó không hề nghe được.

Sau những lần như thế, khi đã kiệt sức vì tức giận và thất vọng, Helen chìm vào giấc ngủ. Lần này cũng vậy. Ông bố và bà mẹ đưa cô bé vào giường, rồi cùng quay trở lại phòng khách.

- Không làm gì được – người cha nói – Chúng ta hoàn toàn chẳng có gì trong tay nữa, chúng ta không có khả năng bảo cho nó hiểu cái này hay cái kia là cái gì.

- Em biết – người mẹ thừa nhận – chúng mình quá nhu nhược với nó. Bây giờ nó chỉ làm theo ý nó.

- Nhưng chúng ta phạt nó bằng cách nào? Chúng ta không thể làm cho nó hiểu vì sao nó bị phạt.

Người mẹ lắc đầu:

- Phải viết thư đi Boston thôi, cho ông giáo sư mà bác sĩ Bell nói với chúng ta ấy.

Vài tháng trước, bố mẹ Helen, những người đang sống ở Alabama, vùng Tuscumbia, đã đưa con gái đến một bác sĩ nổi tiếng ở Baltimore, một chuyên gia về mắt. Mặc dù không giúp gì được cho Helen, nhưng ông ta gợi ý nên đưa cô bé đến chỗ bác sĩ Alexander Graham Bell, ở Washington.

- Có thể bác sĩ Bell sẽ làm được điều gì đó để hồi phục thính giác cho cô bé – ông bác sĩ chuyên khoa mắt nói – Ngài Bell là một nhà khoa học danh tiếng. Chính trong quá trình nghiên cứu để hoàn chỉnh một chiếc máy có thể đem đến cho những trẻ em điếc một số âm thanh tác động được lên dây thần kinh thính giác, ông ta đã phát minh ra máy điện thoại.

Ông bà Keller lại dẫn Helen đến bác sĩ Bell. Ông khám rất kĩ cho cô bé. Ông giữ cô bé ngồi rất lâu trong lòng mình, nhìn cô bé say sưa nghịch cái đồng hồ trên tay ông.

- Tôi không thể làm gì được – ông buồn rầu nói – Nhưng thử đến Boston gặp giáo sư Michael xem sao, ông ấy đang điều hành một trường dành cho trẻ em mù: Viện Perkins. Trong trường, có một phụ nữ, Laura Brigman, cũng bị câm, điếc và mù như con gái các vị. Hình như ông Michael Anagnos đã tìm được cách nói chuyện với cô ta: ông ấy gõ ngón tay thế nào đó trong lòng bàn tay cô ấy, để đánh vần cho cô ấy các từ. Điều Anagnos có thể làm cho Laura Brigman, hẳn ông ta cũng có thể làm cho Helen chứ.

Đại uý Keller đã không đi gặp ông Anagnos. Không phải ông không muốn chữa chạy cho Helen, cũng không phải vì ông đã chán nản; mà trong thâm tâm ông sợ rằng vợ mình sẽ không chịu đựng nổi nếu ông bác sĩ đó cũng không thể giúp được gì. Nhưng buổi tối hôm đó, ông đọc thấy trong mắt bà lời cầu khẩn tha thiết, và ông đột ngột quyết định:

- Được rồi, chúng ta sẽ thử. Ngày mai anh sẽ viết thư cho ngàiAnagnos.

2. Người lạ

Mồng 3 tháng Ba năm 1887 thực sự là một ngày trọng đại trong cuộc đời Helen Keller, một quyết định thay đổi số phận cô bé. Nhưng ngày hôm đó, Helen không thể hay biết.

Sáu tháng đã trôi qua kể từ buổi tối kinh hoàng, Helen đẩy đứa em bé bỏng ra khỏi nôi trong cơn ghen tức hung hãn. Như đã hứa với vợ, đại uý Keller viết thư cho giáo sư Agnasnos. Ông giáo sư trả lời rằng chắc chắn có thể cho Helen thử áp dụng chương trình học mà ông đã đạt được với Laura Brigman và đã có nhiều kinh nghiệm. Chương trình này sẽ phải đào tạo được những giáo viên chuyên môn do chính ông đào tạo giảng dạy. Chính vì vậy, ngày 3 tháng Ba năm 1887 ấy, Ann Sullivan, cô gái vừa tròn 20 tuổi và vừa kết thúc khoá học của mình, đã đến từ Boston; cô sẽ là gia sư cho Helen.

Helen hoàn toàn chẳng biết về sự có mặt sắp tới của Ann Sullivan. Làm sao người ta có thể báo trước cho nó được? Nhưng vài ngày nay đó thấy bồn chồn, căng thẳng, bứt rứt không yên, nó cảm thấy rõ ràng trong không khí một cái gì đó không bình thường.

Một căn phòng trên gác bấy lâu vẫn đóng kín, nay các cửa đều được mở toang và làm thoáng khí. Thay vào cái mùi ẩm mốc ban đầu là hương thơm thanh khiết từ ngoài vườn tràn vào. Mẹ của Martha Washington đi lại quét dọn. Helen dễ dàng nhận thấy sàn nhà rung theo những bước chân. Và nếu Helen lại gần bác ta khi bác ta đang giũ các khăn lau đầy bụi, Helen sẽ bị hắt xì hơi. Giường trải “ga” mới, sạch sẽ, chúng thật mát, thật mịn và được vuốt rất thẳng mịn. Người ta đem vào phòng và treo lên giá những chiếc khăn mặt, khăn tắm thơm tho, mềm mại và hơi lần sần.

Còn từ dưới bếp lúc này lại đang toả ra mùi thức ăn quyến rũ. Mẹ của Martha đang làm một cái bánh Gatô rất to. Bác ta để cho Helen liếm cái soong còn dính chút kem đường.

Tất cả các mùi ấy, tất cả các thứ bánh kẹo ấy khiến nó càng thêm lo lắng và đau khổ. Nó không hiểu những điều gì đang diễn ra, chúng làm tăng sự tò mò trong nó, nó mong muốn mãnh liệt được hỏi, được biết. Lòng nó chỉ yên ổn khi được sống trong bầu không khí thân thuộc, khi không có điều gì làm nó ngỡ ngàng hoặc làm xáo trộn những thói quen của nó, khi nó còn có thể sờ được lớp vải của những chiếc váy mẹ hay mặc; nhưng ngay khi nó bỗng nhiên cảm thấy một cái mới thì hàng loạt câu hỏi cứ dồn ứ trong đầu nó, khiến nó âu lo không dứt. Và nó trở nên khó chịu, căng thẳng, u buồn.

Nó theo mẹ ra cổng, bíu thật chặt vào vạt áo măng-tô của mẹ. Bà Keller đang chuẩn bị ra ga đón cô Ann Sullivan. Helen không biết chuyện ấy, nhưng nó đã sờ thấy áo măng-tô và mũ. Đã sờ thấy tức là đã nhìn thấy. Nó biết rõ những thứ này hàm ý gì: mẹ nó sắp đi. Nó muốn đi theo mẹ.

Bố cũng vừa đến bên. Helen bỗng sững người. Nó biết người ta đang dẫn xe ngựa tới. Những rung động của đá lát đường theo tiếng vó ngựa đều đặn tưởng như không tồn tại, nhưng Helen lại có thể nhận ra từ rất xa. Nó nắm chặt vạt áo của mẹ nó hơn, nhưng đôi bàn tay to lớn của bố nó đã kéo nó ra. Nó oà khóc, những âm thanh ngằn ngặt trong cổ họng. Helen vùng chạy, nghiêng ngả đuổi theo chiếc xe ngựa. Bố nó giữ lại, dúi cho nó mấy viên kẹo bạc hà. Helen nhét chúng vào miệng, nhưng chúng không đủ để an ủi nó. Nó chầm chậm trở vào nhà, và nó đợi. Khuôn mặt nhem nhuốc giàn giụa nước mắt, đầu tóc rối bù. Bà mẹ không bao giờ muốn bị là người đối địch với đứa con gái bất hạnh nên đã cố gắng chải đầu và cắt tóc cho cô bé ít nhất có thể. Thế nhưng, phải nói rằng Helen vẫn là một cô bé xinh xắn.

Từng phút trôi qua đối với nó thật lâu, trong thời gian đó, nó gặm nhấm nỗi buồn của mình, những ý nghĩ rối bời nhảy nhót trong đầu nó. Và rồi nó cảm thấy những rung động dưới chân mình. Xe ngựa đã về.

Có ai đó đến gần Helen, gần, rất gần. Helen nhảy xổ ra đằng trước, gầm gừ... và nó thấy mình ở trong vòng tay một người không quen biết. Ai đó vừa đến có vóc dáng gần như mẹ, mặc áo dài và một chiếc áo măng-tô. Cô ta không thơm như mẹ. Helen nhận được cái mùi toả ra từ cô ta, cái mùi nó đã gặp khi đi đi tàu đến Baltimore để gặp ông bác sĩ mắt: mùi than.

- Cô Sullivan, cô là vị khách quý mà chúng tôi mong đợi đã từ lâu – ông Keller nói – chúng tôi vô cùng sung sướng vì cô đã đồng ý đến đây chăm sóc con gái chúng tôi...

Helen, dĩ nhiên, không nghe thấy gì cả. Nếu nó biết tất cả các từ, tất cả các câu mà nó không hề có, nó sẽ gọi người mới đến là Người Lạ. Và trên thực tế, dù không thể gọi được bằng những chữ cái đó, nhưng thời gian đầu khi cô Ann Sullivan mới đến, quãng thời gian ngắn ngủi nhưng tưởng như rất dài với cả hai người, trong suy nghĩ của Helen, cô Ann chỉ hoàn toàn là một Người Lạ.

Một chiếc túi du lịch để dưới đất thúc vào chân Helen. A, đây là thứ nó thích đấy! Thỉnh thoảng nó vẫn thấy có kẹo từ trong các túi như thế.. Đôi bàn tay nó nhoay nhoáy mở túi, sờ soạng và bắt đầu lôi các thứ đồ đạc của Người Lạ ra. Cô Ann nhẹ nhàng nhấc chiếc túi sang bên. Helen xô mạnh vào cô một cách hung bạo, đến nỗi không có ông Keller đỡ kịp thì cả hai đều ngã bổ xuống đất.

Nhưng sự tò mò của Helen còn lớn hơn sự tức tối nhiều. Chính sự tò mò ấy đã cho thấy đây là một cô bé rất thông minh. Nó theo người lạ vào tận phòng riêng. Người Lạ đang mở túi du lịch, vừa làm vừa phải cố đẩy đôi tay lấm lem của Helen ra – đôi tay muốn được trông thấy. Cô lấy từ trong túi ra một con búp bê và đặt vào tay Helen. Con bé lập tức sờ nắn con búp bê, xem mặt, xem tay, xem chân nó, kích động và phấn chấn ra mặt. Rồi nó vuốt ve con búp bê, ấp nó vào má, khẽ đu đưa nó, như tất cả những đứa bé khác thường làm.

Người Lạ nắm lấy tay Helen, dắt nó ra bàn. Cô ta đặt tay nó lên đó, ngửa lòng bàn tay lên. Những ngón tay của cô đưa đi đưa lại thật chậm trong lòng bàn tay bé nhỏ đang xoè rộng.

Cô lặp đi lặp lại những đường nét ấy thật nhiều lần, còn Helen thì chờ đợi, tò mò vì trò chơi mới. Rồi cô cầm tay kia của Helen và cho nó làm những động tác nhưcô vừa làm, những ngón tay đưa đi đưa lại trong lòng bàn tay, hết lần này đến lần khác. Những ngón tay ấy đang đánh vần một từ: “b-ú-p-b-ê, b-ú-p-b-ê”. Helen rất thích thú. Nó thử bắt chước Ann, lúc đầu không đạt, sau rồi nó có thể lặp lại nhiều lần mà không phạm lỗi nào.

Người Lạ bỗng lấy lại con búp bê trong lòng Helen. Cô sẵn sàng trả ngay khi Helen đòi hỏi, tức là khi Helen đánh vần bằng tay hai từ búp bê vừa rồi.

Nhưng Helen không hiểu. Nó chẳng thấy cái trò chơi khá thú vị với những ngón tay múa có chút liên hệ nào với con búp bê mà người ta vừa lấy đi của nó. Nó không biết xin lại bằng cách ấy. Nó chỉ biết giằng lấy, kêu khóc hoặc lăn ra sàn nếu ai lấy đi cái gì mà nó thích.

Nó lại xổ về phía Người Lạ với cái vẻ hung hăng quen thuộc và đập đập hai tay để tìm con búp bê. Và vì không thể giành được, nó chạy ra cửa, hai tay giơ về phía trước. Nó bỏ đi.

Người Lạ không tìm cách để giữ nó lại. Cô quay ra sắp xếp đồ đạc của mình. Helen không biết rằng người ta vừa dạy cho nó bài học đầu tiên. Nhưng Người Lạ thì biết rất rõ và cô nhận thấy cô bé hoàn toàn có khả năng học được. “Helen, tôi biết là em có thể, tôi sẽ làm tất cả để đưa em ra khỏi đêm tối ấy”.

3. Cuộc đấu quyết định

Người Lạ nhận ra ngay: Điều đầu tiên cần phải dạy cho Helen là đó là sự vâng lời. Ông bà Keller chưa bao giờ dám thật sự trách phạt con gái mình, ngay cả khi nếu có muốn đi nữa, ngay cả khi nếu có muốn đi nữa, họ cũng không biết cách nào để thực hiện điều đó, vì họ không có cách nào để nói với nó. Tất cả những điều ông bố có thể nghĩ ra để xoa dịu những cơn nổi loạn của đứa con gái là: cho nó kẹo.

- Cô bạn nhỏ của tôi ơi, chúng ta giống nhau cả thôi! – Người Lạ tự nhủ - Bạn cứng đầu đấy, nhưng tôi, tôi cũng thế.

Cuộc chiến đầu tiên mà mọi người còn nhớ được xảy ra vào một bữa sáng, ít ngày sau khi Ann Sullivan tới.

Helen thường cư xử rất tệ. Nó không biết dùng thìa và không muốn ngồi nguyên chỗ của mình. Nó thường chạy quanh bàn và bốc thức ăn trong đĩa của bố, của mẹ và cả của khách nếu có họ ở đó. Khứu giác nhạy cảm đặc biệt chỉ chỗ cho nó và nó bốc tất cả những gì nó thấy thơm.

Từ khi nó còn bé, mọi người luôn nhìn nó với con mắt thương cảm, con bé xinh xắn là thế, vậy mà bất hạnh thế. Người ta thường để nó làm những gì nó thích, người ta chơi với nó như với một con chó nhỏ. Khi nó lấy một mẩu thức ăn trong đĩa, những người khách cũng chẳng lấy thế làm bực mình, họ dịu dàng xoa đầu nó.

Buổi sáng hôm ấy, Helen sục tay vào đĩa Người Lạ và định bốc món trứng chưng. Người Lạ đẩy cái tay bẩn của nó ra. Nó vừa vươn người định làm lại thì bị đánh đét vào mu bàn tay.

Helen nổi điên, nó lăn ra đất và bắt đầu tru lên.

Dưới cái nhìn kinh sợ của ông bà Keller, Người Lạ đến bên đứa trẻ, nâng nó dậy, túm lấy hai vai nó bắt nó ngồi lên ghế. Helen vặn vẹo người, đấm đá lung tung, nhưng Người Lạ vẫn coi như không hề gì.

- Các vị đừng lo... nhưng tôi xin các vị, hãy để tôi được làm. Chỉ là một cơn cáu giận đơn thuần thôi, chúng ta không được phép nhượng bộ - Người Lạ nói, cô nhận thấy nét hãi hùng trên khuôn mặt người cha và người mẹ.

Cuối cùng cô cũng để được chiếc thìa vào tay Helen. Vừa giữ chặt tay cô bé, Ann vừa chỉ cho nó cách làm thế nào để xúc được trứng chưng bằng thìa. Rồi cô lại cố đưa thìa trứng vào miệng Helen, nhưng con bé đẩy tay cô ra và quẳng thìa xuống đất.

Người Lạ nhấc Helen ra khỏi ghế, ấn nó cúi xuống và túm chặt lấy tay nó đưa về phía chiếc thìa, buộc nó phải nhặt lấy. Rồi cô lại bắt nó ngồi lên ghế.

Helen khóc, nó tự hỏi tại sao người ta lại cư xử với nó thô bạo như thế. Nó không thể hiểu rằng, đây là lần đầu tiên người ta cư xử với nó như một người bình thường, không phải như một con thú nhỏ đáng thương.

Ông đại uý Keller quăng chiếc khăn ăn lên bàn, đứng dậy:

- Tôi không thể chịu nổi cảnh này – ông nói và bỏ ra khỏi phòng ăn.

Bà vợ cũng đi theo.

Người Lạ khoá trái cửa lại sau lưng họ. Rồi cô quay lại bàn, cố ăn nốt bữa sáng một cách bình thản, dù cô chẳng muốn chút nào. “Phải tham chiến thôi, dù có ra sao đi nữa!”.

Helen bắt đầu cấu véo, Người Lạ đánh cho nó một cái.

Helen tụt xuống ghế, mò mẫm men theo cạnh bàn. Không có ai ở chỗ bố, không có ai ở chỗ mẹ. Nó ngạc nhiên quá, chưa bao giờ nó ở trong hoàn cảnh thế này, hoàn toàn đơn độc. Helen quay lại chỗ Người Lạ. Nó không bốc thức ăn trong đĩa nữa. Nó đặt tay lên tay Ann, nó lần theo những động tác của cô, đưa lên đưa xuống, từ đĩa lên miệng, rồi lại từ miệng xuống đĩa.

Một lần nữa, Người Lạ đặt thìa vào tay Helen rồi hướng dẫn nó xúc thức ăn vào miệng. Lần này, nó để yên cho cô làm, và vì nó đã rất đói nên nó ăn hết bữa sáng mà không tỏ ý giận giữ.

Vừa ăn xong, nó giật ngay cái khăn ăn mà người ta đã buộc quang cổ nó, vứt xuống đất. Nó nhảy ra khỏi ghế và chạy ra phía cửa. Khi nhận ra không thể mở được cửa, một cơn tức tối khủng khiếp lại trào lên trong nó, nó nắm chặt tay, đấm bình bình vào cửa. Người Lạ đến gần nó, nhưng không mở cửa cho nó mà dẫn nó lại cạnh bàn và buộc nó nhặt cái khăn lên. Cô muốn dạy nó cách gập cái khăn lại, nhưng Helen vứt ra và nó lăn xuống đất, đạp chân đạp tay tứ tung.

Thay vì đỡ nó dậy, Người Lạ làm như không hề có nó ở đó, lẳng lặng ăn tiếp bữa sáng.

Helen không hiểu. Nó không hiểu vì sao cái trò rất có hiệu quả hàng ngày của nó lại chẳng có tác động gì đến Người Lạ. Nó thử cố kéo cái ghế Người Lạ đang ngồi, cố ấn cho cô ta ngã nhưng không được. Nó mất hết dũng khí, nó thất vọng tràn trề, nó khóc. Tại sao sáng nay mọi thứ lại quá tồi tệ đến thế? Những ý nghĩ không thành hình dày đặc trong đầu nó, nhưng cũng có thể tóm gọn lại một điều đơn giản: “Tôi căm thù người!”.

Ann Sullivan cũng đang rối bời. Bài học đầu tiên này thật không hơn một buổi huấn luyện thú.

Trước khi Helen trở thành một con người thực sự, nó phải là “một con thú được day dỗ” đã, và có lẽ, còn lâu mới đạt được điều đó.

Buổi sáng chậm chạp trôi qua. Nhiều lần Helen chạy ra cửa, nhưng cửa vẫn đóng chặt và Helen lại diễn lại vở cũ: kêu, khóc, đấm, đá...

- Tôi sẽ phải đợi đến lúc em kiệt sức mất thôi – Người Lạ thở dài.

Nhưng hết lần này đến lần khác, cô vẫn cố thử cầm tay Helen, bắt nó nhặt lại khăn ăn. Nhưng chẳng được việc gì. Lần nào Helen cũng đẩy ra.

Ở bên ngoài, ông Keller vừa đi về phòng làm việc của mình vừa gầm lên: “Giá tôi có thể tống cổ cô ta về Boston ngay bây giờ!”. Bà mẹ thì giam mình trong một căn phòng ở tầng hai xa phòng ăn nhất để không thể nghe thấy gì. Bác giúp việc bắt đầu tự hỏi không biết đến bao giờ mình mới có thể vào dọn bàn...

Helen cuối cùng đã mệt nhoài, nó nằm dưới đất, đầu rúc vào hai cánh tay.

Người Lạ nhẹ nhàng ngồi xuống bên nó, vuốt tóc nó, và lại một lần nữa, nâng nó dậy, cầm bàn tay nó, nắm lấy chiếc khăn ăn, rồi đưa nó về bàn.

Helen chẳng hề chống cự, nó để yên cho Người Lạ dẫn dắt. Cô giúp nó gập chiếc khăn ăn, đặt lên bàn. Rồi Người Lạ dẫn nó ra cửa, mở cánh cửa thật rộng.

Và cái cô bé lẫm chẫm chạy ra vườn chơi giờ đã hoàn toàn là một cô bé hiền lành.

Ann Sullivan đi lên gác, cô gặp bà Keller ở chiếu nghỉ.

- Helen đã ăn xong bữa sáng và xếp khăn ăn gọn gàng rồi – cô nói, nhưng âm điệu lại chẳng có chút hân hoan nào về chiến thắng đầu tiên ấy.

Đến khi chỉ còn một mình trong phòng. Ann Sullivan buông mình xuống giường, bật khóc.

4. Những trò chơi mới

Trận chiến đấu trong bữa sáng ấy là trận đầu tiên và cũng là trận ác liệt nhất trong những trận chiến đấu giữa Helen và Người Lạ. Nhưng đó không phải là những khó khăn duy nhất mà Ann Sullivan phải đối mặt.

Sống cùng gia đình Keller một tuần, Ann Sullivan nhận ra rằng, nếu cô không tách Helen ra khỏi bố mẹ, cô tuyệt đối sẽ không làm được điều gì. Khi cô phạt con bé, cho nó quen với nề nếp và sự vâng lời, những điều cần thiết để Helen có thể học được cái gì đó cao hơn, thì ngay lập tức bố mẹ con bé can thiệp. Nhất là người cha, ông ta không thể chịu đựng được khi thấy con mình khóc. Ông ta, cho đến bây giờ vẫn là người duy nhất có một chút quyền lực nào đó với con bé, không thể quen được với việc thấy người khác thay thế vào vị trí của mình. Với ông ta, Ann Sullivan cũng chỉ là Người Lạ. Ông cảnh giác với cô, và tự nhiên, ông ta đã cùng đứa con gái bé nhỏ hợp thành một phe chống lại cô gia sư.

Nhưng cũng thật đau lòng, bởi chính trong lúc ấy, ông lại mong mỏi với cả trái tim mình rằng Ann Sullivan có thể đưa Helen ra khỏi bóng tối cô độc.

Helen cảm thấy ngay bố mẹ đồng tình với nó chống lại Người Lạ. Mỗi lần cô ta bắt nó làm theo một điều gì đó, thì nó chạy về phía bố mẹ và y như rằng có hiệu quả, họ nhượng bộ ngay.

- Chúng ta không thể làm thế - một hôm, bà Keller chân thành tâm sự cùng cô giáo – Chúng tôi rất thương nó, con bé tội nghiệp.

- Helen không cần lòng thương hại của các vị - Ann Sullivan phản đối thẳng thừng – Lòng thương hại của các vị đã và sẽ không bao giờ giúp gì cho nó hết. Thậm chí còn làm hại nó. Cái mà Helen cần ở các vị đó là sự giúp đỡ.

-Nhưng chúng tôi làm được gì? – Bà Keller thở dài.

- Tôi biết rõ điều cần phải làm! – Ann Sullivan đáp – Trước tiên bà cần nói chuyện với đại uý Keller. Nếu tôi ở một mình với Helen, chắc chắn tôi có thể khiến em vâng lời. Ở đây, con bé có thể chạy lại bên các vị mỗi khi tôi đòi hỏi làm điều gì. Đối với Helen, tôi là Kẻ thù, vì nó thấy rõ các vị không bao giờ đồng tình với tôi. Nếu bà muốn tôi giúp Helen, muốn tôi có thể dạy cho em điều gì đó, việc cốt yếu là cần phải để con bé tin tưởng tôi và để tôi không phải là Kẻ - luôn – luôn – trừng – phạt.

Bà Keller đồng ý.

- Chúng tôi có một ngôi nhà cách đây khoảng 500m. Lúc đi dạo, chắc cô cũng đã đi qua đó. Nó không lớn, nhưng chúng ta có thể dễ dàng sắp xếp mọi thứ. Cô có thể sống ở đó một thời gian với Helen.

- Đó đúng là cái chúng ta cần! – Ann Sullivan vui mừng.

Bây giờ chỉ còn phải thuyết phục ông Keller. Ban đầu, ý tưởng đó không làm ông hài lòng chút nào.

- Helen sẽ rất buồn khổ. Con bé tội nghiệp. Nếu mang nó đi xa chúng ta, nó sẽ ốm mất.

Nhưng để người vợ vui lòng, ông đã chấp nhận để Ann Sullivan thử.

Ngày hôm sau, Helen được đi chơi bằng xe ngựa. Đấy là một trong những thú vui giải trí mà nó thích nhất. Nó vui sướng ra mặt. Nhưng nó không được trở về nhà, mà lại thấy mình ở một nơi xa lạ, một mình, với Người Lạ.

Ban đầu, điều đó không làm nó ngạc nhiên quá đỗi. “Họ sẽ đến tìm mình” – nó nghĩ – “từ trước đến nay họ vẫn luôn làm như vậy”.

Đến giờ đi ngủ, mọi hi vọng của nó đều đã tan biến. Helen đã quen ngủ một mình trong cái giường nhỏ của nó. Buộc phải trèo lên chiếc giường to và lạnh, nó đã cảm thấy rất kinh khủng rồi – cái giường nó chưa hề biết bấy lâu nay. Mọi sự thay đổi đều gợi tò mò cho Helen, đôi khi cũng khiến cô bé thích thú, nhưng chúng vẫn luôn đặt nó trong tình trạng bứt rứt, căng thẳng.

Và khi Người Lạ trèo lên giường với nó thì thật quá sức chịu đựng, nó nổi khùng.

- Không, không! – nỗi giận dữ hét lên trong nó – Cút đi! Cút đi! Tôi căm thù cô! Tôi căm thù cô!

Nó nhảy xuống giường, và phải mất hai giờ sau Người Lạ mới đưa nó nằm yên trở lại. Nó đã mệt phờ, nó ngủ., bám sát mép giường, cố tránh xa Người Lạ nhiều nhất có thể được.

“Có lẽ phải bảo mang cái giường của Helen đến đây... Mà không, cần phải tạo cho con bé cảm giác bơ vơ, lạc lõng nhất, cần tạo ra một môi trường xa lạ hoàn toàn... Để cuối cùng mình có thể thuần phục được cô bé...” – Ann Sullivan tự nhủ.

Những ngày sau đó, Helen bận rộn đến nỗi ít nhiều đã bắt đầu quên đi lòng căm thù với Người Lạ. Có quá nhiều điều hấp dẫn cho nó làm. Nó không có thời gian để lăn ra đất, để đấm đá lung tung, thậm chí không còn thời gian để dè chừng, để căm ghét Ann Sullivan.

Để bắt đầu, Người Lạ đưa cho nó những hạt cườm và một sợi dây. Những hạt cườm có kích cỡ và hình dạng khác nhau. Một số viên bằng gỗ, một số khác bằng thuỷ tinh.

Những ngón tay linh hoạt và nhạy cảm của Helen học rất nhanh cách xâu những viên đá, cách chọn lựa chúng, cách phân chia chúng thành những đống nhỏ riêng biệt. Người Lạ đã dạy nó tạo nên một chuỗi vòng khá phức tạp: hai viên ở đống này, ba viên ở đống khác,... Helen làm được điều đó một cách dễ dàng đáng ngạc nhiên.

“Vui thật...” – Có lẽ con bé đang nghĩ vậy, và lần đầu tiên kể từ khi hai cô trò sống một mình, Người Lạ thấy Helen mỉm cười.

Trò chơi tiếp theo còn khó hơn. Người Lạ đưa cho Helen một cuộn len và một cây kim móc. Vừa cầm tay nó, cô vừa day cho nó cách tạo ra một cái khuyên nút, dạy nó cách đưa mũi kim qua rồi rút lại, và lặp đi lặp lại như thế để tạo ra một dây xích dài.

Helen thích mê, nhưng nó nhầm liên tục. Nó hoàn toàn quên hẳn nó ghét Người Lạ - Kẻ thù thế nào; chốc chốc nó lại trèo lên đầu gối cô, đưa cho cô tác phẩm của mình, cầm lấy tay cô để cô chỉ cho nó chỗ nào chưa ổn.

“Mình có thể làm được mà!” – nó tự nhủ - “Mình sẽ làm được…”.

Con bé tiếp tục công việc suốt cả ngày, và nó làm được một sợi dây len dài gần bằng chiều dài căn buồng. Nó mỉm cười sung sướng khi Người Lạ thưởng cho nó một chiếc bánh Ga-tô to. Và, lúc cảm thấy bàn tay Người Lạ đặt trên vai mình, nó không tránh ra nữa.

Song thú vị nhất vẫn là “trò chơi những bàn tay”. Helen dĩ nhiên không biết rằng Người Lạ đang dạy nó bảng chữ cái.

Bảng chữ cái bằng tay là một ngôn ngữ dùng ký hiệu. Nó được một người Pháp, một tu sĩ dòng Épée, phát minh vào thế kỉ 18, giúp cho những người câm điếc có thể nói bằng tay. Học nói bằng bảng chữ tay không quá khó, để ý kỹ ta có thể nhận thấy mỗi vị trí khác nhau của ngón tay mang hình dạng hao hao giống một chữ cái, chỉ cần quan sát cẩn thận, ghi nhớ rồi thực hiện bằng các ngón tay của mình.

Helen không chỉ câm điếc mà còn mù, nên chỉ có thể học và sử dụng nó bằng xúc giác. Muốn dạy cô bé học một chữ cái phải ấn, gõ, vẽ trong lòng bàn tay, kết hợp cả bảng chữ cái bằng tay và bảng chữ cái bằng tín hiệu Moóc. Sau đó, Helen sẽ tập làm lại bằng tay mình những gì đã học, và nói.

Công việc sẽ kéo dài rất lâu và nhàm chán nếu Helen không có một trí tuệ sinh động đến thế. Cô bé không hề là một đứa trẻ đần độn đáng thương như người cha từng lo sợ; trái lại, em có một trí thông minh đặc biệt, có trí nhớ tốt khác thường. Trong vài ngày, Helen học được cách lặp lại tất cả các chữ cái trong bảng chữ cái. Cô Ann không dạy từng chữ riêng rẽ theo thứ tự: a, b, c, … mà dạy em trong tổng thể dới các dạng từ.

Mỗi ngày, Helen được học một số từ mới: b-á-n-h m-ỳ, n-ư-ớ-c, c-h-é-n, H-e-l-e-n, b-ố, m-ẹ, e-m b-é, …

Vào lúc ấy, những từ đó chẳng mang ý nghĩa gì đối với Helen. Trò chơi những bàn tay chỉ là một trò chơi. Helen hãnh diện vì nó có thể ngoáy nhanh nhoay nhoáy các ngón tay như Người Lạ, lặp đi lặp lại rất nhiều lần các động tác khác nhau. Với cô bé, dù rất mơ hồ, nhưng trò chơi này là một cách để em bé thể hiện mình, liên hệ với thế giới chung quanh.

Ngày nào Người lạ cũng lặp lại những bài tập ấy, cô nhìn Helen và nói một mình:

- Sẽ đến một ngày, những từ này sẽ mở cho em các cánh cửa nhà tù, Helen bé bỏng ạ… Cô không biết khi nào, nhưng chúng ta sẽ tới được ngày đó. Cần phải như vậy!

Sáng sáng, trên đường đi làm, ông Keller thường dừng lại trước cửa sổ căn nhà con gái để nhìn nó. Helen không nhìn thấy dáng ông, không nghe thấy tiếng ông, vì vậy hẳn cũng không biết ông đang đứng đó.

“Nó mới hiền lành làm sao!” – Ông nhủ thầm khi xem con chơi với các viên sỏi và cây kim móc – “…nó không còn là con bé trước đây nữa, đúng là một phép màu…”.

Một buổi, ông dắt con chó Belle của Helen đến ngôi nhà nhỏ. Helen nhận ra bộ lông mềm mại của người bạn, cô bé sướng rơn. Helen ve vuốt con chó,ôm lấy nó. Rồi cô bé ngồi xuống nền đất, cầm một bàn chân Belle lên và bắt đầu vặn vẹo các ngón chân ngắn tủn của nó.

- Con bé làm gì thế? – Người cha đứng bên cửa sổ hỏi.

Người Lạ nhìn bàn tay Helen, mỉm cười trả lời:

- Ông nhìn xem, lạ chưa, Helen đang dạy con chó cách đánh vần. Cô bé đang cố bắt Belle đánh vần từ b-ú-p b-ê.

Ông Keller lắc đầu vẻ hoài nghi:

- Để làm gì? Con bé đâu có hiểu ý nghĩa của việc đó. Với nó, đó chỉ là một trò chơi…

Một ánh nhìn như van lơn hiện lên trong mắt Người Lạ, cô khẽ nói:

- Sẽ đến một ngày cô bé biết nghĩa của các từ đó. Hãy cho cô bé thời gian, dù chỉ một chút thời gian thôi…

5. N-ư-ớ-c

Ngày hôm đó bắt đầu thật tệ. Đó là ngày mồng năm tháng tư, một tháng hai ngày sau khi cô Ann Sullivan đến gia đình Keller.

Theo yêu cầu của ông đại úy Keller, người chỉ nhất nhất muốn thấy con ở gần mình, Ann và Helen đã rời căn nhà nhỏ trở về. Cô Ann đã chấp thuận vui vẻ, vì giờ cô có khá đủ uy tín với đứa trẻ rồi và cô có thể dễ dàng khiến Helen vâng lời. Khi cô Ann cấm Helen làm điều này hay điều kia, hay yêu cầu em ngồi ngay ngắn ở bàn ăn, cô bé không còn chạy đến tìm sự bảo vệ sau váy mẹ nữa. Ông bà Keller kinh ngạc vì những kết quả mà Helen đạt được, đã ngày càng thêm gần gũi và quý trọng Ann; song họ vẫn giữ những định kiến không như cô mong muốn.

Ann nhắc họ nên học trước bảng chữ tay. Bà Keller bắt tay vào học rất nhanh nhưng ngài đại úy thì chẳng có chút cố gắng nào.

- Để làm gì? – Ông nhắc lại, buồn bã.

- Sớm hay muôn, ngài sẽ cần đến nó – Ann Sullivan trả lời – và có lẽ sẽ sớm hơn ngài nghĩ … Helen sẽ biết ý nghĩa của các từ, em sẽ nhận ra được mối liên hệ giữa các từ với các sự vật. Rồi ngài sẽ có thể nói chuyện với cô bé, ngài có hiểu không? Ngài có thể giao tiếp với Helen, hỏi Helen và Helen sẽ trả lời ngài.

Đại úy Keller lắc đầu e ngại. Ông không muốn ảo tưởng vào một hi vọng, mà theo ý ông, hoàn toàn điên rồ. Việc con gái ông ngoan và lành tính hơn như vậy là tốt lắm rồi.

Rõ ràng Helen ngoan hiền hơn nhiều so với trước đây. Mọi người đều có chung nhận xét ấy. Nó không còn nổi cáu nữa, đúng hơn là rất hiếm khi, và cơn giận giữ cũng không kéo dài lâu. Nó có quá nhiều cái hay để làm, hơn là việc lăn ra đất tru tréo. Bây giờ nó rất bận rộn, nó bị gây tò mò không ngừng, luôn muốn chú tâm vào những trò chơi, những công việc nho nhỏ mà cô Ann đã chuẩn bị cho nó. Nó không còn bị những cơn khủng hoảng, âu lo biến nó thành đứa trẻ hung dữ nữa.

Nhưng sáng hôm đó nó thấy thật khó chịu, cáu bẳn, bực bội. Bỗng nhiên không có gì khiến nó vui nữa: trò chơi với các đồ vật, những ngón tay ngọ nguậy, tất cả đều như trêu tức nó.

“Mình biết tất cả những cái này rồi mà” – Nó tự bảo – “Tại sao cứ chơi đi chơi lại một trò chơi như thế?”

Suốt buổi sáng, Người Lạ đánh vần mãi hai chữ trong lòng bàn tay Helen: n-ư-ớ-c và c-h-é-n. Cô đánh vần từ c-h-é-n rồi đặt cái chén vào lòng bàn tay Helen. Sau đó, cô rót nước vào chén, nhúng ngón tay Helen vào, và cô đợi, hi vọng rằng Helen sẽ có phản ứng, đánh vần chữ n-ư-ớ-c lên tay cô.

Helen không hiểu điều cô Ann chờ đợi ở nó, nó trung thành lặp lại những động tác của Người Lạ, nó viết đi viết lại không biết mệt mỏi từ chén. Nó nhận ra ngay đó không phải điều cô Ann mong muốn.

“Nhưng thế thì cô muốn gì?” – nó băn khoăn tự hỏi – “Cô biết mình không hiểu mà… nếu mình biết, mình sẽ làm mà”.

Helen bắt đầu căng thẳng.

“Hôm nay không nên tiếp tục nữa” – Ann tự bảo, khi nhìn thấy Helen sắp sửa đập cái chén – Chúng ta nghỉ một lát. Này, em cầm lấy…

Cô đưa cho Helen con búp bê mà em rất thích, đấy là con búp bê mà cô đã cho Helen hôm đầu tiên đến đây. Món quà này do các em bé mù ở Viện Perkins muốn dành tặng Helen. Tất cả những đứa trẻ đó đều rất yêu quý cô giáo Ann. Vì vậy chúng tỏ ra buồn rầu khi biết cô Ann sẽ rời khỏi trường. Nhưng cô Ann đã giả thích cho lũ trẻ rằng cô đi để chăm sóc cho một bé gái, cô bé đó cần cô hơn tất cả các em. Những đứa trẻ rất xúc động, đã quyết định tặng cho cô bé ấy một con búp bê và chính Laura Brigman, người phụ nữ cũng bị mù, câm, điếc như Helen đã sắm sửa trang phục cho nó. Tất nhiên, Helen chẳng biết tí gì về chuyện ấy. Nhưng cô bé thích con búp bê mới lắm, em thường chơi với nó suốt, khi thì đặt con búp bê mới ngồi cạnh con búp bê vải cũ, khi thì ru nó ngủ trên chiếc giường nhỏ mà người ta đóng cho Helen để thay chiếc nôi đã dành cho em bé.

Rõ ràng Helen rất thông minh, những ngón tay của Helen nhận ra đôi mắt của búp bê mới. Búp bê cũ (nói đúng ra chỉ là một cái túi vải bông được tạo hình đôi chút) không còn mắt nữa; Helen đã mang nó và hai hạt cườm đến đưa cho cô Ann, cô hiểu ngay Helen muốn cô đính hai hạt cườm lên khuôn mặt búp bê vải để làm cho nó đôi mắt.

Nhìn Helen trở lại hiền lành và vui vẻ giữa đám đồ chơi, cô Ann muốn thử thêm lần nữa, cô đưa cho Helen cái tách rỗng, và đánh vần bằng ngón tay: c-h-é-n, rồi cô rót nước vào tách và đánh vần: n-ư-ớ-c. Helen nổi cáu vì bị làm phiền, và nhất là vì bất lực vì không hiểu được trò chơi cô Ann cứ ngoan cố bắt nó chơi là gì. Helen túm lấy con búp bê, quăng xuống đất. Cái đầu con búp bê vỡ tan tành.

Khi sờ thấy những mảnh vỡ cô Ann vừa gom lại đưa nó vứt vào thùng giấy, Helen lặng đi. Nó không lăn ra đất, không đạp chân đạp tay. Nó co mình nằm trong ghế bành, không khóc, không gầm gừ, nhưng dáng vẻ nó biểu lộ một điều rất rõ ràng: tôi chẳng làm được gì tốt hết, để cho tôi yên.

Làm thế nào để cho cô bé khuây khỏa bây giờ? May thay, cô Ann biết một cách hay tuyệt. Cô đưa cho Helen một chiếc mũ rơm rộng vành. Helen nhỏm ngay dậy. Mũ, có nghĩa là vườn, là mặt trời, là dạo chơi, là biết bao điều thú vị!

Có điều, Helen không biết rằng bài học vẫn chưa chấm dứt. Người Lạ vừa nảy ra một ý: cô mang theo cái tách và dắt Helen hướng về giếng nước cuối vườn.

Helen rất thích vườn. Nó thích mùi của cây kim ngân, mùi của những cây hoa hồng leo bò dọc theo ngôi nhà. Nó thích sờ những chiếc lá dày và gai sần của hàng rào hoàng dương. Nó cảm thấy trên cánh tay, trên bàn tay cái nóng ấm của mặt trời và nó nhận ra những rung động trong không khí từ những con ong bay vo vo, những con chim ruồi bay vù vù xung quanh. Không có gì khiến nó lo sợ, tất cả đều thật tuyệt.

Lúc này hẳn người làm vườn đang kéo nước bên bờ giếng. Ann dẫn Helen đến chỗ ông, và lại một lần nữa đặt cái chén “đáng ghét” vào tay em, rồi nghiêng gàu cho nước chảy xuống.

Ý nghĩ đầu tiên đến với Helen là tức giận, là ném cái chén đi, nhưng nó vốn rất thích cảm giác mát mẻ bao trùm chung quanh bờ giếng này, nó mê cái mát lạnh của nước. Nó thường chơi với nước, nghe nước chảy dịu dàng qua các kẽ ngón tay.

Cô Ann cầm bàn tay Helen và đánh vần lên đó từ n-ư-ớ-c, ban đầu chậm, thật chậm, rồi nhanh dần.

Đột nhiên Helen buông rơi cái chén. Nó đứng bất động, cứng đờ người, tưởng như ngừng thở. NÓ BIẾT RỒI! Nó đã hiểu, cuối cùng nó đã hiểu! Một cái gì đó xuất hiện mơ hồ, rồi rất rõ ràng, bỗng chợt đến, một ý nghĩ mới lạ bắt đầu quay quay trong trí: “N-ư-ớ-c! N-ư-ớ-c! Cái thứ tuyệt vời mát lạnh, cái người bạn thân thuộc ấy, đó là n-ư-ớ-c đó sao?”

Helen vội cầm tay Người Lạ. Những ngón tay run run đánh vần: n-ư-ớ-c. Vừa viết xong, Helen thấy ngay đôi tay Người lạ ôm lấy đôi vai nó – một lời khen ngợi. Nó đã đúng, đúng rồi!

Đây chính là lần đầu tiên trong đời Helen Keller nói với người khác. Suốt cuộc đời em sẽ ghi nhớ giây phút kì diệu này, từ giây phút ấy, ngôn ngữ sẽ không còn là điều bí mật đối với em nữa.

Đôi mắt Người Lạ ướt đầm, cô bật kêu lên:

- Helen, em đã hiểu! Em đã hiểu rồi!

Helen không thể nghe thấy điều đó. Nhưng em biết rằng em vừa nắm bắt được một phát kiến vĩ đại khác thường. Nếu những kí hiệu mà em vừa làm chỉ nước thì tất cả những kí hiệu khác em vẫn thường chơi với Người Lạ mang nghĩa gì?

Em thụp xuống, bốc một nắm đất đưa cho Người Lạ. Lúc ấy, Helen sao có thể hỏi được một câu đầy đủ: “Nói cho em biết cái này gọi là gì?” Nhưng cô Ann lập tức trả lời ngay: “Đ-ấ-t”, cô in từng chữ cái vào lòng bàn tay Helen.

Cô Ann làm đi làm lại nhiều lần. Helen không bỏ sót một động tác nào, và đến lượt em bắt chước: “đ-ấ-t”, “đ-ấ-t”. Bây giờ “đất” đã được đi vào, đã được khắc sâu trong trí nhớ của em. Em sẽ không bao giờ quên nó nữa.

Em cần phải biết, cần phải biết tất cả! Không được để mất một phút nào! Nhanh lên! Phấn chấn và vui mừng khô xiết, Helen bổ từ chỗ này sang chỗ khác, nắm tất cả những gì có thể chạm phải. Và những ngón tay của Người Lạ không ngừng nói cho cô bé: c-à-n-h, g-i-ế-n-g, c-â-y n-h-o. Helen cắm đầu chạy, và em va vào chân chị hầu gái đang bế em bé ra vườn chơi. Em bé mà Helen đã từng rất ghét, giờ đây Helen ngày càng bớt ghét nó hơn, từ khi cô Ann đến và giáo dục em. Nhưng đối với Helen, Mildred vẫn không có tên. Đó vẫn là nó, là một vật, một kẻ đối địch…Helen sờ thấy ngay đứa bé, cô bé chạy về phía Ann. “Đấy là cái gì? Cô trả lời nhanh đi”. “E-m b-é”… Helen nhận ra rồi, Ann đánh vần các chữ này suốt. Bây giờ từ đó đã mang một ý nghĩa: nó, cái vật ấy, là “e-m b-é”. Tất cả đều gắn với một vật nào đó, tất cả đều muốn nói một cái gì đó.

Đột nhiên Helen dừng phắt lại, có vẻ đang suy nghĩ lung lắm. Rồi em hổn hển nắm lấy tay Người Lạ, giật giật.

-Thế cô, cô là gì? – bàn tay ấy đang hỏi

Ann hiểu rõ câu hỏi mà cô trò nhỏ sốt ruột muốn biết, cô đánh vần:

- C-ô g-i-á-o.

Chậm, rất chậm, rồi nhanh dần, và đến lượt Helen viết lại: c-ô g-i-á-o.

Vậy là từ bây giờ sẽ chấm dứt. Không còn Người Lạ nữa, không còn sự căm thù, không còn chút ngờ vực nào của Helen đối với Ann nữa. Thực ra những điều đó cũng đã dần tan biến, nhưng vẫn còn đôi chút băn khoăn nào đó nơi sâu thẳm trái tim cô bé. Giờ đây, trong ánh chớp sáng vừa lóe lên, Helen đã hiểu: cô Ann đang mang đến cho em tất cả nhận biết về thế giới quanh em, nhờ có cô mà những cánh cửa nhà tù đang giam hàm em sẽ bị phá tung.

C-Ô G-I-Á-O! Đấy là cái từ quan trọng nhất, cái từ mở khóa cho tất cả. Đấy là từ đẹp nhất, vậy mà cô Ann Sullivan chưa bao giờ viết cho em.

6. Tất cả đều có tên

Chiều tối, khi Đại úy Keller từ văn phòng về nhà, vợ và con gái ông đang chờ sẵn ở cửa. Đó là một việc rất bình thường, và như tất cả những lần khác, ông bế bổng Helen lên, âu yếm hôn con gái. Nhưng hôm nay bỗng xảy ra một việc chưa từng có: Helen tụt khỏi tay người cha (mọi khi nó thường nán lại rất lâu để tận hưởng cảm giác được chiều chuộng, vuốt ve).

Cô bé chạy về phía Người Lạ và sốt sắng giật tay cô. Trước khi cô bé tới nơi, Người Lạ đã hiểu điều Helen muốn. Cô cầm lấy bàn tay em, từ tốn in vào đó từng động tác mạch lạc.

Một nụ cười sáng bừng trên khuôn mặt Helen. Em biết, em nhận ra rồi, em đã làm những động tác này cả trăm lần! Em có thể lặp lại nó một cách hoàn hảo. Em chạy ngay về phía bố, những ngón tay như múa.

- Cái gì thế? – Người cha ngạc nhiên – Con bé đang làm gì thế?

Giọng run run xúc động, bà Keller thốt lên:

- Nhưng đó là từ bố mà, Arthur, con đang gọi anh bố ơi bằng những ngón tay mà.

Say sưa trong niềm vui, bà Keller và cô Ann Sullivan gần như nói cùng một lúc: họ kể những gì xảy ra hôm nay bên bờ giếng. Họ mê mải với những bước tiến của cô bé, trong suốt buổi chiều Helen đã không ngừng gọi tên được tất cả các vật mà cô bé sờ thấy, tất cả những người mà cô bé biết. Chao ôi, Helen hoàn toàn có thể nói bằng đôi tay xinh xắn của mình.

Đại úy Keller xiết chặt tay cô Ann, xúc động nói: “Xin cảm ơn cô vì …” – Nhưng ông không thể nói thêm được gì nữa.

Ngay buổi tối, ông chuyên chú vào học bảng chữ cái bằng tay và lần này chẳng vương vấn mảy may câu hỏi: “Để làm gì?”. Ông muốn giành lại thời gian đã để mất, ông muốn tự mình sẽ nói được với con gái.

Đây quả là khám phá khiến Helen ngây ngất nhất: tất cả đều có tên! Em muốn biết tất cả các tên ấy cùng một lúc. Đến cuối ngày hôm đó, đầu ong ong như có lửa, người mệt bã, nhưng sung sướng như muốn nổ tung, Helen đã biết được 30 từ. Với sự kiên nhẫn không mệt mỏi, Ann Sullivan đánh vần mỗi từ một lần, hai lần, mười lần,… và với lòng ham mê lạ thường, Helen lặp lại những từ ấy một lần, hai lần, mười lần,…

Khi lên phòng ngủ, Helen sờ thấy con búp bê bị vỡ hồi sáng. Cái ngày búp bê mới bị vỡ, cái ngày đã bắt đầu tồi tệ, lại là một ngày vĩ đại! Đó là lần đầu tiên trong đời cô bé biết được tình cảm ăn năn hối hận, dù rất mơ hồ, nhưng cũng lần đầu tiên em cảm nhận được niềm vui to lớn đến thế. Lúc Ann Sullivan nghiêng mình xuống ôm hôn và chúc em ngủ ngon, Helen đã vòng tay qua cổ và ôm cô thật chặt. Em hôn cô, điều em chưa từng làm bao giờ và em cũng nán lại trong vòng tay cô thật lâu. Lần này, một hiệp ước đã được ký kết: mãi mãi là những người bạn.

Trong khi Helen hạnh phúc khôn tả, xoay đi xoay lại trên giường, quá phấn chấn không tài nào ngủ được, thì Ann Sullivan cũng đang băn khoăn với ngàn câu hỏi: “Bây giờ mình phải làm gì? Viết tên tất cả mọi thứ cho cô bé ư? Nhưng sau đó là gì? Bản thân mình cũng không được học hành đầy đủ… mình đâu biết gì nhiều… mình chẳng biết gì cả… làm thế nào để đạt tới trình độ cao hơn đây…? Helen quả là có một trí thông mình phi thường. Nhất định sự thông mình ấy phải được sử dụng. Cuộc sống trong ngục tối của cô bé, cuộc sống đã khiến người người thương hại, hoàn toàn có thể trở thành một cuộc sống phong phú, đầy ý nghĩa…”

Ann Sullivan nhớ về thời thơ ấu của cô. Tuổi thơ ấy nào có nhiều hứa hẹn như cuộc sống của Helen bây giờ. Xét về một mặt nào đó, cuộc sống ấy còn rất nhiều tàn nhẫn nữa.

Helen có người cha và người mẹ yêu em, những người sẵn sàng hi sinh tất cả vì em. Họ đã đưa em tới tất cả những bác sỹ mà mọi người mách bảo, không một chút mệt mỏi và chán nản. Họ đã đúng, bởi dù phải trải qua bao nhiêu thất bại, bao nhiêu lần tuyệt vọng, cuối cùng họ đã gặp được Ann Sullivan.

Còn Ann, mồ côi mẹ từ năm lên 8. Hai năm sau, bố cô cũng từ bỏ cô và cả cậu em trai Jimmie ốm yếu. Từ khi ra đời, Jimmie bị sai khớp đùi và do không được chăm sóc cẩn thận, cậu đã trở thành tàn tật. Ann thì thị lực rất kém, mọi người đều nghĩ rằng cô bé sẽ sớm bị mù hoàn toàn. Vì vậy mọi người cho chị em cô vào một trại tế bần ở Tewsbury, bang Massachusetts.

Trại tế bần này không dành riêng cho trẻ con. Còn có rất nhiều người tá túc khác: đó là những người già khốn khổ - những người không còn sức lực làm việc và không còn nguồn gì để sống. Phần lớn họ đều bệnh tật hoặc lẫn cẫn.

Jimmie đã chết trong trại tế bần. Ann ở lại đó 4 năm. Và bởi cuối cùng, Ann gần như mù hẳn, một nữ ý tá mới nảy ra sáng kiến gửi Ann cho một trường dành riêng cho trẻ khiếm thị ở Boston, hoạt động dưới sự điều hành của giáo sư Anagnos.

Cho đến lúc đó, Ann đã hoàn toàn bị bỏ mặc với riêng mình. Cô không biết đọc, cũng không biết viết. Mười bốn tuổi, nhưng cô bị xếp học với trẻ con 6 tuổi; chúng chế giễu, trêu chọc cô, chúng bảo rằng hẳn cô là một đứa cực ngu ngốc vì đến bây giờ mà vẫn chẳng biết cái gì với cái gì.

Còn lâu Ann mới là đứa trẻ ngu ngốc. Ann thậm chí còn thông minh hơn bình thường là đằng khác. Mười lăm tuổi, một bác sĩ nhãn khoa đã tiến hành phẫu thuật thành công, trả lại ánh sáng cho đôi mắt cô. Từ nay, Ann đã có thể học đọc, học viết như tất cả những đứa trẻ khác. Bác sĩ chỉ khuyên cô một điều quan trọng là không được làm mắt quá mệt. Và với năng lực tuyệt vời, Ann giành lại thời gian bị mất, trở thành một học trò giỏi.

Khi Đại úy Keller viết thư cho giáo sư Anagnos để xin ông lời khuyên, giáo sư đã nghĩ ngay đến Ann. Cô gái này cũng đã từng bị mù, cô sẽ hiểu rõ hơn bất cứ ai những vấn đề đặt ra cho đứa trẻ. Như những người mù, cô biết đọc chữ nổi; cô lại biết sử dụng bảng chữ tay. Điểm cuối cùng, điểm quan trọng nhất: cô rất yêu trẻ. Ann đã từng bị cha bỏ rơi, đã từng chịu nỗi đau mất mẹ, và sau đó là mất người em trai, cô không còn gia đình. Cô chăm sóc những đứa trẻ ở Viện Perkins với một lòng kiên nhẫn mẫu mực. Bằng kinh nghiệm của mình, ông Anagnos biết kiên nhẫn là đức tính đầu tiên cần có của một nhà sư phạm tốt. Ann không hề buồn chán khi cứ phải lặp đi lặp lại nhiều lần một lời giải thích; và bởi cô rất nhân hậu, vui vẻ, lạc quan nên bọn trẻ thường đạt được rất nhiều tiến bộ khi học cùng cô.

Được giáo sự Anagnos đề nghị đến gia đình Keller, Ann đã đồng ý ngay. Cô chỉ lo trình độ mình không đủ để đảm đương nhiệm vụ ấy. Từ tháng tám năm 1886 đến tháng hai năm 1887, trước khi đến Tuscumbia, cô giành tất cả thời gian để chuẩn bị cho “chiến dịch” của mình. Cô vùi đầu vào giáo trình của Howe, vị bác sĩ đã làm cho Laura Brigman nói được. Giáo sư Howe là giám đốc Viện Perkins từ năm 1837, hồi đó chính ông đã đón Laura Brigman vào trường. Một vài năm sau đó, giáo sư Anagnos kế nhiệm ông, vẫn tiếp tục duy trì thực nghiệm từ các phương pháp của bác sỹ Howe.

Ann Sullivan nằm trên giường, mắt chong chong nhìn lên trần, không thể ngủ được; cô quá hạnh phúc, quá phấn chấn vì những thành công đầu tiên cô cùng Helen vừa đạt được. Helen sẽ không có một tuổi thơ đáng thương, bất hạnh như mọi người từng nghĩ, tuổi thơ em sẽ không u ám, cô độc như Ann đã phải chịu.

- Tôi xin các vị đấy, đừng bao giờ cho phép ai gọi Helen là “con bé tội nghiệp” nữa! – Ngay ngày hôm sau, Ann đề nghị ông bà Keller – Em là một đứa trẻ khỏe mạnh, được chăm sóc đầy đủ, với một trí thông minh kì lạ. So với phần lớn những đứa trẻ nhìn được và nghe được, cô bé còn thông mình hơn gấp nhiều lần. Nhất là không được để cô bé quen với lòng thương hại để rồi đến một lúc nào đó cô bé tự thương khóc cho thân phận mình. Không được làm nhụt chí cô bé, đừng bao bọc nó giữa những điều cấm đoán: “Con bé không được làm cái này, không được làm cái kia…, không thể được,… than ôi, con tôi đâu có khả năng,…” vân vân và vân vân. Tôi cam đoan rằng Helen sẽ cho chúng ta rất nhiều bất ngờ đấy!

Ann Sullivan muốn nhất thiết phải làm cho Helen có thể chơi, chạy, nhảy như mọi đứa trẻ khác ở tuổi em. Có một khoảng trống rộng rãi, dọn dẹp cẩn thận để cô bé không bị đụng ngã, rồi cô tập cho Helen chạy tưởng đứt hơi, như những cô bé nghịch ngợm nhất.

- Bà đừng lo – cô trấn an người mẹ - ngay cả nếu Helen có bị vài vết bầm tím thì cũng đâu có gì quan trọng. Điều quan trọng là Helen học được cách tự tin vào mình, không sợ sệt và không còn phải dò dẫm để đi trong cuộc đời với lòng hồ nghi và kinh hãi. Cô bé có thể đi thẳng, rất vững vàng. Với khả năng cảm nhận bằng xúc giác đặc biệt phát triển, em sẽ tập được cách cảm nhận các chướng ngại vật khi còn cách xa chúng và sẽ định hướng một cách dễ dàng.

Cô Ann nhận thấy Helen không cười thành tiếng bao giờ. Cô nói điều này với bà Keller. Từ khi đem được thành công tưởng chừng không thể hy vọng đến cho Helen, Ann như có thêm sự bảo đảm, và cô không ngần ngại đặt ra nhiều câu hỏi, dù đôi khi khiến ông bà Keller đau lòng, song lại giúp cô hiểu rõ về đứa trẻ hơn.

- Helen chưa bao giờ cười từ khi nó bị bệnh – bà Keller buồn bã nói – tôi chắc con bé cũng chẳng biết làm sao người ta cười được thế…

Một buổi chiều, Ann và Helen chạy chơi trong vườn. Hai cô chơi trò “mèo đuổi chuột”. Ann bắt được Helen, cô bé ngọ nguậy trong vòng tay Ann, cố thoát ra; còn Ann vẫn ôm lấy em, cù vào hông, vào nách cô bé, cố làm cho cô bé buồn.

Ông bà Keller đang ngồi hóng mát trên bậc tam cấp từ nhà xuống vườn, hình như họ nghe thấy âm thanh gì đó, gương mặt họ rạng ngời, một âm thanh thật tuyệt vời đối với họ.

- Helen đấy! – bà Keller reo lên – Con bé cười, nó cười rồi!

7. Say mê học

Suốt ngày này sang ngày khác, Helen mê mải học các từ mới. Cô bé ghi nhận rất nhanh. Những ngón tay cô Ann không ngừng chạy trong lòng bàn tay Helen, ghép vần, ghép vần mãi. Khi Helen đã khá quen với các danh từ, cũng là lúc một nhiệm vụ mới được đặt ra. Helen chưa biết ghép câu. Cần bắt đầu làm việc đó.

Ann Sullivan nói chuyện với bà Keller.

- Helenồi chúng ta còn nhỏ, chúng ta học như thế nào nhỉ? Bằng cách nghe những người khác ư? Đúng là như thế rồi. Helen cũng sẽ học bằng cách ấy, em sẽ nghe trong bàn tay lời những ngón tay nói.

Bà Keller cũng đồng ý như vậy. Bây giờ bà luôn tán thành những điều cô Ann nói.

- Nhưng cô có nghĩ như thế thì sẽ rất lâu không? – bà rụt rè.

- Có lẽ là sẽ nhanh hơn chúng ta tưởng đấy – Ann sôi nổi trả lời – Helen rất thông minh, nhanh nhạy mà. Lúc đầu, em sẽ không hiểu các từ mới ta viết ra trên tay, nhưng em sẽ nhận ra các từ em đã biết, chúng sẽ giúp em liên kết cả câu và tôi tin rằng thậm chí ngay bây giờ em đã cảm thấy sự cần thiết của việc đặt câu, dù rất mơ hồ. Chúng ta đã chứng kiến rất nhiều sự kiện thể hiện trí thông mình đặc biệt của cô bé rồi đấy. Ngay ngày mai, chúng ta sẽ bắt đầu nhé.

Cho đến thời điểm đó, Helen chỉ mới biết đến các danh từ, tên các đồ vật, tên mọi người trong nhà, tên những con vật nhỏ em thường chơi cùng… Trước khi có thể đặt câu, em phải học dùng các động từ: là, chạy, đi, tới, đến… và các giới từ nữa: trong, trên, tại, từ…

Cô giáo đưa cho em những mảnh bìa, trên đó có in nổi các từ mà em đã biết: hộp, bàn, Helen, tủ.

Helen lướt các ngón tay lên mấy mảnh bìa. Mỗi lần em sờ xong một từ, Ann lại đánh vần các từ đó vào lòng bàn tay em. Cô bé hiểu rất nhanh. Những vết gồ ghề cộm lên dưới mấy đầu ngón tay cũng dành để thể hiện tên thứ mà cô An đang ghép vần trên tay em. Mỗi một nhóm các vết ấy lại thể hiện một tên khác nhau.

Sau khi đã học nói, giờ đây Helen đang học đọc.

Cô bé thích lắm. Trò chơi mới này rất cuốn hút Helen. Chốc chốc em lại giật giật tay cô Ann ý bảo “chơi nữa đi”.

Cô Ann liền đưa cho Helen mấy mảnh bìa có các vệt nổi mà Helen không hiểu được: “Ở” và “TRÊN”. Cô Ann không cố tìm cách giải thích cho Helen mà lại bày ra một trò chơi mới.

Cô đặt một chiếc hộp lên mặt bàn. Sau đó, cô đặt từ HỘP lên chiếc hộp, đính từ BÀN vào cái bàn. Giữa hai mảnh bìa ấy, cô gắn từ Ở và TRÊN.

Cô cho Helen dò tay lên tất cả những vật đó. Helen hơi phân vân khi sờ thấy các từ Ở và TRÊN, nhưng lại phấn khởi khi nhận ra các từ HỘP và BÀN.

Trò “những từ không biết” thật còn hay hơn cả những trò chơi thú vị trước đây. Đúng như Ann dự đoán, Helen hiểu rất nhanh cách xây dựng câu. Trí tuệ em phát triển hoàn toàn bình thường, thậm chí còn thông mình đặc biệt so với lứa tuổi. Em không dễ hài lòng với cách giao tiếp rời rạc, không có sự liên hệ nào giữa từ này với từ khác. Đòi hỏi về cú pháp đến với em như một điều dĩ nhiên.

- Cô bé ham học quá! – Cô Ann sung sướng nói với bà Keller – Bà đến mà xem Helen đã làm gì này.

Ann dẫn bà Keller vào phòng Helen: cô bé đang đứng trong tủ tường, cánh tủ mở rộng. Trên váy mình, cô bé gài tấm bìa HELEN. Dưới đất, bên cạnh chân mình, cô bé rải các chữ Ở, TRONG và TỦ!

- Helen làm tất cả một mình đấy! – Ann Sullivan đầy tự hào – Đây là lần đầu tiên cô bé viết!

Chưa hết tháng Tư, Helen đã tạo được khá nhiều câu, tuy không phải luôn luôn hoàn hảo, nhưng chúng luôn “muốn nói một điều gì đó”. Cô bé tập sửa các câu đó nhờ sự giúp đỡ của cô Ann.

Vừa học đặt câu bằng các mảnh bìa, Helen vừa tiếp tục học đọc. Cô Ann vẫn dùng phương pháp như đã từng dạy Helen nói và hiểu bằng chữ tay; Helen được học cách nhận biết tổng thể chứ không học riêng từng chữ cái.

Ann Sullivan đã nhờ người gửi từ Boston vài cuốn sách nhỏ in nổi. tập sách gồm những câu chuyện nhỏ rất ngắn và rất đơn giản dành cho người mới tập đọc. Những ngón tay Helen lướt trên trang sách, em nhận ra các từ quen thuộc và những từ hơi giống với các từ đã biết, chúng giúp cô bé hiểu được sơ sơ nội dung các câu chuyện và giúp em làm quen với cú pháp. Dần dần, cô bé học thêm được những từ mới, những cụm từ thường dùng và những cách diễn tả …

Không bao giờ Helen bị ấn tượng rằng mình đanh phải học, đang phải làm việc. Các bài học là những trò chơi rất thú vị; không hề có những giờ phải học, mà chỉ có những khám phá liên tiếp. Có lẽ vì cô Ann Sullivan đã từng bị mù, đã từng chăm sóc những đứa trẻ mù nên cô có một khả năng miêu tả sinh động đáng ngạc nhiên. Cô biết cách kể cho Helen những khung cảnh của cuộc sống xung quanh và không bao giờ làm cô bé buồn chán do phải tập trung quá căng thẳng.

Ann Sullivan cố ý tạo ra những buổi học thật thoải mái. Với Helen, lúc học đọc cũng là lúc được cảm nhận hương thơm của nhựa thông và của cỏ lông chim. Ngồi dưới bóng mát của bụi hoa Tuylip dại, bên cạnh cô giáo, Helen lướt ngón tay khéo léo, nhẹ nhàng trên những dòng chữ nổi. Đâu rồi cô bé hung hăng, dữ dằn thuở trước?

Trang trại của gia đình Keller sinh sống nằm ở ngoại ô Tuscumbia. Cô Ann thường dắt Helen dạo chơi trên những cánh đồng gần đó, nơi các bác nông dân đang cày cuốc, gieo trồng. Cô cho Helen ấp tay lên những luống đất vừa được cày xới, ấm nóng dưới nắng mặt trời. Một hôm, cô cho Helen một nắm hạt giống và dạy em cách gieo hạt xuống đất. Vài tuần sau, cô cầm tay Helen, cho em chạm tay vào những chồi non bé xíu đầu tiên đã nảy lên từ những hạt giống ấy.

Mùa xuân này là mùa xuân đầu tiên của Helen. Có rất nhiều những chú ngựa con, bê con, cừu con ra đời trong trang trại. một hôm, cô đặt vào tay Helen một chú lợn con mũm mĩm, nó ngọ nguậy trong tay em và đòi chui ra. Helen cười thành tiếng và cố ôm nó thật chặt! Em thích thú vuốt lớp lông dày và mịn màng của chú lợn con. Cô Ann đặt tay Helen lên cổ họng chú lợn con để em cảm thấy những rung động nơi cuống họng, chú lợn đang kêu eng éc chói tai. Đó là “bài học đầu tiên về âm thanh”, nhưng Helen, thậm chí cả cô Ann đều không biết ràng bài học ấy sau này sẽ còn được tiếp nối bởi nhiều điều kỳ diệu khác. Helen có hàng ngàn thứ phải học đang chờ.

Các bài học về khoa học tự nhiên là hấp dẫn và thú vị nhất. hai cô trò học trong vườn, trong tàu ngựa, chuồng bò, sân nuôi gà,… Helen đã sung sướng lặng người khi cô giáo cho em chạm vào một quả trứng, đúng lúc chú gà con mổ một cú đầu tiên trong đời để chui ra khỏi vỏ!

Helen cũng rất vui khi cô Ann dạy em trèo cây. Ban đầu, Ann thận trọng đỡ từng tay, rồi từng chân cô bé, lần lần từ cành này sang cành khác. Cô bé Helen giờ có một niềm tin tuyệt đối vào cô giáo, em hăng hái làm theo những hướng dẫn của côAnn, không hề sợ bị ngã. Em trèo càng lúc càng nhanh và càng ngày càng lên cao một cách rất khéo léo, lên mãi tít lên cái cây mà cô bé thích nhất – cây anh đào dại. Helen ngồi ở đó với cô giáo hàng giờ, vắt vẻo trên cành cây cao, những ngón tay chăm chỉ chạy ngang những trang sách giáo sư Michael Anagnos gửi tới từ Boston.

Một buổi sáng, trời rất nóng, sau khi đi dạo về, cô Ann và Helen trèo lên cây. Thật tuyệt, ngồi dưới bóng của những tám cây to, mát mẻ hơn rất nhiều. Cô Ann gợi ý ăn trưa ở trên cây. Giờ, Helen đã hiểu được hết tất cả những gì mà cô Ann đánh vần trên tay em. Em chẳng hề lo ngại khi cô Ann bảo “Chờ cô chút nhé! Cô sẽ mang đồ ăn lại.”

Để Helen ngồi thu lu trên chạc cây như một con sóc nhỏ, cô Ann đi vào nhà để kiếm mấy chiếc bánh mỳ cho cuộc picnic.

Hóa ra cô phải vắng mặt lâu hơn mình tưởng. Bác đầu bếp da đen cứ nhất định muốn cô mang đi hai phần bánh ga tô bác làm đã gần chín. Và trong lúc chờ, bác lúi húi sắp vào chiếc giỏ mây một “bữa trưa của một ông vua”. Vậy mà cô Ann chỉ định lấy bánh mỳ và giăm bông rồi đi ngay.

Helen cảm thấy rất rõ thời tiết đang thay đổi. Em đoán bầu trời đang bị mây che phủ, vì em không cảm thấy cái ấm nóng của nắng nữa, sự ấm nóng đó với em biểu hiện cho “ánh sáng”. Mùi đất ẩm đang lan trong không khí khiến em đoán trời sắp mưa. Không một dấu hiệu nào báo trước về cơn bão bị Helen bỏ qua! Cô bé bắt đầu thấy khủng hoảng tinh thần. Em đang chỉ có một mình! Em hoàn toàn chỉ có một mình, em đã bị bỏ rơi!

Xung quanh Helen luôn là im lặng tuyệt đối, nhưng em cảm thấy rõ sắp xảy ra chuyện gì đó.

Một trận cuồng phong bất ngờ ào đến, thổi rạp những tán cây, rồi kéo chúng ngả nghiêng về mọi hướng. Cô bé run lên vì sợ và cố hết sức bíu chặt vào cành cây to mà em đang ngồi trên đó. Các nhánh cây nhỏ gãy răng rắc, từng đám lá bị bứt khỏi cành, theo gió bay rào rào sượt qua má cô bé.

Một tiếng sấm nổ vang nơi chân trời. Helen không nghe thấy tiếng sấm, nhưng em hoàn toàn cảm nhận được: những rung chuyển bất thường mạnh ghê gớm làm Helen càng hoảng hốt hơn. Đúng vào lúc những hạt mưa lớn bắt đầu rơi, Helen được một bàn tay vội vàng túm chặt lấy và em mừng rỡ khô tả nhận ra: bàn tay của cô giáo. Cô bé nhào vào vòng tay Ann: em đã được cứu thoát, nhưng nỗi sợ khủng khiếp trong em vẫn gần như nguyên vẹn.

Nhiều ngày sau cơn bão, chuyện trèo cây không còn được bàn đến nữa. Helen quay bước sang hướng khác khi tới gần cây anh đào; còn cô Ann dù rất buồn nhưng không muốn ép cô bé, vì cô thấy rõ cô trò nhỏ vẫn chưa hoàn toàn bình tĩnh trở lại.

Một buổi sáng, từ lúc sớm, Helen một mình ra vườn. Một mùi thơm tuyệt diệu lan tỏa khắp không gian. Thận trọng, em đi chầm chậm về phía cuối khu vườn, vì em nhận ra đó là hương hoa Mimoza mọc gần hàng rào. Cái cây ở đây rồi, đúng vậy, tắm trong ánh nắng mặt trời, những cành có hoa rủ gần sát đất.

Helen dừng bên gốc cây, một thoáng ngần ngại, rồi vẫn rờ rẫm, em dè dặt đặt chắc chắn một chân lên chạc cây chia thân thành ba nhánh chính; em bắt đầu leo dần, leo dần lên cao, từng cành, từng cành… Những cành cây này thật to, vỏ cây thật sần sùi, Helen trèo lên khá khó khăn, thậm chí còn sướt sát cả tay. Dù vậy em vẫn tiếp tục, em có cảm giác như mình đang thực hiện một hành động anh hùng, nó làm trào dâng trong em một niềm tự hào khó tả.

Quả đúng như vậy, một hành động anh hùng! Helen đã ngồi trên cành cây cao, giữa hương hoa Mimoza, có một chút ấn tượng mình giống như những kỵ sĩ dũng cảm trong những cuộc phiêu lưu em từng được đọc.

“Vậy là xong!” – em tự nhủ, lòng đầy kiêu hãnh, em đang ngồi trên chiếc ghế nhỏ ai đó đã đóng chắc chắn vào thân cây ở trên cao, nó nằm đó khá lâu rồi. “Mình đã làm được, không khó khăn mấy… Từ bây giờ, mình sẽ không bao giờ sợ nữa và mình sẽ làm được tất cả!”

8. Helen viết thư

Ba tháng sau ngày Helen biết cách liên hệ các từ với các vật; ba tháng sau cái giây phút tuyệt vời của “nước và chén”, đến lúc phải dấn thêm một bước tiến mới.

Một buổi sáng, Helen ngồi bên cô Ann. Cô bé có vẻ buồn chán, em muốn đi dạo, nhưng cô Ann không đồng ý, trời quá nắng. Cô đặt vào tay em một trong mấy tập truyện chữ nổi của em, những cuốn sách phải đặt mua tận Boston. Quyển này em đã đọc cả tram lần rồi. Những ngón tay em chạm rất nhanh trên trang sách, câu chuyện chẳng còn hấp dẫn em nữa, em đã thuộc lòng nó rồi. Em đặt sách xuống, không biết chính xác phải làm gì nữa, em đến bên cô Ann, lấy cùi tay thúc thúc, rõ ràng em đang muốn nói: “Đi chơi với em đi!”.

Ann đang ngồi ở bàn, bận viết một bức thư. Thị lực của cô không tốt, nên khi viết cô phải cố gắng rất tập trung. Helen chẳng hoan nghênh công việc ấy chút nào, em cứ loay hoay xung quanh, huých vào cô như một con cún nhỏ chưa biết vâng lời.

Phải đến khi Helen suýt hất đổ lọ mực, cô Ann mới đặt bút và kêu lên:

- Ôi con bé đáo để này! Cô biết làm gì với em bây giờ?

Cô cầm tay Helen, và rất từ tốn, lặp lại câu cô đã viết cho em hơn chục lần từ sáng đến giờ: “Tự chơi ngoan đi, cô đang viết thư”.

Helen biết thứ mà người ta gọi là “bức thu”. Một “bức thư”, với Helen là một chiếc phong bì người ta thường bỏ vào thùng bưu điện trên đường đi dạo, đôi lần Helen được cô Ann bế lên để thả thư.

Nhưng Helen không hiểu viết là thế nào. Cũng chẳng quan trọng gì: nếu cô Ann viết thì em cũng viết. Helen lại kéo tay áo cô Ann và đánh vần rất nhanh:

- Helen … thư … Helen … thư.

Ann quá bất ngờ vì sự phát triển nhanh chóng của tư duy đứa trẻ, vì lòng ham mê khám phá không ngừng của Helen; cô đã để em phải chờ lâu quá. Cô đứng dậy, đi về phía tủ, rút từ ngăn trên cao chiếc hộp mà cô không nghĩ có thể dùng sớm đến thế.

Cô lấy từ trong hộp ra một mảnh bìa cứng dày, có kích cỡ như một tờ giấy viết thư. Helen đã đặt tay ngay lên cánh tay cô Ann để theo dõi tất cả các cử chỉ của cô.

Tấm bìa được kẻ dòng như trang vở học sinh, có khác là các dòng kẻ này không được in mà được dập lõm xuống mặt bìa, tạo thành những đường rãnh nhỏ có thể dễ dàng nhận thấy bằng tay. Nó giống như một cái giá đựng bút đặc biệt vậy.

Cô Ann đưa cho Helen và hướng dẫn những ngón tay cô bé lần theo những rãnh bìa. Sau đó, cô đặt lên tấm bìa cứng một tờ giấy, miết thật mạnh lên các rãnh để chúng hằn rõ trên mặt giấy, rồi cô lại cho Helen lần theo đó, giúp em có khái niệm về dòng kẻ viết.

Cô lại đưa cho em một chiếc bút chì và vừa cầm tay em, cô vừa cho em vẽ giữa các dòng kẽ. Helen cũng đang viết đấy, dù em chưa biết điều đó: Mèo uống sữa.

Ann giúp em bắt đầu lại, cứ như vậy rất nhiều lần, vẫn một “hình vẽ” ấy. Sau vài lần, Helen đẩy tay cô giáo ra, ý muốn nói:

- Để em làm, em hiểu rồi!

Cô Ann vuốt nhẹ lên bàn tay bé nhỏ cần mẫn rồi quay lại với bức thư của mình. Khi viết xong, nhìn ra, cô không thấy Helen đâu nữa. Hẳn con bé lại ra vườn chơi, mặc cho trời nắng gắt, mặc kệ cho những lời dặn dò của cô giáo. Ann đứng dây, định đi tìm cô bé; vừa lúc bà Keller bước vào, trên tay cầm một tờ giấy gấp tư.

- Helen vừa đưa cho tôi cái này – bà nói – con bé cứ cố giải thích cho tôi điều gì đó, như một bức thư thì phải… Nó có vẻ phấn khởi lắm!

Khắp mặt giấy, Helen viết các từ mèo, uống, sữa. Nét viết rõ ràng chưa khéo léo, thẳng thớm. Những chữ cái ngả nghiêng xiên xẹo, nhưng dù sao vẫn có thể đọc được và đặc biệt thấy rõ người viết rất chú tâm viết chữ giữa các dòng.

- Hay quá – cô Ann reo lên – như vậy là Helen đã tiến bộ nhanh hơn chương trình tôi đã dự định. Chúng ta phải theo cô bé thôi… Không phải chúng ta cảm thấy thời điểm dạy cô bé điều gì mới đã đến hay chưa, mà chính cô bé sẽ quyết định việc đó!

Ann lấy trong chiếc hộp ra rất nhiều mảnh bìa nhỏ, chính không in những dòng kẻ mà in những chữ cái to, in nổi. Chúng giống như những chữ in thông thường, chỉ có điều được cấu tạo hoàn toàn từ những nét thẳng. Tất cả các chữ cái đều vuông vức, kể cả chữ “O” và chữ “G”

- Đây là bảng chữ cái in nổi – Ann giải thích cho bà Keller. Chúng tôi dùng những chữ cái này để dạy các em mù biết viết như mọi người bình thường khác. Người ta đã cố gắng đơn giản công việc của người mù bằng cách tạo hình các chữ ở dạng vuông vắn. Khi không nhìn thấy những gì mình làm thì vạch các đường thẳng sẽ dễ dàng hơn phải tạo những đường cong.

Cho đến bây giờ, để nói bằng bảng chữ cái tay, để đọc các quyển sách nhỏ in nổi, Helen không học từ theo cách phân tách từng âm tiết và càng không phải theo từng chữ cái riêng rẽ. Bởi em học chúng tổng thể những gì sờ được dưới các đầu ngón tay.

Mỗi một cụm các bướu lồi trên một mảnh bìa hay trong các sách thể hiện một điều khác nhau; mỗi một nhóm động tác trong lòng bàn tay cũng vậy. Mỗi từ mang một dáng dấp riêng của nó.

Helen đã được học rằng một chuỗi các từ thì tạo thành một câu. Bây giờ cần dạy cho cô bé biết mỗi từ được tách thành nhiều chữ cái và dùng những chữ cái riêng rẽ đó, người ta có thể tạo thành rất nhiều từ khác nhau.

Ann bắt đầu bằng từ “bébé” (em bé), một từ dơn giản, được kết từ hai âm tiết giống nhau. Cô xếp 4 chữ cái vuông thành một hàng ngang và để Helen nghiên cứu, nhìn chúng bằng các đầu ngón tay.

- Đó là từ “em bé”, - cô Ann nói với Helen.

Rồi cô đặt tay trái Helen lên từng chữ cái còn tay phải cô cho em cầm một chiếc bút chì và tập cho em viết “em bé” theo những hình chữ vuông, trên tờ giấy đã được gắn chặt trên mảnh bìa cứng.

Helen hiểu rất nhanh. Em thiết lập dễ dàng mối quan hệ giữa những từ em sờ được với những từ em đang vẽ, cũng như với những từ em đọc thấy trong các cuốn truyện nhỏ. Các chữ vuông này kể ra không khác chữ trong sách là mấy.

Những trò chơi mới bao giờ cũng hấp dẫn hơn tất cả các trò chơi em biết trước đây. Em dành cho nó hầu hết thời gian mình có, rất nhiều thời gian. Em xiết chặt cây bút chì đến nỗi ngón tay thành chai. Ann buộc cô bé đứng lên đi dạo. Helen, cô bé vốn thích chơi trong vườn, bây giờ chỉ nghĩ đến cái giá viết của mình.

Em đã phân biệt được tất cả các chữ cái, nhờ vậy em có thể đọc và viết được các loại từ mới dễ dàng hơn. Em học cách dùng chúng trong câu. Rồi em vừa phải tập viết trên tờ giấy viết thư, vừa phải cố sao cho các chữ cái xếp theo đúng dòng kẻ nổi.

Một hôm, Helen đặt vào tay cô giáo Ann một mảnh giấy gấp tư. Những ngón tay cô bé thoăn thoắt như múa, có vẻ rất nôn nóng, rất sốt sắng:

- Helen đã viết thư!

Bức thư này chẳng nói điều gì to tát cả. Helen đã viết tất cả các câu mà cô bé mới học được, câu nọ nối tiếp câu kia: “Em bé ăn cháo – Helen có váy mới – Cô giáo có một cuốn sách …”. Vậy mà từ hôm cô bé tập viết từ “em bé” mới chỉ hơn một tuần trôi qua. Những bước tiên cuả Helen lại một lần nữa nhanh hơn rất nhiều so với những gì người ta có thể kỳ vọng. Ann Sullivan nói đúng: Không cần phải thương hại Helen, đó là một học sinh thần đồng.

9. Kiểu chữ viết khác

Học viết bằng bút chì không dễ. Helen phải rất siêng năng. Dạo này, nét viết đã có vẻ đều đặn, mềm mại hơn; không còn lằn sâu xuống và thậm chí làm rách cả giấy nữa. Bàn tay cô bé không còn quá co quắp như những ngày đầu cầm bút. Cô bé tò mò bây giờ lại có một vấn đề mới để quan tâm.

Em phát hiện ra thỉnh thoảng cô Ann viết những bức thư không dùng bút. “Những bức thư này” khiến Helen thắc mắc. Em muốn biết tất cả mọi thứ, muốn làm tất cả mọi điều cô Ann làm.

Một sáng, em thấy cô Ann đang dùng một cái dùi nhỏ chọc các lỗ trên một mảnh kim loại mỏng.

Helen chưa biết cách đặt câu hỏi cho những điều mình quan tâm. Bây giờ đang là tháng 6, tức là cô Ann mới tới đây hơn ba tháng. Nhưng khi Helen nắm lấy tay cô Ann, cũng như bao lần khác, cô Ann hiểu ngay:

- Cô đang làm gì đấy? – bàn tay nóng nảy ấy đang nói.

Ann đặt cái dùi xuống và viết vào tay Helen:

- Đợi cô một lát, cô sẽ chỉ cho em.

Helen chờ, im lặng và ngoan ngoãn, như những khi em biết rằng cô Ann đang sắp dạy em một điều mới. Cô giáo còn dùi thêm vài lỗ nữa, rồi rút các tờ giấy dày ra, đặt sang bên và đưa cho Helen mảnh kim loại.

Dụng cụ này được làm từ hai thanh kim loại dẹt, có dạng gần như chiếc thước kẻ nhỏ thường thấy trong cặp các cô cậu học sinh. Hai thanh đó gắn với nhau ở một cạnh nhờ một bản lề. Thanh bên trên có những lỗ nhỏ và thanh phía dưới có những chấm nổi tương ứng.

Cô Ann cầm lại miếng kim loại. Cô gài vào đó một tờ giấy dày, gập hai thanh kim loại lại với nhau như kiểu người ta làm khuôn bánh kẹp, rồi đưa cả cho Helen.

- Cầm lấy nào – Cô nói với em – bây giờ em chơi với nó nhé.

Cô đặt chiếc dùi vào tay em và dạy em cách dùi lỗ.

Helen bắt đầu đục xuống tờ giấy với vẻ rất nghiêm túc. Em không biết vì sao lại làm như vậy, nhưng em vẫn đầy tin tưởng. Những trò chơi cô An dạy em đã mở ra cho em biết bao cánh cửa, cho em biết bao điều mới lạ! Cái thời của nhà tù tối tăm lặng ngắt đã rất xa rồi!

Khi Helen đã dùi được rất nhiều hàng lỗ, cô Ann mở cái khuôn và lấy tờ giấy ra. Cô lật úp tờ giấy xuống và cho Helen sờ các chấm nổi. Khi xuyên qua các lỗ, mũi dùi đã ấn giấy xuống các chỗ lõm và in lên giấy những chấm nổi như vậy.

Hay thật đấy, Helen thích mê. Em không ngừng ấn dùi lên tờ giấy rồi lại rút giấy ra để sờ lên những dấu nổi vừa làm được.

Bây giờ em muốn biết nhiều hơn về nó. Bàn tay đặt trên nắm tay cô Ann hỏi:

- Cái này để làm gì?

- Đây là một cách viết khác – Cô Ann trả lời.

Helen rất thắc mắc. Em hiểu rất rõ thế nào là viết và em rất tự hào vì mình cũng đã có thể viết được. Sao người ta có thể viết bằng cách đục lỗ nhỉ? Viết, đó là vạch các chữ cơ mà.

“Nhiều thứ buồn cười thật” – Helen tự nhủ.

Hầu hết những gì cô Ann dạy em, ban đầu đều kỳ quặc, khiến em ngỡ ngàng, lúng túng. Dần dần, nó cuốn hút em, khiến em thích thú, thậm chí say mê. Vậy, cứ tiếp tục đục tờ giấy này đi và kiên nhẫn chờ xem điều mới mẻ tiếp theo là gì.

Helen làm việc cho đến khi không còn chỗ nào trên tờ giấy dùi được lỗ nữa. Em khua tay để đưa cho cô Ann “bài tập” của mình, nhưng cô đi đâu mất rồi. Cô bé đi xuống vườn và bắt gặp mẹ cùng cô giáo đang ngồi trên ghế xích đu, tay phe phẩy quạt, trời nóng quá.

Helen đưa cho cô Ann tờ giấy, những ngón tay vội vã:

- Thư! Thư!

- Tôi không nghĩ Helen lại biết đó là tôi đang viết thư! – cô Ann reo lên sung sướng – Tôi phải mau mau dạy cho em viết và đọc bằng chữ Braille thôi. Nhưng dù sao, chúng ta cũng phải chờ đến khi cô bé dùng thạo cây bút chì đã.

Cô Ann đợi đến cuối tháng 7. Cô bắt đầu dạy cho Helen dùng cách viết của người mù, được một người Pháp, Louis Braille phát minh ra năm 1830 và ông đã dùng tên mình đặt cho cách viết này.

Chữ Braille chỉ dùng các chấm nổi, in trên giấy dày, để người mù có thể đọc dễ dàng bằng các đầu ngón tay. Mỗi một nhóm các chấm thể hiện một chữ cái.

- Một chấm là chữ “a”, cũng như cái chữ “a” mà em viết bằng bút chì ấy – cô Ann giải thích cho Helen – hai chấm là chữ “b”…

Helen hiểu ngay và học rất nhanh bảng chữ Braille. Em rất hồ hởi khi cô Ann đưa cho một cuốn sách in bằng chữ Braille. Theo em, việc đọc chữ Braille dễ hơn nhiều so với việc phải lần tay theo các chữ cái nổi có hình dạng đầy đủ thông thường

- Bây giờ mình học viết chữ Braille nhé – cô Ann nói – cái bảng nhỏ mà em hay chơi đó là “thước Braille”, còn cái em dùng để đục các lỗ gọi là “bút dùi”.

Cô Ann chờ cho Helen gài một tờ giấy vào thước Braille, em làm rất khéo, bởi qua mấy tuần em đã quen làm việc này rồi. Sau đó Helen cầm bút dùi và bắt đầu dùi lỗ theo hướng từ trái sang phải như em vẫn viết bằng bút chì trước đây.

Cô Ann khẽ lắc đầu thở dài. Lại có một khó khăn lớn hơn đang chờ cô giải quyết. Cô nghĩ ngợi hồi lâu, trong khi Helen say sưa với cách viết mới dễ dàng hơn đối với em. Cô Ann dừng tay Helen, đưa cho em một tờ giấy mỏng và một cây bút chì. Cô cầm tay em viết chữ “bát”, và ấn ngòi bút thật mạnh (khác hẳn với cách viết cô vẫn dạy em viết từ trước đến nay).

Khi quay ngược tờ giấy lại, Helen có thể sờ thấy các chữ cái ấy, như trong những cuốn truyện in nổi của em, nhưng đây là mặt trái nên em sờ thấy chữ “tàb”.

Cô Ann cũng đục từ “bát” bằng chữ Braille lên giấy dày cho Helen, từ trái sang phải; sau khi rút tờ giấy ra rồi úp xuống, lập tức lại hiện ra các chữ cái ngược như khi viết bằng bút chì.

Một lần nữa, cô Ann gài giấy vào thước Braille, cầm tay Helen, cho em đục chữ “bát” từ phải qua trái, chứ không phải từ trái qua phải như cách dùng bút chì. Rồi cô bỏ thước ra khỏi tờ giấy, lật giấy lại, từ “bát” đã hiện ra theo đúng trật tự.

Helen ngồi lặng đi hồi lâu, rõ ràng em đang rất cố gắng để suy nghĩ, để tập trung các thông tin, rồi em cầm lấy dùi và đục các từ khác, lần này thì từ phải qua trái.

Em lấy nhanh tờ giấy ra khỏi kẹp. Những từ dưới ngón tay em bây giờ xếp rất thẳng hàng, hiện ra bằng dạng các dấu chấm, thật rõ ràng và dễ đọc. Cô Ann vỗ nhẹ lên vai em như khen ngợi, còn Helen bật cười sung sướng, em lại vừa biết thêm một điều mới lạ.

Cô Ann cầm tay em bảo:

- Đúng rồi! Em hiểu mau lắm! Bây giờ em chỉ cần tập thật nhiều để viết được thật nhanh.

Helen phát hiện ra viết bằng chữ Braille hay hơn viết chữ bút chì rất nhiều, bởi nó không chỉ dễ viết mà khi lật mặt giấy em có thể đọc lại những gì mình đã viết. Em muốn viết tất cả các thư đều bằng chữ Braille, đơn giản và thật thú vị.

Cô Ann ngần ngại trước khi giải thích cho em tại sao không thể viết mọi bức thư bằng chữ Braille. Liệu Helen có biết rằng những người xung quanh em đang nhìn bằng những đôi mắt của họ không? Không một thái độ nào của cô bé trả lời được cho Ann Sullivan. Rất lâu sau này, khi Helen đã biết giải thích các điều em nghĩ, em kể rằng em vẫn còn giữ một chút ký ức mơ hồ về quãng đời “trước”, khi chưa bị trận ốm tàn tệ quật ngã, chút ký ức mơ hồ về ánh sáng và màu sắc. Nhưng lúc đó, những kỷ niệm ấy bị vùi sâu trong vô thức. Helen không biết những người khác không giống như em.

Cuối cùng, cô Ann dịu dàng cầm tay Helen và giải thích với em:

- Không phải tất cả mọi người đều biết đọc chữ Braille như em đâu, cô bé ạ. Phần lớn họ chỉ biết viết bằng bút chì trên giấy thông thường thôi. Nên ta vẫn phải tiếp tục tập viết bằng bút chì, để có thể viết thư cho tất cả những người mình muốn. Vì họ, em cần phải tiếp tục tập luyện đấy.

Helen rất hài lòng. Ann Sullivan cũng vậy, điều cô mong muốn hơn cả là Helen có được niềm vui sống và đến một lúc nào đó em hiểu được giá trị những quà tặng phi thường mà em có. Bị tật nguyền do bệnh hiểm nghèo, nhưng em được sở hữu một trí tuệ tuyệt vời, hơn hẳn phần lớn những người em đã và sẽ gặp trong tương lai. Bây giờ, Ann Sullivan hoàn toàn có thể khẳng định cô trò nhỏ Helen có “khả năng thiên tài” thực sự. Nhưng bởi Ann quá khiêm nhường, quá giản dị và quá say mê với công việc để có thể nghĩ về riêng mình, nên cô chưa bao giờ nhận ra rằng nếu không có cô thì khả năng thiên tài ấy chẳng được ai biết đến, kể cả Helen.

10. Người bạn bất ngờ

Helen nhấp nhổm không yên. Cô Ann khó khăn lắm mới chải được tóc cho cô bé, lại còn phải vuốt keo rồi cuộn từng bím tóc vào ngón tay. Kiểu tóc dài buông lọn đang là mốt thịnh hành của các bé gái. Xong rồi, Helen giật vội lấy chiếc mũ, lao ra cửa.

Em đang vội kinh khủng, nóng lòng lên đường. Hôm nay là một ngày quan trọng: cô Ann dẫn em đi xem xiếc.

Cô Ann mỉm cười lắc đầu khi thấy Helen viết vào tay cô:

- Helen sẽ xem con sư tử!

Cô hơi e ngại: Xem với Helen tức là sờ. Muốn xem được sư tử, Helen phải vuốt ve được nó. Ann chẳng muốn chút nào việc dẫn cô học trò vào trong một chiếc lồng nhốt những con thú lớn hoang dã.

Helen rất yêu loài vật, và rõ ràng là rất biết nói chuyện với chúng. Đôi bàn tay em đặc biệt nhạy cảm, qua những cái vuốt ve, em có thể nhận ra con vật đang vui thích hay tức giận. Chưa bao giờ em làm đau con chó của mình, con Belle trứ danh mà có lần em đã tập cho nó dùng bảng chữ tay.

Thấy Helen yêu thích động vật, hơn nữa, loài vật lại “dạy” em rất nhiều điều (dù chúng không biết cách nói chuyện bằng tay!), cô Ann mua cho Helen một con chim kim tước.

Chú kim tước được đặt tên là Tim, nó rất dạn người. nó dám đậu trên ngón tay Helen và mỏ những hạt hạnh nhân bao đường trong lòng bàn tay cô bé. Mỗi ngày, sau bữa ăn sáng, tự tay Helen chuẩn bị nước cho Tim tắm, lau dọn lồng, đổ ngũ cốc và nước mát vào khay cho Tim ăn. Em cũng không quên gài mấy nhánh cỏ lên cái đu bé xíu của Tim.

Một buổi sáng, Helen đặt chiếc lồng chim lên bậu của sổ chốc lát và đi lấy nước tắm cho Tim yêu quý. Lúc quay trở lại, em cảm thấy đuôi của chú mèo to lướt qua chân. Helen chẳng lấy làm lo ngại về cuộc viếng thăm đột xuất này. Nhưng em thò tay vào lồng để vuốt ve Tim thì không thấy nó đâu nữa.

Helen ủ rũ khi cô Ann bảo rằng chính chú mèo đã ăn thịt Tim bé bỏng. Rồi cô giải thích cho Helen không nên oán trách mèo vì trong tự nhiên mọi con mèo đều thích ăn thịt chim; thậm chí trong tự nhiên còn có những con sư tử còn ăn thịt cả hươu sao, hươu cao cổ, dù chúng đều là những con vật đẹp và đáng yêu.

Một thời gian khá lâu sau đó, Helen không thèm chơi với con mèo nữa, không vuốt ve khi nó lại gần. Nhưng dần dần em đã tha thứ cho chú mèo phàm ăn ấy.

- Helen cũng có thể xem được sư tử - cô Ann nói với Helen – nhưng một con sư tử rất to và tính tình rất hoang dã. Nó không thích các cô bé lắm đâu, hay cũng có thể nói là, nó thích các cô bé quá mức, em nhớ chuyện Tim không?

Helen chẳng bao giờ có ấn tượng mình giống con chim bé nhỏ tội nghiệp không có gì tự vệ ấy. Em trả lời ngay bằng những ngón tay:

- Helen sẽ đưa sư tử về nhà, sẽ chơi với nó, và nó sẽ trở nên rất đáng yêu.

Khi Helen bước những bước đầu tiên ra khỏi nhà tù tối tăm và câm lặng, thế giới mà em đang tiến vào thật nhỏ hẹp. Nó chỉ giới hạn trong những thứ em có thể tiếp cận, có thể sờ được, những thứ mà Ann Sullivan có thể nói tên cho em bằng cách đánh vần trên tay. Với mỗi từ mới, thế giới nhỏ hẹp của cô bé lại mở rộng thêm một chút.

Cùng những cuộc dạo chơi trong vườn, trong trang trại, bên giếng nước và các khu rừng nhỏ ở vùng lân cận, nhờ những ngón tay màu nhiệm của cô giáo, Helen đã hiểu có tồn tại một thế giới vô cùng rộng lớn mà em chưa biết.

Những lúc hai cô trò ngồi trên cây mimoza, cô Ann đã kể với Helen chuyện những con vật hoang dã đang sống ở trong rừng, những khu rừng rậm rạp ở rất xa Tuscumbia. Trong số các con vật ấy, con sư tử hấp dẫn Helen nhất.

- Sư tử thuộc gia đình nhà mèo – cô Ann nói với Helen – Nó là người anh họ xa, rất to lớn và khỏe mạnh của mèo.

Helen nóng lòng muốn được gặp con mèo to – vua của các loài động vật này.

Từ mấy ngày nay, khi những tờ quảng cáo sặc sỡ xuất hiện ở hầu khắp các bức tường trong thị trấn, cô Ann đã kể cho Helen về xiếc.

Cô kể cho em nghe về những anh hề với khuôn mặt nhăn nhó làm mọi người tức cười, về những người đi dây thăng bằng, chênh vênh tít trên cao, dưới chân chỉ là một sợi dây mảnh; về những người đu bay, bay lượn trong không gian và nhảy từ đu này sang đu khác.

Và thích thú hơn cả là những con thú! Những con khỉ bé xíu đi xe đạp vòng vòng, những con hươu cao cổ với cái cổ to ngất ngưỡng, những con voi to lớn kềnh càng nhưng lại có thể lấy hạt hạnh nhân bé nhỏ trong tay khán giả với cái vòi dài.

- Còn những con sư tử nữa! – Helen luôn nhắc thêm.

Cái ngày Helen mong chờ cuối cùng đã tới. Bíu chặt vào tay cô giáo, Helen chạy, chạy, cố đến rạp bạt tròn to tướng. Em không thể trông thấy rạp bạt, cũng không thể nghe thấy tiếng la hét của bọn trẻ con, lời tán tụng quảng cáo của các anh hề mời người xem vào rạp, không thể nghe thấy tiếng đàn ống xứ Barbarie đang chơi một điệu nhạc rộn ràng của phiên chợ.

Dù vậy, Helen vẫn biết rất rõ rằng em đã tới nơi, nhờ vào cái mũi! Các thứ mùi nồng nặc, khó chịu, nhưng với Helen – một cô bé có khứu giác rất nhạy cảm và phát triển lại có vẻ thật tuyệt diệu.

Helen cố phân biệt các “mùi hương” đang vây quanh. Có mùi của mùn cưa, em đã biết trong hôm đến thăm một xưởng mộc gần Tuscumbia. Có mùi thơm quyến rũ của ngô nướng và của những chiếc bánh mỳ kẹp xúc xích mà em rất thích. Cô Ann giải thích cho Helen rằng chung quanh rạp xiếc có rất nhiều quán hàng nhỏ, nơi những người dến xem thường xúm lại ăn uống vui vẻ trước và sau mỗi buổi diễn.

Nhưng điều làm Helen quan tâm hơn cả là có một số mùi mới, là lạ của các con thú, cái mùi ấy xộc vào mũi khiến cô bé bị ho. Nhưng, em muốn được biết tất cả, muốn được làm một phần của mọi sự vật trong thế giới này!

Trước tiên cô Ann dẫn em đến thăm chuồng khỉ. Cô giải thích với người coi thú là Helen không thể nhìn, cũng không thể nghe được.

- Vậy cô bé có sợ nếu tôi để lũ khỉ trèo lên mình cô bé không? – người coi thú hỏi.

Cô Ann trả lời “không”, và ngay lập tức Helen cảm thấy một hình hài nhỏ bé với những bàn tay tí xíu nghịch ngợm cù vào cổ mình. Helen không sợ, em sung sướng vuốt ve khuôn mặt bé bằng bàn tay nhưng dầy những nếp nhăn của chú khỉ.

Chú khỉ giật lấy chiếc mũ Helen đang đội và chụp lên đầu nó, Helen bật cười. Lại đến lượt một chú khỉ khác trèo lên người, nó bắt đầu kéo cái ru-băng buộc trên tóc cô bé.

- Tôi thật không biết ai đang sung sướng vì được chơi đùa hơn đây – người coi thú hỏi – Cô bé hay lũ khỉ nhỉ?

- Mình có thể đem một chú khỉ về nhà không cô? Em thích lắm… Cô đồng ý cô nhé! – Helen đang đánh vần bằng tốc độ nhanh nhất trong bàn tay cô gia sư.

Cái tin mới về sự có mặt của một cô bé vừa mù vừa câm điếc, lan rất nhanh trong rạp xiếc. Những “con người của phiêu lưu” lập tức quyết định sẽ phải làm tất cả mọi điều có thể để dành cho Helen một kỉ niệm đầy ấn tượng không thể quên về chuyến thăm này.

Những anh hề cho Helen sờ lên mặt họ. Dưới các ngón tay, Helen nhận ra lớp phấn dày, cái mũi to, và đôi lông mày rậm rạp. Những diễn viên đu bay từ trên đu bước xuống, rồi nhẹ nhàng đặt Helen lên đó. Có một cảm giác hơi giống khi ngồi hóng gió ở chiếc ghế trước hiên nhà. Các nghệ sỹ nhào lộn thực hiện tiết mục thật gần Helen và cố giữ thật lâu để em có thể sờ và theo dõi hoạt động của họ.

Khi Helen và cô Ann đến trước con hươu cao cổ, một người trong đoàn xiếc đã bế bổng cô bé lên cao để em có được ấn tượng về cái cổ dài, to, khỏe của con vật. Cách đó không xa là một chú gấu đen ục ịch, cậu chàng lịch sự đưa bàn tay lông lá cho Helen thay lời chào.

Helen hơi giật mình lúc sờ vào cái đầu vòi voi hơi ươn ướt, nhưng em lại bật cười khi cái vòi ấy rất khéo léo lấy hạt đậu phộng trong bàn tay em.

Người ta còn giới thiệu cho Helen với nàng công chúa Phương Đồng, cô và con voi to lớn của cô là tiết mục chính chiêu khách của gánh xiếc. Những ngón tay Helen lướt trên bộ trang phục với rất nhiều vảy nhỏ, mỏng, trơn láng mà cô Ann tả nó phát ra tia sáng lấp lánh như nắng. Helen được chạm cả vào hòn ngọc đính trên vương miện cô gái, viên ngọc lớn và trong như nước. Nàng công chúa Phương Đồng hỏi cô Ann Sullivan:

- Cô bé có thể đến đây với tôi không?

Helen bỗng như thấy mất trọng lượng, bị nâng bổng khỏi mặt đất và như bay lên không trung… Rồi em thấy đang ngồi bên cạnh công chúa, trên mình chú voi to đùng, cái đầu thô ráp của chú ta đung đưa một cách điềm tĩnh. Lần này, Helen đã có thể ước đoán được độ cao của con vật, thật quá sức tưởng tượng.

Và kết thúc bất ngờ cô Ann dành cho Helen là dẫn em đến trước chuồng sư tử. Những ngón tay của cô bé lập tức múa may trong không khí.

- Cô bé nói gì thế? – người dạy thú hỏi.

Cô Ann đã trình bày với tất cả những người ở gánh xiếc chuyện Helen chỉ nói được bằng tay và không thể nghe, cũng không thể nhìn thấy được gì. Mọi người đều trầm trồ vì không ngờ cô bé lại tỏ ra nhanh nhẹn, sống động đến thế.

Cô Ann Sullivan thở dài:

- Con bé muốn xem sư tử. Nhưng tôi chưa biết làm cách nào, vì với Helen xem tức là chui vào lồng và vuốt lên mình con vật.

Người dạy thú gãi đầu vẻ lưỡng lự:

- Tôi không bao giờ để trẻ con đến gần các con thú của tôi, bọn trẻ thường nghịch ngợm lắm. Và một khi một trong số lũ thú nổi giận thì chúng cư xử tệ lắm, thật khó lường trước được…

Anh ta dừng một lát rồi nhìn Helen:

- Cô bé này vẫn thường chơi với các con vật chứ?

- Ồ đúng vậy – Cô Ann sôi nổi – em ấy đã quen chơi với chúng rồi. Từ trước tới nay, loài vật bao giờ cũng yêu quý con bé.

- Được! – người dạy thú hào hứng – Tôi có một con sư tử con, nó chưa có được vóc dáng hoàn hảo của một con sư tử trưởng thành đâu. Nhưng nó hiền như mèo. Tôi có thể dỗ dành để cho nó tin tưởng. Chúng ta thử nhé?

Anh ta rút ra một chùm chìa khóa và dẫn cô Ann cùng Helen đi đến một cái chuồng sau rạp xiếc, cách biệt với những đám đông ồn ào.

- Tôi vẫn chưa luyện tập cho nó – anh ta vừa nhìn con thú nhỏ tuổi ấy một cách trìu mến – Nó còn non quá. Tôi phải khiến nó quen thân với tôi đã, các bài học cứ để sau. Tôi nhốt nó tận đây vì tôi không muốn người ta trêu chọc nó, hoặc làm nó sợ, điều đó sẽ làm cho nó trở nên hung dữ.

Khi Ann và Helen theo sau người dạy thú vào trong lồng, chú sư tử con – nó đã là một con vật khá to lớn, oai vệ với cái bờm tuyệt đẹp – đứng dậy và vươn vai vẻ lười biếng.

- Chúng ta có bạn đến chơi này, Peter – người dạy thú nói vui vẻ.

Và anh gãi nhè nhẹ sau tai cậu bé cưng. Rồi anh cầm tay Helen đặt lên lưng Peter. Theo sau người dạy thú, Helen lướt nhẹ nhàng, chầm chậm bàn tay trên mình chú sư tử. Em vuốt ve bộ lông bờm day, mượt của nó, Peter ngồi yên, mắt hơi lim dim vẻ hài lòng.

Những ngón tay nhỏ nhắn của cô bé xuôi xuống trán Peter, chạy giữa hai mắt rồi dọc theo sống mũi lướt trên cái mõm dài lởm chởm ria. Cổ họng Peter bỗng phát ra một âm thanh gì đó là lạ, nghe có vẻ đáng sợ. Helen không nhận thấy chúng, nhưng em có thể cảm nhận được qua những rung động, em không tỏ ra sợ hãi, nhưng hình như có lưu tâm và thích thú lắm.

Còn cô Ann thì hốt hoảng:

- Tại sao nó lại gừ thế?

- Không sao đâu cô giáo ạ - người dạy thú cười trấn an cô – không phải nó gầm gừ cáu kỉnh mà nó gừ gừ khoái chí đấy. Cô không biết sao? Như những con mèo ấy! Tất nhiên nghe thì không êm tai lắm vì nó hơi “lớn” một chút, nhưng đó là cách nó thể hiện tình cảm thân thiện!

- Bây giờ Helen đang nói gì đấy? – Người dạy thú hỏi.

- Em bảo con sư tử rên hừ hừ to hơn con mèo nhiều! – cô Ann trả lời và không khỏi bật cười.

- Vậy sao? Thế thì hãy nói với cô bé rằng em sẽ trở thành một cô giáo dạy thú tuyệt vời nếu em muốn – người thầy của Peter nói đầy xúc động.

Buổi tối, ở nhà ông bà Keller, mọi người tốn nhiều công thuyết phục cho Helen hiểu rằng những chú sư tử, hươu cao cổ và voi sẽ không hề thấy hạnh phúc khi sống trong trang trại không hề có bạn bè, người thân và dù Helen có chăm sóc chúng đến mấy thì khi ngủ chúng cũng không thể vào phòng em được.

11. Đứa trẻ nổi tiếng thế giới

- Con bé lại gặm móng tay rồi.

Ann Sullivan tỏ ra rất thất vọng. Helen vẫn say sưa cắn móng tay cái, chẳng hay biết đến vẻ bất bình trên gương mặt cô Ann và bà Keller, họ đang nhìn em chăm chăm.

Đột nhiên, cô Ann quyết định:

- Tôi rất tiếc phải làm đến mức này, nhưng…

Cô đến bên Helen rất nhanh, phát nhẹ vào tay cô bé. Rồi cô lấy trong hộp khâu một dây ru-băng mềm. Cô cầm tay Helen và viết vào đó bằng những độngt ác thật lạnh lùng, khác hẳn với thói quen thường ngày:

- Cô không đồng ý em gặm móng tay, cô đã nói nhiều lần rồi. Em vẫn thế! Cô sẽ phải dùng cách khác để cấm em không được cắn móng tay nữa.

Cô dùng sợi dây buộc hai tay cô học trò ra sau. Helen bất ngờ muốn khóc. Sự trừng phạt này chỉ kéo dài ½ giờ, nhưng cô bé có bao nhiêu điều muốn nói trong khoảng thời gian tưởng chừng ngắn ngủi ấy. Em không thể nói được với đôi bàn tay trói sau lưng.

- Em thực sự tin rằng hình phạt này với cô Ann còn nặng nề hơn Helen – buổi tối, khi kể lại chuyện cho chồng, bà Keller nói – giá anh trông thấy cô ấy cứ đi đi lại lại trong phòng và không ngớt nhìn đồng hồ.

Helen bây giờ đã là một cô bé 8 tuổi, vui vẻ, yêu đời và ngoan ngoãn. Không còn những chuyện điên khùng đáng sợ chợt đến, không còn vẻ cứng đầu cố hữu như ngày trước nữa. Nhưng cũng như tất cả các bé gái khác, Helen vẫn có một số khuyết điểm. Đôi khi cô bé tỏ vẻ lười biếng, không ngăn nắp, không thích tắm và không thích cắt tóc.

Thường thường, nếu muốn phạt Helen, cô Ann chỉ cần bỏ mặc cô bé ngồi một mình trên giường. Đây là lần đầu tiên cô dùng “biện pháp mạnh”. Nhưng, cô muốn bằng mọi cách ngăn không cho Helen gặm móng tay nữa.

Helen chỉ có cách diễn đạt duy nhất là dùng đôi tay nên tất cả những người đến thăm cô bé đều luôn dán mắt vào đôi bàn tay ấy. Không thể để một ấn tượng kém cỏi như thế được, hơn nữa lại tạo ra thói quen xấu rất mất vệ sinh.

Có một chuyện quan trọng phải kể là giờ đây Helen đã trở thành một đứa trẻ nổi tiếng trên toàn thế giới. Cô Ann Sullivan vẫn thường thông báo đều đặn cho giáo sư Anagnos những tiến bộ của cô trò nhỏ. Các bài báo đầu tiên viết về Helen đã xuất hiện trên một số tạp chí y học và giáo dục. Chuyện cô bé Helen rất nhanh chóng vượt qua sự hạn chế giữa các vấn đề nghiên cứu của giới chuyên môn. Cô bé Helen không nhìn thấy, không nghe thấy và không nói được, ấy vậy mà có khả năng học được biết bao điều hơn hẳn những đứa trẻ cùng lứa. Người ta kể cho nhau nghe ở hầu khắp các nước trên thế giới.

Người ta cảm động và thương hại. Người ta nhìn cô bé như một số phận khiến rơi nước mắt chăng? Có, nhưng chỉ một phần, tình cảm trong họ nhiều hơn là sự khâm phục hoàn toàn và tuyệt đối. Helen là một bằng chứng sống về sức mạnh trí tuệ tiềm tàng của con người.

Nhưng Helen hoàn toàn đứng ngoài sự nổi tiếng ấy, sự nổi tiếng của chính mình. Helen không hề biết chút gì về những bài viết liên quan đến em xuất hiện hầu như tất cả các ngày. Cô Ann Sullivan muốn vậy.

- Những câu chuyện đó có thể sẽ đem lại nhiều điều đau khổ cho Helen nếu em biết về nó – cô giải thích với ông bà Keller – Không được để em thành một đứa trẻ đáng thương; được chăm sóc chiều chuộng thái quá và trở nên kiêu ngạo… Em sẽ không tiếp tục cố gắng tiến bộ nữa và cuối cùng em sẽ thật sự bất hạnh.

Bởi mọi người chỉ có thể giao tiếp với Helen bằng ngôn ngữ của ngón tay, nên thật dễ dàng giấu em những điều được viết trên báo và thậm chí được nói hàng ngày. Có rất ít người biết sử dụng bảng chữ tay.

Vài tuần sau đó, một buổi sáng tháng Năm, có một cô bé xinh xắn, rạng rỡ cùng cô Ann Sullivan đi du lịch; cô bé bây giờ đã mất thói quen cắn móng tay khi trước. Tàu rời ga, cô bé đã ngồi ngay ngắn trên bằng ghế, tay đặt trong lòng cô giáo.

Helen biết cô Ann sắp tả cho em tất cả cảnh vật đang trôi qua bên ngoài cửa sổ. Những cây ăn trái đang mùa ra hoa. Những người đang lao động trên cánh đồng. Những mái nhà, những tháp chuông, thành phố, làng mạc… và xa xa, những dãy núi xanh thẳm hiện ra sau đám mây dày trắng xốp.

Helen đã được học thế nào là núi, là sông, là thung lũng. Cô Ann Sullivan đã dạy em những bài học địa lý bên bờ con sông Tennesse chảy ngang gần nhà. Một trong các cuộc đi chơi thú vị nhất là cùng cô giáo đến nơi mà hai cô trò đặt cho tên là “Sân gan nhà Keller”. Đó là một ga xép đã bị bỏ hoang khá lâu, phần nhiều đã mục nát. Ở “sân ga”, Helen xây những con đê bằng sỏi, vẽ những hòn đảo, những ao hồ, đào các đường chảy cho những con sông… Tất cả đều khiến cho cô bé rất thích thú và không một lúc nào mảy may nghi ngại mình đang phải học, phải làm.

Cô Ann vẽ lên cát cho Helen những tấm bản đồ nổi, và cô bé lướt tay trên những đỉnh núi, đưa theo đường lượn của các con sông. Rồi cô giáo kể cho em nghe về núi lửa, về những thành phố bị chôn vùi trong lòng đất, những dòng sông chuyên chở những tảng bằng trôi… Tất cả được cô Ann kiên trì đánh vần trong lòng bàn tay cô bé Helen đang rất chăm chú. Phải chăng chỉ nhờ có cách đó? Có lẽ không một ai trên đời thực sự biết rõ.

Helen coi chuyến đi như một ngày hội. Cô Ann đẽ giải thích với em đây sẽ là chuyến du lịch dài ngày nhất từ trước tới nay của em. Họ sẽ đến tận Boston, bang Massachusset, có nghĩa là mãi miền Bắc nước Mỹ. Phải đi tàu hai ngày một đêm mới tới nơi. Họ sẽ ngủ và dùng bữa trên tàu.

- Vậy giống như là em ở trong ngôi nhà có bánh xe lăn cô nhỉ! – Helen nói với cô giáo.

Ở Boston, cả Viện Perkins đang đón chờ Helen và cô Ann. Giáo sư Anagnos rất nóng lòng được gặp mặt cô bé, sau tất cả những gì được nghe kể về cô trò nhỏ đó. Còn Helen, em cũng rất sung sướng với ý nghĩ sẽ được chơi với nhiều bạn nhỏ cũng biết nói bằng tay như mình.

Suốt một thời gian dài, Helen không hiểu ý nghĩa của từ Mù. Em chỉ mau chóng nhận ramọi người nói bằng miệng và em không có khả năng đó. Em thường đặt tay lên môi mẹ, môi cô Ann để được cảm nhận rằng họ đang nói. Nhưng cần có nhiều thời gian hơn để cô bé hiểu đôi mắt dùng để làm gì.

Thế mà một hôm, những ngón tay Helen đặt câu hỏi cho cô Ann:

- Mắt em dùng để làm gì?

Cô Ann Sullivan hiểu cô cần phải có một câu trả lời đúng sự thật. Khi trước, cô đã từng băn khoăn; ngần ngại khi phải giải thích cho Helen tại sao rất nhiều người không biết dùng chữ Braille. Cô dè dặt bảo em:

- Cô nhìn thấy mọi vật bằng đôi mắt cô. Còn em, em nhìn bằng đôi tay của mình.

Helen đặt tay lên khuôn mặt cô Ann, tìm đôi mắt cô, rồi lại tự đặt tay lên mắt mình. Em có vẻ rất tò mò. Bởi dưới đôi bàn tay, em chẳng cảm nhận được điều gì khác biệt.

Trong lúc cô Ann đang quan sát em, lòng rối bời thì những ngón tay Helen bắt đầu ngọ nguậy:

- Mắt em bị ốm nhỉ! – em nói

Cô Ann thấy tim mình đau nhói. “Miễn là em đừng thất vọng khi thấy em không giống những người khác”, cô tự an ủi. Nhưng Helen chẳng đau buồn chút nào vì điều đó. Nhờ có cô Ann, cuộc sống của em đã quá sung túc, quá hấp dẫn làm say lòng rồi. Em không còn thời gian để buồn bã hay chán nản. Em đã quen việc nhìn bằng đôi tay. Đôi bàn tay ấy giúp em có thể nghe thấy cô Ann nói; và cô Ann đã đem cả thế giới rộng lớn mênh mông vào trong lòng bàn tay nhỏ xíu ấy.

Ngồi trên tàu, ý nghĩ khiến Helen thích thú nhất là sắp được gặp nhiều bạn mới. Những bạn biết nói chuyện bằng tay với em, điều mà Martha Washington, cô bạn nhỏ da đen ở nhà không biết làm.

Cô Ann kể cho Helen rằng Viện Perkins có một cô giáo, cô Laura Brigman, cũng không nói được bằng miệng như Helen.

- Mọi người nói với cô ấy như cách cô nói chuyện với em, bằng các ngón tay. Vì thế nên tất cả các bạn nhỏ trong trường đều học ngôn ngữ bằng tay – cô Ann nói.

Đến Boston, chỉ ở chơi trong Viện Perkins một thời gian ngắn mà Helen có biết bao phát hiện thú vị. Điều đầu tiên khiến Helen rất sung sướng và có phần tự hào là mới quen biết nhưng em cũng có thể nói chuyện rất dễ dàng với cô Laura Brigman. Em lại có thêm rất nhiều bạn, học sinh của bác Anagnos. Em cùng các bạn say sưa vui chơi hàng giờ. Ở viện Perkins có những trò chơi đặc biệt phù hợp với trẻ em mù và có rất nhiều sách in bằng chữ Braille.

Trong suốt tuổi thơ, Helen còn quay lại Boston nhiều lần. Ông Anagnos muốn theo dõi đều đặn những tiến bộ của cô bé. Nhân những chuyến du lịch này, Helen có dịp gặp gỡ với rất nhiều người nổi tiếng. Họ đều mong muốn gặp em từ lâu.

Chính vì thế, cô bé Helen đã trở thành người bạn nhỏ của nhà thơ John Greenleaf Whittier và nhà văn Oliver Wendell Holmes. Helen viết nhiều thư cho ông Holmes và ông đã cho đăng trên tờ báo do ông chủ bút một trong những bức thư ấy. Helen cũng rất yêu quý J.G. Whittier, em không coi ông như một người nổi tiếng, bởi em thâm chí chưa hiểu được nghĩa của từ đó, mà như một ông già tốt bụng và biết rất nhiều điều thú bị.

Tiến sĩ Hale, cũng là một mục sư, thường xuyên đến viện Perkins, vẫn vui vẻ gọi Helen là “Cô em họ của tôi”. Đức cha Phillips Brooks, tổng giám mục, thì hay bế em ngồi trong lòng và kể cho em nghe truyền thuyết các Thánh; cô Ann ngồi bên cạnh và dịch lại qua bàn tay Helen.

Một lần, trên đường đi Boston, cô Ann và Helen dừng lại ở Washington ghé thăm bác sĩ Alexandre Graham Bell, người đã phát minh ra máy điện thoại. Chính bác sĩ Bell đã cho ông bà Keller địa chỉ Viện Perkins. Nhờ ông mà vào một ngày đẹp trời, Ann Sullivan đã đến Tuscumbia và biến đổi cuộc đời Helen. Trong lần gặp gỡ này, Helen đã hiểu thế nào là “gặp lại, nhận ra”.

Thời gian hai cô trò ở Washington, tiến sĩ Bell đã một mực đề nghị đưa họ đến Nhà Trắng diện kiến Tổng thống, năm đó ngài Cleverland đang giữ nhiệm kỳ. Đây là “vị tổng thống đầu tiên” trong đời Helen. Sau này, suốt cuộc đời mình, Helen đã được lần lượt gặp từng vị tổng thống đương nhiệm. Trong đó phải kể đến lần gặp Tổng thống Eisenhower sau chiến tranh thế giới thứ II; Helen đã kể trong một cuốn sách của mình: “ông đã nở một nụ cười rất quyến rũ với tôi”.

Helen ngày càng trở nên nổi tiếng. Có rất nhiều người gửi quà và thường xuyên viết thư cho em. Người ta lấy tên Helen để đặt cho 1 con tàu lớn ở bang Maine. Ở London, nữ hoàng Victoria hỏi thăm vị đại sứ Mỹ tình hình sức khỏe và học tập của Helen.

Nhưng Helen vẫn luôn là một cô bé vui vẻ, giản đơn và hạnh phúc, nhờ có cô Ann luôn bảo vệ em tránh khỏi những tán dương thái quá của nhiều người ngưỡng mộ. Cô Ann chỉ đau đáu mong muốn Helen có cuộc sống hạnh phúc cuả một đứa trẻ thực sự.

Sau chuyến du lịch đầu tiên đến Boston, cô quyết định sẽ đưa em đến bờ biển. Ý tưởng này khiến Helen thích lắm. Vậy là cả hai đến Mũi Cod, không xa Boston là mấy. Helen rất nóng lòng được thấy biển và được tắm biển.

Buổi chiều đầu tiên, Helen cứ nôn nao khi nghĩ đến việc được mặc bộ đồ bơi xinh xắn mà cô Ann đã chọn cho. Ngay khi vừa sẵn sàng mọi việc, Helen đã lao nhanh như tia chớp, chẳng thoáng chút lo sợ, chạy nhào xuống nước.

Thật là tuyệt! Những con sóng ôm lấy em như những đôi tay mạnh mẽ. Em nhảy giữa nước mát, hai cánh tay đùa với sóng. Bỗng, em bị vướng chân vào một cây rong dưới nước, trẹo chân, mất thăng bằng. Đúng lúc đó, 1 con sóng lớn đổ tới, ào lên người và giúi đầu em xuống nước… Helen ngã dúi dụi, trong một giây hoảng hốt, sợ hãi. Nhưng cô Ann Sullivan đã ôm ngay lấy em, đưa em lên bờ, lau khô và xoa bóp, vỗ về em. Vừa lấy lại bình tĩnh, Helen kéo tay cô giáo hỏi:

- Ai đã cho muối vào nước đấy?

Ồ cô Ann đã quên mất! Cô đã tả nhiều cảnh biển cho em, rằng biển rộng mênh mông, càng xa bờ biển càng sâu và càng trong xanh, rằng bầu trời cũng rất xanh và cao, rồi những con sóng bạc đầu xô lên bờ cát. Vậy mà cô lại không nói với em là nước biển mặn!

Năm phút sau, Helen đã quên sợ hãi, lại quay xuống nước. Em đã học được cách trụ vững trước những con sóng, thậm chí em còn học cách trèo lên những mõm đá. Em thích mê những con ốc biển, những cây tảo, những hòn cuội bị nước biển mài nhẵn thín... và những con còng chạy rất nhanh trên cát, em túm lấy chúng và khéo léo tránh những chiếc càng nhọn của chúng.

Bên bờ biển, cô Ann giải thích cho em là thế nào các động vật thân mềm “xây dựng” được cái vỏ cứng. Cô kể về những con mực bơi dưới làn nước trong xanh biển Ấn Độ Dương lúc nào bụng cũng mang cả một lọ mực đầy. Cô kể cho em tại sao những động vật thủy sinh bé tí ti lại có thể làm nên cả những đảo san hô ở Thái Bình Dương. Với các từ ngữ thật đơn giản mà khi đó cô bé Helen đã hiểu được, cô Ann sự phát triển của một con ốc có chiếc vỏ vân nhẵn bóng mà em đang cầm với sự phát triển trí tuệ của con người.Con ốc lấy những chất liệu trong lòng biển mà nó cần để sinh trưởng và tái tạo nên những chiếc vỏ đẹp rấ khác nhau như vậy. Còn con người lại dùng thức ăn và tiếp thu những sự vật chung quanh mình để biến đổi chúng và làm nên 1 nhân cách riêng.

Khi đang chơi rất thích thú với vỏ ốc và sỏi cuội, Helen chưa thể hiểu ngay ý nghĩa của những điều cô Ann nói, song những ý tưởng trừu tượng đã mơ hồ hình thành trong trí. Ngày lại ngày, em vui đùa trên cát, thật giản dị, đơn sơ. Vào những ngày cuối của kỳ nghỉ em đã rất tự hào viết thư cho một người chị em họ: “… Bây giờ, Helen đã biết bơi rồi đấy!”

12. Mùa đông có tuyết

Mùa đông sau, Helen và cô Ann trở lại Viện Perkins. Sắp được gặp lại các bạn cũ, Helen vui lắm. Còn cô Ann thì đang cần thống nhất lại chương trình học với giáo sư Anagnos, bởi cô học trò nhỏ của cô luôn đạt được tiến bộ nhanh hơn nhiều so với những gì người ta có thể hy vọng.

Đó là lần đầu tiên Helen trải qua mùa đông ở miền Bắc. Thật vui sướng với ý nghĩ được thấy tuyết. Bang Tuscumbia khí hậu nóng, nên chẳng thể biết tuyết ra sao khi sống ở Alabama.

Cô Ann và Helen rất ngạc nhiên vì lạnh quá, lạnh hơn nhiều so với mùa thu ở nhà. Miền Bắc không có mimoza cũng không có hoa tu-líp, nhưng cô bé vẫn thích cùng cô Ann dạo trong công viên, cảm thấy những chiếc lá khô giòn dưới mỗi bước chân đi. Những ngón tay cô Ann kể với em rằng:

- Cây cối mang một màu nâu sẫm và hầu như trụi lá. Nhìn qua các cành cây thấy từng mảng trời lỗ chỗ như ren thêu diềm váy mẹ. Thiên nhiên nơi đây không vui tươi, sống động và mượt mà như ở Tuscumbia, nhưng dù vậy, nó vẫn rất đẹp, một vẻ đẹp khác, dịu dàng và trầm lắng hơn.

Ann và Helen có thêm những người bạn mới ở miền Bắc, trong số họ có gia đình Chamberlin, một gia đình rất mến khách sống ở “Trang Trại Đỏ”, gần làng Wrentham, cách Boston khoảng 40km. Ông Chamberlin thường viết bài cho tờ “Transcrip”, một trong các tờ báo hay nhất ở Boston.

Đã nhiều lần gia đình Chamberlin mời cô Ann và Helen đến ngôi nhà họ nghỉ đông. Trang Trại Đỏ là một nơi rất sống động, rất nhiều trẻ con, và cả chó con, mèo con nữa. Ngôi nhà – thực tế là cả một khu đất rộng mênh mông ấy, thật thoáng đãng và giàu có tới từng ngóc ngách. Trang trại nhìn xuống Hồ Vua Phillip, là nơi cái tên đã được “những người mở đất” đặt cho, chính là những người nông dân Anh này đã gây dựng nên Plymouth.

Hôm tuyết bắt đầu rơi, Helen đang chơi ngoài trời với lũ trẻ nhà Chamberlin, người được trang bị đủ thứ khăn, mũ, áo, chỉ hở có đôi mắt, còn chân được ủ ấm trong đôi ủng lông. Cô Ann bỗng vội vàng rút tay em ra khỏi một chiếc găng, xòe tay cho Helen đón bông tuyết đầu tiên trong cuộc đời. Từng bông tuyết lớn rơi trên tay em.

- Chúng từ đâu đến thế? – Tay Helen bối rối hỏi.

Dĩ nhiên, khi tiếp xúc với tay em, những bông tuyết dần tan ra, và cô bé, vẻ hoài nghi, nắm nắm bàn tay, ngạc nhiên vô cùng khi chỉ còn thấy một chút nước lạnh ngắt.

Tuyết tiếp tục rơi cả buổi chiều, và đến tối, một đợt gió mạnh bắt đầu thổi. Ngôi nhà run rẩy, kêu cót két, những cành cây oằn mình vì gió và tuyết. Helen chăm chú lắng nghe những chuyển động quanh mình.

Cả nhà tụ tập bên đống lửa. Thật ấm áp và thoải mái, tất cả đều vui vẻ! Ông Chamberlin nướng ngô, mùi thơm thật quyến rũ. Những đứa trẻ nhà Chamberlin hát và kể rất nhiều chuyện, tay cô Ann không ngừng đánh vần, chẳng hề biết mệt mỏi, mọi điều cho Helen.

Sáng hôm sau, trời đẹp tuyệt vời: bầu trời xanh ngắt, mặt trời rực rỡ và tuyết lấp lánh dưới ánh nắng.

Bọn trẻ rủ Helen đi chơi và chỉ cho em cách làm một người tuyết khổng lồ. Đôi găng tay đỏ của cô bé đã ướt sũng cả, nhưng em không cảm thấy lạnh, em quá vui!

Buổi chiều, ngài Chamberlin lôi ra một chiếc xe trượt tuyết to đùng.

- Cô có nghĩ là Helen sẽ sợ nếu chúng ta cho cô bé lên xe trượt tuyết không? – ông hỏi cô Ann. Không có cô người ta chẳng bao giờ dám nêu ra một ý tưởng nào, càng chẳng thể có một quyết định nào.

- Không! Chắc chắn rồi! – Hai cô trò cùng hăng hái.

Những đứa trẻ dồn cả lên xe và cô cũng lên cùng lũ trẻ. Chiếc xe trượt được lắp đặt vào vị trí, chỉnh cho thăng bằng trên đỉnh dốc dựng đứng đổ xuống Hồ Vua Phillip. Không hề có nguy cơ bị chìm khi chạm mặt hồ: nó đã bị đóng băng cứng từ bờ này sang bờ kia với độ dày hơn một mét.

Cô Ann giải thích cho Helen cần phải giữ chắc như thế nào và những gì sẽ diễn ra.

- Chúng ta sẽ lao xuống rất nhanh. Vì vậy em cần bám thật chặt vào! Cô ở ngay sau em thôi. Dựa sát vào cô và khi em thấy cô ngả người thì em cũng làm theo cô. Rồi em xem, sẽ rất vui!

Khi tất cả đã sẵn sàng, ông Chamberlin hét lên:

- Khởi hành!

Cậu con trai lớn đã không trèo lên xe trượt, cậu đứng ở đuôi xe đẩy mạnh một cú. Và hốp! Cuộc chơi bắt đầu.

Chiếc xe trượt xuống dốc với một tốc độ chóng mặt. Helen sửng sốt trong giây lát. Những “khách du lịch” nhảy qua các hố sâu, lao thẳng qua những bướu tuyết như một tia chớp. Tất cả diễn ra rất nhanh, nhanh hơn nhiều so với tả lại bằng lời. Họ tiếp xuống mặt hồ đóng băng và theo đà kéo đi một đoạn dài. Chiếc xe lướt qua mặt băng gồ ghề và xới tung những bông tuyết rơi trên hồ, những hạt tuyết li ti bắn lên má Helen buốt lạnh. Thật vui, thật tuyệt diệu, thật ngây ngất. Helen có ấn tượng mình đang bay như một chú chim, hoàn toàn mất thăng bằng. Em cười mãi, cười mãi…

Đến cuối hồ, chiếc xe chậm dần và dừng lại. Bọn trẻ nhảy tưng lên, cứ như phát điên vì sung sướng, cùng rũ tuyết đang phủ từ đầu đến chân.

- Helen có thích không? – ông Chamberlin hét lên từ trên đỉnh dốc.

- Chắc chắn là có rồi! – cô Ann đáp lại.

Cô bật cười giòn tan vì Helen vừa rút tay ra khỏi găng, những ngón tay gần như cóng lại, đỏ ửng, vẫn cố đánh vần nhanh nhất:

- Nữa! Nữa đi cô!

Tất cả những ngày nghỉ còn lại là những cuộc chơi cũng vui như thế, chơi trong tuyết, chơi với tuyết. Những đứa trẻ nhà Chamberlin thích cô bé Helen này lắm vì cô bé chẳng sợ gì cả. Cũng có những giờ phút hiền hòa hơn, như chuyến đi dạo bằng xe kéo trên tuyết với cô Ann. Thật ấm áp và dễ chịu khi ngồi giữa những tấm da trâu và cỏ khô. Ánh mặt trời phản chiếu trên tuyết hôm đó đỏ rực đến nỗi đôi mắt mù lòa của cô bé hôm đó cũng có được đôi chút cảm nhận. Helen hơi thảng thốt vì sự thiếu vắng của các mùi. Đây là cây thông, em có thể nhận ra chúng khi sờ lên lớp vỏ cây sần sùi, và vài ba nhánh lá mắc lại; nhưng em không ngửi thấy mùi nhựa thông quen thuộc. Sự thiếu vắng ấy như một điểm tương đồng với không gian tĩnh lặng bao trùm lên khung cảnh thiên nhiên trong những ngày tuyết rơi hiền hòa.

Mùa đông cực vui đó cũng là mùa đông học tập. Helen và cô Ann không hề để chậm chương trình học của Viện Perkins. Helen không lên lớp được cùng các bạn mù khác trong viện, nhưng em vẫn có những giờ học riêng tất cả các ngày với cô Ann.

Em học ngữ pháp tiếng Anh, Địa lý, Lịch sử nước Mỹ và Số học. Helen tỏ ra không nhiệt tình lắm khi bước đầu tìm hiểu niềm vui của những phép toán. Cô Ann dạy em đếm bằng những hạt cườm xâu thành túm và chơi với các bao diêm mà cô thêm vào hay bớt đi. Song, dần dần, em bắt đầu có tiến bộ và sự ham học đến với em. Điểm này càng đáng khâm phục hơn, bởi để nhân, chia, cộng, trừ em phải lưu các con số lại trong đầu chứ không thể đọc được những gì em đã viết bằng bút chì.

- Tôi cũng không hiểu tại sao em làm được thế! – Ann Sullivan nói với giáo sư Anagnos – Em quả có một trí nhớ thật tuyệt vời!

Helen rất mê thư viện trường Perkins, các giá sách chất đầy những cuốn sách in bằng chữ Braille. Em ngồi hàng giờ, những giờ phút thật thú vị, tay lướt trên những trang sách, trên những dòng chấm nổi. Các cuốn sách em đọc thường là sách cho trẻ em, nhưng đôi khi cũng là sách cho người có trình độ cao hơn. Em thấy chúng thật hấp dẫn. Em không hiểu được hết các từ nhưng vẫn quả quyết đọc tiếp và nghĩa của chúng lờ mờ hiện ra. Cô Ann hàng ngày vẫn giúp em làm giàu vốn từ, và nhờ vậy, những từ mới có hình dạng ngày càng rõ nét trong ý nghĩ của em.

Sang tháng Hai, ngày bắt đầu dài hơn, mùa hè sắp đến! Mùa hè có nghĩa là trở về Tuscumbia. Helen nóng lòng gặp lại bố mẹ và em gái Mildred, bây giờ Helen đã yêu em lắm rồi; và nhất là em muốn được thấy chú chó giữ nhà giống Anh mà một người bạn “hâm mộ” đã gửi tặng em nhân dịp Noel. Khi ấy, bà Keller còn chưa biết viết chữ Braille, nhưng vì muốn có niềm vui được tự tay viết thư báo tin cho Helen về món quà, bà đã chuyên chú học rất nhanh. Lúc đến Tuscumbia, chú chó chỉ là một chú cún bé tí.

Helen đã đặt tên cho nó là “Sư Tử”, để ghi nhớ lại chuyến thăm rạp xiếc ngày nào và “khoảnh khắc” ở trong lồng, bên chúa sơn lâm.

- Em hi vọng khi em về mùa hè này, Sư Tử vẫn chỉ là một chú chó con – Helen nói với cô Ann – Em biết nó sẽ lớn nhanh và khỏe hơn em rất nhiều, nhưng giá nó vẫn bé nhỏ để em có thể bế trên tay.

Helen đếm từng ngày mong đến kỳ nghỉ hè, nhưng trong đầu em còn đang nung nấu một dự định khác, nghiêm túc hơn nhiều. Một dự định mà ban đầu dường như không tưởng, nhưng Helen vẫn bám chắc lấy nó với sự ngoan cố đặc biệt cuả một cô bé chín tuổi. Em đã có lý và mong muốn của em – điều giống như một giấc mơ – mùa xuân năm ấy đã thành sự thực, bằng một cách mà không ai biết, kể cả Helen, chờ đợi.

13. Em không còn câm nữa