LỜI NÓI ĐẦU

Trong văn chương quốc tế, ngoại trừ những tự truyện, hiếm có một tác phẩm như cuốn Anh Meaulnes, trong đó giữa tác giả và những nhân vật chính có một sự đồng nhất gần như trọn vẹn. Ngay cả trong những tự truyện óc tưởng tượng của tác giả vẫn ưa tăng thêm màu sắc cho sự thật thường phẳng lặng, mờ nhạt. Trong tiểu thuyết Anh Meaulnes những chi tiết sống thật đôi khi có bị xáo trộn trong thời gian, nhưng hầu như hoàn toàn phản ánh cuộc đời ngắn ngủi của tác giả. Hơn nữa, chính tác giả cũng nhìn nhận trong một bức thư viết cho Jacques Rivière, em rể và bạn thân của tác giả nhìn nhận rằng trong truyện chỉ gồm những gì “thầm kín và xa xôi nhất” trong tâm hồn tác giả. Ông viết: “Trong đó là trọn vẹn tôi, những quan niệm của tôi, tùy dịp tôi gửi vào trong truyện, cũng có cả những gì không phải là quan niệm của tôi, những gì mà tôi muốn làm và - thây kệ! - những gì tôi đã làm.”^(*)

Bởi vậy đọc Anh Meaulnes ta gặp tác giả ở từng trang, từng sự việc, từng lời nói, Augustin Meaulnes, François Seurel, Frantz de Galais (một phần nào) chỉ là một.

Vậy tác giả đã gửi gắm những gì trong truyện?

Thật tình ta không thể coi Anh Meaulnes là một cuốn tiểu thuyết với chính xác ý nghĩa tiểu thuyết qua dụng công của tác giả phân tích tâm lý nhân vật. Đây chỉ là một bài thơ trường thiên, một giấc mơ dài của mấy chàng trai đem cái hồn nhiên của tuổi trẻ ra khám phá cuộc đời. Mơ ước thì vô cùng mà cuộc đời vốn hữu hạn. Sự chênh lệch giữa hữu hạn và vô cùng, cuộc va chạm giữa hai kích thước tâm lý không bao giờ thỏa hiệp nổi, đó là đề tài duy nhất của truyện.

Truyện rất buồn, một thời dài lâu đã ảnh hưởng mạnh tới những thế hệ nhà văn tây phương hiện đại và chắc chắn nay vẫn còn làm rung cảm những tâm hồn trẻ tuổi sắp sửa vượt qua cái mức quan trọng của tuổi hai mươi.

Làm sao không buồn khi truyện kể lại nỗi khắc khoải căn bản của con người trong cuộc đụng độ chênh lệch với định mệnh? Trên hành trình đi tìm tuyệt đối, đụng đầu với thất vọng ngay từ ngưỡng cửa, chàng tuổi trẻ ban đầu ao ước gặp bóng mát để nghỉ ngơi. Dấn bước mãi trên đường trường nhiều mệt mỏi và cạm bẫy, chàng tuổi trẻ trở nên thèm khát hạnh phúc. Nỗi buồn kể từ ngày khám phá ra sự thật: hạnh phúc luôn luôn quá tầm tay với của mình! Augustin Meaulnes cũng như François Seurel đâu còn được nghỉ ngơi nữa kể từ ngày bóng dáng cô gái trong tòa lâu đài cổ bắt đầu chen vào cuộc đời họ. Và họ đã mất bao tâm cơ để đuổi theo cái bóng dáng hạnh phúc đó. Để rồi khi đuổi kịp mới thấy rằng hạnh phúc không phải là dễ vì tiếng gọi của phiêu lưu đã nhè ngay đúng bữa đám cưới của anh Meaulnes và cô Yvonne de Galais để nổi lên chiêu dụ, nhắc nhở…

* *

Để hát lên bài trường hận, Alain-Fournier đã tạo được một tác phẩm có thể nói là toàn bích. Cũng câu chuyện đó một tác giả khác có thể bố cục hoàn toàn khác, nhưng muốn kể theo cái lối của Alain-Fournier không thể có một bố cục nào khác khả dĩ gây được cảm tưởng như-thật-như-mơ độc đáo của thiên truyện này. Đối với một tác phẩm đầu tay thành công được như vậy kể cũng là một sự hiếm có. Thành công vì có lẽ truyện chứa chất toàn sự thật và sống.

Món quà thật và sống đó tác giả gửi lại cho các thế hệ mai sau khi ông viết trong một bức thư cho bạn:

“Tiểu thuyết này ban sơ chỉ là tôi, tôi và tôi! Nhưng lần lần nó đã biến tính đi, thăng hoa lên, và bắt đầu chỉ còn là cuốn tiểu thuyết mà ai nấy mang trong đầu khi mười tám tuổi.”

Dịch giả